Opis wzoru Przedmiotem wzoru uzytkowego jest zawór odpowietrzajaco-napowietrzajacy majacy zastoso- wanie zwlaszcza w instalacjach wody pitnej oraz instalacjach przemyslowych. Zawory napowietrzajaco-odpowietrzajace kolnierzowe uzywane sa do odprowadzania powietrza z rurociagu podczas jego napelniania woda albo do napowietrzania rurociagu podczas jego oprózniania w instalacjach wody pitnej lub instalacjach przemyslowych. Stosuje sie je w instalacjach nadziemnych oraz podziemnych, w najwyzszym punkcie ulozonego poziomu rurociagu. Z brytyjskiego opisu wynalazkuznany jest zawór odpowietrzajaco-napowietrza- jacy zawierajacy komore z zeliwa, o ksztalcie zasadniczo cylindrycznym o pionowej osi wzdluznej, pod- czas normalnego uzytkowania. Komora ma górna sekcje zakonczona od góry kolnierzowym wylotem oraz dolna sekcje o mniejszej srednicy w stosunku do sekcji górnej. Dolna sekcja od dolu ma uformo- wany kolnierzowy wlot przeznaczony do polaczenia z rurociagiem. Zawór ma pierscieniowe gniazdo uszczelniajace z kauczuku syntetycznego sasiadujace z wylotem z komory. Gniazdo jest wspólosiowe z wylotem oraz jest zamocowane za pomoca pierscienia ustalajacego. Wylot jest zamkniety pokrywa a gniazdo uszczelniajace jest pomiedzy krawedzia wylotu a ta pokrywa. Wewnatrz komory jest kula zamykajaca. Ze stosowania znany jest zawór odpowietrzajaco-napowietrzajacy jednostopniowy zeliwny kol- nierzowy, z kula zamykajaca pokryta elastomerem, pokazany na Pos. I. Zawór ma korpus, wewnatrz którego jest komora majaca wylot zamkniety pokrywa polaczona rozlacznie z tym korpusem. Od strony przeciwnej wzgledem wylotu jest kanal wlotowy o srednicy mniejszej od srednicy kuli. Zawór zawiera o-ringowa uszczelke pokrywy. Kula ma gestosc mniejsza od gestosci wody. Pomiedzy kanalem wloto- wym a komora jest gniazdo, na którym kula spoczywa podczas odprowadzania powietrza przez zawór. Po napelnieniu komory woda kula zamykajaca zajmuje pozycje w gniezdzie zaworu, uszczelnionym elastomerowym pierscieniem typu o-ring pokazanym na Pos. II, gdzie przedstawiono szczegól S z pos. I w powiekszeniu. W tych znanych zaworach gniazdo osadzenia pierscienia jest pokryte powloka epok- sydowa, która nie jest równomierna w kazdym miejscu. Srednia zywotnosc takich zaworów wynosi od 2 do 3 lat. Uszczelnienie pierscieniowe typu o-ring nie zapewnia pelnej szczelnosci przy niskim cisnieniu w sieci wodociagowej. Ponadto tego typu uszczelnienie nie kompensuje niedoskonalosci powierzchni kuli zamykajacej. W tego typu zaworach wystepuje problem zwiazany z wypadaniem pierscienia uszczelniajacego typu o-ring z gniazda co powoduje nieszczelnosc zamkniecia oraz wyciek wody po- przez wylot zaworu. Ze wzgledu na nieszczelnosc zamkniecia wystepujaca w zespole pierscien uszczel- niajacy – kula zamykajaca, nastepuje ubytek wody, który oscyluje w granicach 20-50 l na godzine. Celem wzoru uzytkowego jest zapewnienie zaworu o zwiekszonej szczelnosci przy niskim cisnie- niu panujacym w sieci wodociagowej, a takze eliminacje problemów zwiazanych z wypadaniem pier- scienia uszczelniajacego oraz niedoskonalosciami powierzchni kuli zamykajacej. Zawór odpowietrzajaco-napowietrzajacy jednostopniowy zawierajacy korpus, wewnatrz którego jest komora, oraz prowadzacy do tej komory króciec wlotowy oraz otwór wylotowy