Opublikowano dnia 20 grudnia 1957 r. eo4t^ BIBLIOTEKA! U rz cdu Pate nl owego I Pfllsfci^gzeczjfpesylitej Lcdfitti | POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 40566 KI. 12 o, 23/01 Instytut Barwnikom i Pólproduktom *) Warszawa, Polska, Sposób wytwarzania kwasu 3,3', 5,5', 4"—pieciochloro—2,2'—dwuhydro- ksytrójfenylometano—2"—sulfonowego Patent trwa od dnia 6 lutego 1957 r.Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwa¬ rzania kwasu 3, 3*, 5, 5' 4" — pieciochloro — 2. 2' — dwuhydroksytrójfenylo-metano-2"-sulfo- nowego. Pochodne trójarylometanu otrzymuje sie w reakcji kondensacji przebiegajacej naste¬ pujaco} Ar Ar — CHO +2 HAr — Ar — CH + HfO \ Ar Kondensacje prowadzi sie w obecnosci srod¬ ków wiazacych wode np. stezonego kwasu siar¬ kowego, chlorowodoru, lodowatego kwasu octo¬ wego, bezwodnego chlorku cynkowego lub mie¬ szaniny wymienionych zwiazków.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa mgr Edyta Boboli, inz. mgr Chaim Stammer, inz. mgr Leon Klahr i inz. Elzbieta Kremky.Przebieg i szybkosc tego typu kondensacji zalezy od wlasciwosci chemicznych i fizycznych substratów, od rodzaju czynnika kondensuja- cego i od warunków kondensacji.Jakkolwiek srodki wiazace wóde nie wyste¬ puja w stechiometrycznym równaniu reakcji, to maja jednak wplyw na mechanizm konden¬ sacji, przede wszystkim na jej szybkosc.Zwiekszenie szybkosci reakcji kondensacji mozna osiagnac przez wprowadzenie do srodo¬ wiska reagujacego substancji, których mecha¬ nizm oddzialywania tlumaczy teoria zwiazków posrednich. Substancje te tworza z substratami zwiazki posrednie mniej trwale niz substancje koncowe i regeneruja sie przy równoczesnym tworzeniu sie ostatecznego produktu konden¬ sacji.Jednym z takich zwiazków stosowanych do katalizy procesu kondensacji zwiazków trój- arylometanowych jest mocznik.W literaturze (Chem. Abstr. 42, 5 887, 1948)opisane sa przyklady stosowania mocznika jako katalizatora w reakcji kondensacji aromatycz¬ nych aldehydów* z aromatycznymi amidami.Mechanizm dzialania mocznika tlumaczy sie tworzeniem przejsciowego zwiazku aldehydu z mocznikiem, który dalej reaguje z aminami z wytworzeniem zwiazków trójarylometano- wego.Tego rodzaju zwiazki przejsciowe mocznika . z aldehydami zostaly wydzielone i zidentyfi- kowane.Stwierdzono, ze dodatek mocznika katalizuje równiez reakcje kondensacji kwasu p-chloro- benzaldehydo-o-sulfonowego z 2, 4-dwuchloro- fenolem lub innymi zdolnymi do kondensacji fenolami.Zamiast kwasu p-chlorobenzaldehydo-o-sul- fonowego mozna uzyc innego jego izomeru.Kondensacje przeprowadzono w obecnosci 95°/*-wego kwasu siarkowego i 5°/o mocznika, jako katalizatora, w temperaturze 80°C, w prze¬ ciagu 25—30 godzin. Kondensacja prowadzona w obecnosci tylko 91°/o-wego H2SO4 (bez mocz¬ nika) trwa 60 godzin.Mechanizm katalitycznego dzialania mocznika jest przypuszczalnie taki, jak w opisanych w literaturze przykladach kondensacji' aldehy¬ dów z aminami aromatycznymi.Sposób wedlug wynalazku pozwala na skró¬ cenie czasu kondensacji do polowy (25—30 go¬ dzin), zmniejszenie ilosci uzytego do reakcji stezonego kwasu siarkowego oraz zwiekszenie wydajnosci i czystosci koncowego produktu.Przyklad. 136 kg kwasu siarkowego 66° Bs, miesza sie z 22 kg kwasu 4-chlorobenzalde- hydo-2-sulfonowego, 36 kg 2, 4-dwuchlorofenolu i 1,1 kg mocznika w temperaturze 75—80K!, w ciagu 25—30 godzin.Po uplywie tego czasu ilosc produktu kon¬ densacji w masie reagujacej nie wzrasta, re¬ akcja kondensacji jest wiec praktycznie zakon¬ czona.Otrzymana mase rozciencza sie woda do 12°/o-owej zawartosci kwasu siarkowego. Nad¬ miar 2, 4-dwuchlorofenolu odpedza sie przez de¬ stylacje z para wodna.Produkt reakcji wydziela sie w postaci wol¬ nego kwasu 3,3*, 5,5*, 4"-pieciochloro-2,2'-dwu- hydroksytrójfenylometano-2"-sulfonowego. PL PL