Opublikowano: 3.1.1966 50480 KI 12 o, 14 MKF C07 4 **la UKD, : K M Ur..;/:I;: r,-ientov ;;,,v Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Andrzej Jakubowicz, mgr inz. Ta¬ deusz Wojtowicz, mgr inz. Alfred Chrubasik . Wlasciciel patentu: Zaklady Azotowe „Kedzierzyn", Kedzierzyn (Polska) Sposób odzyskiwania bezwodnika kwasu ftalowego z odpadów podestylacyjnych w postaci pochodnych kwasu ftalowego Bezwodnik ftalowy wytwarza sie na skale prze¬ myslowa znanym sposobem polegajacym na kata¬ litycznym utlenianiu powietrzem naftalenu lub in¬ nego surowca organicznego. Podczas tego procesu powstaja równoczesnie rózne produkty uboczne i dlatego konieczna jest destylacja rafinacyjna otrzymanego w procesie katalitycznym bezwodnika ftalowego.Zanieczyszczenia bezwodnika ftalowego sa zwiaz¬ kami ciezszymi od niego i dlatego zbieraja sie w pozostalosciach podestylacyjnych.Odpady podestylacyjne poza glównym skladni¬ kiem jakim jest siarczan wapnia i sole wapniowe zwiazków sulfonowych powstajacych w procesie rafinacji bezwodnika surowego stezonym H2S04, zawieraja substancje zywicowato-smoliste i 10— —30% bezwodnika kwasu ftalowego. Zawartosc bezwodnika kwasu ftalowego w odpadach zalezy od warunków prowadzenia destylacji rafinacyjnej surowego bezwodnika.Im wyzsza stosuje sie temperature destylacji i im nizsze cisnienie, tym mniej bezwodnika ftalowego zostaje w pozostalosciach. Jednakze stosowanie bardzo niskiego cisnienia i wysokiej temperatury jest kosztowne, a poza tym zbyt wysoka tempera¬ tura moze byc przyczyna rozkladu bezwodnika ftalowego. Dlatego nie oplaca sie dokladniej usu¬ wac droga destylacji bezwodnika ftalowego z po¬ zostalosci, anizeli do zawartosci okolo 10%.Zawarty w pozostalosciach bezwodnik moznaby ekstrahowac odpowiednim rozpuszczalnikiem lub woda, a nastepnie odzyskac go przez odparowanie lub oddestylowanie rozpuszczalnika oraz ewentu- 5 alnie dehydratacje powstalego kwasu. Postepo¬ wanie takie byloby takze nieoplacalne, a to glów¬ nie z powodu duzego zapotrzebowania energii.Wobec braku dogodnego sposobu odzyskiwania bezwodnika, wyrzuca sie go wraz z caloscia pozo- io stalosci podestylacyjnych.Przy duzej skali produkcji bezwodnika ftalowe¬ go, wartosc produktu traconego wraz z pozostalos¬ ciami jest znaczna.Przedmiotem wynalazku jest sposób odzyskiwa- 15 nia wartosciowego skladnika z omówionych pozo¬ stalosci, przy czym za wartosciowy skladnik uwa¬ za sie tylko bezwodnik kwasu ftalowego.Sposobem wedlug wynalazku bezwodnik ftalowy ekstrahuje sie z pozostalosci podestylacyjnych przy 20 uzyciu odpowiedniego rozpuszczalnika cieklego oraz równoczesnie lub nastepnie wprowadza sie do tego samego rozpuszczalnika amoniak, który two¬ rzy z bezwodnikiem ftalowym zwiazki pochodne nierozpuszczalne w zastosowanym rozpuszczalniku. 