Pierwszenstwo: Opublikowano: 08.XI.1966 (P 117 252) 09.XI.1965 Szwajcaria 25.VI.1970 59828 KI. 22a,*JLl/oe MKP C 09 b UKD 2«3|0€ Wlasciciel patentu: CIBA Socinte Ananyme, Bazylea (Szwajcaria) Sposób wytwarzania nierozpuszczalnych w wodzie barwników monoazowych Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nierozpuszczalnych w wodzie barwników mo¬ noazowych o wzorze 1, w którym W oznacza atom wodoru lub chlorowca albo grupe nitrowa, cyja- nowa wzglednie kariboalkoksylowa, Z oznacza atom wodoru lub chlorowca, X oznacza atom wo¬ doru, grupe alkilowa wzglednie alkoksylowa, Y oznacza atom wodoru lub chlorowca wzglednie grupe alkiksylowa lub acyloaminowa, symbol alk oznacza grupe alkilenowa, zas R oznacza grupe alkilowa lub alkiloarylowa.Sposobem wedlug wynalazku, zdwUazowana amine o ogólnym wzorze 3, w którym podstawniki Z i W maja wyzej podane znaczenie, poddaje sie sprzeganiu ze skladnikiem biernym o ogólnym wzorze 2, w którym wszystkie symbole maja wy¬ zej podane znaczenie, a nastepnie wytworzony barwnik wyodrebnia sie w znany siposób.Jako skladnik czynny stosuje sie pochodne p-nitroaniliny o wzorze ogólnym 3, w którym wszystkie podstawniki maja wyzej podane znacze¬ nie takie jak na przyklad: l-amino-4-nitrobenzen, l-amino-2-chloro-4-nitrobenzen, l-amino-2,6-dwu- chloro-4-nitrobenzen, l-amino-2-metylo-4-nitroben- zen; 1-amino-2-cyjano-4-nitrobenzen, l-amino-2,4- -dwunitrobenzen, 1 -amino-2,4-dwunitro-6-chloro- benzen, l-amino-2,4-dwunitro-6-bromobenzen.Jako skladinfflki bierne sit osiuje sie przede wszyst¬ kim aminy o wzorze 4, w kltórym X i Y maija wyzej poddane znaczenie, n — oznacza liczbe X—4. 10 15 20 25 Jako przyklady mozna wymienic skladniki bier¬ ne przedstawione wzorami 4—13.Wyzej wymienione skladniki bierne mozna otrzymywac znanymi sposobami, na przyklad przez alkilowanie moinocyjainoetyloanflliiiy odpowiednimi benzenosulfoestrami 2-alkilooksy etanolu.Sprzeganie prowadzi sie równiez w znany spo¬ sób na przyklad obojetnym lub kwasnym srodo¬ wisku, ewentualnie w obecnosci octanu sodowego lub podobnej substancji buforowej, wplywajacej na szybkosc sprzegania albo w obecnosci katali¬ zatora, takiego jak na przyklad pirydyna lub jej sole.Po reakcji sprzegania utworzone barwniki moz¬ na oddzielic z mieszaniny reakcyjnej, na przyklad przez odsaczenie, poniewaz praktycznie sa one nierozpuszczalne w wodzie.Zamiast pojedynczego skladnika czynnego moz¬ na równiez stosowac mieszanine dwóch lub kilku skladników czynnych i zamiast jednego skladnika biernego — mieszanine dwóch lub kilku skladni¬ ków biernych.Nowe barwniki otrzymane sposobem wedlug wynalazku po przepirowadzeniu' w postac zdysper- gowana nadaja sie do barwienia syntetycznych wlókien zwlaszcza wytworzonych z aromatycznych poliestrów. Otrzymuje sie intensywne wybarwie¬ nia od oranzowych do niebieskich odporne na swiatlo i sublimowanie. 5982859828 W przeciwienstwie do barwników omawianych w brytyjskim opisie patentowym nr 843 906, które zawieraja grupe N — acyloksyalkilowa zamiast grupy N — alkoksyalkilowej, barwniki otrzymy¬ wane sposobem wedlug wynalazku odznaczaja sie znacznie mniejsza wrazliwoscia na alkalia.Natomiast w porównaniu z barwnikami wytwa¬ rzanymi wedlug cpisu patentowego Niemieckiej Republiki Federalnej nr 1 135 539, które charakte¬ ryzuja sie bardzo slabym powinowactwem do wló¬ kien z 2,5 octanu celulozy, barwniki wedlug wy¬ nalazku odznaczaja sie dobrym powinowactwem do tych wlókien, dajac w efekcie bardziej inten¬ sywne, zywe wybarwienia.Do barwienia stosuje sie