przedmiotem niniejszego wynalazku jest traktowanie celulozy dla otrzymania sztucz¬ nego jedwabiu (rayonu) i/lub traktowania juz utworzonych sztucznych nitek i wlókien z ce¬ lulozy za pomoca jednego lub kilku srodków tluszczowych zawierajacych nienasycone kwa¬ sy tluszczowe z co najmniej jednym wiazaniem podwójnym.Dalsze dodatki podane beda pózniej. Znane jest ogólnie, ze wada sztucznych nitek i wló¬ kien z celulozy jest ich slaba wytrzymalosc w stanie wilgotnym, przy czym sztuczne nitki i wlókna osiagaja w stanie suchym wytrzyma¬ losc bawelny a nawet ja przekraczaja. W stanie wilgotnym nitki i wlókna celulozowe obojetnie czy byly one rozciagane czy tez nie, wykazuja w przeciwienstwie do wlókien bawelny tylko 60—40°/o tej wytrzymalosci, jaka posiadaly w stanie suchym. Jest to powodem znacznego zwezenia uzywalnosci sztucznych nitek i wló¬ kien przy wytwarzaniu tkanin do prania. Sto¬ sowanie takich nitek i wlókien jest zatem zu¬ pelnie wykluczone do wytwarzania plócien, któ¬ re czesto musza byc myte mydlem lub innymi substancjami pioracymi na goraco.Wedlug niniejszego wynalazku otrzymuje sie ^^<^lutey\szt||czne nittti i wlókna takie, które ¦^ If^Gtfn^ zwiekszona ich wy- Sirz^aloSe. StwierlM)nt^n^anowicie niespodzie¬ wanie, ze srodki tluszczowe, zawierajace niena¬ sycone kwasy tluszczowe o co najmniej jednym wiazaniu podwójnym, wykazuja wlasciwosc trwalego laczenia sie z celulozami. Nie daja sie one juz po dokonanym wysuszeniu wiecej usu¬ nac z celuloz, nawet przy zastosowaniu takich rozpuszczalników tluszczu, jak np. siarczku we¬ gla, benzenu na zimno. Dodatek procentowy sub¬ stancji tluszczowej, która zostaje przyczepiona do celulozy, moze sie wahac zaleznie od stoso¬ wanej substancji tluszczowej w szerokich grani¬ cach. Dalsze wahania sa zalezne od rozmaitych rodzajów celuloz a to nalezy odniesc do róz¬ nych sposobów obróbki, którym sa one podda¬ wane w czasie ich wytwarzania. Na ogól jednak wszystkie celulozy otrzymane z roslin a w tej liczbie bawelna i inne roslinne wlókna natural¬ ne celulozowe moga wiazac pewna najmniejsza ilosc substancji tluszczowych, zawierajacych nienasycone kwasy tluszczowe. Substancje tlusz¬ czowe z najwieksza zdolnoscia wiazania sie z ce¬ luloza sa te, które zawieraja znaczny procent nienasyconych kwasów tluszczowych o co naj¬ mniej czterech wiazaniach podwójnych np. tra¬ ny rybie i z ssaków morskich, jednakze stoso¬ wac mozna tez oleje roslinne zawierajace co najmniej 10°/o nienasyconych kwasów tluszczo¬ wych, o co najmniej jednym wiazaniu podwój¬ nym, np. olej rzepakowy, olej lniany itd.Nadzwyczaj wazne wyniki osiaga sie przez chemiczne kombinowanie substancji tluszczo¬ wych z celulozami, gdy stosuje sie nienasycone kwasy tluszczowe uzyskane przez rozszczepienie zwierzecych i roslinnych olejów, jak i z weglo¬ wodorów wedlug stosunkowo nowo wynalezio¬ nych sposobów. Najlepsze wyniki osiaga sie przy zastosowaniu nienasyconych wyzszych alko¬ holi tluszczowych i pochodnych nienasyconych oksy-i ketokwasów itd. Wymienione substancje tluszczowe nie powinny jednak byc sulfonowane, gdyz utracilyby w tym stanie zdolnosc laczenia sie trwale z celuloza, gdyby celulozy po pobraniu sul¬ fonowanych srodków tluszczowych nie poddawa¬ no w dalszym procesie operacji dzialaniu neutra¬ lizujacemu dla usuniecia efektu sulfonowania.Z tych wzgledów uwaza sie za korzystniejsze nie stosowac, nawet do emulgowania substancji tluszczowych srodków tluszczowych sulfonowa¬ nych i na ogól wszelkich rozpuszczalnych w wo¬ dzie srodków emulgujacych, poniewaz opóznia¬ ja one utworzenie sie-trwalych polaczen z celu¬ loza, nawet jezeli