Opublikowano: 6.IX.1969 KI. 21 e ,^4&$Iq O MKP G 01 r UKD $# Twórca wynalazku: inz. Stanislaw Zdanowski Wlasciciel patentu: Zaklady Wytwórcze Przyrzadów Pomiarowych „Era" Przedsiebiorstwo Panstwowe, Warszawa (Polska) Uklad kompensacji uchybu od czestotliwosci w woltomierzach elektromagnetycznych lub elektrodynamicznych Przedmiotem wynalazku jest uklad kompensa¬ cji uchybu od czestotliwosci woltomierzy elektro¬ magnetycznych lub elektrodynamicznych o kilku zakresach napiecia.Znane uklady do kompensacji uchybu wynikle¬ go ze zmiany czestotliwosci napiecia mierzonego, skladaja sie z opornosci czynnej polaczonej rów¬ nolegle z pojemnoscia. Wada tego ukladu polega na tym, ze moze byc zastosowany tylko dla jedne¬ go zakresu napieciowego. W miernikach wieloza- kresowych kazdy zakres napiecia posiada oddziel¬ ny uklad kompensacji. Wymaga to dodatkowych elementów, takich jak opornosci lub pojemnosci, oraz dodatkowego przelacznika, aby przy zmianie zakresu napieciowego przelaczac równoczesnie od¬ powiedni uklad kompensujacy.Celem wynalazku bylo znalezienie takiego ukla¬ du, który zapewnia kompensacje uchybu na kilku zakresach napieciowych, przy jednym ukladzie kompensujacym.Cel ten osiagnieto przez zastosowanie dzielnika kompensacji, który zawiera przynajmniej dwie opornosci czynne i przynajmniej jedna pojemnosc polaczone ze soba w zamknieta petle, z której sa przynajmniej trzy odprowadzenia.Uklad wedlug wynalazku pozwala na kompen¬ sacje uchybu od-.czestotliwosci na kilku zakresach napieciowych, w jednym ukladzie kompensuja¬ cym. Upraszcza to dotychczasowy uklad, zwiek¬ sza pewnosc dzialania miernika przez wyelimino- 2 wanie kilku przelaczanych ukladów kompensuja¬ cych.Wynalazek zostanie blizej omówiony na przy¬ kladzie wykonania przedstawionym na rysunku, 5 gdzie fig. 1 przedstawia schemat dzielnika kom¬ pensacji, fig. 2 schemat miernika z dzielnikiem kompensacji.Przedstawiony na fig. 1 dzielnik kompensacji zawiera pojemnosc C i dwie opornosci czynne Rcx io i Rc2 polaczone ze soba w zamknieta petle, z któ¬ rej sa trzy odprowadzenia X, Y, i Z.Na fig. 2 przedstawiony jest schemat miernika z dzielnikiem kompensacji o czterech zakresach napieciowych. Do zacisku O podlaczony jest po- 15 czatek cewki miernika Lo, której indukcyjnosc nalezy skompensowac. Koniec cewki polaczony jest z opornoscia wyrównawcza Rw, a ta wlaczona jest do dzielnika kompensacji miedzy pojemnosc O, i opornosc rzeczywista Rcl. Opornosc Rcl polaczona 20 jest przez opornosc Rc2 równolegle do pojemno¬ sci C.Zacisk 1 pierwszego zakresu napieciowego wla¬ czony jest do petli dzielnika kompensacji miedzy pojemnosc C i opornosc Rc2. Pierwiszy zakres na- 25 pieciowy uzyskuje sie pomiedzy zaciskami 0 i 1.Opornosc dodatkowa drugiego zakresu Rl wlaczo¬ na jest do petli dzielnika miedzy opornosciami Rcl i Rc2 i zacisku 2.Drugi zakres napieciowy uzyskuje sie miedzy 30 zaciskami 0 i 2. Opornosci nastepnych zakresóyr 58 07458 074 R2 i R3 sa polaczone szeregowo do opornosci Rl na zacisku 2, a kolejne zakresy napieciowe uzy¬ skuje sie miedzy zaciskami 0 i 3 oraz 0 i 4.Zasada dzialania dzielnika 'kompensacji wedlug wynalazku- którego schemat przedstawiono na fig. 1 jest nastepujaca. Miedzy punktami X i Y wla¬ czona jest pojemnosc C i równolegle do niej dwie opornosci czynne Rcl i Rc2 polaczone ze soba sze¬ regowo.Uklad miedzy punktami X i Y ma najwieksza opowiosc czynna oraz najmniejsza opornosc po- jemnBsciowa. Jesli dzielnik wlaczymy miedzy punktami X Z, wtedy uklad ma zmniejszona opor¬ nosc czynna, a przez wlaczenie opornosci Rc2 w szereg z pojemnoscia C zmieniamy proporcje mie¬ dzy opornoscia czynna i opornoscia pojemnoscio¬ wa ukladu.W ten sposób przelaczanie opornosci Rc2 spel¬ nia funkcje dzielnika, poniewaz zmienia proporcje miedzy opornoscia czynna i pojemnoscia ukladu.Wlasnosc te wykorzystano w wynalazku do kom¬ pensacji uchybu od czestotliwosci dla 'kilku za¬ kresów napieciowych.Kompensacja uchybu od czestotliwosci jest kompensacja modulu, przy której prad nie jest w fazie z nap-eciem. Mozna to okreslic nastepujaca (Z) zaleznoscia ^= 1 gdzie (Z) oznacza modul opor¬ nosci pozornej miernika, a R — opornosc czynna miernika. Poniewaz na poszczególnych zakresach miernika zmienia sie proporcja miedzy indukcyj- noscia a opornoscia czynna, wymaga to zmiany wielkosci kompensacji. Najwieksze zmiany tej proporcji wystepuja przy przejsciu z zakresu pier¬ wszego na drugi.Zmiany przy przejsciu na nastepne zakresy sa juz mniejsze, bo oprócz indukcyjnosci cewki mier¬ nika wchodzi tez indukcyjnosc szczatkowa opcr_ 25 30 35 ników. Jezeli sie uwzgledni, ze (Jzesc ?in'dukcyjno- sci zostaje skompensowana ukladem pojemnoscio- wo oporowym, to okaze sie, ze potrzebna do spel- (Z) nienia zaleznosci: ~^~ = 1 indukcyjnosc rózni sie zasadniczo tylko na dwóch pierwszych zakresach napieciowych.Na nastepnych zakresach róznice sa tak male, ze mozna je calkowicie pokryc przez dobór indukcyj- nosci szczatkowej oporników.W mierniku z dzielnikiem kompensacji wedlug wynalazku, którego przyklad przedstawia schemat na fig. 2, dla pierwszego zakresu napieciowego, miedzy zaciskami 0 i 1, pojemnosc . C wlaczona jest równolegle do szeregowo polaczonych oporno¬ sci Rcl i Rc2 przez co zastaje skompensowana in¬ dukcyjnosc pierwszego zakresu. Dla zakresu dru¬ giego miedzy zaciskami 0 i 2 zostaje wlaczony dzielnik kompensacji, poniewaz opornosc Rc2. wla¬ czona jest w galezi pojemnosci C i razem z nia równolegle do Rcl, przez co uzyskujemy kompen¬ sacje dla zakresu drugiego.Dla zakresu trzeciego miedzy zaciskami 0 i 3 oraz dla zakresu czwartego miedzy zaciskami 0 i 4 uzyskuje sie kompensacje przez dobranie induk- cyjnosci szczatkowej oporników do takiej warto- (Z) sci aby byl zachowany warunek ~^ = 1, PL PL