Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania no¬ wych estrów acylowych oleandomycyny, szcze¬ gólnie trójacylooleandomycyny, dwuacyloolean- domycyny i monoacylooleandomycyny, w któ¬ rych reszta acylowa pochodzi z nizszego kwasu alifatycznego jednokarboksylowego zawierajace¬ go dwa do trzech atomów wegla w grupie acy- lowej.Oleandomycyna jest antybiotykiem dajacym sie wykorzystac handlowo. Jest ona nadzwyczaj wartosciowym srodkiem terapeutycznym, gdyz wykazuje znaczna aktywnosc wobec wielkiej liczby mikroorganizmów, a szczególnie godne uwagi jest jej dzialanie na Gram — dodatnie mikroorganizmy. Sposób wytwarzania i wlasci¬ wosci oleandomycyny sa opisane szczególowo w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 2757123.Oleandomycyna w postaci zasady jest raczej nierozpuszczalna i nie nadaje sie do latwego wytwarzania roztworów stosowanych pozajeli- towo. Kwasne sole addycyjne oleandomycyny sa albo slabo rozpuszczalne w wodzie albo sa tak kwasne, ze z powodu niskiej wartosci pH ich roztworów wodnych nastepuje zmniejsze¬ nie sily dzialania nietrwalego na kwasy anty¬ biotyku.W wielu przypadkach oleandomycyne podaje sie doustnie, poniewaz stosowanie pozajelitowe jest czesto bolesne i podrazniajace. Jednakze podawanie doustne odznacza sie pewnymi nie¬ dogodnosciami. Oleandomycyna i jej kwasne sole addycyjne sa czesto bardzo gorzkie i o nie¬ przyjemnym smaku. Ponadto jest ona stosun¬ kowo nietrwala w obecnosci kwasów, wystepu¬ jacych w soku zoladkowym, tak ze jej terapeu¬ tyczne dzialanie zostaje czesto zmniejszone, wskutek czesciowego rozkladu w zoladku.Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwa¬ rzania nowych pochodnych oleandomycyny, któ-re wywoluja zwiekszone dzialanie terapeutycz¬ ne w porównaniu z dzialaniem zasady oleando¬ mycyny foi& jej kwasjiycfr^soli addycyjnych, a poza tym sa trwale w wodnym srodowisku, tak ze stanowia dogodna postac do stosowania domiesniowego lub dozylnego.Jako nowe pochodne oleandomycyny stosuje sie wedlug wynalazku mono-dwu- i trój acy- lowe estry oleandomycyny o ogólnym wzorze I w którym Ki, K2 i R3 oznaczaja atom wodoru lub reszty acylowe, pochodzace od nizszego ali¬ fatycznego kwasu jednokarboksylowego zawie¬ rajacego 2—6 atomów wegla, przy czym co najmniej jedna z tych grup jest reszta acyIo¬ wa. .Do takich estrów acylowych oleandomy¬ cyny naleza np. 1, 2, 3-trójacetylooleandomycy¬ na, 2, 3-dwuacetylooleandomycyna 1, 3-dwuace- tylooleandomycyna 1, 2-dwuacetylooleandomy- cyna,« 3-monoacetyloóleandomycyna, 2-monoa- cetylooleandomycyna, l-monoacetyloo!eandomy- cyna, 1, 2, 3-trójpropionylooleandomycyna 2, 3- dwupropionylooleandomycyna 1, 2, 3-trójwale- rylooleandomycyna, 1, 2, 3-trójkaproilooleando- mycyna itp. Stwierdzono, ze szczególnie ko¬ rzystne wlasciwosci wykazuja pochodne estro¬ we oleandomycyny, zawierajace dwa do trzech atomów wegla w reszcie acylowej. Sa one trwalymi zwiazkami, o malej rozpuszczalnosci w wodnych osrodkach i o znacznej rozpusz¬ czalnosci w soku. zoladkowym. Sa one ponadto stosunkowo malo toksyczne i bez smaku.Przez krew sa latwo absorbowane i wresz¬ cie w znacznym stopniu wydzielane z moczem.Estry acylowe oleandomycyny nadaja sie tak¬ ze jako doskonale antyseptyki dróg moczowych.. Wspomniane wyzej wszystkie teoretycznie mozliwe dwu- i mono-racetylowe pochodne ole¬ andomycyny, moga sluzyc do prowadzenia dal¬ szych chemicznych i biologicznych badan. W wyniku nizej opisanych prób wytwarzania róz¬ nych czesciowych estrów, otrzymano dane o duzym znaczeniu dotyczace róznej reaktywnos¬ ci tych estrów w • zaleznosci od miejsca acylo- wania w resztach desosaminy (Ki), L-oleandro- zy (K2) i oleandolidu (R3).W celu otrzymania poszczególnych estrów acylowych oleandomycyny przeprowadzono wy¬ biorcze: reakcje acetylowania i odacetylowania, po czym produkty te oczyszczono takimi spo^ sobami jak krystalizacja, zwykla ekstrakcja i (albo) rozdzial w przeciwpradzie. Wszystkie estry wykazywaly charakterystyczne migracje na bibule chromatograficznej. Sa to wlasciwos¬ ci bardzo uzyteczne przy wykrywaniu i w mi- kroanalizie. W reakcjach tych jako substancje wyjsciowe stosowano krystaliczna zasade ole¬ andomycyny lub krystaliczny addukt oleando- mycyna — chloroform zarówno jak i 1, 2, 3- trójacetylooleandomycyne przy czym 2, 3-dwu-- acetylooleandomycyne, 1, 3-dwuacetylooleando- mycyne i 3-monoacetylooleandomycyne otrzy mano w postaci krystalicznej, podczas gdy 1, 2-dwuacetylooleandowycyne, 1-monoacetyjople- andomycyne i 2-monoacetylooleandomycyne o- trzymano jako jednorodny, bezpostaciowy pro¬ szek.Zaznacza sie, ze te wszystkie estry wykazu¬ ja maksimum absorbcji charakterystyczne dla ketonów w nadfiolecie przy 290 mii.Ex cm. = 0,5 — 0,9, cc jest typowe dla nie¬ tknietej reszty oleandomycyny. Nastepujace wlasciwosci wskazuja na acylacje w danych miejscach: (R1) stosunkowo niska alkalicznosc, (R2) charakterystyczna próba Keller—Kiliani i (R3) dodatni efekt Cottona krzywej dyspersji rotacyjnej.Stwierdzono, ze wszystkie estry posiadajace podstawnik acylowy w reszcie desosaminowej (Ki) wykazuja stosunkowo niska zasadowosc (pKa = 6,6). Poza tym estry posiadajace podstaw¬ niki acylowe w reszcie L-Oleandrozy (K2) daja ciemno purpurowe zabarwienie, po rozpuszcze¬ niu w lodowatym kwasie octowym, zawieraja¬ cym w dolnej warstwie stezony kwas siarko¬ wy (zmodyfikowana próba Keller — Kiliani).W przeciwienstwie do wzglednej trwalosci tych ostatnich estrów wobec kwasu azotowego, zwiazki oleandomycyny nie podstawione przy R2 ulegaja w widoczny sposób dzialaniu kwasu azotowego (niebieskie zabarwienie). ' Wreszcie