Pierwszenstwo.Opublikowano: 31.111.1967 53142 KI mkp ©*frir , UKD Wspóltwórcy wynalazku: prof. dr inz. Andrzej Bolewski, doc. dr Zbi¬ gniew Michalek, prof. dr inz. Tadeusz Skawi¬ na, dr inz. Feliks Kamieniecki, mgr inz. Sta¬ nislaw Tyminski Wlasciciel patentu: Akademia Górniczo-Hutnicza Katedra Mineralogii i Petrografii i Katedra Gruntoznawstwa, Kraków (Polska) Sposób otrzymywania nawozu z sorbentem mineralnym Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymy¬ wania nawozu z sorbentem mineralnym zwanym sorbento-nawozem, zawierajacym zarówno sklad¬ niki odzywcze dla roslin jak: azot, fosfor, potas, mikroelementy i inne, jak równiez aktywny sor¬ bent, wplywajacy korzystnie na zmiane wlasciwos¬ ci gleb. Nawozy te sa szczególnie korzystne do sto¬ sowania na glebach lekkich, murszowych i innych, odznaczajacych sie mala pojemnoscia sorpcyjna.Stosowanie znanych nawozów mineralnych ogra¬ nicza sie w zasadzie do dostarczania glebie sklad¬ ników odzywczych. Skladniki te nie sa w pelni wykorzystane szczególnie w glebach lekkich prze¬ de wszystkim na skutek wyplukiwania ich przez wody opadowe. Zjawisko to powoduje równiez okresowe niedobory skladników odzywczych, co zmniejsza efektywnosc stosowanych nawozów mi¬ neralnych.Wymienionych wad nie maja nawozy z sorben¬ tem mineralnym, otrzymywane sposobem wedlug wynalazku, który polega na zastosowaniu mont- morillonitu jako aktywnego nosnika skladników odzywczych dla roslin. Do produkcji tych nawo¬ zów stosuje sie skaly montmorillonitowe, a takze ich odmiany, zawierajace domieszke weglanów: na przyklad kalcytu, dolomitu i innych. Obecnosc we¬ glanów wplywa na zmniejszenie migracji montmo- rillonitu do glebszych warstw gleby. Na glebach ubogich w wapn stosuje sie surowiec, wzbogacony w weglany w ilosci odpowiadajacej 5—15% wa- 10 15 20 25 gowych CaCO«, a ich zródlem moze byc wapniak nawozowy, zuzel wielkopiecowy lub inne.W celu otrzymania sorbento-nawozu, zawieraja¬ cego jeden lub wiecej skladników odzywczych dla roslin, naturalna skale montmorillonitowa suszy sie na powietrzu lub w znanych suszarniach w temperaturze, nie wyzszej od 100°C do stanu, umozliwiajacego latwe jej rozdrobnienie do ziarn o wielkosci mniejszej od 40 mm. Tak przygoto¬ wany surowiec traktuje sie 2—10 procentowa wo¬ da amoniakalna, do uzyskania konsystencji conaj- wyzej plastycznej, dzialajaca dyspergujaco na montmorillonit i zwiekszajaca jego efektywna po¬ jemnosc sorpcyjna, a nastepnie wprowadza sie zna¬ ne nawozy mineralne azotowe, fosforowe i potaso¬ we oraz mikroelementy w proporcjach, dostosowa¬ nych do potrzeb nawozowych okreslonych gleb i roslin.Jesli w wyniku skladowania surowiec amono¬ wany utracil wilgotnosc, wówczas przed wymiesza¬ niem skladników, wskazanym jest jego zwilzenie woda do konsystencji twardo-plastycznej. Uzyska¬ ny w ten sposób produkt suszy sie na powietrzu lub w znanych suszarniach, po czym rozdrabnia.Nie jest celowe zbyt drobne mielenie sorbento-na¬ wozu. Dla nawozenia gleb lekkich stosuje sie roz¬ drobnienie do wielkosci ziann, nie przekraczaja¬ cej 20 mm.Sposobem wedlug wynalazku otrzymuje 6ie róz¬ ne sorbento-nawozy na przyklad amonowe, amono- 531423 wo-saletrzane, azotowo-fosforowe, azotowo-fosfo- rowo-potasowe przy czym wszystkie w razie po¬ trzeby uzupelnia sie dodatkiem mikroelementów.Jako zródlo mikroelementów wykorzystuje sie od¬ pady poflotacyjne rud miedzi, skal siarkonosnych, niektóre zuzle hutnicze i inne.Przyklad I. 1 tone surowca, zawierajacego 60—70% montmorillonitu i 6—12% CaCOa, wysu¬ szonego w temperaturze, nie wyzszej od 100°C i rozdrobnionego do ziarn, o wielkosci mniejszej od 40 mm, zwilza sie 2O01 kg 3 procentowej wody amoniakalnej, uzyskujac w ten sposób montmoril- lonit amonowany, zawierajacy 0,3% NH4+, zwiaza¬ nego z sorbentem.Nastepnie dodaje sie 10 kg odpadów poflotacyj¬ nych, otrzymanych przy przerobie rud miedzi, za¬ wierajacych mikroelementy jak Cu, Ni, Co, Mn, Ba, Zn, a nastepnie produkt suszy sie i rozdrabnia.Tak otrzymany sorbento-nawóz amonowy, wzbo¬ gacony mikroelementami, nadaje sie przede wszystkim na piaski i gleby piaskowe które na¬ wozi sie jednorazowo w ilosci 5—30 ton na hektar i dodatkowo przy uprawach rolnych zaleznie od potrzeb, w silniejszych dawkach, co 5 do 6 lat.Przyklad II. 1 tone surowca, zawierajacego 60—70% montmorillonitu i 6—10% CaCO,, wysu¬ szonego w temperaturze, nie wyzszej od 100PC i rozdrobnionego do ziarn, o wielkosci mniejszej od 40 mm, zadaje sie 200 kg 3 procentowej wody amo¬ niakalnej, pozostawia na 12 godzin, po czym do¬ daje 200 kg maczki fosforytowej, zawierajacej 30% P205, 200 kg siarczanu amonu, 200 kg 40 procen¬ towej soli potasowej, 10 kg odpadów poflotacyj¬ nych z rud miedzi oraz wody w ilosci potrzebnej do homogenizacji masy sorbento-nawozu.Uzyskany produkt suszy sie i rozdrabnia do wiel¬ kosci ziarn, nie przekraczajacej 20 mm.Nawozy zawierajace sorbent mineralny, otrzy¬ mane sposobem wedlug wynalazku, pozwalaja na 4 ksztaltowanie w pozadany sposób wlasciwosci fi¬ zycznych i chemicznych gleb, zwlaszcza lekkich.Ponadto ograniczaja straty skladników odzyw¬ czych wprowadzonych z nawozami mineralnymi, 5 powstale na skutek wymywania ich przez wody opadowe. Dzieki temu przez dlugi czas jest utrzy¬ mana w glebie pozadana ich zawartosc. Wprowa¬ dzenie montmorillonitu wplywa w sposób trwaly na poprawe zyznosci gleby i jej odczynu. 19 Sorbento-nawozy, otrzymane sposobem wedlug wynalazku pozwalaja równiez na odsuniecie ze¬ spolu licznych cech przyrodniczych, technicznych i ekonomicznych, ograniczajacych stosowanie na gleby lekkiej wody amoniakalnej lub innych plyn- 15 nych nawozów. Nawozy te zabezpieczaja gleby i roslinnosc przed skokowymi zmianami ocjczynu gleby oraz trudnosciami technicznymi, zwiazany¬ mi z równomiernym rozprowadzeniem W glebie plynnych nawozów. Usuwaja one równiez te cechy 20 ujemne, które towarzysza intensywnemu nawoze¬ niu gleb lekkich o malej pojemnosci sorpcyjnej, zwlaszcza wytwarzaniu przejsciowo duzych kon¬ centracji skladników odzywczych. PL PL