Opis wzoru Przedmiotem wzoru u?ytkowego jest trójk?t skarpiarski do pomiaru i wyznaczania nachyle?, zw?aszcza, przy wykonywaniu nasypów i wykopów o ró?nych nachyleniach skarp oraz do pomiaru nachylenia skarpy podczas prac inspekcyjnych. Wykonanie projektowanych nasypów i wykopów podczas prowadzenia budowlanych robót ziemnych rozpoczyna si? od wytyczania w terenie zgodnie z sytuacyjnym i wysoko?ciowym (geodezyjnym) opracowaniem ich profili pod?u?nych i poprzecznych (Goca? J. 2010. Geodezja in?ynieryjno-przemys?owa cz. III. Wyd. AGH, Kraków, ss. 102-103). Wyznaczenie profilu poprzecznego nasypu lub wykopu tzw. profilowanie robót ziemnych polega na tym, ?e w kierunku prostopad?ym do pod?u?nej osi inwestycji budowlanej (np. l?dowe i wodne trasy in?ynierskie) buduje si? odpowiednie szkielety drewniane projektowanych nasypów lub wykopów. Do wyznaczania kierunku o zadanym nachyleniu skarpy s?u?y przyrz?d nazywany szablonem skarpiarskim. Szablon skarpiarski mo?e by? z jednym okre?lonym nachyleniem lub mo?e wyznacza? w terenie ró?ne nachylenia skarp. Szablon skarpiarski do okre?lenia jednego nachylenia ma posta? trójk?ta prostok?tnego, którego pozioma przyprostok?tna wyposa?ona jest na sta?e w pod?u?n? libell? poziomuj?c?. Przeciwprostok?tn? stawia si? na wykonywanym nasypie lub wykopie lub na drewnianej listwie odwzorowuj?cej projektowane nachylenie skarpy nasypu lub wykopu, stanowi?cej element szkieletu drewnianego projektowanego nasypu/wykopu. Wszystko po to, aby wyznaczy? lub zweryfikowa? projektowane nachylenie przysz?ej skarpy. D?ugo?? pionowej i poziomej przyprostok?tnej jest zale?na od nachylenia wykonywanej skarpy. W przypadku nachylenia 1:1 d?ugo?ci obu przyprostok?tnych s? równe. W przypadku nachylenia np. 1:2 pozioma przyprostok?tna mo?e mie? d?ugo?? 1,0 m a pionowa przyprostok?tna 0,5 m (Budowle i roboty ziemne. Materia?y dydaktyczne dla studentów In?ynierii Komunikacyjnej. Politechnika Warszawska, Wydzia?u In?ynierii L?dowej, Warszawa 2003, s. 39-42, Warcha?owska-Kietli?ska Z. 1963. Miernictwo na us?ugach in?ynierii. Wyd. Arkady. Warszawa, strony 337-340). W przypadku wykonywania nasypów lub wykopów o zmieniaj?cym si? nachyleniu skarp lub kilku nasypów/wykopów o ró?nych projektowanych nachyleniach konieczne jest wykonanie kilku szablonów skarpiarskich, co mo?e znacznie opó?ni? prace budowlane. Drugi rodzaj szablonu skarpiarskiego s?u??cy do wyznaczenia w terenie ró?nych nachyle? skarp ma kszta?t drewnianego trójk?ta prostok?tnego z wewn?trzn? poprzeczk?. Trójk?t ten jest zaopatrzony w pion sznurkowy zawieszony w jego górnym wierzcho?ku (na z??czeniu krótszej przyprostok?tnej i przeciwprostok?tnej) i podzia?k? umieszczon? na wewn?trznej poprzeczce, na której wycechowane s? wielko?ci odpowiadaj?ce ró?nym nachyleniom dolnej podstawy trójk?ta. Nachylenie podawane jest jako wspó?czynnik nachylenia skarpy n, w skali od 0 do 5, przy czym np. 2, 3 czy 5 oznacza nachylenie odpowiednio 1:2, 1:3 czy 1:5. Trójk?t stawia si? d?u?sz? przyprostok?tn? na wykonywanej skarpie lub na drewnianej listwie odwzorowuj?cej projektowane nachylenie skarpy nasypu lub wykopu, stanowi?cej element szkieletu drewnianego projektowanego nasypu/wykopu (Warcha?owska-Kietli?ska Z. 1963. Miernictwo na us?ugach in?ynierii. Wyd. Arkady. Warszawa, strony 337-340). Pomimo, i? przyrz?d umo?liwia podawanie wielu nachyle? skarp, to przy niesprzyjaj?cych warunkach atmosferycznych (wietrzna pogoda) wahad?o mo?e d?ugo si? stabilizowa?. Znane s? te? metody wyznaczania wspó?czynnika nachylenia skarpy n przy pomocy odpowiednio wyskalowanego nachyleniomierza wskazówkowego, ustawianego na 3-4 metrowej ?acie u?o?onej na skarpie o nachyleniu 1:n. Mo?na równie? obliczy? wspó?czynnik nachylenia skarpy n poprzez wyznaczenie linii poziomej za pomoc? poziomnicy ustawionej na poziomej 2-3 metrowej ?acie opartej jednym ko?cem na wierzcho?ku skarpy. Drugi koniec pos?u?y do pomiaru pionowej odleg?o?ci mi?dzy ko?cem ?aty i stop? skarpy (Metody komputerowe w