zastosowano zasade optycznej dyspersji rotacyj¬ nej, azeby wprost wykrywac podstawienia w rdzeniu makrolidowym oleandolidu (R3).Stwierdzono, ze krzywa dyspersji rotacyjnej acylowych estrów oleandomycyny, nie podsta¬ wionych w K3, wykazuje krzywa pojedynczego ujemnego efektu Cottona, podczas gdy odpo¬ wiednie estry z podstawnikami w rdzeniu ma¬ krolidowym (podstawiony oleandolit R3), wyka¬ zuja krzywa dyspersji rotacyjnej o pojedyn¬ czym dodatnim efekcie Cottona nalozonym na otwarta krzywa ujemna.Chociaz dwa jakosciowo rózne uklady krzywych dyspersji rotacyjnej wykazuja szczy¬ ty przy podobnej dlugosci fali (320—325mn) obserwowane skrecalnosci wlasciwe róznia sie rzedem wielkosci.Widma w podczerwieni (w chloroformie) tych zwiazków wzorcowych byly mierzone i po zidentyfikowaniu kazdego estru innymi sposo- - ? -bami, ustalono pewne ograniczone wspólzalez¬ nosci. Na przyklad estry acylowe oleandomy¬ cyny o podstawniku acylowym wf reszcie deso¬ saminy (Ri) wykazuja charakterystyczne roz¬ szerzenie pasma przy 9,4—9,6 m|i.Z wyjatkiem absorbcji grupy hydroksylowej przy 2,9 m^i, wszystkie czesciowe estry w tej grupie wykazuja krzywe absorbcji podobne do krzywej absorbcji trójacetylooleandomycyny.Czesciowe estry z innymi resztami acylowa* nymi wykazuja typowy dublet w poblizu 9,3m i 9,Ai. Glówne widmo tych zwiazków jest ja¬ kosciowo podobne do widma nietknietej cza¬ steczki oleandomycyny.Wedlug wynalazku trójacylowe estry olean¬ domycyny wytwarza sie przez zetkniecie ole¬ andomycyny w warunkach zasadniczo bezwod¬ nych, z czynnikiem acylujacym z grupy bez¬ wodników nizszych alifatycznych kwasów jed- nókarboksylowych zawierajacych dwa do szes¬ ciu atomów wegla, przy czym proces prowadzi sie w obecnosci zasady organicznej w zakresie temperatury od okolo 0°C do okolo 50°C i w ciagu od okolo 5 do okolo 48 godzin. Na tym stopniu procesu korzystne jest stosowanie czyn¬ nika acylujacego w pewnym nadmiarze, przy czym jako jedyne produkty otrzymuje sie od¬ powiednie estry 1, 2, 3 trójacylooleandomycyny.W warunkach tych wszystkie trzy grupy wo¬ dorotlenowe w czasteczce oleandomycyny zo¬ staja zacytowane.Drugi stopien rakcji w tym procesie polega na wprowadzeniu do rakcji wyzej wspomnia¬ nych 1, 2, 3-trójacylowych estrów oleandomy¬ cyny z pierwszorzedowym alkanolem o jednym do czterech atomach wegla, mieszajacym sie z woda, korzystnie w zakresie temperatur od okolo 15°C do okolo 45°C w ciagu od okolo 24 godzin do okolo trzech tygodni, w zaleznosci od danego estru trójacylowego i rozpuszczalni¬ ka uzytego do hydrolizy. Na ogól ilosc stosowa¬ nego alkanolu musi wynosic conajmniej tyle, Ile potrzeba do rozpuszczenia estru trójacylo¬ wego. W koncu odpowiednie estry 3-monoacy- looleandomycyny wytwarza sie przez ogrzewa¬ nie 1, 2, 3-trójacylooleandomycyny w roztworze wodnym nizszego alkanolu (korzystnie w sto¬ sunku okolo 3:2 objetosci) w temperaturze od okolo 45°C do okolo 60°C, w ciagu od okolo 0,5 do okolo 2 godzin, przy czym reakcje pro¬ wadzi sie przy wartosci pH w zakresie od oko¬ lo 10 do okolo 11.Oprócz tego stwierdzono, ze uzycie co naj¬ mniej równowaznej ilosci (w molach) nizszego chlorku acylowego w obojetnym organicznym rozpuszczalniku, w obecnosci zasadowego czyn¬ nika, pozwala na wprowadzenie podstawnika acylowego do reszty desosaminy (Ri) tych zwiazków oleandomycyny, które sa niepodsta- wione w tej czesci czasteczki. Zaznacza sie, ze zasadowy czynnik nalezy stosowac w ilosci zasadniczo wystarczajacej do zobojetnienia u- wolnionego chlorowodoru. Te reakcje mozna przeprowadzic w temperaturze od okolo 0°C do okolo 50°C, w ciagu od okolo jednej do okolo 5 godzin, jakkolwiek na ogól prowadzi sie ja w temperaturze pokojowej ze wzgledu na wygode i oszczednosc.W omawianym procesie korzystnie stosuje sie nastepujace obojetne organiczne rozpusz¬ czalniki: aceton, octan etylowy, benzen, toluen, chloroform, dioksan i eter dwuetylowy. Jako zasadowe czynniki stosuje sie korzystnie tlen¬ ki, wodorotlenki, dwuweglany i weglany meta¬ li alkalicznych i ziem alkalicznych, takie jak tlenek magnezowy, wodorotlenek potasowy, dwuweglan sodowy i weglan magnezowy, a równiez trzeciorzedowe aminy takie jak toój- etyloamina, dwuetyloanilina i pirydyna. Dalej stosowanie samego bezwodnika kwasu octowe¬ go lub propionowego, jako reagenta i rozpusz¬ czalnika bez zadnego zasadowego katalizatora, takze daje na ogól takie same wyniki, a oprócz tego pozwala na skuteczne przeprowadzenie powolnego wybiórczego acylowania reszty L- oleandrozy (Rj). Postepujac tak mozna zacy- lowac wszystkie rózne reszty oleandomycyny, przy czym grupa wodorotlenowa olesosaminy (Ri) zostaje szybko zacetylowana (w ciagu 17 godzin w temperaturze 25°C), grupa wodoro¬ tlenowa 1-oleandrozy (Rg) wymaga dluzszego czasu (1—2 tygodni, w temperaturze 25°C) pod¬ czas gdy grupa wodorotlenowa oleandolidu (R3) acetyluje sie w ciagu bardzo dlugiego okresu czasu (kilka miesiecy w) temperaturze 25°C).Przy dzialaniu nadmiarem ketonu na roztwór acetonowy oleandomycyny, powstaja jako glów¬ ne produkty 1-monoacetylooleandomycyna i trudno dostepna 1, 2-dwuacetylo oleandomy- cyna.Jak uprzednio wspomniano, wybiórcze oda- cylowanie reszty desosaminy przeprowadza sie latwo, przez wprowadzenie w reakcje odpowied¬ niego estru wieloacylowego oleandomycyny z nizszym pierwszorzedowym alkanolem, zawie¬ rajacym 1—4 atomów wegla mieszajacym sie z woda. W ten sposób wytwarza sie 2, 3—dwu- acetylooleandomycyne, 2-monoacetylooleando- mycyne i 3-monoacetylooleandomycyne. Wresz¬ cie stwierdzono, ze reakcja odpowiednich - ? -estrów oleandomycyny podstawionych przy R% z metanolem, zawierajacym katalityczna ilosc wodorotlenku potasowego prowadzi szybko do odacylowania reszty L-oleandrozy. Jest to dru¬ gi sposób przemiany 1, 2, 3-trójacetylooleando- mycyny w 1. 