usytuowany po prze- ciwnej stronie komory wzgledem krócca wlotowego, przy czym otwór wylotowy jest zamkniety pokrywa, która ma gniazdo uszczelniajace od strony komory, zas wewnatrz tej komory pomiedzy króccem wloto- wym a gniazdem uszczelniajacym pokrywy, jest kula zamykajaca, wedlug wzoru uzytkowego charakte- ryzuje sie tym, ze gniazdo uszczelniajace jego pokrywy jest w postaci metalowego pierscienia uszczel- niajacego, polaczonego nierozlacznie z pokrywa, na którego powierzchni uszczelniajacej jest co naj- mniej jeden obwodowy wystep doszczelniajacy, przy czym kat - nachylenia tej powierzchni uszczelnia- jacej wzgledem osi pierscienia uszczelniajacego wynosi od 30° do 40°. Korzystnie kazdy z wystepów jest oddalony od krawedzi powierzchni uszczelniajacej pierscienia od strony kuli zamykajacej o odleglosc wynoszaca od 30% do 60% odleglosci pomiedzy ta krawedzia a krawedzia tej powierzchni uszczelniajacej od strony przeciwnej. Dalsze korzysci uzyskiwane sa, jesli na powierzchni uszczelniajacej pierscienia uszczelniajacego zaworu sa trzy obwodowe wystepy doszczelniajace. Nastepne korzysci uzyskuje sie, jesli na powierzchni uszczelniajacej jego pierscienia uszczelnia- jacego zaworu sa cztery obwodowe wystepy doszczelniajace. Kolejne korzysci uzyskuje sie, jesli grubosc pierscienia uszczelniajacego zaworu wynosi od 1 do 4 mm, jego szerokosc wynosi od 5 do 15 mm, zas wysokosc h wystepów doszczelniajacych wynosi od 0,2 do 0,6 mm Zawór odpowietrzajaco-napowietrzajacy wedlug wzoru uzytkowego dzieki, napawanemu na stoz- kowej powierzchni pokrywy, pierscieniowi uszczelniajacemu z wystepami doszczelniajacymi, pozwala na zmniejszenie sily potrzebnej do odksztalcenia elastomerowej powloki kuli zamykajacej, w obszarze jej styku z powierzchnia uszczelniajaca tego pierscienia, a tym samym obniza wartosc cisnienia po- trzebnego do zamkniecia zaworu. Cisnienie potrzebne do calkowitego zamkniecia zostalo obnizone o od 0,005 do 0,01 bar. Rozwiazanie pozwala na kompensacje niedokladnosci wykonania kuli zamyka- jacej. Zawór odpowietrzajaco-napowietrzajacy wedlug wzoru uzytkowego zostal uwidoczniony na ry- sunku, na którym fig. 1 przedstawia zawór w pierwszej postaci w przekroju wzdluz jego osi pionowej, fig. 2 – zawór w drugiej postaci w przekroju wzdluz jego osi pionowej, fig. 3 – zawór w trzeciej postaci w przekroju wzdluz jego osi pionowej, fig. 4 – szczegól A z fig. 1 w powiekszeniu, fig. 5 – szczegól B z fig. 2 w powiekszeniu, fig. 6 – szczegól C z fig. 3 w powiekszeniu, fig. 7 – zawór w widoku od strony pokrywy. Zawór odpowietrzajaco-napowietrzajacy wedlug wzoru uzytkowego w pierwszej postaci, jest za- worem jednostopniowym do instalacji wodnych i zawiera korpus 1 oraz pokrywe 2. Wewnatrz korpusu zawór ma komore 3, przy czym po jednej stronie korpusu 1 ma on króciec wlotowy 4 prowadzacy do tej komory 3, a po przeciwnej stronie komory 3 jest otwór wylotowy 5, wspólosiowy z króccem wlotowym 4 oraz komora 3, zamkniety pokrywa 2 zawierajaca kolnierz którym jest ona rozlacznie polaczona za pomoca srub 7 z korpusem 1. Pomiedzy korpusem 1 a pokrywa 2 jest podkladka uszczelniajaca 8. Wewnatrz komory 3 jest metalowa kula zamykajaca 9, o gestosci mniejszej niz gestosc wody, pokryta warstwa elastomeru. Króciec wlotowy 4 ma srednice mniejsza od srednicy komory 