sa emulgowane sulfonowany¬ mi srodkami tluszczowymi. Pozatem nalezy usu¬ wac rozpuszczalne w wodzie sulfonowane srodki tluszczowe z celuloz przez nieprzerywane i po¬ wtarzane przemywanie w celu osiagniecia na¬ stepnie roztworów celulozy nie zanieczyszczo¬ nych rozpuszczalnymi substancjami tluszczo¬ wymi.Z tych wlasnie wzgledów wskazane jest przede wszystkim nie stosowac mydel ani innych roz¬ puszczalnych w wodzie substancji ulatwiajacych emulgowanie tluszczów. O ile pozadane jest traktowanie celuloz wodnymi emulsjami sub¬ stancji tluszczowych, to stosuje sie najlepiej ma¬ szyne emulgujaca o duzej liczbie obrotów, np. o 5000 i wiecej obrotów na minute, za pomoca której równiez i przy zastosowaniu zimnej wo¬ dy osiagnac mozna dobre zemulgowanie sub¬ stancji tluszczowych. Oczywiscie lepsze i pred¬ sze rozpuszczanie tluszczów w wodzie osiaga sie gdy ogrzewa sie wode i substancje tluszczowe np. do temperatur od 40—100°C. Zupelna emul¬ sje osiaga sie jezeli do substancji tluszczowych dodaje sie naturalnego degrasu, czyli produktu otrzymanego przez wytloczenie skór garbowa¬ nych na zamsz, nasiaknietych tranem rybim i/lub sztucznego degrasu, produktu z tranu ry¬ biego, który ma te sama nadzwyczajna wlasci¬ wosc trwalego laczenia sie z celuloza. Moga one, ewentualnie byc emulgowane z woda i same sto¬ sowane dla traktowania celuloz. Wszystkie wy¬ zej wymienione substancje tluszczowe mozna ewentualnie poddawac utlenianiu na cieplo lub na zimno (oleje dmuchane) jak równiez gotowac je w wyzszych temperaturach (oleje gotowane).Celulozy moga byc traktowane substancjami tluszczowymi do ich zupelnego nasycenia, jed¬ nakze wystarczaja male procentowe ilosci tych substancji np. 0,10%, obliczone w stosunku do wagi celulozy, by uzyskac u nitek i wlókien pierwsze male zwiekszenie ich wytrzymalosci w stanie mokrym, jak równiez mozna stwierdzjc polepszenie zdolnosci odpychania wody. Celulozy, które zawieraja mozliwie jak najwieksze ilosci trwale zwiazanych substancji tluszczowych, nie przeszkadzaja np. przy stosowaniu sposobu wi¬ skozowego w pobieraniu wodnych roztworów wodorotlenku sodu, który jest konieczny do przeprowadzenia celulozy w alkaliceluloze. Mi¬ mo tego stwierdzic mozna,, ze wlókna celulozo¬ we traktowane substancjami tluszczowymi po¬ siadaja zmniejszona zdolnosc pecznienia w roz¬ tworze sodu, a zatem zachodzi znacznie mniejszy rozklad makroczasteczki, anizeli przy nietrak- towanych wlóknach celulozy. Traktowanie ce-• lulozy substancjami tluszczowymi nie przeszka¬ dza równiez rozpuszczeniu alkalicelulozy przy jej traktowaniu siarczkiem wegla, gdyz stwier¬ dzono niespodziewanie i nieoczekiwanie o wiele wieksza ulatwiona zdolnosc rozpuszczania sie.W rzeczywistosci wielokrotnie poczynione do¬ swiadczenia z celuloza traktowana substancja¬ mi tluszczowymi, np. tranem. wielorybim, które przeprowadzono równolegle z podobna nietrak- towana celuloza, wykazaly, ze stosujac 18°/o-owy roztwór wodorotlenku sodu przy stopniowo opa¬ dajacym stezeniu wodorotlenku sodu dochodzi sie do takiego punktu, w którym nietraktowana uprzednio tranem wielorybim siarkowana alka- liceluloza nie rozpuszcza sie juz wiecej w roz¬ cienczonym roztworze wodorotlenku sodu, pod¬ czas gdy w przeciwienstwie do tego traktowana uprzednio tranem wielorybim siarkowana alka- liceluloza rozpuszcza sie jeszcze zupelnie w po¬ dobnym rozcienczonym roztworze wodorotlenku sodu. Zalezy to od tego, ze nienasycone kwasy tluszczowe tranu wielorybiego i prawie wszyst¬ kich tranów rybich lub ssaków morskich wyka¬ zuja obecnosc czterech Wiazan podwójnych, z których co najmniej dwa zdolne