3-dwuacetylooleandomycyne oraz przemiany 2, 3-dwuacetylooleandomycyny w 3- monoacetylooleandomycyne. Reakcja ta zacho¬ dzi szybko i ulatwia niezwykle otrzymywanie zwiazków zatrzymujacych podstawnik acylo- wy desosaminy, hp. 1-monoacetylooleandomy- cyny i ,1, 3-dwuacetylooleandomycyny. Naj¬ trwalszy; monoacylowy ester 3-monoacetyloole- andomycyne, mozna nastepnie powoli odacety- lowac do mozliwych do wykrycia ilosci olean¬ domycyny, wspomnianym reagentem, tj. me¬ tanolem zawierajacym wodorotlenek potasowy.Otrzymane sposobem wedlug wynalazku e- stry acylowe oleandomycyny zawierajace 2—3 atomów wegla w reszcie acylowej, moga byc sto - sowane albo same albo w polaczeniu z nosnikami farmaceutycznie dopuszczalnymi, zarówno doust¬ nie jak i pozajelitowo. Stosowana dawka dla ludzi wynosi w przyblizeniu 50—600 mg dzien¬ nie, przy czym korzystnie podaje, sie ja nie jednorazowo lecz cztery razy w ciagu dnia.Jakkolwiek dawkowanie moze sie nieco zmie¬ niac w zaleznosci od wagi osobnika, stosuje sie zazwyczaj 1—10 mg/kg wagi ciala dziennie.W przypadku wieloacylowych estrów oleando¬ mycyny, zawierajacych 2—3 atomów wegla w reszcie acylowej, najkorzystniejsze jest stoso¬ wanie doustne w postaci kapsulek, tabletek, syropów, emulsji, wodnych zawiesin, eliksirów i tym podobnych preparatów farmaceutycznych. 0o stosowania doustnego estry wieloacylowe oleandomycyny wprowadza sie do kapsulek zelatynowych, zawierajacych obojetny wypel¬ niacz, taki jak laktoza lub cukier mlekowy albo sporzadza sie z nich tabletki zawieraja¬ ce dodatki takie jak skrobia, stearynian ma¬ gnezowy, cytrynian sodowy, poliwinylopiroli- don, glikol polietylenowy itd. Mozna je tez sto¬ sowac w postaci wodnych zawiesin, syropów, emulsji, lub eliksirów z nosnikami zawieraja¬ cymi odpowiedni czynnik nadajacy slodycz i (albo) smak i zapach ewentualnie nawet czyn¬ nik barwiacy, na przyklad na kolor czerwono- wisniowy. Czesto stosuje sie syropy o smaku i zapachu malin.Przez domiesniowe stosowanie trójacetylo- oleandomycyny w 10^/o-owym wagowo wodnym roztworze chlorowodorku kwasu glutamono- wego, mozna osiagnac wysoki poziom tego an¬ tybiotyku we krwi.W przypadku 3-monoacetylowych estrów ole¬ andomycyny, zawierajacych 2—3 atomów wegla w reszcie acylowej, najkorzystniejsze jest sto¬ sowanie pozajelitowe, w postaci zastrzyków do¬ miesniowych i dozylnych. Tak samo mozna sto¬ sowac równiez odpowiednie zwiazki wieloacy¬ lowe. W szczególnosci 3-monoacetylooleandomy- cyne stosuje sie domiesniowo w postaci wodnego roztworu w kwasie askorbinowym. Nalezy za¬ znaczyc, ze wodne kompozycje farmaceutyczne, odpowiednie do stosowania pozajelitowego nale¬ zy koniecznie przygotowywac w warunkach asep- tycznych, przez stosowanie wody destylowanej i saczenie roztworu przez filtr Seitz'a. Ponie¬ waz roztwory te musza byc izotoniczne dodaje sie do nich przed zastosowaniem pozajelito¬ wym, odpowiednia ilosc roztworu soli lub glu¬ kozy.Zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku, wprowadzenie trzech grup acylowych do ole¬ andomycyny, przeprowadza sie korzystnie w o- becnosci katalizatora w postaci zasady organicz¬ nej, który przesuwa reakcje w kierunku two¬ rzenia sie estru wieloacylowego. Chociaz kazda substancja zasadowa jest w tym przypadku skuteczna, jednak najbardziej korzystne jest stosowanie organicznej zasady w postaci trze¬ ciorzedowej aminy np. pirydyny, pikoliny, lu- tydyny, kolidyny, chinoliny, N, N-dwumetyló- aniliny, N, N-dwuetyloaniliny i trójetyloaminy, Nalezy zaznaczyc, ze odpowiednimi substancja¬ mi wyjsciowymi oleandomycyny sa zasada ole^ andomycyny i addukt oleandomycyna chloro¬ form, jak równiez sole addycyjne oleandomycy¬ ny i kwasu, takiego jak kwas solny, w przypad¬ ku kiedy wolna zasade uwolni sie najpierw ze soli przez dodanie odpowiedniej ilosci wodó^ rotlenku metalu alkalicznego. Addukt chloro¬ formowy otrzymuje sie latwo z wyciagów chlo¬ roformowych bulionu fermentacyjnego olean¬ domycyny przez odparowywanie chloroformu az do rozpoczecia sie krystalizacji. Poniewaz reakcja trójacylowania jest egzotermiczna, o- ptymalne warunki reakcji tworza sie stosujac oziebianie w celu utrzymania temperatury w pozadanym zakresie. Reakcje mozna prowadzic w wyzej wspomnianym zakresie temperatur od okolo 0°C do okolo 50°C, nakorzystniej jednak w temperaturze od okolo 25°C do okolo 38°C.Czas reakcji wynosi od okolo 5,0 do okolo 48 godzin, (jak podano powyzej), najkorzystniej od okolo 14 do okolo 18 godzin. Jak wspomniano poprzednio stosuje sie nadmiar czynnika acy¬ lujacego, Jctóry zapewnia nie tylko doprowa- — 4 —drenie reakcji do konca, lecz równiez zapobie¬ ga tworzeniu tie mono- i dwu-acylowych pro¬ duktów ubocznych. Stwierdzono, ze optymalne warunki otrzymuje sie na ogól, jesli ciezar bezwodnika acylowego jest w przyblizeniu dwa razy wiekszy od ciezaru substancji wyjsciowej pleandomycyny a katalizator w postaci orga¬ nicznej zasady jest obecny w ilosci wynoszacej co najmniej 5f/t wagowych w stosunku do czynnika acylujacego. Biorac pod uwage takt, ze zarówno czynnik acylujacy jak i produkt acylowany mogn podlegac hydrolizie w górnych granicach temperatury reakcji, korzystne jest utrzymywanie warunków bezwodnych w trak¬ cie procesu. Poza tym korzystne jest prowa¬ dzenie procesu w atmosferze obojetnej, np. w atmosferze azotu. Nie jest to jednak ko¬ nieczne. Proces mozna korzystnie przeprowa¬ dzic w srodowisku obojetnego