drogach kolejowych, ?wiczenia laboratoryjne dla studentów specjalno?ci ITS. Instrukcja do ?wiczenia DP. System ekspercki diagnostyki podtorza. Politechnika Wroc?awska, Instytut In?ynierii L?dowej, Zak?ad Infrastruktury Transportu Szynowego. Wroc?aw 2008, strony 8-9). Pomiar odleg?o?ci mi?dzy ko?cem ?aty a stop? skarpy wymaga aby ta?ma miernicza by?a po?o?ona pionowo oraz pracy przynajmniej dwóch osób. Ponadto nachyleniomierz wskazówkowy wymaga odpowiedniego wyskalowania przed rozpocz?ciem pomiaru. Przedstawione narz?dzia mimo swojej skuteczno?ci mog? albo wyd?u?a? czas pracy albo mog? wymaga? wyskalowania lub pracy nie tylko jednego pracownika wykonuj?cego pomiar. Przedmiotem wzoru u?ytkowego jest trójk?t skarpiarski do pomiaru i wyznaczania nachylenia, sk?adaj?cy si? z dwóch p?askowników tworz?cych przyprostok?tne ramiona trójk?ta, po??czonych ze sob?: na sta?e pod k?tem 90° oraz z jednego p?askownika, tworz?cego przeciwprostok?tne rami? trójk?ta, charakteryzuj?cy si? tym, ?e rami? po??czone jest z ramieniem po??czeniem ruchowym, z kolei rami? b?d?ce drug? przyprostok?tn? trójk?ta, posiada wyskalowane otwory, których po?o?enie na tym ramieniu odpowiada kolejnym nachyleniom ramienia przyprostok?tnej. Nachylenia te wyznaczane, s? okre?lonym wspó?czynnikiem n, w po??czeniu wyskalowanego otworu z odpowiednim otworem na ramieniu przeciwprostok?tnej. Jednocze?nie rami? przeciwprostok?tnej posiada poziom? libel?. Korzystnie jest, gdy po??czeniem ruchowym jest przegub. Korzystnie równie? jest, gdy rami? przyprostok?tnej, przy otworach posiada oznaczenia, odpowiadaj?ce wspó?czynnikowi n dla najcz??ciej u?ywanych nachyle?. Urz?dzenie mo?e zosta? wykonane z materia?ów lekkich takich jak: tworzywa, ?ywice, w?ókna, aluminium. Urz?dzenie umo?liwia wykonanie kilku pomiarów jednocze?nie przy ró?nych wspó?czynnikach nachylenia n. Libela na ruchomej przeciwprostok?tnej, z wycechowan? podzia?k? na sta?ej przyprostok?tnej oraz z mo?liwo?ci? ustawienia projektowanego nachylenia, eliminuje wady szablonów skarpiarskich. Nie jest konieczne przeliczanie spadku terenu podanego w procentach, promilach, k?tach na wspó?czynnik nachylenia terenu n. Uniwersalno?? trójk?ta polega na mo?liwo?ci u?ycia jednego przyrz?du bez wzgl?du na deniwelacj? terenu. Przedmiot wzoru u?ytkowego jest uwidoczniony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok przyrz?du z boku, fig. 2 przedstawia widok przyrz?du z przodu. Trójk?t skarpiarski do pomiaru i wyznaczania nachylenia sk?ada si? z dwóch p?askowników tworz?cych przyprostok?tne ramiona 1 i 2 trójk?ta. Ramiona 1 i 2 po??czone s? ze sob? na sta?e pod k?tem 90°. Do wolnego ko?ca ramienia 1 zamocowany jest przegubem 4 jeden p?askownik, tworz?cy przeciwprostok?tne rami? 3 trójk?ta. D?u?sze rami? 2 posiada wyskalowane otwory 7, których po?o?enie na tym ramieniu 2 odpowiada kolejnym nachyleniom ramienia przyprostok?tnej. Nachylenia te wyznaczane s? okre?lonym wspó?czynnikiem n, gdy odpowiedni otwór 5 ramienia przeciwprostok?tnej 3, spotka si? z, oznaczonym w?a?ciwym wspó?czynnikiem n, wyskalowanym otworem 7. Najcz??ciej projektowanym nachyleniem skarp, okre?lonym wspó?czynnikiem n, jest: 1:0,5; 1:1; 1:1,5; 1:2; 1:2,5; 1:3, 1;4, 1:5, 1:10. Odpowiednim oznaczeniem 8, odpowiadaj?cym kolejnemu wspó?czynnikowi n, opisany jest ka?dy wyskalowany otwór 7. Na ramieniu 3 znajduje si? pozioma libela 6, która jest pod?u?nym szklanym zbiorniczkiem wype?nionym ciecz? z p?cherzykiem powietrza. Projektowane nachylenie skarpy ustawia si? na trójk?cie skarpiarskim, w taki sposób, ?e unieruchamia si? przeciwprostok?tn? b?d?ca ramieniem 3, po??czeniem ?rub? 9, odpowiedniego otworu 5 z odpowiednim wyskalowanym otworem 7 a oznaczonym zadanym wspó?czynnikiem n. Tak unieruchomiony trójk?t, stawia si? przyprostok?tn? b?d?c? ramieniem 1 na projektowanej skarpie, ruchomym po??czeniem skierowanym ku górze. Nachylenie skarpy odpowiada nachyleniu wyznaczonemu na trójk?cie w momencie, gdy libela wskazuje poziom. PL PL PL PL PL