sa laczyc sie z tlenem przy wytworzeniu slabych nadtlenków.Z tego wzgledu przy uzywaniu nienasyconych kwasów tluszczowych wykazujacych wyzej wy¬ mieniona wlasciwosc, osiagnac mozna mozliwie dobre rozpuszczanie siarczkowanej alkalicelu¬ lozy równiez i wtenczas gdy przy postepowaniu zanurzania celulozy stosuje sie roztwory o niz¬ szej procentowej zawartosci wodorotlenku sodu, anizeli odpowiada to najmniejszej zawartosci jaka jest konieczna do wytwarzania roztworów celulozy dla uzyskania sztucznych nitek i wló¬ kien.Traktowanie celulozy substancjami tluszczo¬ wymi mozna przeprowadzac przy samym wy¬ twarzaniu sztucznych wlókien lub tez co jest ekonomicznie korzystniejsze w fabrykach wy¬ twarzajacych celuloze.Wynalazek niniejszy, wyjasniaja najlepiej na¬ stepujace przyklady: Przyklad I.Postepowania robocze przeprowadzono przy uzyciu malej prasy laboratoryjnej o takim sa¬ mym wykonaniu, jaka stosuje sie w fabrykach sztucznego jedwabiu, przy zanurzaniu celulozy w roztworach wodorotlenku sodu i przy wytla¬ czaniu arkuszy celulozy po ukonczonym prze¬ biegu roboczym. Naczynie prasy polaczone bylo ze zbiornikiem. Pompa obiegowa zapewniala cyr¬ kulacje emulsji miedzy zbiornikiem a naczy¬ niem prasy. Emulsja wnikala przez otwór od¬ plywowy, umieszczony w scianie, naczynia ~ i przechodzila przed zawróceniem jej przez zbiornik a maszyna emulgujaca o okolo 6000 obrotów/minute utrzymywac substancje tlusz¬ czowe w stanie zupelnej emulsji. Termostaty zaopatrzone w urzadzenia ogrzewcze utrzymy¬ waly emulsje na pozadanej wysokosci tempe¬ ratury. 1000 gramów celulozy swierkowej do sztuczne¬ go jedwabiu (rayonu) w arkuszach o grubosci okolo 6,5 milimetra umieszczono w naczyniu prasy miedzy dziurowanymi plytami. W zbior¬ niku, który jest polaczony przewodem z naczy¬ niem prasy wytworzono wodna emulsje zawie¬ rajaca 0,50°/o tranu wielorybiego. Emulsja prze¬ biegala stale miedzy zbiornikiem a naczyniem prasy, mianowicie w ten sposób, ze arkusze ce¬ lulozy byly zupelnie przez wodna emulsje tra- nowa zwilzane. Temperature emulsji utrzymy¬ wano stale na wysokosci 20°C. Po jednej go¬ dzinie wypuszczono emulsje z dna naczynia pra¬ sy, znajdujacym sie w nim otworem. Arkusze celulozy napawane emulsja wytlaczano tak da¬ leko w prasie, ze ciezar pozostajacej jeszcze w arkuszach celulozy emulsji wynosil 100°/o. cie¬ zaru celulozy przed jej traktowaniem. Wytlo¬ czone arkusze celulozy suszono nastepnie na po¬ wietrzu i poddawano pózniej kolejno zwyklym procesom roboczym w fabryce jedwabiu (rayonu) sposobem wiskozowym, to znaczy, ze arkusze . celulozy zanurzano wpierw w 18°/o-owym wod¬ nym roztworze wodorotlenku sodu, po czym od¬ ciskano roztwór i mielono poddajac nastepnie celuloze dojrzewaniu, nastepnie siarczkowano i rozpuszczano w 3^/o-owym wodnym roztworze wodorotlenku sodu. Po zwyklym okresie przeby¬ wania w zbiorniku zasobowym wytracano z roz¬ tworu wiskozowego w kapieli przedzalniczej nit¬ ki za pomoca rozcienczonego kwasu siarkowego i siarczanu sodu. Nastepnie otrzymane nitki i wlókna przemywano, odsiarkowywano, bielono i poddawano zwyklym procesom wykonczalni- czym i suszacym.Przyklad II.Wykonano dokladnie tak, jak przyklad I, jed¬ nakze zastosowano emulsje l°/o-owa tranu wie¬ lorybiego, a wiec podwójna ilosc tranu w po¬ równaniu do ilosci podanej w przykladzie I.Przyklad III.Przeprowadzono dokladnie jak przyklad I, jednakze emulsja zawierala 2°/o tranu wielory¬ biego.Przyklad IV.Wykonano dokladnie jak przyklad I, jednakze stosowano 3°/o-owa emulsje tranu wielorybiego. _ a _Pozatem uta-zymywano temperatura emulsji sta¬ le na poziomie 50°C, a arkusze