rozpuszczalnika organicznego, takiego jak benzen lub toluen.Moze sie równiez okazac pozadane stosowanie nadmiaru katalizatora w postaci zasady orga¬ nicznej, takiej jak pirydyna, spelniajacego ro¬ le rozpuszczalnika.Rozpuszczona trójacylooleandomycyne wydzie¬ la sie nastepnie z mieszaniny reakcyjnej nor¬ malnymi dobrze znanymi metodami w tej dzie¬ dzinie. Na przyklad mieszanine reakcyjna roz¬ ciencza sie woda a otrzymany wodny roztwór ekstrahuje za pomoca rozpuszczalnika organicz¬ nego nie mieszajacego sie z woda, korzystnie rozpuszczalnika chloroweglowodorowego, np. dwuchlorku metylenu, chloroformu, trójchloro¬ etylenu, trójchloroetanu, czterochloroetanu ttp.Nastepnie wyciag suszy sie nad odpowiednim czynnikiem osuszajacym, np. nad bezwodnym siarczanem magnezowym lub bezwodnym siar¬ czanem sodowym a trójester wytraca sie z wy¬ ciagu przez dodanie rozpuszczalnika zawieraja¬ cego nizsze weglowodory alifatyczne np. eteru naftowego lub ligroiny. Mozna tez ewentual¬ nie rozcienczony wodny roztwór mieszaniny reakcyjnej doprowadzic do wartosci pH okolo 8,0 ± 0,5 przez dodanie rozcienczonego roztworu zasady, takiej jak 0,1 n lug sodowy, co po¬ woduje wytracenie sie trójacylooleandomycyny.W kazdym z tych przypadków otrzymuje sie surowy produkt z wydajnoscia w granicach od okolo 80V« do okolo 90V«. Oczyszczanie tego produktu przeprowadza sie dogodnie za pomo¬ ca przekrystalizowania w odpowiednim roz¬ puszczalniku organicznym, takim jak nizszy alkanol, korzystnie w goracym izopropanolu lub w mieszaninie izopropanol — woda (1:2).Czysty krystaliczny ester wyosobnia sie na ogól z wydajnoscia od okolo 60*/e do okolo 70Vt.Proces przemiany estrów 1, 2, 3-trójacylo- oleandomycyny w odpowiednie estry 2, 3-dwu- acylooleandomycjrny przeprowadza sie sposo¬ bem poprzednio wspomnianym. Wytwarzanie 2, 3-dwuacylooleandomycyny polega jak to juz powyzej wspomniano na wprowadzeniu do Jre- akcji odpowiedniego trójacylowego estru z oko¬ lo 3,0 do okolo 5,0 czesciami wagowymi mie¬ szajacego sie z woda nizszego pierwszorzedo- wego alkoholu, zawierajacego 1—4 atomów wegla, korzystnie w temperaturze od okolo 15°C do okolo 45°C, w ciagu od okolo 24 go¬ dzin do okolo 3 tygodni. Jako nizsze pierwszo- rzedowe alkanole rozpuszczalne w wodzie sto¬ suje sie metanol, etanol, n- propanol, n-buta- nol, glikol etylenowy, glikol propylenowy i tym podobne. Optymalne warunki reakcji zaleza od stosowanego nizszego alkoholu. Na przyklad reakcja 1, 2, 3-trójacetylooleandomy- cyny z metanolem przebiega zasadniczo do konca w temperaturze pokojowej w ciagu okolo 24 godzin. Ta sama reakcja w etanolu Wyma¬ ga okresu okolo trzech dni, a w propanolu okresu okolo trzech tygodni. Opisana reakcja przemiany 1, 2, 3-dwuacylooleandomycyny w 2, 3-dwuacylooleandomycyne, w obecnosci jednego z wyzej wspomnianych nizszych pierwszorze- dowych alkoholi mieszajacych sie z woda prze- biego wedlug wzoru II, w którym R = CHs, C«H5, n — CsHt, n — CM; HOCtfli, HOCiHfl a Ki = Rn - Ri = CHsCO, CtHtCO, CsH7CO, C4HiCO, CsHuCO.Tworzenie sie w czasie reakcji estru dwuacylo- wego mozna obserwowac za pomoca chroma¬ tografii bibulowej, w której stosuje sie mie¬ szanine cykloheksanu i benzenu (1:1 objetos¬ ciowo) jako faze ruchoma i bibule nasycona mieszanina metanolu i dwumetyloiormamidu (1:1 objetosciowo) jaka faze nieruchoma. Roz¬ dzielenie nastepuje dlatego, poniewaz ester dwuacylooleandomycyny jest zwiazkiem bar¬ dziej polarnym od odpowiedniej trójacylo¬ oleandomycyny. Podobnie obydwa poliestry sa mniej polarne od monoascylooleandomycyny i zasady oleandomycyny co wynika z wzorco¬ wych ukladów chromatograficznych, w których jako faze ruchoma stosuje sie chloroform — benzen (1:1 objetosciowo) a jako faze nierucho¬ ma bibule impregnowana metanolem i dwu- metyloformamidem (1:1 objetosciowo). Wydzie lenie zadanej dwuacylooleandomycyny z roztwo¬ ru reakcyjnego przeprowadza sie w zwykly 5 —sposób, na przyklad: dzialajac na alkoholowa mieszanine reakcyjna woda az do zapoczatko¬ wania krystalizacji zadanego produktu. Produkt ten mozna równiez wydzielic przez stezenie roztworu reakcyjnego, korzystnie przez odpa¬ rowywanie pod zmniejszonym cisnieniem. W ostatnim przypadku otrzymuje sie bezpostacio¬ wa pozostalosc, która krystalizuje natychmiast przy rozgniataniu z nizszym eterem dwualki- lowym, korzystnie z bezwodnym eterem dwu- etylowym. Nastepne stezanie estru dwuacylo- oleandomycyny w nizszym eterze dwualkilo- wym prowadzi do otrzymania z wysoka wydaj¬ noscia 2, 3-dwuacylooieandpmycyny w czystej krystalicznej postaci. Jesli w reakcji tej jako material wyjsciowy, zastosowuje sie 1, 2-dwu- acylooleandomycyne, wówczas produktem re¬ akcji jest 2-monoacetylooleandomycyna.Odpowiednie estry monoacylooleandomycyny mozna wreszcie wytwarzac albo z estrów trój- acylooleandomycyny albo z estrów dwuacylo-r oleandomycyny. Na przyklad 2, 3-dwuacylo- oleandomycyne mozna shydrolizowac az do od¬ powiedniego . estru 3 — monoacylowego w sro¬ dowisku wodnego roztworu rozpuszczalnika, za pomoca wodorotlenku metalu alkalicznego lub wodorotlenku metalu ziem alkalicznych, kor rzystnie wodorotlenku sodowego w ilosci co najmniej 1 równowaznika molowego. Mniej korzystna metoda polega na rozpuszczeniu albo 1, 2, 3-trójacylooleandomycyny albo 2, 3-dwu- acylooleandomycyny w srodowisku wodnego roztworu alkanolu, (przy czym stosuje sie niz¬ szy pierwszorzedowy alkanol mieszajacy sie z woda) i pozostawieniu otrzymanego roztworu w temperaturze od okolo 20°C do okolo 60°C w ciagu okresu czasu, który moze sie zmieniac od kilku dni do kilku tygodni. Jednakze staly produkt, wydzielajacy