Pierwszenstwo: Opublikowano: 9. V. 1970 59713 KI. 47 h, 1/04 MKP F 16 h JJo/j UKD Twórca wynalazku: prof. dr inz. Janusz Dietrych Wlasciciel patentu: Politechnika Slaska im. Wincentego Pstrowskiego (Katedra Ogólnych Podstaw Konstrukcji Maszyn), Gliwice (Polska) Zazebienie walcowej przekladni zebatej Przedmiotem, wynalazku jest zazebienie wal¬ cowej przekladni zebatej.W przekladniach napedowych stosowane sa po¬ wszechnie zazebienia z zebami prostymi i zaze¬ bieniu skosnym. Wobec tego, ze zwlaszcza przy znacznych predkosciach obwodowych zazebienia te wykazuja szereg niedogodnosci szczególnie pod wzgledem dynamicznym, co wyraza sie znaczna glosnoscia przekladni, znane sa rózne rozwiaza¬ nia majace na celu zmniejszenie tych niedo¬ godnosci.Znane jest zazebienie o zbieznych zebach dzia¬ lajace w ten sposób, ze zeby zbiezne wspóldzia¬ laja z zebamii przeciwzbieznymi. Teoretycznie dzieki temu uzyskuje sie efekt wchodzenia w przy¬ pór podobny do przyporu zazebienia z zebami skosnymi.Znane sa równiez rozwiazania przewidujace za¬ stosowanie zebów o stalej wysokosci zeba, jednak przy róznym polozeniu wierzcholków glów i den wrebów. Na przyklad dna wrebów i wierzcholki glów leza w plaszczyznie prostopadlej do plasz¬ czyzny czolowej na lukach kolowych, przy czym nie zmienia sie wysokosc zeba mierzona na pro¬ mieniach luków, badz tez mierzona w plaszczy¬ znach równoleglych do plaszczyzny czolowej.Wyzej opisane rozwiazania nie znalazly w prak¬ tyce szerokiego zastosowania, co glównie ^aze sie z trudnosciami wykonawczymi wynikajacymi ze zlozonej postaci geometrycznej. Trudnosci wy- 10 15 20 25 30 konawcze sa znacznie wieksze niz przy wykony¬ waniu kól zebatych z zebami skosnymi.Zazebienie walcowej przekladni z zebami we¬ dlug wynalazku ma na celu uzyskanie lepszych wlasciwosci dynamicznych od tych, które stwier¬ dzane sa w przypadku zebów skosnych i zebów prostych przy jednoczesnym zmniejszeniu trud¬ nosci wykonawczych wystepujacych nie tylko w opisanych znanych rozwiazaniach, lecz równiez w szeroko rozpowszechnionych zazebieniach ze¬ bami skosnymi.Istotne dla wynalazku jest zachowanie jako pod¬ stawowej technologii uzebienia z zebami prosty¬ mi. W tym przypadku odmiennie niz to ma miej¬ sce w znanych rozwiazaniach dna wrebów nie ulegaja zmianie, równiez nie ulega zmianie pod¬ stawowy zarys geometryczny zebów.Zazebienie walcowej przekladni zebatej wedlug wynalazku w odróznieniu od zwyklego zazebie¬ nia prostego ma zeby o zróznicowanej wysokosci glowy, co umozliwia stopniowe wchodzenie w przypór.Zróznicowanie wysokosci glowy zeba jest do¬ wolne i w zaleznosci od tego uzyskuje sie rózne dlugosci przyporu mierzone w plaszczyznach czo¬ lowych i do nich równoleglych i zawsze mniejsze od dlugosci przyporu calego zazebienia.Szczególnym przypadkiem jest tafcie zróznico¬ wanie wysokosci glowy zeba, ze dlugosc przy¬ poru mierzona w plaszczyznach czolowych i do 597133 59713 4 nich równoleglych jest równa podzialce uzebie¬ nia przy zachowaniu wiekszej dlugosci przyporu zazebienia jalko calosci.Dzieki konstrukcji ukladu pary kól z zefoamj o zróznicowanej wysokosci uzyskuje sie mozli¬ wosc zlagodzenia wplywu wzajemnego oddzialy¬ wania zebów na siebie. Podobnie bowiem jak przy zebach skosnych zab nie wchodzi w przypór je¬ dnoczesnie cala dlugoscia lecz stopniowo, co wie¬ cej ograniczenie przyporu zmniejsza stopien zmiennosci stanu obciazenia.Przy zastosowaniu uzebienia z zebami prostymi o zróznicowanej wysokosci na zasadzie skróco¬ nego przyporu rozpatrywanego na plaszczyznach czolowych uzyskuje sie stopniowe wchodzenie w przypór, a wiec efekt podobny do tego, na któ¬ rym naim zalezy przy stosowaniu zebów skos¬ nych, lecz na zupelnie innej zasadzie. Zazebienie wedlug wynalazku ma na celu wchodzenie w przy¬ pór przy zachowaniu wszystkich zalet technolo¬ gicznych uzebienia z zebami prostymi.Zazebienie wedlug wynalazku umozliwia uzy¬ skanie odpowiednio duzej liczby przyporu, a wiec dlugosci przyporu, wtedy gdy przypór ten wy¬ znaczany jest w stosunku do calego zazebienia a wiec wspóldzialania pary elementów zebatych, a jednoczesnie mozliwe jest skrócenie przyporu rozpatrywanego na plaszczyznach czolowych.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w aksonometrii zab prosty o zrózni¬ cowanej wysokosci zebnika, fig. 2 — zab prosty o zróznicowanej wysokosci, a fig. 3 — w aksono¬ metrii zazebianie zebów o zróznicowanej wyso¬ kosci zebnika i kola.Zeby przedstawione na fig. 1—2 posiadaja w normalnym wykonaniu zazebienie ewolwen- towe, natomiast w miejscu walcowej powierzch¬ ni glów zebów -posiadaja dwie powierzchnie stoz¬ kowe, których krawedz przenikania polozona jest 10 15 20 25 30 35 40 w plaszczyznie wyznaczonej przez punkty srod¬ kowe dlugosci boku zeba prostego. Nachylenie tworzacej stozka wyznaczone jest zgodnie z za¬ sada równosci dlugosci przyporu i podzialki tzn. przypór rozpatrywany w plaszczyznie czolowej trwa tak dlugo, jak na to pozwala dlugosc po¬ dzialki. Z tego wynika obnizenie wysokosci glowy zeba przy uwzglednieniu wysokosci zeba wspól¬ pracujacego.Otrzymana w ten sposób linia wierzcholka zeba jednego kola (zebnika) tworzy z linia wierzchol¬ kowa zeba drugiego kola symetryczny uklad dwóch wspólpracujacych katów.Fig. 3 przedstawia przykladowo dzialanie pary zebów o zróznicowanej wysokosci. W poczatko¬ wej fazie zazebienia pierwszym 'miejscem wcho¬ dzacym w przypór jest srodkowy, najwyzszy punkt zeba kola 1 a ostatnim jego miejscem sa punkty najnizsze zeba kola 2.Taka sama kolejnosc ma miejsce przy wycho¬ dzeniu z przyporu. Z zasad konstrukcji wynika, ze koniec przyporu jednej pary zebów ma miejsce w chwili gdy druga para rozpoczyna przypór. PL