celulozy suszono po odcisnieciu w temperaturze 50°C.Przyklad V.Wykonano dokladnie jak przyklad IV, jednak¬ ze arkusze celulozy po prasowaniu suszono w temperaturze 75°C.Przyklad VI.Postepowano jak w przykladzie IV, jednakze arkusze celulozy po prasowaniu suszono w tem¬ peraturze 100°C.Przyklad VII.Postepowano jak w przykladzie I, jednakze wodna emulsja zawierala 5°/o tranu wielorybie¬ go, pozatem temperature emulsji utrzymywa¬ no stale na poziomie 70°C, a arkusze celulozy po sprasowaniu suszono w temperaturze 100°C.Przyklad VIII.Wykonano dokladnie jak przyklad VII, jed¬ nakze wodna emulsja zawierala 7% tranu wielo¬ rybiego.Przyklad IX.Wykonano jak przyklad VII, jednakzs wodna emulsja zawierala 10% tranu wielorybiego.Przyklad X.Wykonano jak przyklad VII, jednakze wodna emulsja zawierala 15% tranu wielorybiego.Przyklady XI—XX.Wykonano wedlug danych z przykladów I—X, z ta jedynie róznica, ze 5% zastosowanej ilosci tranu wielorybiego w poszczególnych przykla¬ dach zastapiono 5%-tami degrasu, jaki otrzy¬ muje sie przy prasowaniu skór garbowanych na zamsz za pomoca tranów rytach. Degras zmie¬ szano z tranem wielorybim a calosc emulgowa¬ no woda.Przyklady XXI—XL.Wykonano wedlug danych z przykladów I—XX, jednakze z nastepujacymi zmianami: a) tran wielorybi zastapiono tranem foko¬ wym, b) tran wielorybi zastapiono bielonym tranem dorszowym, c) tran wielorybi zastapiono tranem sardyn¬ kowym, d) tran wielorybi zastapiono tranem sledzio¬ wym, e) 80% tranu wielorybiego, zastapiono 20%-tami olejów podanych pod kazdym z pkt. od a-d), f) tran wielorybi zastapiono nienasyconymi kwasami tluszczowymi, uzyskanymi przez rozszczepienie olejów wymienionych w pkt. " od a-d), g) tran wielorybi zastapiono nienasyconymi kwasami tluszczowymi, uzyskanymi z oleju drzewnego (zwanego równiez chinskim ole¬ jem drzewnym), oleju rzepakowego, z oleju lnianego przez rozszczepienie, h) tran wielorybi zastapiono nienasyconymi kwasami tluszczowymi z weglowodorów, jak i z olejów syntetyzowanych chemicznie i biochemicznie, i) tran wielorybi zastapiono za pomoca mie¬ szaniny emulsyjnej z wody i kwasów tlusz¬ czowych podanych w pkt. f-h), j) tran wielorybi zastapiono olejem drzew¬ nym, olejem lnianym i olejem rzepako¬ wym.Przyklady XLI—LXXX.Wykonano wedlug danych z przykladów I—XL z ta jedynie róznica, ze arkusze celulozy, które traktowano kazdorazowo w kazdym z po¬ szczególnych poprzednich przykladów wymie¬ nionymi substancjami tluszczowymi, skladowa¬ no po suszeniu przez 30 dni, by nastepnie uzyc je do wytwarzania sztucznego jedwabiu (rayonu) sposobem wiskozowym.Przyklady LXXXI—CLX.Wykonano wedlug danych przykladów XLI— LXXX z ta jedynie róznica, ze arkusze celulozy skladowano zamiast 30 dni, 12 miesiecy.Przyklady CLXI—CCCXX.Postepowano wedlug danych z przykladów XLI—CLX, jednakze arkusze celulozy po skla¬ dowaniu przemywano godzine goraca woda i przed ich ponowna przeróbka na sztuczny je¬ dwab (rayon) sposobem wiskozowym wytlacza¬ no i suszono.Przyklady CCCXXI—DCXL.Wykonano wedlug danych z przykladów XLI—CLX, jednakze arkusze celulozy po ich skladowaniu przemywano 1%-owym roztworem wodorotlenku sodu przez jedna godzine w tem¬ peraturze 40°C, nastepnie przed ich dalsza prze¬ róbka na sztuczny jedwab (rayon) sposobem wi¬ skozowym wytlaczano je i suszono.Przyklady DCXLI—MCCLXXX.Wykonano wedlug danych z przykladów CCCXXI—DCXL, lecz arkusze celulozy, które przemywano 1%-owym roztworem wodorotlen¬ ku sodu, przemywano jeszcze po uprzednim wy¬ tloczeniu, ciepla woda o temperaturze 60CC, po¬ tem znowu przemywano przed przeróbka na sztuczny jedwab (rayon) sposobem wiskozowym, wytlaczano