nowe barwniki w po¬ staci subtelnie rozproszonej przy dodaniu srodków dyspergujacych, takich jak mydlo, lugi posulfitowe lub syntetycznych srodków pioracych lub polacze¬ nia róznych srodków zwilzajacych i dysperguja¬ cych. Korzystnie przed farbowaniem przeprowa¬ dza sie barwnik w preparat, zawierajacy srodek dyspergujacy oraz subtelnie rozdrobniony barw¬ nik. Preparaty takie przy rozcienczeniu woda wy¬ twarzaja zawiesine. Preparaty otrzymuje sie w znany sposób, na przyklad przez wytracanie barw¬ nika z kwasu siarkowego i zmielenie oddzielonego osadu z lugiem posulfitowym lub zmielenie barw¬ nika w urzadzeniu do mielenia o wysokiej spraw¬ nosci w postaci suchej lub mokrej ewentualnie z dodatkiem srodka dyspergujacego w trakcie mielenia.Nowe barwniki dzieki ich odpornosci na alkalia sa odpowiednie zwlaszcza do farbowania tak zwa¬ nym sposobem utrwalania na goraco. W tym celu barwiona tkanine impregnuje sie wodna zawiesina barwnika, zawierajaca 1—50% mocznika i srodek zageszczajacy, zwlaszcza alginian sodu, korzystnie w temperaturze najwyzej 60°C, po czym wyzyma, korzystnie w taki sposób, aby ciezar impregno¬ wanego materialu wzrósl o 50—100%.W Celu utrwalenia barwnika impregnowanego tkanine po uprzednim wysuszeniu na przyklad w cieplym strumieniu powietrza ogrzewa sie do tem¬ peratury powyzej 100°C na przyklad do 180— -220°C.Szczególnie korzystny jest wyzej wspomniany sposób utrwalania w barwieniu tkanin mieszalnych z wlókien poliestrowych i celulozowych, zwlaszcza ,z bawelny. W tym przypadku nanoszony roztwór, oprócz barwników wedlug wynalazku zawiera barwniki odpowiednie do barwienia bawelny, zwlaszcza barwniki kadziowe lub barwniki reak¬ tywne, to znaczy barwniki, które tworza z wlók¬ nem celulozowym trwale wiazanie chemiczne, a wiec na przyklad barwniki zawierajace reszte chlorotriazynowa lub chlorodwuazynowa.W tym ostatnim przypadku okazalo sie celowym dodawanie do roztworu do fulardowania srodka wiazacego kwas, na przyklad weglanu, fosforanu, boranu lub nadboranu metalu alkalicznego lub ich mieszanin. Przy stosowaniu barwników kadzio¬ wych konieczne jest traktowanie fulardowanej tkaniny po obróbce cieplnej, wodnym alkalicznym roztworem srodka redukujacego zwykle stosowa¬ nego w farbowaniu barwnikami kadziowymi.Otrzymane wybarwienia korzystnie poddaje sie dalszej obróbce, na przyklad przez ogrzewanie z wodnym roztworem niejonowego srodka piora¬ cego. 5 Dzieki ich dobrej rezerwie w stosunku do welny, barwniki wedlug wynalazku odpowiednie sa szcze¬ gólnie do barwienia tkanin mieszanych z poli¬ estrów i welny.Barwniki mozna nanosic równiez przez druko- io wanie. W tym celu stosuje sie na przyklad farbe drukarska, która oprócz normalnie stosowanych w drukarstwie srodków pomocniczych, jak srodki zwilzajace i zageszczajace zawiera dobrze zdysper- gowany barwnik ewentualnie w mieszaninie l5 z jednym z wyzej wymienionych barwników dla bawelny ewentualnie w obecnosci mocznika lub srodka wiazacego kwas.W nastepujacych przykladach czesci, o ile nie jest podane inaczej, oznaczaja czesci wagowe, 20 procenty — procenty wagowe, a temperatury sa w stopniach Celsjusza.Przyklad I. 13,8 czesci l-amino-4-nitroben- zenu rozpuszcza sie w 30 czesciach wody i 30 czesciach stezonego kwasu solnego. Po dodaniu 80 czesci lodu wprowadza sie 6,9 czesci azotynu sodu i miesza az do uzyskania przezroczystego i prawie bezbarwnego roztworu dwuazowego, któ¬ ry wlewa sie do roztworu 20,4 czesci N'-cyjano- etylo-N-metoksyetyiloaniliny w 600 czesciach objetosciowych 2n kwasu