Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.X.1969 58380 KI. 45 h, 73/04 MKP A 01 k K UKD 636.2.081,118 M Twórca wynalazku: mgr inz. Zbigniew Grabowski Wlasciciel patentu: Przedsiebiorstwo Polowów Dalekomorskich i Uslug Rybackich „Dalmor", Gdynia (Polska) Rozpornica pionowa i Przedmiotem wynalazku jest rozpornica piono¬ wa, przeznaczona do rozwierania wloka zarówno dennego jak i pelagicznego w plaszczyznie po¬ ziomej.Rozpornice stanowia jeden z najwazniejszych elementów w zestawie wloka, gdyz od ich pra¬ widlowej pracy zalezy prawidlowa praca calego zestawu tralowego morskiego i jego lownosc.Dotychczas stosowane w rybolówstwie morskim rozpornice maja ksztalt prostokatny albo elip¬ tyczny w rzucie bocznym, a w przekroju poprze¬ cznym stanowia plaska plyte, czyli sa to rozpor¬ nice plaskie. Rozpornice prostokatne jak i elip¬ tyczne w czasie tralowania opieraja sie o dno morskie dluzszym bokiem.Rozpornice te wykazuja liczne wady konstruk¬ cyjne podczas eksploatacji. Przede wszystkim rozpornice te w czasie pracy ustawione sa do kierunku tralowania pod duzym katem, tzw. ka¬ tem natarcia, wynoszacym 40°—45°. Przy takich wielkosciach katów natarcia uzyskuje sie maksy¬ malna sile rozporowa tego typu rozpornic. Po¬ woduje to jednak powstanie duzych zawirowan wody za rozpornica i w konsekwencji tworzenie duzego oporu czolowego, który powieksza sie z kwadratem predkosci tralowania. Plaski ksztalt rozpornicy równiez przyczynia sie do powieksze¬ nia zawirowan wody za plyta rozpornicy i zwiek¬ szenia oporu czolowego. 10 15 20 25 30 Nastepna wada tych rozpornic jest to, ze pra¬ cuja opierajac sie o dno swoim dluzszym bokiem, czyli w pozycji poziomej. W wyniku tego otrzy¬ muje sie mniejsza sile rozporowa, w porównaniu z rozpornica o tej samej wielkosci powierzchni ale pracujaca pionowo, co potwierdzaja badania w tunelach aerodynamicznych. Dalsza konsekwen¬ cja opierania sie o dno dluzszym bokiem, jest brak stabilnosci podczas pracy rozpornicy, która wynika na skutek przesuwania sie jej zakosami po dnie. Rozpornica ryje dno, szybko sciera czesc dolna i znacznie powieksza opór tralowania.Celem wynalazku jest nowa konstrukcja roz¬ pornicy pionowej, zapewniajaca dopasowanie sily rozporowej, oporu czolowego, kata natarcia — do wielkosci wloka i stosowanych predkosci tralo¬ wania.Ponadto celem wynalazku jest, by rozpornica w czasie tralowania zajmowala pozycje pionowa, tzn. jako plyta prostokatna wypukla opierala sie o dno swoim krótszym bokiem. Uzyskuje sie wówczas zwiekszenie sily rozporowej, bez ko¬ niecznosci powiekszania w tym celu powierzchni rozpornicy, oraz nastepuje wzrost stabilnosci pod¬ czas pracy rozpornicy.Dalsza zaleta rozpornicy wedlug wynalazku jest fakt, ze mozna ja stosowac zarówno do lewego jak i do prawego skrzydla wloka, a ponadto ma zastosowanie, po uprzednim odjeciu plozy, do zestawu sieci pelagicznej. 5838058380 4 Nieoczekiwanie okazalo sie, ze przedstawione cele mozna zrealizowac w sposób prosty.Istota wynalazku jest rozpornica w postaci wy¬ puklej plyty o mocnej konstrukcji, korzystnie o promieniu krzywizny 2,28 m i wspólczynniku wy¬ dluzenia 1,65. ^Dalsza istota wynalazku jest wy¬ posazenie rozpornicy w odejmowana plaska ploze stalowa i w uchwyty do podczepiania leksów, umieszczone po obu jej stronach. Taka rozporni¬ ca pracuje jako lewa i jako prawa. Rozpornica posiada tez poziomy stabilizator i regulowany kat natarcia, wynoszacy 16°—20°, wykazuje ona maly opór czolowy i duza sile rozporowa, zapewniajac prawidlowe rozwarcie poziome wloka. Rozporni- ce wedlug wynalazku charakteryzuje stabilna pra¬ ca w czasie tralowania zarówno po dnie morza sjak i w toni wodnej.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladowym wykonaniu na rysunkach, na któ¬ rych fig. 1 przedstawia rozpornice w widoku z boku, fig. 2 — rozpornice w widoku z góry, fig. 3 rozpornice w przekroju zaznaczonym AA na fig. 1, fig. 4 — rozpornice wzdluz linii BB na fig. 1, fig. 5 — szczegól rozpornicy wzdluz linii DD na fig. 1 a fig. 6 — szczegól rozpornicy — ploze w widoku z przodu, jak zaznaczono strzal¬ ka C na fig. 4.Rozpornice stanowi wypukla (od strony zew¬ netrznej) konstrukcja 1* zaopatrzona u dolu w przykrecona do jej spodu plaska ploze 2, z za¬ okraglonymi narozami 6 i 7.Stosunek wysokosci rozpornicy do jej szerokos¬ ci wynosi 1,67, przy czym wysokosc mierzona jest od plozy 2 do górnego obramowania 3, a szero¬ kosc rozpornicy — od przedniego obramowania 4 do tylnego obramowania 5.Do plyty konstrukcji 1 jest przymocowana sru¬ bami w plaszczyznie dzialania sily wyporu sta¬ lowa plyta 8 z dwoma wspornikami 9, sluzaca do mocowania liny holowniczej i stanowiaca rów¬ noczesnie stabilizator poziomy rozpornicy. Plyta stalowa 8 jest przestawialna o 180° i przykrecana do konstrukcji 1. Wtedy rozpornica lewa (jak na fig. 1) staje sie rozpornica prawa (podczepiana do prawego skrzydla wloka).Na plycie konstrukcji 1 sa zamocowane cztery uchwyty 10 i 11 leksów.Rozpornice lewa laczy sie za pomoca uchwy¬ tów 10 i 11 oraz leksów (w postaci lin stalowyeh) z lewym skrzydlem sieci, a rozpornice prawa — w ten sam sposób — z prawym skrzydlem sieci. 5 Do kolejnego otworu w stalowej plycie 8 pod¬ lacza sie line tralowa, laczaca rozpornice ze stat¬ kiem. Otwory w uchwytach 10 i 11 oraz w ply¬ cie 8 sluza do ustalenia odpowiedniego kata na¬ tarcia rozpornicy. W czasie zatapiania zestawu io tralowego rozpornice zanurzaja sie w ton wodna w pozycji pionowej i w tej pozycji osiadaja na dno. W czasie tralowania opieraja sie i slizgaja ploza 2 po dnie. 15 30 40 PL