Pierwszenstwo: Opublikowano: 25.111.1971 62531 KI. 12 q, 26 MKP C 07 d, 63/16 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Tadeusz Zdrojek, Wanda Zurek, Danuta Zyto Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Polska) Sposób oczyszczania technicznych kwasów tiofenodwukarboksy- lowych Przedmiotem wynalazku jest sposób oczyszcza¬ nia technicznych kwasów tiofenodwukarboksylo- wych.Kwasy te sa zanieczyszczone substancjami ubocznymi, które powstaja w wyniku reakcji to¬ warzyszacych zasadniczym, pozadanym przemia¬ nom chemicznym lub przez destrukcje surowców lub produktów. Zanieczyszczenia te stanowia zwiazki o zlozonej budowie chemicznej, jak np. pochodne kwasu tetrahydrotiofenodwukarboksy- lowego, kwasu dwuchlorpadypinowego, kwasu mu- konowego, zwiazki merkaptanowe itp.Usuwanie zanieczyszczen dokonuje sie zwykle przez destylacje, ekstrakcje, krystalizacje lub przeprowadzenie oczyszczonej substancji w zwiaz¬ ki trudniej lub latwiej rozpuszczalne. Ezieki te¬ mu mozna latwiej oczyscic glówny zwiazek.Znany sposób oczyszczania technicznych kwa¬ sów tiofemodwukarboksylowych przedstawiony w francuskim opisie patentowym nr 1 308 392 zaleca przeprowadzenie technicznego kwasu tiofenodwu- karboksylowego w sole sodowe w obecnosci we¬ gla aktywnego i ponowne wytracenie go kwasem siarkowym.Podanym wyzej sposobem mozna oczyscic je¬ dynie kwas tiofenodwukarboksylowy w postaci jasnego proszku,, który zawiera tylko kilka pro¬ cent zanieczyszczen.W praktyce przemyslowej surowy kwas tiofeno¬ dwukarboksylowy zawierac moze nawet 30—70°/o 10 15 20 25 30 2 zanieczyszczen i wówczas metoda wyzej przyto¬ czona jest nieprzydatna do jego oczyszczania na¬ wet przy zastosowaniu ponad 500% wegla aktyw¬ nego.Uzycie tak duzej ilosci wegla aktywnego stwa¬ rza bardzo duze trudnosci techniczne bez gwa¬ rancji uzyskania czystego produktu.Czynnosci przeprowadzenia kwasu w sól sodo¬ wa i traktowanie roztworu weglem aktywnym nalezy powtarzac niejednokrotnie pare razy przy czym nie gwarantuje to takze calkowitego oczysz¬ czenia produktu. Takie postepowanie powoduje równiez znaczne straty samego kwasu tiofeno- dwukarboksylowego, który absorbuje sie na weglu aktywnym.Dodatkowa niedogodnoscia tej metody jest pow¬ stawanie osadu o konsystencji mazistej, który jest trudny do odfiltrowania, przy czym czynnosc ta nawet w skali laboratoryjnej trwa do kilku a na¬ wet kilkunastu godzin.Wymienione trudnosci eliminuje prawie calko¬ wicie sposób wedlug wynalazku, który opiera sie na znanej zasadzie oczyszczania kwasów, przez wytracanie z nich zanieczyszczen jonami metali jedno lub dwuwartosciowych.Stwierdzono przy tym, ze w procesie oczyszcza¬ nia kwasów tiofenodwukarboksylowych w etapie poprzedzajacym oddzielenie stalych zanieczyszczen od produktu lub w momencie odfiltrowywania osadu, niejednokrotnie wystepuja zaklócenia po- 625313 legajace na samorzutnym wytracaniu sie produk¬ tu z roztworu.Wytracanie sie w niepozadanym momencie pro¬ duktu w postaci stalej jest bardzo niekorzystne, gdyz praktycznie uniemozliwia oczyszczanie kwasu.Przyczyny tych zaklócen sa nie wyjasnione.Wynikaja one prawdopodobnie z budowy struk¬ turalnej kwasów tiofenodwukarboksylowych, któ¬ re podczas oczyszczania moga ulec izomeryzacji przestrzennej i w wyniku tego powodowac nie¬ pozadane wytracanie tych kwasów razem z za¬ nieczyszczeniami.Stwierdzono, ze powyzsze niedogodnosci mozna wyeliminowac, jezeli po potraktowaniu technicz¬ nych kwasów tiofenodwukarboksylowych wodoro¬ tlenkiem baaru lub wapnia,, wprowadzi sie do zal- kalizowanego roztworu reakcyjnego dodatek octa¬ nu olowiawego.W tych warunkach zanieczyszczenia, których ilosc siegac moze nawet kilkudziesieciu procent, zostaja przeprowadzone w nierozpuszczalne zwiaz¬ ki, latwe do odfiltrowania, natomiast czysty kwas tiofenodwukarboksylowy przechodzacy do roztwo¬ ru wytraca sie dopiero po oddzieleniu zanieczysz¬ czen z przesaczu, za pomoca kwasów mineral¬ nych.Sposób wedlug wynalazku umozliwia oczyszcza¬ nie technicznego produktu, nawet znacznie zanie¬ czyszczonego, przy czym otrzymany produkt za¬ wiera 95—99% czystego kwasu tiofenodwukar- boksylowego, co stwierdzono na drodze spektro¬ fotometrii w podczerwieni. 4 Techniczny produkt po oczyszczeniu zmienia barwe z czarnej lub ciemnobrunatnej na biala.Przyklad. Do 100 kg technicznego kwasu tiofenodwukarboksylowego, o zawartosci okolo 5 40% zanieczyszczen, umieszczonego w reaktorze z mieszadlem, dodaje sie 350 kg 6% roztworu wodnego wodorotlenku barowego oraz okolo 5 kg octanu olowiawego,, po czym roztwór reakcyjny miesza okolo 5 minut i nastepnie filtruje. Przesacz io zakwasza sie kwasem solnym do wartosci pH = = okolo 1 i czysty kwas tiofenodwukarboksylowy oddziela na filtrze i suszy.W celu otrzymania kwasu tiofenodwukarboksy¬ lowego o wysokiej czystosci czynnosc oczyszczania 15 mozna powtórzyc biorac ponadto okolo 15 kg we¬ gla aktywowanego. Otrzymuje sie okolo 51 kg czystego produktu, który zawiera okolo 95% czy¬ stego zwiazku, a po ponownym oczyszczeniu uzy¬ skuje sie okolo 42 kg, 98—99% kwasu tiofenodwu- 20 katrboksylowego. PL PL