siarkowego. Po dodaniu nasyconego roztworu octanu sodu wytraca sie barwnik o wzorze 14, który barwi jedwab octano¬ wy, nylon, wlókno trójootanowe i poliesttrowe na swiecacy kolor pomaranczowo-czerwony.Przyklad II. 17,25 czesci l-amino-2-chloro- 4-nitrobenzenu wprowadza sie porcjami do 60 czesci stezonego kwasu siarkowego, w którym zo¬ stalo rozpuszczone 6,9 czesci azotynu sodu, po czym wylewa do 400 czesci lodu i otrzymuje prze¬ zroczysty zólty roztwór.Otrzymany roztwór dwuazowy dodaje sie jak w przykladzie I do roztworu 28,0 czesci N-cyjano- etylo-N-benzylooksyetyloaniliny w 100 czesciach objetosciowych kwasu octowego lodowatego, Do- 45 datkiem octanu sodowego wytraca sie barwnik, który zabarwia jedwab octanowy, nylon, wlókno trój octanowe i poliestrowe na odcien czerwony.Przyklad III. 16,3 czesci l-amino-2-cyjano- 4-nitrolbenzenu dwuazuje sie jak w przykladzie II. 50 Otrzymany roztwór dwuazowy dodaje sie jak w przykladzie I do roztworu 25,3 czesci 3-chloro- -N-cyjanoetylo-N-etoksyetyloaniliny w 600 czes¬ ciach objetosciowych 2n kwasu siarkowego. Utwo¬ rzony barwnik wytracony calkowicie za pomoca 55 octanu sodu barwi jedwab octanowy, nylon, wlók¬ na trójoctanowe i poliestrowe na kolor niebiesko- -czerwony.Przyklad IV. 19,6 czesci l-amino-2-karbo- matoksy-4-initirobenzenu dwuazuje isie jak w przy- 60 kladzie II.Otrzymany roztwór dwuazowy dodaje sie jak w przykladzie I do roztworu 26,1 czesci 3-aceta- mino-N-cyjanoetylo-N-metoksyetyloaniliny w 600 czejsciach objetosciowych 2n kwasu siarkowego. 65 Wyltracony octanem sodowym barwnik barwi jed- 30 35 4059828 wab octanowy, inylon, wlókno tr6joctanowe i polie¬ strowe na kolor czerwony z odcieniem niebdeskim.Przyklad V. 19,75 czesci l-amino-2,6-dwu- chloro-4-nitrobenzenu dodaje sie porcjami do 600 czesci stezonego kwasu siarkowego, w którym rozpuszczono 6,9 czesci azotynu sodowego, po czym wylewa na 400 czesci lodu i otrzymuje przezroczy¬ sty, zólty roztwór.Otrzymany roztwór wlewa sie do roztworu z 29,1 czesci l-metoksy-2-(N-cyjanoetylo-N-metoksyety- lo)-amino-4-propionyloaminobenzenu w 100 czes¬ ciach objetosciowych lodowatego kwasu octowe¬ go. Wytracony przez dodanie octanu sodu barwnik barwi jedwab octanowy, nylon, wlókno trójetano- we i poliestrowe na odcien fioletowy.Przyklad VI. 21,7 czesci l-amino-2-bromo- -4-nitrobenzeinu dwuazuje sie jak w przykladzie V.Otrzymany roztwór dwoazowy dodaje sie do roztworu l,4-dwumetoksy-2-(N-cyjanoetylo-N-me- toksyetylo)-aminobenzenu w 100 czesciach obje¬ tosciowych lodowatego kwasu octowego i wytraca utworzony barwnik octanem sodowym. Otrzymany barwnik barwi jedwab octanowy, nylon, wlókno trój octanowe i poliestrowe na odcien niebiesko- -czerwony.W nastepujacej tablicy podany jest szereg dal¬ szych barwników, które otrzymuje sie przez sprze¬ ganie dwuazowanych w sposób podany w poprzed¬ nich przykladach wyszczególnionych w kolumnie I skladników czynnych ze skladnikami biernymi wymienionymi w kolumnie II, a w kolumnie III podane jest otrzymane zabarwienie wlókien poli¬ estrowych. 10 ii 20 30 85 1 2 3 4 5 1 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 I wzór 15 wzór 17 wzór 18 wzór 19 wzór 15 wzór 21 Wzór 22 wzór 18 wzór 24 wzór 17 wzór 15 wzór 17 wzór 19 wzór 18 wzór 17 II wzór 16 n t» » wzór 20 » " wzór 23 »» wzór 4 wzór 25 » n »* wzór 26 III 1 pomaranczowo-czerwone czerwone niebiesko-czerwone zólto-czerwone pomaranczowe szkarlatne brunatno-pomaranczowe czerwone czerwone czerwone czerwone fioletowo-czerwone brazowo-czerwone fioletowe pomaranczowe PL PL