25 Nastepnie staly zwiazek ftalowy oddziela sie od cieklego rozpuszczalnika elementarnymi sposoba¬ mi i rozpuszczalnik uzywa sie ponownie w tym samym procesie.Szczególnie korzystne okazalo sie wprowadzenie 30 amoniaku lub soli amonowych jako substancji wia- 504803 50480 4 zacych bezwodnik ftalowy. W tym przypadku roz¬ puszczalnikiem moze byc woda lub niektóre ciecze organiczne jak np. ksylen, tetralina, dekalina, itp.W rezultacie otrzymuje sie dwuamid kwasu ftalo¬ wego, ftalimid, ftalan dwuamonowy lub inne zwiazki w zaleznosci od warunków prowadzenia procesu, oraz od ewentualnych zabiegów pomocni¬ czych. Otrzymane zwiazki sa drozsze niz bezwod¬ nik kwasu ftalowego, a wiec odzyskiwanie bezwod¬ nika kwasu ftalowego za ich posrednictwem jest w pelni uzasadnione gospodarczo.W niektórych warunkach gospodarczych moze okazac sie korzystne zastosowanie wodorotlenku potasu jako substancji wiazacej bezwodnik ftalowy.Przy zastosowaniu wody jako rozpuszczalnika uzys¬ kuje sie w tym przypadku ftalan dwupotasowy, cenny surowiec do produkcji kwasu tereftalowego sposobem izomeryzacji.Przyklad I. Pozostajace w kubie destylacyj¬ nym odpady o zawartosci 22% wagowych bezwod¬ nika kwasu ftalowego o konsystencji gestej, lep¬ kiej pasty w temperaturze okolo 240°C, wytlaczano do mieszalnika napelnionego woda i zaopatrzonego w chlodnice zwrotna.Podczas wytlaczania odpadów zawartosc mieszal¬ nika utrzymywano w ciaglym mieszaniu. Po za¬ konczeniu wytlaczania odpadów, calosc mieszano dalej w ciagu 1 godziny w temperaturze okolo 100°C, nastepnie oddzielono nierozpuszczalne czesci przez odsaczenie na nuczy prózniowej. Przesacz stanowiacy roztwór wodny kwasu ftalowego, zanie¬ czyszczony obcymi rozpuszczalnymi w wodzie sub¬ stancjami rafinowano w temperaturze 80°C weg¬ lem aktywnym typu „Carbosorbid".Oczyszczony i odbarwiony przesacz nasycano amoniakiem w naczyniu cisnieniowym w tempe¬ raturze 140°C pod cisnieniem 1 atn w ciagu 2,5 godzin. Po uplywie tego czasu zredukowano cisnie¬ nie do cisnienia atmosferycznego i zawartosc na¬ czynia pozostawiono do ochlodzenia. Wykrystali¬ zowany w postaci bezbarwnych igiel osad ftalimidu odsaczono na nuczy prózniowej i przemyto dwu¬ krotnie zimna woda.Nastepnie mokry produkt suszono w tempera¬ turze 105°C.Odzyskano w postaci ftalimidu technicznego 76% wagowych bezwodnika zawartego w odpadach.Czystosc otrzymanego ftalimidu wynosila powyzej 98%.Przyklad II. Pierwsza czesc doswiadczenia wykonano jak w przykladzie I przy uzyciu ksyle¬ nu technicznego jako rozpuszczalnika. Wysycanie ksylenowego roztworu bezwodnika ftalowego amo¬ niakiem prowadzono w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna (powyzej 135°C) w ciagu 3 go¬ dzin. Po zakonczeniu wysycania amoniakiem, za¬ wartosc mieszalnika ochlodzono do temperatury 25°C. Wykrystalizowany w postaci slupków ftali¬ mid odsaczono na nuczy prózniowej.Oczyszczanie ftalimidu surowego prowadzono przez przekrystalizowanie z alkoholu etylowego.Wychodzac z tej samej partii odpadów podestyla¬ cyjnych (22% bezwodnika ftalowego) odzyskano w postaci ftalimidu technicznego 83% bezwodnika zawartego w odpadach. PL PL