Opublikowano: 15.VI.1973 67775 KI. 5c£/08 MKP E21d5/08 CEYTELNIA Twórca wynalazku: Bernard Piegza Wlasciciel patentu: Glówne Biuro Studiów i Projektów Górniczych (Biuro Pro¬ jektów Górniczych — Gliwice), Gliwice (Polska) Obudowa podziemnych wyrobisk pionowych i stromych szybów i szybików zwlaszcza w górnictwie Przedmiotem wynalazku jest obudowa podziemnych wyrobisk pionowych i stromych, szybów i szybików, zwlaszcza w górnictwie o konstrukcji podatnej wzdluz osi wyrobiska i w plaszczyznie prostopadlej do niej.Znana dotychczas konstrukcja obudowy wyrobisk pio¬ nowych jest monolityczna, lub skladana ze sztywnych tubingów i upodatniona wzdluz osi kasztami drewnia¬ nymi. Obudowa ta ma wiele wad.Obudowa monolityczna jest sztywna wzdluz osi obu¬ dowy i w plaszczyznie prostopadlej do osi wyrobiska.Dotychczas stosowana konstrukcja monolityczna moze przenosic jedynie obciazenia wywolujace w niej napre¬ zenia sciskajace. Jest to osiagalne jedynie przy zastoso¬ waniu obudowy o bardzo grubym plaszczu. Naprezenia wywolane dzialaniem duzych momentów zginajacych, skrecaniem i wyboczeniem rury szybowej powodowaly pekanie plaszcza tej obudowy oraz jego nieszczelnosc.Materialy stosowane do konstrukcji obudowy dotych¬ czas znanych posiadaly mala wytrzymalosc na sciska¬ nie, a przede wszystkim na rozciaganie, co równiez powodowalo koniecznosc stosowania grubych plaszczy obudowy. Stosowana przy tym dotychczas technologia wykonawstwa jest bardzo pracochlonna. Obudowa wy¬ maga stosowania szalunków. Nosnosc tej obudowy osia¬ gana jest dopiero po dlugim czasie od chwili zalozenia betonu. Grube plaszcze obudowy wymagaja znacznie wiekszych wylomów w górotworze, w porównaniu z powierzchnia uzyteczna wyrobiska. Dotychczas znane konstrukcje obudowy powoduja duze zuzycie materia¬ lów. Znana obudowa jest sztywna w plaszczyznie prze- 10 15 20 25 30 kroju wyrobiska. Stosy lub kaszty drewniane sa bar¬ dzo grube i siegaja gleboko w strukture górotworu po¬ za krawedz szybu.Celem wynalazku jest usuniecie uprzednio wymie¬ nionych wad. Aby osiagnac ten cel opracowano kon¬ strukcje obudowy podatna wzdluz osi wyrobiska i w plaszczyznie przekroju wyrobiska. Konstrukcja obudo¬ wy spelniajac wszystkie pozostale wymagania wytrzy¬ malosciowe, trwalosciowe i funkcjonalne, cechuje sie szczególnie duza podatnoscia: wzdluz osi wyrobiska i jest stosowana glównie w szybach poddanych duzym odksztalceniom skutkiem eksploatacji pokladów zalega¬ jacych w filarach szybowych.Obudowa szybów wedlug wynalazku jest wodoszczel¬ na, i jest skladana z elementów prefabrykowanych, któ¬ re po zmontowaniu tworza w plaszczyznie przekroju wyrobiska wience, ukladane w okreslonych równych odstepach od siebie wzdluz osi wyrobiska. Pomiedzy kolejnymi wiencami ukladane sa elementy cechujace sie duza scisliwoscia i odksztalcalnoscia pod wplywem obciazen. Sa one ukladane wzdluz obwodu wienców w okreslonych odleglosciach od siebie. Zadaniem tych wkladek scisliwych jest umozliwienie przesuniecia sie wiencom nosnym konstrukcji obudowy wzdluz osi wy¬ robiska, pod wplywem odksztalcenia sie struktury góro¬ tworu, oraz upodatnienie obudowy w plaszczyznie wy¬ robiska.Stopy i posrednie wience nosne sa zlozone z ele¬ mentów prefabrykowanych zbrojonych armatura nosna i posiadaja profil korytkowy. Po ich zmontowaniu, w 67775$1715 3 4 srodek korytka zakladane jest zbrojenie, po czym ko¬ rytko wypelnione jest konstrukcyjnym materialem nos¬ nym np. betonem. Rdzen nosny wspólpracuje z powlo¬ ka korytka i tworzy, po zwiazaniu betonu, pierscienie zamkniete. W ten sposób wyeliminowana zostala ko¬ niecznosc stosowania szalunków obudowy.Prefabrykowane elementy o profilu korytkowym po¬ siadaja cienkie scianki. Sa one skutkiem tego lekkie i latwe do transportu i montazu. Sa one zdolne, po zmontowaniu wienców, przejac wstepne obciazenia obu¬ dowy. Zuzycie materialów do obudowy wedlug wyna¬ lazku jest znacznie mniejsze, a takze i wielkosc wyro¬ biska mierzona w wylomie w strukturze górotworu w stosunku do powierzchni uzytecznej szybu jest mniejsza w porównaniu z obudowa dotychczas stosowana.