je i suszono.Przyklad MCCLXXXI.Zamiast napawac arkusze celulozy substan¬ cjami tluszczowymi, przed zanurzaniem w roz¬ tworze wodorotlenku sodu dla przeprowadzenia celulozy w alkaliceluloze, mozna to traktowanie przeprowadzic równiez z alkaliceluloza, np. pod¬ czas rozdrabniania arkuszy alkalicelulozy. Po¬ stepuje sie na przyklad w ten sposób: nienasy¬ cone kwasy tluszczowe, wydzielone przez roz¬ szczepienie tranu wielorybiego, wkrapla sie do alkalicelulozy w potrzebnej ilosci, np. w ilosci 5% w stosunku do wyjsciowej wagi celulozy (to znaczy jej wagi przed przeprowadzeniem celu¬ lozy w alkaliceluloze), a mianowicie za pomoca licznych rozdzielaczy oleju, które sa tak osadzo¬ ne, ze oliwienie powierzchni dokonuje sie rów¬ nomiernie. Wpierw uruchamia sie urzadzenie rozdrabniajace, nastepnie wkraplacze olejów za¬ wierajace kwasy tluszczowe, przy czym nasta¬ wia sie je tak, ze doprowadzenie kwasów tlusz¬ czowych konczy sie co najmniej 15 minut przed zakonczeniem rozdrabniania, nastepnie alkali¬ celuloze skladuje sie dla przeprowadzenia wstep¬ nego dojrzewania, po czym traktuje sie ja siarczkiem wegla i ostatecznie rozpuszcza sie ja w podany sposób. Traktowanie alkalicelulozy nienasyconymi kwasami tluszczowymi daje sie równiez przeprowadzic w aparaturze siarczku¬ jacej lub pózniej, lecz zaleca sie stosowac wyzej wymieniony sposób postepowania w celu pozo¬ stawienia kwasom tluszczowym czasu na lep¬ sze polaczenie sie z alkaliceluloza. Celuloza traktowana wedlug przykladów- I—MCCLXXX moze byc stosowana do wytwarzania sztucznych nitek i wlókien sposobami: octanowym, azotano¬ wym i miedziowo-amoniakalnym.Przy wytwarzaniu nitek i wlókien z aceto- i nitrocelulozy pozwala sie celulozie nasycac nie¬ nasyconymi kwasami tluszczowymi podczas po¬ stepowania rozpuszczajacego za pomoca odpo¬ wiednich rozpuszczalników, np. acetonem, przy czym rozpuszczanie w tych samych rozpuszczal¬ nikach koniecznej ilosci nienasyconych kwasów tluszczowych dokonuje sie podczas lub po roz¬ puszczeniu aceto- lub nitrocelulozy. Oczywiscie ilosc nienasyconych kwasów tluszczowych, któ¬ ra pragnie sie miec polaczona z celuloza, jest ograniczona w duzej mierze przez zdolnosc roz¬ puszczenia poszczególnych lotnych rozpuszczal¬ ników nienasyconych kwasów tluszczowych. In¬ ne ograniczenie jest uzaleznione od zdolnosci nasycania celulozy nienasyconymi, jednakze mi¬ mo tego mocno zwiazanymi kwasami tluszczo¬ wymi. Mimo tego, mozna to drugie ograniczenie przekroczyc, jednakze trzeba pózniej nadmiar substancji tluszczowych usunac z wytworzonych nitek i wlókien.Nadmiar kwasów tluszczowych, który dopro¬ wadza sie do celulozy przed jej dalszym uzy¬ ciem do wytwarzania nitek i wlókien, winien byc najlepiej zupelnie usuniety, a mianowicie* przed rozpoczeciem postepowania roboczego, prowadzacego do wytworzenia sztucznego jed¬ wabiu (rayonu).W niniejszym opisie podano juz, ze traktowa¬ nie celulozy substancjami tluszczowymi zawie¬ rajacymi nienasycone kwasy tluszczowe daje sie przeprowadzic podczas fabrykacji celulozy. Moz¬ na to uskutecznic w kazdym dowolnym okresie uzyskiwania celulozy o tyle o ile nie nastepuje jakies postepowanie robocze, w którym obecnosc substancji tluszczowych w celulozie moglaby przeszkadzac, lub które z kolei mogloby wply¬ wac na trwale polaczenie takich substancji z ce¬ luloza. W fabrykach celulozy, traktowanie celu¬ lozy za pomoca substancji tluszczowych, zawie¬ rajacych nienasycone kwasy tluszczowe, prze¬ prowadza sie np. w pluczkach (zwykle okresla¬ ne jako holendry pluczace). Gdy celuloze pod¬ dano juz wszelkim postepowaniom koniecznym dla