sie z tego roztworu jest czesto mieszanina monoacylooleandomycyny, dwuacylooleandomycyny zasady oleandomycyny i produktów jej rozpadu. Sposobem wedlug wynalazku mozna równiez otrzymac monoacy¬ looleandomycyny przez ogrzewanie 1, 2, 3-trój- acylooleandomycyny w wodnym roztworze niz¬ szego alkanolu (korzystnie w stosunku obje¬ tosciowym okolo 3:2), zawierajacego 1—3 ato¬ mów wegla w temperaturze od okolo 45°C do okolo 60°C, przez czas od okolo 0,5 godziny do okolo 2,0 godzin. Proces ten prowadzi sie przy wartosci pH od okolo 10,0 do okolo 11,0, która nastawia sie przez dodanie odpowiedniej ilosci czynnika zasadowego, takiego jak wo¬ dorotlenek metalu alkalicznego albo wodorotle¬ nek metalu ziem alkalicznych, korzystnie wo¬ dorotlenku sodowego. Nalezy zaznaczyc, ze po¬ wyzsze warunki sa poniekad krytyczne wskutek tego, ze przy prowadzeniu reakcji w wyzszych temperaturach nastepuje rozklad, a jesli pro^ ces prowadzi sie przy wartosci pH okolo 11,0, wówczas jako glówny produkt reakcji otrzy¬ muje sie anhydro oleandomycyne; poza tym jesli reakcje prowadzi sie w temperaturze nizszej od wyzej wspomnianej i przy nizszej wartosci pH, wówczas szybkosc hydrolizy jest niezmiernie mala i praktycznie reakcja nie postepuje naprzód. W procesie tym mozna przyspieszyc szybkosc hydrolizy przez zwieksze¬ nie zawartosci wody w mieszaninie reakcyjnej.Z drugiej strony uzycie duzej ilosci wody na poczatku reakcji moze spowodowac wytracenie sie krystalicznej trójacylooleandomycyny ' lub dwuacylooleandomycyny. W zwiazku z tym wskazane jest zarezerwowanie pewnej ilosci wody (w przyblizenu 1/5 do okolo 1/8 ogólnej stosowanej objetosci) do czasu kiedy nastapi czesciowa hydroliza. Po zakonczeniu tego sta¬ dium 3-monoacylooleandomycyne wydziela sie z mieszaniny reakcyjnej przez ponowne do¬ prowadzenie roztworu do wartosci pH = 9,5 i nastepne stezenie tego roztworu w prózni do okolo polowy poczatkowej objetosci. Z wy¬ dzielanego krystalicznego produktu otrzymuje sie po jednorazowym przekrystalizowaniu gora¬ cego roztworu nizszego alkatiolu czysta mono- acylooleandomycyne. W warunkach zwyklego alkalicznego zmydlania 3-monoacetylooleando- mycyna jest trwalsza od zasady oleandomycy¬ ny. Próby przyspieszenia przemiany 3-rriono- acetylooleandomycyny w oleandomycyne za pomoca róznych sposobów czesto koncza sie utworzeniem wyzej wspomnianej arihydroole- andomycyny, bedacej a, 0-nienasyconym keto¬ nem, otrzymanym juz dawniej i opisanym przez H. Els'a i innych.Wartosc opisywanych estrów wieloacyloole- andomycyny zawierajacych 2—3 atomów wegla w reszcie acylowej wskazuja wyniki badania moczu ludzi, którym podano specjalny zwiazek trójacylooleandomycyny w postaci kapsulek zelatynowych. Próbki moczu poddano badaniu biologicznemu na aktywnosc oleandomycyny i nastepnie obliczano procent wydzielonej w mo¬ czu dawki pierwotnej. Otrzymane wyniki do¬ wodza, ze wieloacylooleandomycyny, zwieraja¬ ce 2—3 atomy wegla w reszcie acylowej sa bardzo latwo wchlaniane i w porównaniu z za¬ sada oleandomycyny sa w wyzszym stopniu wydzielane z moczem. Na przyklad wyniki otrzymane w przypadku stosowania trójacety- — S —looleandomycyny, wskazuja, ze ester trójace- tylowy jest dobrze wchlaniany przez przewód zoladkowo-jelitowy a aktywnosc oleandomycy- ny w moczu jest w przyblizeniu dwa razy wieksza od aktywnosci otrzymywanej po do¬ ustnym stosowaniu zasady oleandomycyny. Wy¬ niki te maja szczególne znaczenie ze wzgledu na fakt; ze trójacetylooleandomycyna posiada tylko okolo 1/5 aktywnosci zasady in vitro.Estry trójpropionylooleandomycyny zachowuja sie zasadniczo w ten sam sposób. Dalej bio- autogramy moczu wskazuja obecnosc dwuacy- lóoleandomycyny, . monoacylooleandomycyny i zasady oleandomycyny, z czego wynika, ze nastapila hydroliza, a wiec calkowita aktyw¬ nosc biologiczna mierzona w moczu obejmuje zarówno wysoce aktywna zasade oleandomy¬ cyny jak i stosunkowo mniej aktywna (in vitro) trójacylooleandomycyne, dwuacyloolean- domycyne i monoacylooleandomycyne. Odpo¬ wiednia ilosc moczu wyrazona w procentach wagowych po spozyciu trojacylooleandomycy¬ ny jest rzeczywiscie wjyzsza od ilosci w przy¬ kladach wedlug wynalazku. Wynika z tego, ze estry trójacylooleandomycyny, zawierajace 2—3 atomów wegla w reszcie acylowej wchla¬ niane sa w znacznym stopniu i wplywaja na wydzielanie moczu w stopniu wyzszym w po¬ równaniu z zasada oleandomycyny.Wynik ten byl nieoczekiwany.Rzeczywiste poziomy antybiotyku we krwi osiagniete po stosowaniu doustnym poprzednio wspomnianych estrów wieloacylooleandomycy- ny sa bardzo istotne. Na przyklad po doustnym zastosowaniu ilosci odpowiadajacej aktywnosci 500 mg oleandomycyny lub jej równowaznika molowego, otrzymano nastepujace poziomy an¬ tybiotyku we krwi: Stezenie oleandomycyny w surowicy (jedn/ml) zwiazek liczba Czas (godziny) oleandomycyny osobników 2 3 6 zasada oleandomycyny 9 0,735 0,955 0,711 2, 3-dwuacetylooJean- domycyny 10 1,208 1,164 0,680 1, 2, 3-trójacetyloole- andomycyny 10 2,417 2,383 1,541 Jak widac z powyzszej tablicy poziom ste¬ zenia oleandomycyny w surowicy jest wiekszy w przypadku stosowania jej doustnie jako estru wieloacylowego oleandomycyny, anizeli w postaci zasady oleandomycyny.Wreszcie, jak juz poprzednio wspomniano, odpowiednie estry 3-monoacylooleandomycyny posiadaja szczególna wartosc dzieki temu, ie sa nadzwyczaj trwale, niesklonne do hydrolizy w przeciwienstwie do estrów wielóacylowych.Nadaja sie wiec one do wytwarzania prepara¬ tów pozajelitowych, stosowanych albo domies¬ niowo albo dozylnie. Jako odpowiednie farma¬ ceutyczne nosniki przy wytwarzaniu tych pra- paratów