Opublikowano: 22.11.1966 50925 KI. 30 h, 2/20 MKP A 61 k UKD ^OltKA Urzedu P«t«ifowe«c Polskiej RnmwiMlitei i^w Wspóltwórcy wynalazku: mgr Henryk Salwa, mgr Romana Jaworska, mgr Zofia Bury, mgr Wieslaw Lewenstein, inz.Jacek Vaedtke, mgr Anna Czarnocka, Janina Jedrzejuk Wlasciciel patentu: Instytut Farmaceutyczny, Warszawa (Polska) Sposób wyodrebniania cholekalcyferolu z mieszaniny uzyskanej po naswietleniu 7-dehydrocholesterolu Wytwarzanie cholekalcyferolu czyli witaminy D3 polega na naswietlaniu 7-dehydrocholesterolu pro¬ mieniami nadfiolkowymi przewaznie w organicz¬ nym rozpuszczalniku. Mieszanina po naswietleniu zawiera nieprzereagowana czesc substratu i zwia¬ zek izomeryczny przechodzacy w cholekalcyferol pod wplywem ogrzewania, zwany prowitamina Ds lub precholekalcyferolem oraz zanieczyszczenia in¬ nymi izomerami i produktami ubocznych reakcji fotolizy.Wieksza czesc nieprzereagowanego 7-dehydro¬ cholesterolu oddziela sie z mieszaniny wykorzystu¬ jac jego slaba rozpuszczalnosc w alkoholach. Na¬ stepnie precholekalcyferol przeprowadza sie w cho¬ lekalcyferol przez ogrzewanie roztworu. W ten spo¬ sób powstaje mieszanina zawierajaca do 50°/o cho¬ lekalcyferolu, jednakze wydzielenie czystego cho¬ lekalcyferolu z tej mieszaniny jest dosc trudne i skomplikowane.Znane sposoby wyodrebniania cholekalcyferolu z wymienionej mieszaniny polegaja na tworze¬ niu kompleksów cholekalcyferolu z cholesterolem, cholestanolem lub koprostanolem. Przez wprowa¬ dzenie do roztworu drugiego komponentu wytraca sie utworzony kompleks. Dalszym zagadnieniem jest rozklad otrzymanego kompleksu. Znane sa sposoby polegajace na dzialaniu substancji wypierajacych cholekalcyferol z kompleksu przez tworzenie no¬ wego kompleksu z drugim komponentem. Znacznie dogodniejszy sposób wedlug opisu patentowego 10 15 25 30 nr 48332 polega na rozkladzie kompleksu cholekal¬ cyferol — cholesterol na adsorbencie zwlaszcza tlen¬ ku glinowym, z którego po zaadsorbowaniu kom¬ pleksu, eluuje sie selektywnie poszczególne kom¬ ponenty tego kompleksu.Wynalazek polega na wykorzystaniu do wyod¬ rebniania cholekalcyferolu jego zdolnosci do two¬ rzenia kompleksu cholekalcyferol—7-dehydrocho- lesterol. Kompleks ten krystalizuje z mieszaniny zawierajacej oba komponenty zwlaszcza w ilosci równowaznej. Kompleks ten w znanych sposobach rozdzialu nie wydziela sie przede wszystkim dla¬ tego, ze wiekszosc 7-dehydrocholesterolu zostaje wydzielona przed przeprowadzeniem precholekal- cyferolu w cholekalcyferol.Jezeli natomiast pozostawi sie w mieszaninie do¬ stateczna ilosc 7-dehydrocholesterolu, a przez ogrzewanie przeprowadzi sie precholekalcyferol w cholekalcyferol lub jezeli po wydzieleniu w znany sposób 7-dehydrocholesterolu i po przeprowadze¬ niu precholekalcyferolu w cholekalcyferol uzupel¬ nia sie w mieszaninie zawartosc 7-dehydrochole¬ sterolu do ilosci równowaznej z iloscia zawartego w niej cholekalcyferolu, kompleks wydziela sie z duza wydajnoscia.Do rozkladu kompleksu cholekalcyferol—7-dehy- drocholesterol, szczególnie korzystne jest zastoso¬ wanie sposobu adsorpcyjnego analogicznego do spo¬ sobu rozkladu kompleksu cholekalcyferol—chole-* 5092550925 sterol wedlug cytowanego powyzej opisu patento¬ wego.Sposób wedlug wynalazku ma te przewage nad . sposobami znanymi, ze do mieszaniny nie wprowa¬ dza sie substancji obcych i przez to nie kompliku¬ je skladu mieszaniny. W konsekwencji daje to znaczne uproszczenie postepowania i pozwala na odzyskanie 7-dehydrosterolu uzytego na wytworze¬ nie kompleksu.Wedlug wynalazku z mieszaniny po naswietlaniu czesciowo wydziela sie znanym sposobem nieprze- reagowany 7-dehydrocholesterol, usuwajac pod zmniejszonym cisnieniem rozpuszczalnik, w którym prowadzono naswietlanie, i zadajac pozostalosc metanolem, a nastepnie odsaczajac wytracony osad 7-dehydrocholesterolu. Alkoholowy przesacz ogrzewa sie nastepnie celem przeprowadzenia pre- cholekalcyferolu w cholekalcyferol. Po zakoncze¬ niu termoizomeryzacji w przesaczu oznacza sie zawartosc cholekalcyferolu