Wynalazek dotyczy zmiennej przekladni bie¬ gów o kolach planetarnych.Glówne przeznaczenie przekladni wedlug wy¬ nalazku jest zastosowanie jej jako piasty kola rowerowego, zaopatrzonej w przekladnie o zmiennej szybkosci. W tej konstrukcji prze¬ kladnia miesci sie w czesci, która stanowi za¬ razem czesc napedzana. Wynalazek mozna ró¬ wniez zastosowac do przekladni, przeznaczo¬ nych do innych celów i umieszczonych w nieru¬ chomej oslonie, niezaleznie od tego, czy srod¬ kowa os jest nieruchoma, jak w piascie rowe¬ rowej, czy tez obrotowa.Wynalazek dotyczy przekladni szybkosciowej, która wyróznia sie tym, ze posiada uklad kól planetarnych, pracujacych w polaczeniu z me¬ chanizmem zapadkowym na czesci odbierajacej naped, jak równiez urzadzenie do sprzegania czesci napedzajacej z pierscieniem ukladu kól zebatych, tak aby napedzac czesc, odbierajaca naped, lub bezposrednio za pomoca jednej za¬ padki, wzglednie posrednio przez oslone kól pla¬ netarnych i druga zapadke.Wiadomo, ze dotychczas osiagano co najwy¬ zej trzy biegi za pomoca takiego urzadzenia i je¬ dnego ukladu kól zebatych, tj. jednego pierscie¬ nia ukladu planetarnego. Przedmiotem wyna¬ lazku niniejszego jest piasta o ilosci biegów, zwiekszonej o jeden, dwa lub wiecej, bez po¬ trzeby wprowadzenia istotnych zmian konstruk¬ cyjnych dotychczasowych urzadzen.Przekladnia szybkosciowa wedlug wynalazku zawiera dwa lub kilka srodkowych kól w jed¬ nym ukladzie planetarnym, wspóldzialajacych z kolami planetarnymi, zazebiajacymi sie ze wspólnym pierscieniem, oraz urzadzenie dowlaczania do napedu dowolnie wybranego jed¬ nego z kól srodkowych.Za pomoca takich przekladni, posiadajacych zapadki, pracujace na* zmiane, z których je¬ dna obraca sie luzem podczas pracy drugiej i odwrotnie, mozna osiagnac trzy biegi, przesu¬ wajac element nastawny kolejno przez trzy po¬ lozenia, odpowiadajace stopniowi szybkosci „zmniejszajacemu", „napedowi bezposredniemu4' i „stopniowi szybkosci zwiekszajacemu". Sa to zwyczajne stosunki przekladni, charakterysty¬ czne dla tego rodzaju zmiany biegów. Odmiana przekladni wedlug wynalazku niniejszego umo¬ zliwia równiez wybór i wlaczanie odpowiednie¬ go kola srodkowego w celu uzyskania czwarte¬ go biegu (równiez zmniejszajacego), zwanego ponizej biegiem dodatkowym, przez dalsze prze¬ suniecie elementu nastawnego w tym samym Kierunku w ten sposób jednak, iz czwarte po¬ lozenie dodaje sie do trzeciego, a nie zastepuje go. Pewnym ograniczeniem tej odmiany wyna¬ lazku jest to, ze nie mozna osiagnac zwieksze¬ nia i zmniejszenia szybkosci za pomoca tego samego dodatkowego kola srodkowego. Przy innych wykonaniach przekladni przewidziany jest dodatkowy element nastawny do nasta¬ wiania odpowiedniego kola srodkowego niezale¬ znie od polozenia pierwszego nastawiacza, tj. niezaleznie od tego, czy uklad planetarny jest nastawiony na stopien szybkosci „zwiekszaja¬ cy", „bezposredni naped", czy tez stopien „zmniejszajacy". Topodwójne nastawianie umo¬ zliwia osiagniecie zwiekszenia wzglednie zmniej¬ szenia szybkosci za pomoca dowolnego z kól srodkowych, wskutek czego calkowita ilosc bie¬ gów, osiagalnych za pomoca przekladni, bedzie zawsze o jeden wieksza, to jest o bieg „bezpo¬ sredni naped", niz podwójna ilosc kól srodko¬ wych.Rysunek przedstawia przyklady wykonania ulepszonej zmiennej