Opublikowano: 10.111.1965 49268 KI. 22i o^lM UKD Wspóltwórcy wynalazku: Andrzej Kujawski, Krystyna Lewicka, Józef Struminski Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Polska) UljJLIOTEiw- i Urzedu Falertfoy/ec* Sposób otrzymywania barwników azowych pochodnych ftalocyjaniny | punki Rzecz?winei i "T Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymy¬ wania barwników azowych pochodnych ftalocyjani¬ ny.W opisie patentowym nr 48179 podano sposób otrzymywania barwników rozwijanych na wlóknie, pochodnych ftalocyjaniny metalu. Wedlug tego pa¬ tentu do wywolania uzywa sie komponentów bier¬ nych, nie zawierajacych grup powodujacych roz¬ puszczalnosc, na przyklad betanaftol, pirazolon i inne, celem otrzymania pigmentu na wlóknie.Znane sa sposoby otrzymywania bezposrednich barwników azowych, (Zentralblatt 1957. str. 2601) na drodze kondensacji gotowych barwników azo¬ wych, zawierajacych wolne grupy amidowe z czte- rosulfochlorkiem ftalocyjaniny.Sposoby te sa niedogodne, gdyz wymagaja sze¬ regu skomplikowanych operacji technologicznych, co powoduje zmniejszenie wydajnosci. Stwierdzo¬ no, ze barwniki azowe o ogólnym wzorze 1, w któ¬ rym Fe oznacza ftalocyJanine metaliczna lub bez- metaliczna oraz jej pochodne X — fenylen, dwufe- nylen, 1,2-dwufenylenoetylen, dwufenylenomocznik, dwufenylenometan, dwufenylenosulfon lub produk¬ ty ich podstawienia, Y — reszte typowych kompo¬ nentów biernych lub czynnobiernych lub barwni¬ ków azowych posiadajacych podstawniki umozli¬ wiajace sprzeganie oraz grupy -COOH, -S03H, -S02NH2 nadajace rozpuszczalnosc, n = 1, 2, 3 lub 4 mozna otrzymac przez dwuazowanie aminy po¬ chodnej ftalocyjaniny o ogólnym wzorze II, w któ- 10 20 25 30 rym X i n maja znaczenie wyzej podane i sprze¬ ganie dwuazozwiazku z typowymi komponentami biernymi lub czynnobiernymi lub z barwnikami azowymi posiadajacymi podstawniki kierujace sprzeganie oraz grupy -COOH, -S03H, -S02NH2 nadajace rozpuszczalnosc. Jako skladniki bierne moga byc stosowane pochodne kwasu salicylowego, pochodne sulfonowe i karboksylowe pirazolonu oraz pochodne sulfonowe i karboksylowe a i 0 naf¬ tolu. Otrzymane w ten sposób barwniki sa roz¬ puszczalne w wodzie dzieki obecnosci grup sulfo¬ nowych i posiadaja zdolnosc barwienia wlókien celulozowych i innych.Przez dobór róznych skladników biernych dla sprzegania z dwuazowanymi pochodnymi ftalocy¬ janiny o wzorze 2, majacymi barwe niebieska, otrzymuje sie barwniki bezposrednie barwiace wlókno celulozowe na kolor niebieski, zielony, bru¬ natny, oliwkowy lub granatowy. Dzieki temu, ze barwniki te oparte sa na ftalocyJaninie, ich trwa¬ losci na swiatlo sa bardzo dobre.Sposobem wedlug wynalazku zwiazki o wzorze 2 dwuazuje sie, nastepnie sprzega sie otrzymany dwuazozwiazek ze skladnikiem biernym, a nastep¬ nie wydzielony barwnik odfiltrowuje sie, przemy¬ wa i suszy. Sposób wedlug wynalazku wyjasniaja blizej ponizsze przyklady: Przyklad 1. 21,5 g to jest 0,02 mola aminy pochodnej FeCu, o wzorze II w którym X oznacza fenylen, n = 2, rozpuszcza sie w 200 ml wody 4926849268 w temperaturze 30—40°C, z dodatkiem 50%-owego wodnego roztworu NaOH do reakcji alkalicznej na fenoloftaleine i dodaje sie 3,1 g to jest 0,045 mola azotynu sodu. Roztwór chlodzi sie do temperatury 10°C i wylewa do mieszaniny 100 g lodu i 50 g kwasu solnego 30%-owego. Calosc miesza sie przez godzine w temperaturze 5—10°C, a nastepnie za¬ wiesine dwuazozwiazku saczy sie i przemywa wo¬ da. 7,1 g to jest 0,045 mola kwasu salicylowego roz¬ puszcza sie w 200 ml wody z dodatkiem 15—20 g 50°/o-owego wodnego roztworu NaOH. Do tak przy¬ gotowanego roztworu dodaje sie paste dwuazo¬ zwiazku, utrzymujac srodowisko sprzegania alkali¬ czne (na fenoloftaleine) i temperature sprzega¬ nia = 10°C.Barwniki wydziela sie przez wysalanie w tem¬ peraturze 60°C. Otrzymuje sie okolo 30—40 g barwnika rozpuszczalnego w roztworze sody i bar¬ wiacego wlókno celulozowe na kolor zielony trwa¬ ly ,na swiatlo. g to jest 0,02 mola amino- o wzorze 2, w którym X = 2, rozpuszcza sie 250 ml 40—50° z dodatkiem lugu na fenoloftaleine i dodaje sie 3,1 g to jest 0,045 mola azotynu sodu.Roztwór chlodzi sie do temperatury 10°C i wy¬ lewa do mieszaniny 100 g lodu i 50 g kwasu sol¬ nego 30%-ego. Calosc miesza sie przez godzine w temperaturze 5—10°C, a nastepnie zawiesine dwu¬ azozwiazku saczy sie i przemywa woda.Przyklad 2. 24,7 wej pochodnej FeCu, oznacza dwufenylen, n wody w temperaturze do reakcji alkalicznej 10 15 20 25 30 7,1 g to jest 0,045 mola kwasu salicylowego roz¬ puszcza sie w 200 ml wody z dodatkiem 15—20 g 50%-owego NaOH. Do tak przygotowanego roz¬ tworu dodaje sie paste dwuazozwiazku, utrzymujac srodowisko sprzegania alkaliczne (na fenoloftaleine) i temperature sprzegania = 10 °C.Barwnik wydziela sie przez wysalanie w tempe- - raturze 60°C. Otrzymuje sie okolo 30—40 g barw¬ nika rozpuszczalnego w roztworze sody i barwia¬ cego wlókno celulozowe na kolor zielony trwaly na swiatlo. PL PL