nadaja sie weglan dwuetylowy, dwu- metyloformamid, olej sezamowy, olej leoksowy, 10%-owy roztwór wodny chlorowodorku kwa¬ su glutaminowego i wodny roztwór kwasu askorbinowego. Estry ^-monoacylooleandomycy¬ ny mozna tez stosowac doustnie w postaci kapsulek o twardej powloce zelatynowej, za¬ wierajacych obojetny wypelniacz, taki jak lak¬ toza, lub takie dodatki jak skrobia. Mozna je tez stosowac w postaci syropów, emulsji lub wodnych zawiesin, odpowiednio zabarwionych, z dodatkiem produktów smakowych i zapacho¬ wych.Wynalazek podaje wiec ekonomiczny i wy¬ dajny sposób wytwarzania opisanych tu zwiaz¬ ków trójacylooleandomycyny, dwuacylooleando- mycyny i monooleandomycyny, posiadajacych terapeutyczne wlasciwosci wskutek latwego wchlaniania ich przez krew i paradujacych wysoce charakterystyczne obrazy moczu. Estry 1, 2, 3-trójacylooleandomycyny, zawierajace 2—3 atomów wegla w reszcie acylowej sa szczególnie uzyteczne pod tym wzgledem, pod¬ czas gdy odpowiednie zwiazki 3-monoacyloole¬ andomycyny maja przewage w tym, ze sa nad¬ zwyczaj trwale w wodnym srodowisku i na¬ daja sie do stosowania pozajelitowego w po¬ staci preparatów farmaceutycznych.Wynalazek wyjasnia nastepujace przyklady, które nie ograniczaja jednak sposobu wedlug wynalazku.Przyklad I. Do oziebionego roztworu 2000 ml bezwodnika octowego i 160 ml pirydyny dodaje sie stopniowo w porcjach w przyblize¬ niu 50-gramowych 1000 g adduktu oleandomy¬ cyny z chloroformem w atmosferze azotu, z szybkoscia regulowana stosownie do szybkos¬ ci rozpuszczania. Podczas dodawania adduktu, co trwa okolo 4;5 godzin utrzymuje sie tempera¬ ture 25—38°C stosujac w razie potrzeby chkn dzenie. Po zakonczeniu tego stadium procesu kontynuuje sie mieszanie mieszaniny reakcyj¬ nej przez dalsze 12 godzin w ciagu których pozwala sie roztworowi reakcyjnemu osiagnac temperature pokojowa. Pod. koniec tego okre¬ su czasu, mieszanine reakcyjna rozciencza sie 10 litrami wody a otrzymany wodny — 7 —» roztwór doprowadza sie do wartosci pH — = 8,0 — 6,5 za pomoca 10 n wodorotlenku sodowego i nastepnie ekstrahuje 4,0 litra mi chlorku metylenu. Warstwe ekstraktu w rozpuszczalniku oddziela sie od war¬ stwy wodnej i osusza nad bezwodnym siarcza¬ nem sodowym (0,454 , kg). Osuszony ekstrakt przesacza sie, a otrzymany przesacz zageszcza do okolo* polowy pierwotnej objetosci przez od¬ parowanie pod zmniejszonym cisnieniem. Do zageszczonej organicznej pozostalosci dodaje sie powoli stale mieszajac 9,0 litrów eteru nafto¬ wego. Krystalizacje pozadanego produktu za¬ poczatkowuje sie na drodze zaszczepiania roz¬ tworu. Pierwszy rzut krystalicznego produktu odsacza sie a drugi rzut równy okolo polowie ciezaru pierwszej krystalicznej frakcji, otrzy¬ muje sie przez dodanie do lugu macierzystego 6,0 litrów eteru naftowego. Polaczone krysta¬ liczne' frakcje w ilosci 1065 g (90°/©) oczyszcza sie nastepnie przez przekrystalizowanie z 4,5 litrów goracego izopropanolu. Otrzymuje sie 550 g czystej, krystalicznej 1,2,3-trójacetyloole- andomycyny o nastepujacych wlasciwosciach: temperatura topnienia 177°C, [a]DM = — 23° (C = 1; MeOH), pK'a = 6,6 [etanol: H2O] Analiza. Wyliczone dla CuHeyNOis: C = 60,5 H = 8,30, N = 1,72, CHsCO = 15,8 Znaleziono C = 60.58, H = 8,2, N = 1,78 CHsCO = 15,7 Przyklad II. Do oziebionego roztworu i000 ml bezwodnika octowego i 50 ml pirydyny do¬ daje sie stopniowo w atmosferze azotu, przy stalym mieszaniu 1000 g zasady oleandomycyny, zachowujac warunki reakcji opisane w przy¬ kladzie I. Po dodaniu calej ilosci oleandomy¬ cyny wprowadza sie do roztworu reakcyjnego dalszych. 100 ml bezwodnika octowego i kon¬ tynuuje mieszanie w ciagu dodatkowych 24 godzin. Sposób wydzielania zadanego produktu jest taki sam, jak opisany w przykladzie I.Wydajnosc otrzymanej surowej trójacetyloole- andomycyny wynosi 910 g. Po przekrystalizo- waniu z 4,0 litrów goracego izopropanolu otrzy¬ muje sie 490 g czystego produktu.Przykladni. Postepuje sie jak w przy¬ kladach I i II z tym, ze produktu koncowego nie wyosabnia sie na drodze ekstrahowania rozpuszczalnikiem, lecz przez wytracanie go z roztworu reakcyjnego. Dokonuje sie tego przez doprowadzanie wodnej mieszaniny reak¬ cyjnej (poprzednio rozcienczonej 10 litrami wo¬ dy) do wartosci pH = 7,5 za pomoca odpowied¬ niej ilosci 10 n wodorotlenku sodowego. Otrzy¬ many osad miesza sie w ciagu 1,5 godziny i wreszcie filtruje i przemywa zimna woda. Tak otrzymany krystaliczny placek suszy sie po¬ czatkowo za pomoca powietrza, a nastepnie w prózni w temperaturze 65°C, az do osiagnie¬ cia stalego ciezaru. W ten sposób otrzymuje sie surowa trójacetylooleandomycyne. Produkt ten oczyszcza sie przez przekrystalizowanie z 12 litrów goracej mieszaniny izopropanolu i wody (1:2 objetosciowo), przy czym otrzyma¬ na krystaliczna trójacetylooleandomycyna jest taka sama pod kazdym wzgledem, jak opisana w przykladzie I.Przyklad IV. Stosuje sie opisany w po¬ przednich przykladach sposób wytwarzania i wyosobniania trójacetylooleandomycyny z wy¬ jatkiem tego, ze stosuje sie bezwodnik propio- nowy jako czynnik acylujacy. Otrzymuje sie 1, 2, 3-trójpropiónylooleandomycyne (tempera¬ tura topnienia 156—157°C).Jezeli jako czynnik acylujacy stosuje sie bezwodnik kwasu maslowego wówczas postepu¬ jac jak w poprzednio opisanych przykladach otrzymuje sie 1, 2, 3-trójbutyrylooleandomycy¬ ne (temperatura topnienia 99—101°C). 