jej wytworzenia, wprowadza sie do pluczki wodna emulsje substancji tluszczowych. Nad¬ miar cieczy, gdy nazbiera sie on w naczyniu pluczacym, odprowadza sie stale za pomoca przedziurawionego bebna pluczacego w rodzaju jaki stosuje sie przy plukaniu woda celulozy w holendrach pluczacych. Uchodzaca z bebna ciecz pluczaca doprowadza sie stale, w celu nie¬ zwlocznego odzyskania, do zbiorników zasobo¬ wych dla emulsji tluszczowych, przy czym po¬ zwala im sie uprzednio przejsc przez maszyne emulgujaca o duzej liczbie obrotów. Przy stalym pobieraniu emulsji z naczyn zasobowych i sta¬ lym doprowadzaniu emulsji substancji tluszczo¬ wych do holendrów pluczacych, wykazuje ona po pewnym czasie w pluczce to samo stezenie, jak emulsja w naczyniu zasobowym. Po pluka¬ niu, celuloze doprowadza sie w sposób ciagly do dzialajacej maszyny papierniczej lub do maszyn o okraglym sicie, w których otrzymuje sie pa¬ pier lub karton o znacznej grubosci. Teraz na¬ sacza sie silnie celuloze woda nietraktowana substancjami tluszczowymi, by móc osiagnac przy uzyciu pracujacej sposobem ciaglym ma¬ szyny papierniczej papier i karton o jednolitej grubosci. Traktujac jednak celuloze wedlug ni¬ niejszego wynalazku substancjami tluszczowymi, to traktuje sie celuloze tymi samymi wodnymi emulsjami kwasów tluszczowych, jak to juz do¬ konano w pluczce. Cala emulsje doprowadza siaza pomoca walców ssacych do pracujacej sposo¬ bem ciaglym maszyny papierniczej a przez tlo¬ czenie, równiez w maszynach o sicie obrotowym, usuwa sie ja a w celu odzyskania, najlepiej po przejsciu przez jedna lub kilka maszyn emulgu¬ jacych, doprowadza sie ja z powrotem do naczy¬ nia zasobowego. Korzystnym jest pracowac z emulsja ogrzana, np. do 50°C. Równiez korzyst¬ nym jest stosowac, przy doprowadzaniu wodnej emulsji substancji tluszczowej do holendra plu¬ czacego, wysoko stezona emulsje, która otrzymu¬ je sie niezaleznie od duzych zbiorników zasobo¬ wych w malym zbiorniku. Stezona emulsja win¬ na zawierac taka ilosc substancji tluszczowych, która powinna odpowiadac procentowej czesci, która chce sie doprowadzic do obecnej w plucz¬ ce celulozy w celu jej nasycenia. W tym celu utrzymuje sie bebny pluczace otwarte i pozwala sie plywac stezonej emulsji powoli do znajduja¬ cej sie w biegu pluczki, przy czym emulsja roz¬ dziela sie równomiernie na wlóknach celulozy, równiez i w ogrzanej w niej wodzie, np. do temperatury 50°C. Po krótkim czasie nastepuje zupelna homogenizacja emulsji z woda i wlók¬ nami celulozy. Te ostatnie wykonuja przy tym w pluczce ruch krazacy pod walcami czyszcza¬ cymi; nastepnie wprowadza sie w ruch beben pluczacy, przez który czesc emulsji zostaje sta¬ le odprowadzana i wplywa znowu do glównego zasobnika, podczas gdy równa ilosc emulsji zo¬ staje znów pobrana z tego samego glównego za¬ sobnika. Po krótkim czasie emulsja obecna w holendrze pluczacym wykazuje ten sam sklad, jak zawarta w glównym zasobniku.. Inny sposób traktowania celulozy w miej¬ scach wytwarzania jej jest nastepujacy: ciagla tasme celulozowa po pierwszym sprasowaniu i opuszczeniu maszyny papierniczej, i nim podczas dalszego ciaglego prasowania przejdzie ona do su¬ szarek motowidlowych lub suszarek walcowych, prowadzi sie_ najlepiej na metalicznych sitach przez wanny z wodna emulsja substancji tlusz¬ czowych o odpowiednim stezeniu. Gdy emulsja przepoi tasme celulozy, zostaje ona sprasowana pod wplywem dzialania prasy dzialajacej spo¬ sobem ciaglym. Nastepnie wprowadza sie tasme pod walce suszace dokladnie tak, jak to zacho¬ dzi przy normalnych tasmach celulozy, które nie byly traktowane substancjami