przekladni biegów wedlug wynalazku, uzytej jako piasta kola rowerowego z przekladnia szybkosci, przy czym fig- 1 przedstawia podluzny przekrój czterobiegowej piasty, fig. 2 i 3 przedstawiaja poprzeczne prze¬ kroje wzdluz linii II —II i III — III na fig. 1 w zmniejszonej podzialce, fig. 4 przedstawia po¬ dluzny przekrój odmiany przekladni pieciobie- gowej, a fig. 5 — przekrój podobny jak na fig. 4 lecz przekladni siedmiobiegowej.Jak pokazano na fig. 1 — 3 przekladnia szyb¬ kosci posiada srodkowa os 1, na której koncach umieszczone sa wewnetrzne czesci 2 lozyska kulkowego, w którym osadzona jest czesc na¬ pedzajaca 4, zaopatrzona w kly, wraz z kolem lancuchowym 5 i narzad podtrzymujacy 6. Na narzadzie 6 wspiera sie jednym koncem piasta 7, której drugi koniec jest przymocowany do narzadu wspierajacego 8, ulozyskowanego za pomoca kulek 9, na czesci napedzajacej 4. Na¬ rzady wspierajace 6 i 8 sa zaopatrzone na we¬ wnetrznej powierzchni w zeby zapadkowe 10 i 11. Oslona 12 kól planetarnych, osadzona na osi 1, podtrzymuje trzy kola planetarne 13, o dwóch róznych srednicach, osadzone na swo¬ rzniach 14. Oslona 12 posiada we wglebieniu 15 rygielki zapadkowe, wspóldzialajace z zebami zapadkowymi 10 na czesci wspierajacej 6. Pier¬ scien 16, uzebiony od wewnatrz, wspóldziala z uzebieniem o mniejszej srednicy kól 13 i po¬ siada rygielki zapadkowe 17, wspóldzialajace z zebami zapadkowymi 12 narzadu wspieraja¬ cego 8. Wewnetrzna powierzchnia czolowa oslo¬ ny 12 posiada kly 18, a pierscien 16 jest zaopa¬ trzony w dwa rzedy wewnetrznych klów 19 i 20, umieszczonych w róznych plaszczyznach. Na osi 1 osadzone jest przesuwnie sprzeglo klowe 23,. uruchamiane za pomoca drazka nastawnego 21 i przesuwacza 2la, obciazonego sprezyna 22.Sprzeglo to moze sie zazebiac albo z klami 18 oslony, albo tez z klami 19, czy tez 20 w pier¬ scieniu 16. Te trzy polozenia odpowiadaja trzem biegom, jak to ma miejsce w znanych urzadze¬ niach.Na osi 1 znajduja sie osadzone dwa luznie i przesuwnie kola srodkowe 24 i 25, przy czym kolo 24 zazebia sie z uzebieniem kola planetar¬ nego 13 o wiekszej srednicy, a kolo 25 z uzebie¬ niem kola 13 o mniejszej srednicy. Kolo srod¬ kowe 24 moze sie zazebiac z wewnetrznym uze¬ bieniem nieruchomego pierscienia 27, przez co mozna je unieruchomic, a kolo 25 posiada z bo¬ ku kly 28, umozliwiajace zazebienie sie z nie¬ ruchomymi klami 29, osadzonymi na osi 1, przez co równiez moze byc unieruchomione. Oba te kola, jakkolwiek moga obracac sie niezaleznie od siebie na osi 1, sa za pomoca przesuwaka 30 drazka nastawnego 21 równoczesnie przesuwa¬ ne, a wracaja do polozenia pierwotnego pod dzialaniem osadzonej na osi sprezyny 31. Kolo srodkowe 24 jest umieszczone na pierscieniu 24at zaopatrzonym w kolnierz 24b (fig. 4), któ¬ ry przenosi sily, potrzebne do przesuwania go wzdluz osi. Drazek nastawczy 21 posiada w miejscu, w którym przechodzi przez przesu- wak 30, zmniejszona srednice, dzieki czemu dziala na przesuwacz dopiero wtedy, gdy oprze sie o wystep 2Ib. Przy pracy w polozeniu, po¬ kazanym na fig. 1, gdy kolo 24 jest unierucho¬ mione, a tym samym sluzy jako oparcie dla u- kladu planetarnego, kolo 25 obraca sie na osi lu- — 2 —zem. Przesuwajac drazek nastawczy 21 osiaga sie w znany sposób trzy normalne biegi, przy czym stopien-szybkosci „zmniejszajacy" uzysku¬ je sie, gdy przesuwne sprzeglo 23 zazebilo sie z klami 20 i wylaczylo rygielki 17 z zapadki, Wystep 21b jest wtedy oparty o przesuwak 30, a sprzegla 23 zatrzymane albo przez sprezyne 22, która zostala do konca scisnieta, albo przez przesuwacz 21a, który oparl sie o koniec wy¬ ciecia la w osi 1, w którym jest osadzony prze¬ suwnie. Przesuwajac drazek 21 w dalszym cia¬ gu w prawo (fig. 1), pomimo nacisku malej^ lecz silnej sprezyny 21c, kola srodkowe 24 i 25 zostaja przesuniete wzdluz osi, przy czym na¬ stepuje wpierw zluzowanie kola 24, a nastepnie unieruchomienie kola 25. Dzieki zastosowaniu kól srodkowych o róznych srednicach uzyskuje sie dodatkowy stopien szybkosci przekladni, tj. dalszy bieg „zmniejszajacy", dzieki czemu prze¬ kladnia staje sie czterobiegowa. Przy ruchu po¬ wrotnym drazka 21, poniewaz sprezyna 21c jest silniejsza od sprezyny 22, sprzeglo 23 jest przy¬ trzymywane w swym skrajnym prawym polo¬ zeniu (fig. 1) tak dlugo, az kola srodkowe prze¬ suna sie do skrajnego lewego polozenia. Nalezy nadmienic, ze dzieki naciskowi sprezyny 21c, drazek nastawczy 21 przesuwa sprezyscie sprze¬ glo 23 pomiedzy swymi skrajnymi polozeniami, a dopiero gdy osiagnie swoje skrajne przednie polozenie przesuwa kola 24 i 25 pomiedzy kla¬ mi 28 i 29. Przy zwolnieniu drazka nastawcze- go 21 sprezyny 21c, 22 oraz 31 powoduja prze¬ suw czesci do polozenia pierwotnego.Wedlug odmiany wynalazku, przedstawionej na fig. 4, kola srodkowe 24 i 25 nie podlegaja dzialaniu drazka 21 % sa natomiast oddzielnie nastawiane drazkiem 32. W tym wykonaniu wynalazku kolo srodkowe jest zwykle nierucho¬ me wskutek zazebiania sie klów 28 i 29, moze* ono jednak byc zluzowane za pomoca drazka 32. Przez dalsze przesuwanie tego drazka, wbrew naciskowi sprezyny 32a, kolo 24 zazebia sie z klami 26 i zostaje unieruchomione. Po przezwyciezeniu nacisku sprezyny 32a, kolo srodkowe 25 przesuwa sie pod dzialaniem slab¬ szej sprezyny 25a. Jak z tego wynika, przesu¬ wne sprzeglo moze zajac jakiekolwiek z trzech mozliwych polozen w celu wlaczenia biegu „przyspieszonego", „bezposredniego", albo „zwol¬ nionego", przy czym kolo 24 albo kolo 25 zaw¬ sze pracuje. Zapewnia to moznosc uzyskania za pomoca takiej przekladni pieciu róznych biegów.W rzeczywistosci uzyskuje sie szesc biegów, po¬ niewaz jednak dwa z nich sa bezposrednie, mo* zna wiec wykorzystac tylko piec.Mozna równiez zastosowac wiecej niz dwa kola srodkowe, naprzyklad trzy, jak przedsta¬ wiono na fig. 5. Przy tym ukladzie kola srod¬ kowe nie przesuwaja sie wzdluz osi, lecz s;v nastawiane za pomoca zabieraków 33, osadzo¬ nych przesuwnie wewnatrz kól, w celu unieru¬ chomienia jednego z nich. Mozna równiez za¬ stosowac odpowiedni mechanizm nastawczy: Za pomoca trzech kól srodkowych mozna osiagnac siedem biegów, a mianowicie, „bezposredni", trzy „wzrastajace" i trzy „zmniejszajace".W konstrukcjach, pokazanych na rysunku, przedstawiono, ze niezalezne nastawianie od¬ bywa sie z róznych stron osi, nie jest to jednak konieczne. Oba drazki nastawcze moga wysta¬ wac z tej samej strony osi i byc umieszczone albo jeden w drugim, albo obok siebie. Urucho¬ mianie moze sie odbywac za pomoca oddziel¬ nych linek albo tez za pomoca jednej linki przy zastosowaniu martwego przesuwu lub tez za po¬ moca urzadzenia z dodatkowym przesuwem. PL