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia przekrój pionowy przez fragment plaszcza kon¬ strukcji obudowa szybu,' fig. 2 — widok fragmentu plaszcza obudowy.Stopa 1 posadowiona jest na poduszce 2 z betonu i osadzona we wnekach wykonanych w strukturze góro¬ tworu 3. Poprzez stopy 1 ciezar obudowy nosnej szybu przenoszony jest na strukture górotworu. Pomiedzy sto¬ pa 1 i poduszka 2 zalozona jest warstwa izolacji wo¬ doszczelnej 4. Po zmontowaniu prefabrykowanych ele¬ mentów 6 tworzacych powloke stopy 1, do wnetrza ko¬ rytka, jakie elementy 6 utworzyly, zakladana jest arma¬ tura nosna 7, po czym wnetrze wypelnione jest rdze¬ niem 8 nosnym i wspólpracujacym po zwiazaniu z ele¬ mentami 6. Elementy 6 sa zbrojone armatura 9 spreza¬ jaca je wstepnie. Na stopach 1 nakladana jest obudowa wstepna 10 i obudowa nosna 11. Przestrzen pomiedzy struktura górotworu 3, a obudowa wstepna 10 wypel¬ niona jest materialem 12 oznaczajacym sie duza scisli¬ woscia, a wneki pomiedzy struktura górotworu 3, sto¬ pa 1 i obudowa wstepna 10 wypelnione sa materialem 13 o duzej scisliwosci, ponadto porowatym dla uchwy¬ cenia wody i odprowadzenia jej poprzez plaszcz obu¬ dowy do wnetrza szybu poprzez armature odwadniaja¬ ca i dalej do zbiorników wodnych. Izolacja wodo¬ szczelna stopy 4 polaczona jest z izolacja 5 zalozona na obudowie wstepnej 10 i pomiedzy obudowa nosna 11. Wience 11 obudowy ostatecznej tworzace pierscie¬ nie zamkniete w plaszczyznie przekroju wyrobiska sa ukladane na stopach 1 lub podwieszane do stóp 1 w okreslonych odstepach od siebie wzdluz osi wyrobiska.Pomiedzy stopa 1, a wiencami oraz pomiedzy kolej¬ nymi wiencami, ulozone sa elementy 14, ukladane w okreslonych odstepach od siebie wzdluz obwodu wien¬ ców U, cechujace sie duza porowatoscia i scisliwoscia pod wplywem obciazen, a wiec duza podatnoscia i od- ksztalcalnoscia. Wience 11 sa, jak stopa 1 z elementów 15 z armatura wstepnie sprezajaca 16, których korytka uzbrojone sa armatura 17 i wypelnione rdzeniem 18 wspólpracujacym z elementami 15.Obudowa wstepna 16 utworzona jest z pierscieni zlo¬ zonych z elementów prefabrykowanych. Pomiedzy pier¬ scienie obudowy wstepnej 10 zalozone sa wkladki z elementów 19 o duzej scisliwosci, porowatosci, podat¬ nosci i odksztalcalnosci pionowej i bocznej w okreslo¬ nych odstepach od siebie wzdluz obwodu pierscieni obudowy wstepnej 10. Czola elementów lf nie pokry- 5 waja sie z obudowa wstepna 10, a sa lekko przesu¬ niete w kierunku górotworu i warstwy scisliwej 12.Ma to na celu umozliwienie swobodnego odksztalcenia sie poprzecznego elementów 15 we wtzystkich kierun¬ kach. Zadaniem elementów 15 jest upodataienie obu¬ dowy wstepnej 10 w pionie oraz upodatnienie lacznie z warstwa scisliwa 15, obudowy szybu w plaszczyznie prostopadlej do os} szybu.Obudowa wedlug wynalazku umozliwia uzyskiwanie wiekszych postepów glebienia szybów, wymaga mniej¬ szych wylomów w górotworze i mniejszej ilosci mate¬ rialów. Konstrukcja obudowy wedlug wynalazku posia¬ da mniejsza grubosc plaszcza nosnego, gdyz jej elemen¬ ty sa zbrojone, a glówne elementy skladowe sa produ¬ kowane w sposób przemyslowy w zakladach i monto¬ wane mechanicznie.Przez odizolowanie górotworu od wnetrza rury szy¬ bowej izolacja wodoszczelna i odprowadzenie wody spoza plaszcza obudowy za posrednictwem armatury odwadniajacej, wyrobiska sa suche co poprawia warun¬ ki wentylacji i ogranicza korozje uzbrojenia szybów. PL PL PL