tluszczo¬ wymi. Impregnacja tasmy celulozowej moze byc przeprowadzona kilkakrotnie, przechodzac przez szereg malych kapieli, z których kazda posiada najlepiej jedna pracujaca w sposób ciagly pra¬ se, pod która tasma celulozowa zostaje spraso¬ wana tak, by po kazdym opuszczeniu kapieli i przed wejsciem do nastepnej przechodzila ona w stanie sprasowanym. Sposób ten jest szcze¬ gólnie ciekawy przy wytwarzaniu tasmy celulo¬ zowej za pomoca maszyny o sicie okraglym obrotowym. Maszyny te wytwarzaja tasmy o malej lub bardzo malej grubosci (np. grubosci papieru gazetowego). O ile chce sie zatem wytwo¬ rzyc tasme celulozowa o grubosci wiekszej, jaka otrzymac mozna za pomoca maszyny o okrag¬ lych sitach, to ustawia sie szereg takich maszyn jedna za druga i poszczególne tasmy naklada sie jedna na druga, a nastepnie sprasowuje tak, ze otrzymuje sie kartony celulozowe o pozadanej grubosci. Przed nalozeniem rozmaitych tasm jedna na druga pozwala im sie jednak przejsc, kazdej z osobna, przez kapiel zawierajaca wod¬ na emulsje substancji tluszczowych. Tasma zo¬ staje przepojona dzieki jej bardzo malej grubo¬ sci szybko, po czym kazda poszczególna warstwe przad zlozeniem jedna na druga wyciska sie. Gdy chodzi o tasme celulozowa o bardzo malej gru¬ bosci, to mozna jej przepojenie substancjami tluszczowymi, np. tranem wielorybim równiez i wtenczas przeprowadzic, gdy nie jest on emul¬ gowany w wodzie. Tran wielorybi i inne oleje przenikaja dostatecznie szybko, jezeli zostaja one dodawane po poszczególnych stlaczaniach miedzy rozmaitymi kapielami zawierajacymi oleje z nienasyconymi kwasami tluszczowymi.Jezeli tasme celulozowa, która stloczono po raz pierwszy a nastepnie odprowadzono z tasmy materialowej pracujacej sposobem ciaglym ma¬ szyny papierniczej, to mozna ja wprowadzic poprzez suszarke szybkosciowa dla zmniejszenia jej wilgotnosci do np. 10—50%. Nastepnie na¬ pawa sie ja w wyzej podany sposób, ponownie prasuje i prowadzi sie ja do drugiej suszarki w celu usuniecia mozliwie jak najwiekszej ilo¬ sci wody pozostalej w tasmie.Inny sposób jest nastepujacy: normalne ar¬ kusze celulozy dla sztucznego jedwabiu (rayonu) i/lub np. lintersów bawelnianych, które byly juz suszone, napawa sie substancjami tluszczowymi, a nastepnie prasuje ,po czym skladowuje lub do¬ prowadza do fabryk sztucznego jedwabiu (ray¬ onu). Przed ich dalszym przerobieniem na nitki i wlókna traktuje sie je na zimno rozpuszczal¬ nikiem tluszczowym, np. benzenem w celu usu¬ niecia substancji tluszczowej w ilosci przekra¬ czajacej zdolnosc nasycenia i która nie jest z ta celuloza trwale zwiazana. Przez sprasowanie odzyskuje sie rozpuszczony olej i rozpuszczalnik.Arkusze suszy sie nastepnie w odpowiednich aparatach, które sa w stanie odzyskac równiez _ $ _drobne ilosci rozpuszczalnika, pozostalego w arkuszu celulozy wskutek adhezji.Dalszym sposobem nasycania celulozy srodka¬ mi tluszczowymi jest sposób polegajacy na roz¬ puszczaniu takich substancji w odpowiednich rozpuszczalnikach i zanurzaniu arkuszy celulo¬ zy w roztworze oleju w rozpuszczalniku. Gdy tylko arkusze celulozy zostaja przepojone nie tylko rozpuszczalnikiem, lecz równiez i substan¬ cja tluszczowa, sprasowuje sie te arkusze, a na¬ stepnie usuwa rozpuszczalnik przez odparowa¬ nie, podczas gdy substancja Puszczowa pozostaje w arkuszu celulozowym.Traktowanie sztucznych nitek i wlókien z ce¬ lulozy za pomoca substancji tluszczowych: Sztuczne nitki i wlókna uzyskane z celulozy nie- traktowanej uprzednio substancjami tluszczo¬ wymi, moga byc poddane traktowaniu substan¬ cjami tluszczowymi dla nadania im wlasciwo¬ sci odpychania