1, 2, 3- trójwalerylooleandomycyne i 1, 2, 3-trójkaproilo- oleandomycyne takze wytwarza sie na drodze reakcji oleandomycyny z bezwodnikiem kwasil walerianowego i z bezwodnikiem kwasu kapry¬ lowego.Przyklad V, Roztwór 270 g 1, 2, 3-trójace- tylooleandomycyny w 2,2 litrach metanolu po¬ zostawia sie w temperaturze pokojowej w cia¬ gu -48 godzin. Pod koniec tego okresu roztwór reakcyjny odparowuje sie do suchosci otrzymu¬ jac bezpostaciowa pozostalosc, która nastepnie rozpuszcza sie w 1,8 litrach eteru etylowego.Po odparowaniu roztworu eterowego otrzymuje sie krystaliczna 2, 3-dwuacetylooleandomycyne z wydajnoscia ilosciowa. Ten sam dwuester moz¬ na tez wydzielic z roztworu metanolowego przez Wytracenie po dodaniu 7,0 litrów wody, przy czym kontynuuje sie mieszanie w ciagu 0,5 godziny az do wykrystalizowania pozadanego produktu. Nastepnie krystaliczny produkt od¬ sacza sie i suszy na powietrzu w temperaturze pokojowej az do osiagniecia stalego ciezaru.Wydajnosc surowego produktu wynosi 225 g.Dalsze oczyszczanie tego produktu przeprowa¬ dza sie przez przekrystalizowanie z mieszaniny octanu etylowego i eteru naftowego. Otrzymu¬ je sie czysta 2, 3-dwuacetylooleandomycyne — 8 —w postaci charakterystycznych prostokatnych plytek o nastepujacych wlasciwosciach: temperatura topnienia 182°C (z rozkladem) oeó ^ Lal ~ = —190, (G = l, MeCH) i pK,a = 7,7 (etanol :HiO) po zmieszaniu z oryginalna próbka 1, 2, 3- trójacetylootóandomycyny otrzymuje sie obni¬ zenie temperatury topnienia o okolo 12—27°C (temperatura topnienia 155—170°C).Analiza. Wyliczono dla CsrflwNOu : C = 60,68, H = 4,89, N = 1,81, CHsCO = 10,9 Znaleziono; C = 60,78, H = 8,7, N = 2,02, CHsCÓ = 10;8 Ten sam produkt otrzymuje sie jesli 1, 2, 3- trójacetylooleandomycyne pozostawi sie w eta¬ nolu w temperaturze pokojowej w ciagu trzech dni. Jesli zastosuje sie n- propanol, wymaga¬ ny okres czasu wynosi okolo 3 tygodnie.Przyklad VI. Jesli 1, 2, 3- trójpropiony- looleandomycyny podda sie procesom opisanym w przykladzie V otrzymuje sie 2, 3-dwupro- pionylooleandomycyne W analogiczny sposób przeksztalca sie 1, 2, 3-trójbutyrylooleandomy- cyne w 2, 3-dwubutyrylooleandomycyne, 1, 2, 3-trójwalerylooleandomycyne w 2, 3-dwuwale- rylooleahdomycyne i 1, 2, 3-trójkaproiloolean- domycyne w 2, 3-dwukaproilooleandomycyne.Przyklad V11. Do roztworu zawierajacego 100 g 1,2,3-trójacetylooleandomycyny rozpusz¬ czonych w 1200 ml goracego metanolu (o tem¬ peraturze 55—60°C) dodaje sie 100 ml cieplej wody (o temperaturze 45°C). Do otrzymanego klarowanego roztworu o temperaturze okolo 50—55°C, i wartosci ph = 8,5—9,0 dodaje sie 245 ml In lugu sodowego z taka szybkoscia, azeby temperatura roztworu reakcyjnego wy¬ nosila 47—50°C, a wartosc pH = 10,8—11,0. Wy¬ maga to szybkiego dodania okolo 20 ml roz¬ tworu wodorotlenku sodowego, a nastepnie po¬ wolnego dodawania ze stala lub nieznacznie wzrastajaca szybkoscia pozostalej ilosci lugu.Po wprowadzeniu 0,5 mola zasady dodaje sie dodatkowo 200 ml wody. Caly proces przepro¬ wadza sie w ciagu 70—100 minut.Otrzymany klarowany roztwór wodny dopro¬ wadza sie do wartosci pH = 9,5 przez dodanie lodowatego kwasu octowego i natychmiast za¬ geszcza w prózni do objetosci Okolo 600—700 ml. Bezbarwny, krystaliczny produkt, który wydziela sie w czasie zageszczania, odsacza sie nastepnie, przemywa wóda i suszy w prózni w temperaturze 50—60°C. Wydajnosc otrzyma¬ nego surowego produktu (topniejacego w tem¬ peraturze 155—160°C) wynosi 78 g. Produkt ten oczyszcza sie przez przekrystalizowanie z goracego izopropanclu. Czysty produkt od¬ sacza sie i przemywa zimnym izopropanolem.Wydajnosc czystej 3-monoacetylooleandomycy¬ ny wynosi 63 g. Otrzymany produkt posiada' nastepujace wlasciwosci: temperature topnienia 181—182°C, jego krzywa optycznej dyspersji rotacyjnej wykazuje dodatni efekt Cottón'a.Analiza: Wyliczono dla Cs7HsiNOia: CHsCO = = 5,90 Znaleziono: CHsCO = 6,10 Przyklad VIII. Do roztworu skladajacego sie z 10 milirównowazników oleandomycyny rozpuszczonych w 50 ml acetonu dodaje sie 4 g dwuweglanu sodowego. Otrzymana zawie¬ sine miesza sie w bezwodnych warunkach i do¬ daje powoli w ciagu 0,5 godziny roztwór 10 milirównowazników chlorku acetylu w 5 ml acetonu, po czym mieszanine reakcyjna miesza sie przez dalsze 2 godziny. Nieorganiczny pro¬ dukt oddziela sie za pomoca filtrowania, a o- trzymany placek filtracyjny przemywa sie 25 ml acetonu. Nastepnie przesacz wraz z ciecza z przemywania odparowuje sie do sucha pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac z 80°/§- -owa wydajnoscia 1-monoacetylooleandomycyne topniejaca w temperaturze 100°C.Analiza: Obliczono dla CstHssNOu : CHsCO = =5,9 , Znaleziono: CHsCO = 6,30 W ten sam sposób przeksztalca sie 2-mono* acetylooleandomycyne w 1, 2-dwuacetyloolean- domycyne.Analiza: Obliczono dla CwHwNOu : CHsCO = = 10,9 Znaleziono: CHsCO = 1,1 Podobnie przeksztalca sie 3-monoacetyloole¬ andomycyne w 1, 3-dwuacetylooleandomycyne (topniejaca w temperaturze 161°C) z wydajnos¬ cia 90°/o-owa. Taki sam produkt otrzymuje sie równiez przeprowadzajac reakcje zamiast w a- cetonie w innych obojetnych rozpuszczalnikach takich jak octan etylu, benzen, toluen, Chloro¬ form, dioksan i eter dwuetyIowy.Analiza: Obliczono dla CstHasNOu : CHsCO = = 0,9 Znaleziono: CHsCO = 10,9 Tym samym sposobem przeksztalca sie 2, 3- dwuacetylooleandomycyne w 1, 2, 3-trójacetylo- oleandomycyne.Przyklad IX. 2-monoacetylooleandomycyne rozpuszcza sie w podwójnej ilosci (wagowo) bezwodnika octowego i otrzymany roztwór po¬ zostawia sie w temperaturze 25°C w ciagu 17 - 9 -godzin. Nastepnie na mieszanine reakcyjna dziala sie woda w ilosci dostatecznej do rozlo¬ zenia bezwodnika i otrzymany roztwór kwasu octowego doprowadza sie do 3,5 n. roztworu.Nastepnie produkt wyosabnia sie przez dopro¬ wadzenie roztworu do wartosci pH = 8,0—8,5 