PL 70 695 Y1 2 Opis wzoru Przedmiotem wzoru uzytkowego jest uklad do pomiaru parametrów dylatometrycznych wegla ka- miennego w urzadzeniu do wytwarzania próbek koksu. Parametry dylatometryczne okreslaja charakterystyczne zmiany wysokosci próbki wegla podda- nemu procesowi ogrzewania. W poczatkowej fazie procesu ogrzewania nastepuje zmniejszenie wyso- kosci próbki zwane kontrakcja. Przy dalszym ogrzewaniu wzrost cisnienia gazów w próbce zamknietych wewnatrz utworzonej tzw. warstwy plastycznej powoduje zwiekszenie wysokosci próbki nazywane dy- latacja. Obydwa te parametry, kontrakcja i dylatacja sa bardzo istotne ze wzgledu na prowadzenie pro- cesu w celi rzeczywistej baterii koksowniczej. Pozwalaja okreslic, czy zwiekszenie objetosci danej mie- szanki moze byc niebezpieczne dla baterii i doprowadzi do zakleszczenia sie wsadu po procesie kok- sowania, spowoduje zniszczenie wymurówki celi lub nawet doprowadzi do jej zniszczenia. W przypadku gdy kontrakcja jest wyzsza lub równa dylatacji mieszanka moze byc zastosowana bezpiecznie do pro- cesu w baterii koksowniczej. W przypadku gdy dylatacja jest wieksza od kontrakcji mieszanka stanowi potencjalne zagrozenie. Znana jest metoda Audiberta-Arnu pozwalajaca na okreslenie parametrów dylatometrycznych polegajaca na ogrzewaniu pod stalym cisnieniem slupka uformowanego z badanego wegla i pomiarze zmian jego wysokosci pod wplywem wzrostu temperatury. Poza wymienionymi powyzej parametrami dylatometrycznymi okresla sie temperatury: mieknienia (tI), przy której rozpoczyna sie proces kontrakcji, oznaczajacy poczatek tworzenia sie warstwy plastycznej; kontrakcji (tII), przy której wysokosc próbki osiagnela najnizszy poziom, oraz dylatacji (tIII), przy której wysokosc próbki osiagnela najwyzszy poziom po obnizeniu do poziomu kontrakcji. Ponadto mozna okreslic zakres temperatur stanu plastycznego bedacy róznica pomiedzy (tIII-tI). Znane sa z opisów patentowych: Pat.218482 Retorta do wytwarzania próbek koksu oraz Pat.219308 Sposób i urzadzenie do wytwarzania próbek koksu. Sposób wytwarzania próbek koksu po- lega na umieszczeniu próbki przygotowanego wegla lub mieszanki wegli w retorcie, ubiciu do oczeki- wanego zageszczenia oraz poddaniu procesowi ogrzewania podczas którego nastepuje skoksowanie próbki. Powstaly koks moze byc nastepnie poddany kolejnym badaniom, jak np. reakcyjnosci koksu (CRI) czy wytrzymalosci koksu po reakcji (CSR), co pozwala przetestowac proces technologiczny przed wdrozeniem go do rzeczywistej baterii koksowniczej. Z kolei urzadzenie .do wytwarzania próbek koksu realizuje obecnie tylko etap przygotowania próbki koksu do dalszych badan i samo w sobie nie dostarcza zadnych informacji o testowanej mie- szance wegli. Ponadto temperatura próbki podczas procesu, osiagajaca ponad 900°C, oraz wydziela- jacy sie z niej gaz koksowniczy uniemozliwiaja bezposredni pomiar wysokosci próbki w retorcie, czy to z wykorzystaniem czujników ultradzwiekowych czy optycznych. Znane sa z opisu zgloszenia patentowego JP2009204609 A metoda i uklad do pomiarów para- metrów termoplastycznych próbki wegla podczas koksowania. Próbka wegla mierzonego umieszczana jest w pojemniku, który umieszczany jest w izolacji skladajacej sie z tego samego co próbka wegla, umieszczonego na fundamencie i w pojemniku grafitowym. Calosc jest izolowana cieplnie kolejna war- stwa wegla. Uklad ten zamykany jest w pojemniku kwarcowym zawierajacymi doprowadzenie i odpro- wadzenie gazu roboczego (azotu) oraz port preta pomiarowego. Zmiana polozenia preta