wody. Oczywiscie, nie wykazuja one w tym przypadku wszystkich tych istotnych cech, jakie posiadaja nitki i wlókna uzyskane z uprzednio traktowanej substancjami tluszczo¬ wymi celulozy, np. posiadaja zmniejszona spe- czalnosc, przy zanurzeniu w roztworach wodo¬ rotlenku sodu w celu jej przeksztalcenia w al- kaliceluloze, a przede wszystkim mniejszego roz¬ kladu makroczasteczek wskutek slabszego specz¬ niania. Obecnosc substancji tluszczowych w ce¬ lulozie warunkuje tez zdolnosc ochronna na dzialanie roztworu wodorotlenku sodu, a przy nastepujacych kolejno dzialaniach, jak siarcz¬ kowanie, rozpuszczanie w roztworze sodu, dzia¬ lanie kwasu siarczkowego w kapieli przedzal¬ niczej, jak i przy wszystkich dalszych postepo¬ waniach roboczych, jak odsiarkowanie, bielenie itd. nitki i wlókna uzyskuja lepsze wlasciwosci na sucho, a przede wszystkim w stanie mokrym.Sa one równiez znacznie elastyczniejsze, ponie¬ waz czasteczki chronione stale nienasyconymi kwasami tluszczowymi, które sa trwale zlaczone z celuloza i poniewaz ta ochrona trwa równiez nadal przeciw oddzialywaniu atmosferyliów.W celu osiagniecia chronienia czasteczki celulo¬ zy, starcza male ilosci nienasyconych kwasów tluszczowych, a zwlaszcza takich, które zawie¬ raja jeszcze co najmniej cztery wiazania po¬ dwójne i które wiaza sie zatem predzej i moc¬ niej z celuloza. Z tego wzgledu mozna gdy nie chce sie otrzymywac nitek o zbyt wielkim dzia¬ laniu odpychajacym wode, .przyczepic na celu¬ lozie nim sie ja odprowadzi do fabryk sztuczne¬ go jedwabiu, procentowo ograniczona ilosc, np. 1—3% nienasyconych kwasów tluszczowych, o co najmniej czterech wiazaniach podwójnych.Chcac nastepnie udzielic czesci wytworzonych nitek i wlókien silniejsza zdolnosc odpychania wódy, mozna je poddac dalszemu traktowaniu substancjami tluszczowymi w taki sposób, jak sie je poddaje dalej dla podobnych nitek i wló¬ kien z celulozy, których nie traktowano uprzed¬ nio substancjami tluszczowymi.W ogólnosci stosowac mozna wszystkie wy¬ mienione juz w przykladach traktowania celu¬ lozy, przed jej dalszym przerobieniem na sztucz¬ ny jedwab (rayon) zabiegi, równiez i do nitek i wlókien, obojetnie czy zawieraja one juz sub¬ stancje tluszczowe zwiazane z celuloza czy tez nie.Najdogodniejszy sposób wedlug niniejszego wynalazku polega na tym, ze nitki i wlókna po ich odkwaszeniu, odsiarkowaniu, bieleniu (lecz nieawiwowaniu mydlem i innymi rozpuszczal¬ nymi w wodzie zmiekczaczami) i po odwirowa¬ niu w celu usuniecia mozliwie wielkiej ilosci wody, poddaje sie traktowaniu emulsjami sub¬ stancji tluszczowych, jak to juz podano w przy¬ kladach i nastepnie suszy, najlepiej po odpo¬ wiednim czasie skladowania. Traktowanie emul¬ sjami tluszczowymi mozna tez przeprowadzic przed bieleniem, które znów przeprowadza sie po skladowaniu, lecz przed suszeniem. Chcac nasycac nitki i wlókna w zupelnosci substancja¬ mi tluszczowymi, pracuje sie z emulsja tlusz¬ czowa w nadmiarze lub tez z nadmiarem nie- emulgowanych substancji tluszczowych. Po od¬ powiednio dobranym czasie skladowania, który ma umozliwic nienasyconym kwasom tluszczo¬ wym trwale polaczenie sie z celuloza nitek i wlókien, dazy sie do usuniecia nadmiaru sub¬ stancji tluszczowych lub co najmniej czesci trwale niezwiazanej przy zastosowaniu sposo¬ bów wymienionych juz w przykladach trakto¬ wania celulozy przed jej dalszym obrabianiem w celu wytwarzania sztucznego jedwabiu.Niniejszy wynalazek nie ogranicza sie oczywi¬ scie jedynie do licznych podanych przykladów, lecz obejmuje równiez wszelkie odmiany sposo¬ bu, które dotycza przedmiotu niniejszego wyna¬ lazku. PL