za pomoca 10 n lugu sodowego oraz dwukrot¬ nego ekstrahowania wodnego srodowiska taka sama objetoscia chlorku metylenu. Polaczone wyciagi suszy sie nad bezwodnym siarczanem sodowym, przesacza sie i odparowuje do sucha pod zmniejszonym cisnieniem. Otrzymuje sie 1, 2-dwuacetylooleandomycyne z 50%-owa wy¬ dajnoscia.W ten sam sposób przeksztalca sie oleando- mycyne w 1-monoacetylooleandomycyne (z 80% -owa wydajnoscia), 3-monoacetylooleandomycy- ne w 1, 3-dwuacetylcoleandomycyne i 2, 3- dwuacetylooleandomycyne w 1, 2, 3-trójacety- Iooleandomycyne. Jezeli 1-monoacetylooleando¬ mycyne poddaje sie wyzej opisanemu proceso¬ wi z wyjatkiem tego, ze czas trwania reakcji przedluza sie do dwóch tygodni, otrzymuje sie jako produkt reakcji 1, 2-dwuacetylooleando- mycyne.. Podobnie 1, 3-dwuacetylooleandomycy¬ ne przeksztalca sie w 1, 2, 3-trójacetyloolean- domycyne.Wreszcie jesli 1, 2-dwuacetylooleandomycy¬ ne poddaje sie temu samemu procesowi z wy¬ jatkiem tego, ze roztwór reakcyjny pozostawia sie w temperaturze 25°C, przez okres ponad dwóch tygodni, mozna wykryc 1, 2, 3-trójace- tylooleandomycyne droga bibulowych chroma- togramów. Ilosc 1, 2, 3-trójacetylooleandomycy- ny po kilku miesiacach staje sie godna uwagi.Interesujacym jest, ze zarówno 1-monoacetylo¬ oleandomycyne jak i 1,2-dwuacetylooleandomy- cyne otrzymuje sie w przewazajacej ilosci trak¬ tujac roztwór acetonowy oleandomycyny nad¬ miarem (w molach) ketonu.Przyklad X. Stosuje sie taki sam sposób postepowania jak opisany w przykladzie V, z wyjatkiem tego, ze jako produkt wyjsciowy stosuje sie 2, 3-dwuacetylooleandomycyne i czas trwania reakcji wynosi kilka miesiecy. Otrzy¬ manym produktem jest 3-monoacetylooleando- mycyna.Jesli przy tej metodzie uzyje sie 1, 2-dwu- acetylooleandomycyne i pozostawi ja na okres 24 godzin, otrzymuje sie 2-monoacetylooleando- mycyne z 90°/o-owa wydajnoscia.Analiza: Wyliczono dla C37H«aNOis: CH»CO = = 5,9 Znaleziono: CHsCO = 5,9 Przyklad XI. Roztwór 1, 2 mihrównowaz- ników 2, 3-dwuacetylooleandomycyny w 2,7 ml metanolu traktuje sie 0,3 ml 2 n roztworu metanolowego wodorotlenku potasowego, w temperaturze 25*C w ciagu 16 godzin. Czesc roztworu zadaje sie wodnym roztworem buforo¬ wym do wartosci pH = 4,0 i otrzymany roztwór poddaje chromatografii bibulowej, która wyka¬ zuje, ze powstala 3-monoacetylooleandomycyna.Jesli w tej reakcji zastosuje sie jako produkt wyjsciowy 1, 2, 3-trójacetylodleandomycyne, o- trzymuje sie po okresie reakcyjnym, trwajacym w przyblizeniu dwadziescia minut w przewaza¬ jacej ilosci 1,3-dwuacetylooleandomycyne, a po okresie 17 godzin 3-monoacetylooleandomycyne.Ten ostatni zwiazek mozna nastepnie powoli odacetylowac do zasady oleandomycyny której ilosc mozna oznaczyc na drodze chromatografii bibulowej. Próby przyspieszenia przemiany 3- monoacetylooleandomycyny w zasade oleando¬ mycyny za pomoca innych sposobów prowadza do utworzenia anhydrooleandomycyny, sta¬ nowiacej a, p-nienasycony keton.Przyklad XIII. Przy typowym badaniu po¬ ziomu surowicy we krwi, kazdemu osobnikowi podawano doustnie w rózne dni 500 mg za¬ sady oleandomycyny, 500 mg 2, 3-dwuacetylo¬ oleandomycyny i 500 mg 1, 2, 3-trójacetyloole- andomycyny. Stwierdzono, ze po dwóch godzi¬ nach 1, 2, 3-trójacetylooleandomycyna zostaje zaabsorbowana w ilosci 2,416 jednostek7l ml surowicy, podczas gdy odpowiednia wartosc dla 2, 3-dwuacetylooleandomycyny wynosi 1.208 jednostek7ml, a dla zasady oleando¬ mycyny 0,733 mcg/ml. Nalezy zaznaczyc, ze jako jednostke oleandomycyny przyjeto aktyw¬ nosc oleandomycyny wykazywana przez 1 mcg zasady oleandomycyny. Po trzech godzinach odnosne wartosci wynosza 2,384 jednostek/ml 1,164 jednostek/ml. i 0,955 mcg/ml. Po 6 godzi¬ nach odpowiednie wartosci wynosza odpowie¬ dnio 1,541 jednostek/ml, 0,680 jednostek/ml i 0,711 mcg/ml.Przyklad XIII. W rózne dni podawano poszczególnym osobnikom dawke 500 mg za¬ sady oleandomycyny i dawke 500 mg trójace- tylooleandomycyny. Po 24 godzinach stwierdzo¬ no, ze w przypadku trójacetylooleandomycyny przecietna ilosc antybiotyku (wyrazona w jed¬ nostkach oleandomycyny) wydzielonego w mo¬ czu wynosila 23,5*/o ± 10,3, podczas gdy w przy¬ padku zasady oleandomycyny wydzielone ao- stalo przecietnie 10,2°/» ± 2,0. W przypadku trójacetylooleandomycyny odnosna liczba pro- — 10 —.centowa oznacza. sie z ciezaru zwiazku stoso¬ wanego ze Wz^du na-mala aktywnosc estru in vitro. We wszystkich innych przypadkach odnosna liczba procentowa oparta jest na ak¬ tywnosci stosowanej oleandomycyny.Przyklad XIV. Stosujac typowe doswiad¬ czenie z badaniem moczu po szesciu godzinach, kazdemu z pieciu osobników podano 100 mg trójacetylooleandomycyny, a kazdemu z pieciu innych osobników 83 mg aktywnej oleando¬ mycyny w postaci soli fosforowej. Stwierdzo¬ no, ze przy stosowaniu trójacetylooleandomy¬ cyny przecietna ilosc antybiotyku (wyrazona wJednostkach oleandomycyny) wydzielonego w nioczu po 6 godzinach wynosila 9,0%, podczas gdy w przypadku fosforowej soli oleandomy¬ cyny wynosila 3,8?/*. ^ Przy klad X V. Przeprowadzono doswiadcze¬ nie w czasie którego pewnej grupie Osobników podano w pierwszym dniu trójacetylooleando- mycyne, a po trzydniowej przerwie oleandomy- cyne. Drugiej grupie osobników podano w pierwszym dniu zasade antybiotyku a po trzy¬ dniowej przerwie, odpowiedni zwiazek trój- acetylowany. Okres przerwy miedzy dawkami wynosil 72 godziny. Stwierdzono, ze przy sto¬ sowaniu trójacetylooleandomycyny przecietna ilosc antybiotyku wydzielonego w moczu po 24 godzinach wynosila 21,4% ± 4°/o ± 6,3, podczas gdy przy stosowaniu zasady oleandomycyny wynosila 6,9% + 2,4. PL