pomiarowego obserwowana jest przez laserowy czujnik odleglosci umieszczony poza pojemnikiem kwarcowym po- przez górna powierzchnie portu. Próbka wegla ogrzewana jest za pomoca mikrofal, ze stalym narostem 3°C/min. Uklad do pomiaru parametrów dylatometrycznych wegla kamiennego w urzadzeniu do wytwarza- nia próbek koksu wedlug wzoru zawiera czujnik odleglosci, który umieszczony jest na jednym z konców rury stalowej. Rura stalowa przymocowana jest drugim koncem do glowicy retorty, centrycznie z otwo- rem prowadzacym przechodzacym przez cala glowice retorty. Wewnatrz rury znajduje sie element po- sredni, korzystnie w postaci preta, którego jeden koniec opiera sie na powierzchni obciaznika umiesz- czonego na próbce, a drugi koniec znajduje sie wewnatrz .stalowej rury, w obszarze dzialania czujnika odleglosci. Zmiana wysokosci próbki powoduje zmiane polozenia elementu posredniego, która poprzez czujnik odleglosci odnotowywana jest przez uklad kondycjonowania sygnalów. Umieszczony w glowicy retorty termoelement, którego koniec znajduje sie wewnatrz próbki, pozwala na pomiar temperatury mieszanki wegli podczas procesu koksowania. W urzadzeniu do wytwarzania próbek koksu proces prowadzony jest przy próbce o masie kilku kilogramów, przecietnie ok. 4 kg, przez co lepiej odzwierciedla sklad calej mieszanki. Dzieki systemowi PL 70 695 Y1 3 regulacji temperatury proces ogrzewania pozwala na odwzorowanie warunków temperaturowo-czaso- wych zblizonych do rzeczywistego procesu. Ponadto sam pomiar realizowany jest jednoczesnie z przy- gotowywaniem próbki koksu do dalszych analiz i pozawala uzyskac pierwsze wyniki juz na tym etapie. Istotna cecha wynalazku jest zachowanie szczelnosci retorty podczas procesu, co zapobiega przedo- stawaniu sie do laboratorium gazu koksowniczego, zawierajacego m.in.: wodór, metan, siarkowodór czy tlenek wegla. Dzieki odsunieciu czujnika od glowicy pracuje on w warunkach znamionowych – jego temperatura nie przekracza 40°C. Ponadto jest on chroniony przed szkodliwym wplywem substancji zawartych w gazie koksowniczym i nie jest konieczne plukanie przestrzeni jego pracy gazami obojet- nymi, np. azotem. Przedmiot wzoru uzytkowego zostal przedstawiony na rysunku stanowiacym schemat ideowy ukladu. Uklad do pomiaru parametrów dylatometrycznych wegla kamiennego w urzadzeniu do wytwarza- nia próbek koksu zawiera rure stalowa 2, przymocowana do glowicy 4 retorty pomiarowej 5 do wytwa- rzania próbek koksu, przy czym jeden z konców rury stalowej 2 jest otwarty i umieszczony centrycznie z otworem prowadzacym 8, przechodzacym przez cala glowice, a na drugim umieszczono czujnik od- leglosci 1. Wewnatrz rury stalowej 2 znajduje sie element posredni 3, przechodzacy przez otwór prowa- dzacy 8 w glowicy retorty 4, którego jeden koniec opiera sie na powierzchni obciaznika 6 umieszczonego na próbce 7, a drugi znajduje sie w obszarze dzialania czujnika odleglosci 1. Umieszony w retorcie termo- element 9 sluzy do pomiaru temperatury próbki 7. Czujnik odleglosci 1 i termoelement 9 podlaczone sa do ukladu kondycjonowania sygnalów 10. Ogrzewanie próbki 7 powoduje jej kontrakcje. Nastepnie w wyniku wzrostu cisnienia gazów we- wnatrz utworzonej warstwy plastycznej zwieksza sie wysokosc próbki 7. Zmiana wysokosci jest poprzez element posredni 3 odczytywana przez czujnik odleglosci 1. Temperatury charakterystycznych punktów procesu sa odczytywane przez termoelement 9. Sygnaly z termoelementu 9 i czujnika odleglosci 1 prze- twarzane sa przez uklad kondycjonowania sygnalów 10. PL PL