i 7-dehydrocholeste¬ rolu, uzupelniajac w razie potrzeby ilosc tego o- statniego skladnika w roztworze, aby stosunek cholekalcyferol : 7-dehydrocholesterol wynosil 1:1.Nalezy unikac nadmiaru 7-dehydrocholesterolu, gdyz wplywa to ujemnie na wytracanie sie zwiaz¬ ku kompleksowego cholekalcyferolu z 7-dehydro- cholesterolem. Nastepnie roztwór zageszcza sie pod zmniejszonym cisnieniem do malej objetosci, co powoduje wytracanie zwiazku kompleksowego, który po oziebieniu mieszaniny oddziela sie przez odsaczenie. Otrzymany produkt po wysuszeniu zawiera 42—45% cholekalcyferolu. Stanowi to okolo 85% cholekalcyferolu zawartego poczatko¬ wo w roztworze.Ponadto zawiera on równowazna ilosc 7-dehy¬ drocholesterolu i 10—15°/o zanieczyszczen. Zwiazek kompleksowy poddaje sie rozkladowi na aktyw¬ nych adsorbentach, z których szczególnie przydat¬ nym jest tlenek glinu, przy tym przez odpowied¬ nie przeprowadzenie operacji uzyskuje sie równo¬ czesnie oczyszczenie i wydzielenie poszczególnych komponentów kompleksu.Roztwór benzenowy zwiazku kompleksowego przepuszcza sie przez kolumne z tlenkiem glinu " i eluuje poczatkowo czystym benzenem, a nastep¬ nie mieszanina benzenu i 95%-owego etanolu. Zbie¬ rajac poszczególne frakcje eluatu uzyskuje sie ko¬ lejno: roztwór czystego cholekalcyferolu, roztwór cholekalcyferolu z domieszka 7-dehydrocholesterolu i roztwór 7-dehydrocholesterolu.Wieksza czesc zanieczyszczen pozostaje na ko¬ lumnie. Frakcje eluatu zawierajaca cholekalcyfe¬ rol odparowuje sie pod zmniejszonym cisnieniem, a sucha pozostalosc poddaje sie krystalizacji.Otrzymuje sie krystaliczny cholekalcyferol o tem¬ peraturze topnienia 83—85°.Pr z y k l a d. Roztwór benzenowy 14,4 g 7-de¬ hydrocholesterolu naswietlano promieniami ultra¬ fioletowymi, a nastepnie odparowano pod zmniej¬ szonym cisnieniem az do uzyskania gestej masy.Dodano okolo 100 ml metanolu, wytrzasano przez kilka minut, a nastepnie odsaczono nierozpuszczo- ny 7-dehydrocholesterol przeplukujac go na sacz¬ ku 50 ml metanolu. Po wysuszeniu osad zwrotnego 7-dehydrocholesterolu wazyl 10,4 g. Przesacz wy- sycony azotem w szczelnie zamknietym naczyniu umieszczono w termostacie w temperaturze 36° na 3 doby.Po tym okresie stwierdzono, ze roztwór zawiera 5 okolo 1,6 g cholekalcyferolu i 0,45 g 7-dehydro¬ cholesterolu. Do roztworu dodano 1,15 g 7-de¬ hydrocholesterolu i mieszanine ogrzano az do cal¬ kowitego rozpuszczenia sie dodanej substancji.Nastepnie roztwór zageszczono pocj zmniejszonym 10 cisnieniem do objetosci okolo 30 ml, uzyskujac gesta zawiesine wydzielonego zwiazku kompleksom wego. Mieszanine przetrzymano w lodówce do nastepnego dnia.Po odsaczeniu i wysuszeniu uzyskano 3 g kry- 15 stalicznej substancji o zawartosci (wedlug ozna¬ czen spektrofotometrycznych) 45% cholekalcyfe¬ rolu. Otrzymana substancje rozpuszczono w 70 ml benzenu i przepuszczono przez kolumne (o sred¬ nicy 20 mm) z 80 g tlenku glinu o stopniu III ak- 20 tywnosci wedlug Brockmana. Po przejsciu roz¬ tworu kolumne eluowano czystym benzenem. Po odrzuceniu 150 ml czystego eluatu wyplywajacego z kolumny zebrano frakcje I objetosci 210 ml zawierajaca 1,25 g cholekalcyferolu, nastepnie 25 frakcje II objetosci 180 ml zawierajaca 60 mg cholekalcyferolu i 30 mg 7-dehydrocholesterolu.Nastepnie wymywajac kolumne benzenem z do¬ datkiem 10% etanolu zebrano frakje III zawiera¬ jaca 1,4 g 7-dehydrocholesterolu.Frakcje I odparowano pod zmniejszonym cis¬ nieniem do sucha i pozostalosc poddano krystali¬ zacji z acetonu z dodatkiem wody. Otrzymano 1,05 g krystalicznego cholekalcyferolu o tempe¬ raturze topnienia 83—85°.. Frakcje II polaczono z lugami pokrystalizacyj- nymi z frakcji I, usunieto rozpuszczalnik pod zmniejszonym cisnieniem, sucha pozostalosc roz¬ puszczono w metanolu i po dodaniu 0,2 g 7-dehy¬ drocholesterolu otrzymano 0,4 g zwiazku kom¬ pleksowego cholekalcyferolu z 7-dehydrocholeste- rolem.Z frakcji III po :;runiec? u benzenu i wytrzas- nieciu pozostalosci z' metanolem otrzymano 1,3 g 7-dehydrocholesterolu. PL PL