3 oraz srednicy kuli zamykajacej 9 oraz zakonczony jest kolnierzem montazowym 6. Powierzchnia scianek zaworu we- wnatrz komory 3 jest luzno spasowana z obwodem kola wielkiego kuli zamykajacej 9. W pokrywie 2 jest króciec wylotowy 10, prowadzacy od otworu wylotowego 5 na zewnatrz zaworu, zakrzywiony pod katem prostym wzgledem osi wzdluznej komory 3. Pokrywa 2 od strony kuli zamykajacej 9 ma, polaczony z nia nierozlacznie, pierscien 11 uszczelniajacy, którego powierzchnia uszczelniajaca jest nachylona pod katem - wynoszacym 40° wzgledem osi tego pierscienia 11 bedacej jednoczesnie osia wzdluzna komory 3 zaworu. Na powierzchni uszczelniajacej pierscienia 11 jest jeden obwodowy wystep 12 dosz- czelniajacy o wysokosci h wynoszacej 0,2 mm. Grubosc pierscienia 11 wynosi 1 mm, a jego szerokosc wynosi 5 mm. Ponadto zawór od strony pokrywy 2 ma korek rewizyjny 13 prowadzacy, poprzez kanal boczny 14, do wnetrza komory 3, pozwalajacy na jego okresowe plukanie, a takze wkrecenie w jego miejsce zaworu odpowietrzajacego przeznaczonego do odprowadzania malych ilosci powietrza. Zawór odpowietrzajaco-napowietrzajacy wedlug wzoru uzytkowego w drugiej postaci, ma trzy obwodowe wystepy 12 doszczelniajace na powierzchni uszczelniajacej pierscienia 11 uszczelniajacego rozmieszczone w równych odstepach wzgledem siebie, przy czym wystep 12 umiejscowiony najblizej krawedzi powierzchni uszczelniajacej pierscienia 11 od strony kuli zamykajacej 9 jest oddalony o odle- glosc wynoszaca 30% odleglosci pomiedzy ta krawedzia a krawedzia pierscienia 11 od strony przeciw- nej, natomiast najdalej polozony wystep 11 jest oddalony od tej dolnej krawedzi pierscienia 11 o odle- glosc wynoszaca 60% odleglosci pomiedzy tymi krawedziami. Wysokosc h wystepów wynosi 0,3 mm, grubosc pierscienia 11 wynosi 3 mm, zas szerokosc pierscienia 11 wynosi 15 mm. Powierzchnia uszczelniajaca pierscienia 11 jest nachylona pod katem - wynoszacym 30°, wzgledem osi tego pier- scienia. W pozostalym zakresie wykonanie zaworu jest jak w pierwszej postaci. Zawór odpowietrzajaco-napowietrzajacy wedlug wzoru uzytkowego w trzeciej postaci, ma cztery obwodowe wystepy 12 doszczelniajace na powierzchni uszczelniajacej pierscienia 11 rozmieszczone w równych odstepach wzgledem siebie, przy czym wystep 12 umiejscowiony najblizej krawedzi po- wierzchni uszczelniajacej pierscienia 11 od strony kuli zamykajacej 9 jest oddalony o odleglosc wyno- szaca 30% odleglosci pomiedzy ta krawedzia a krawedzia pierscienia 11 od strony przeciwnej, nato- miast najdalej polozony wystep 11 jest oddalony od tej dolnej krawedzi pierscienia 11 o odleglosc wy- noszaca 60% odleglosci pomiedzy tymi krawedziami. Wysokosc h wystepów wynosi 0,6 mm, grubosc pierscienia 11 wynosi 4 mm, zas szerokosc pierscienia 11 wynosi 20 mm. Powierzchnia uszczelniajaca pierscienia 11 jest nachylona pod katem - wynoszacym 30°, wzgledem osi tego pierscienia. W pozo- stalym zakresie wykonanie zaworu jest jak w pierwszej postaci. W kazdej z postaci wzoru uzytkowego pierscien 11 uszczelniajacy zaworu jest wykonany poprzez napawanie wewnetrznej stozkowej powierzchni pokrywy 2, w obszarze otworu wylotowego 5, stopami CuA17, CuA18Ni6, CuA18, CuNi30Fe, CuSn6, CuA18Ni2, albo stalami austenitycznymi. PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL