Uprawniony z patentu: Monsanto Company ST Louis, (Stany Zjednoczo¬ ne Ameryki) Srodek fitotoksyczny * 2 Wynalazek dotyczy srodka fitotoksycznego wyka¬ zujacego równiez dzialanie chwastobójcze. Okresle¬ nie „srodek fitotoksyczny" oznacza srodek umozli¬ wiajacy skuteczna kontrole rozwoju wszystkich roslin, w okreslonym miejscu lub selektywna kon¬ trole rozwoju jednego lub kilku gatunków w obecnosci innych gatunków roslin. Podobne pojecia „fitotoksyczny" i „fitotoksycznosc" stosuje sie w celu okreslenia skutecznosci calkowitej i selektyw¬ nej kontroli roslin za pomoca srodka wedlug wy¬ nalazku.Uzyte powyzej okreslenie „kontrola" oznacza na¬ stepujace funkcje: 1) zabijanie, 2) hamowanie wzrostu, rozmnazania lub paczkowania albo roz¬ rastania sie oraz 3) usuwanie, niszczenie lub jaki¬ kolwiek inny sposób ograniczania wystepowania i aktywnosci roslin okreslonych terminem „rosliny ziemne" obejmujacym nasiona zdolne do kielko¬ wania, wschodzace (wysiewy) chwasty lacznie z korzeniami i czesciami nadziemnymi, jak równiez wyksztalcone, zdrewniale rosliny, jak i roslin okreslonych terminem „rosliny wodne" obejmuja¬ cym glony oraz wyzsze rosliny wodne. Okreslenie „wyzsze rosliny wodne" obejmuje takie rosliny wodne, które (w systematyce botanicznej) stoja wyzej od glonów (oraz) organizmy roslinne rosnace w wodzie, których glówna czesc jest normalnie w wiekszosci zanurzona pod powierzchnia wody, (jak na przyklad) (korzenie) u Lemna, liscie, jak u Yallisneria, lub cale rosliny, jak u Anacharis.Okreslenie „wyzsze rosliny wodne" obejmuje wiec wszystkie rosliny wodne, zarówno te które nor¬ malnie plywaja swobodnie w otaczajacej wodzie, jak Salvinia, jak i inne gatunki roslin zanurzonych, 5 które normalnie zakorzenione sa w wodzie w dnie, jak Vallisneria oraz gatunki roslin, które normalnie moga rosnac w rózny sposób a wiec odpowiednio jako swobodnie plywajace lub jako zakorzenione, jak Anacharis albo Alternathera. io Przedmiotem wynalazku jest (srodek fitotoksycz¬ ny, który obok substancji pomocniczych) jako sub¬ stancje aktywna zawiera co najmniej jedna fosfo- nometyloglicyne o ogólnym wzorze 1, w którym symbole R, R1 i R2, które moga byc jednakowe 15 lub rózne i oznaczaja atomy chlorowców, grupy -OH, -SH, grupy o wzorze NR4R5, w którym sym¬ bole R4 i R5, które moga byc jednakowe lub rózne, oznaczaja atomy wodoru, grupy alkilowe i hydro- ksyalkilowe, zawierajace 1—4 atomów wegla, a 20 przy tym grupy R4 i R5 moga tworzyc wraz z ato¬ mem azotu pierscien heterocykliczny, grupy -OR3 i -SR3, w których symbol R3 oznacza jednowartos¬ ciowe grupy weglowodorowe, jednowartosciowe grupy wodorokarbonyloweglowodorowe, zawierajace 25 1—18 atomów wegla, jednowartosciowe chlorowco¬ wane grupy weglowodorowe, jednowartosciowe chlorowcowane grupy wodokarbonyloweglowodoro- we, zawierajace 1—18 atomów wegla oraz 1—3 atomów chlorowców, i/lub grupy o wzorze 2, w 30 którym n ma wartosc 1—4 a R4 i R5 maja wyzej 82 74182 741 3 podane znaczenia, z tym, ze nie wiecej niz dwie sposród grup R, R1 i R2 oznaczaja grupy o wzo¬ rach: -NR4R5, -OR3 lub -SR3 jak równiez symbole R, R1 i R2 oznaczaja grupy o wzorze -OR6, w któ¬ rym R6 oznacza tworzacy sól kation metalu alka¬ licznego, metalu ziem alkalicznych, miedzi, cynku, manganu, niklu, grupe amonowa i/lub organiczna grupe amonowa, z tym, ze wówczas, gdy grupe organiczna jest grupa arylowa, wówczas sól amono¬ wa jest sola pierwszorzedowej aminy albo miesza¬ nina takich soli, z tym, ze jesli jeden z podstawni¬ ków R, R1 i R2 oznacza atom chlorowca, wówczas pozostale sposród podstawników R, R1 i R2 nie sa grupami o wzorze -OR6 i z dalszym zastrzezeniem, ze nie wiecej niz dwa sposród podstawników R, R1 i R2 sa grupami o wzorze -OR6, gdy R6 oznacza grupe amonowa lub organiczna grupe amonowa, oraz sole silnych kwasów z tymi zwiazkami, w których podstawniki R, R1 i R2 sa grupy -OH, przy czym silne kwasy posiadaja wartosc pH 2,5 lub mniejsza.Jako chlorowce odpowiednie sa chlor, brom, jod i fluor. Stosowane tu „okreslenie" jednowartos- ciowa grupa weglowodorowa" oznacza grupy alki¬ lowe, alkenylowe, alkinylowe, aralkilowe, obejmu¬ jace zarówno rodniki o prostych jak i o rozgale¬ zionych lancuchach, jak grupe metylowa, etylowa, izopropylowa, cyklopropylowa, cykloheksylowa, III rzed-butylowa, n-butylowa oraz rózne postacie gru¬ py amylowej, heksylowej, oktylowej nonylowej, decylowej, undecylowej, dodecylowej, tridecylowej, tetradecylowej, pentadecylowej, hefesadecylowej, heptadecylowej, oktadecylowej, benzylowej, feny- loetylowej, naftyloetylowej, toliloetylowej, metylo- benzylowej, fenylobenzylowej i odpowiednich grup alkanylowych oraz alklnylowyoh i tym podobnych, grupy arylowe i alkarylowe, jak grupe fenylowa, tolilowa, ksylolowa, naitylowa, winylofenylowa i tym podobne. Korzystne sa jednowartosciowe gru¬ py weglowodorowe, zawierajace 1—18 atomów we¬ gla i bedace grupami alkilowymi, alkenylowymi lub alkiinylowymii.Podstawniki oznaczone symbolem R3, wystepujace jako jednowartosciowe grupy wodórokarbonylowe¬ glowodorowe, obejmuja grupy alkoksyalkilowe, al- kenoksyalkilowe, alkoksyalkoksyalkilowe, alkeno- ksyalkoksyalkilowe, dwualkoksyalkilowe, alkenoksy- alkoksyaikilowe, alkenoksyalkaksyaikoksyalMIowe, trzyalkoksyalkilowe, aryloksyalkilowe i alkoksyary- lowe, takie jak grupa 2-metoksyetylowa, 4-etoksy- - 2-metylobutylowa, 2-etoksyetylowa, 3-propoksypro- pylowa, 4-metoksybutylowa, 4-metoksy-2-etylobuty- lowa, 4-butoksybutylowa, 2-alliloksyetylowa, 2-bu- tenyloksyetylowa, 4-butenyloksybutylowa, 2-(2-me- toksyetoksy)-etylowa, 2- (2-butoksyetoksy)-etylowa, 4- (3-metoksypropoksy) -butylowa, 2- (3-alliloksypro- poksy)-etylowa, 2-(2-butenyloksyetoksy)-etylowa, zenoksyetylowa, naftoksyetylowa, butylowa, 2,4- -dwuetoksyfenylowa, 2-metoksyfenylowa, toliloksy- etylowa, 4-fenoksybutylowa, trójfluorometylofenylo- wa i tym podobne.Podstawniki oznaczone symbolem R3, wystepujace jako jednowartosciowe chlorowcowane grupy we¬ glowodorowe obejmuja na przyklad grupy chlo- roweoalkilowe, takie jak grupa chlorometylowa, 4 jodometylowa, bromoetylowa, fluorometylowa, chlo- roetylowa, jodoetylowa, 1,2-dwuchloroetylowa, 1,2- -dwujodoetylowa, 2,2-dwubromoetylowa, chloro-n- -propylowa, bromo-n-propylowa, jodoizopropylowa, 5 bromo-n-butylowa, bromo-IIIrzed-butylowa, 1,3,3- -trójchlorobutylowa, 1,3,3-trójbromobutylowa, chlo- ropentylowa, bromopentylowa, 2,3-dwuchloropenty- lowa, 3,3-dwubromopentylowa, chloroheksylowa, bromoheksylowa, 2,4-dwuchloroheksylowa, 1,3-dwu- io bromoheksylowa, 1,3,4-trójchloroheksylowa, chloro- heptylowa, bromoheptylowa, fluoroheptylowa, 1,3- -dwuchloroheptylowa, 1,4,4-trójchloroheptylowa, 2,4- -dwuchlorometyloheptylowa, chlorooktylowa, bro- mooktylowa, jodooktylowa, 2,4-dwuchlorometylohe- 15 ksylowa, 2,4-dwuchlorooktylowa, 2,4,4-trójchlorome- tylopentylowa, 1,3,5-trójbromooktylowa, i chlorow¬ cowane, o prostych lub rozgalezionych lancuchach, reszty nonylowe, decylowe, undecylowe, dodecylo- we, tridecylowe, tetradecylowe, pentadecylowe, he- 20 ksadecylowe, heptadecylowe, i oktadecylowe, dalej reszty chlorowcoalkenylowe, takie jak reszta chlo- rowinylowa, bromowinylowa, chloroallilowa, bro- moallilowa, 3-chloro-in-butenylowa-l, 3-chloro-n- -pentenylowa-1, 4-chloro-n-heksenylowa-2, 3,4-dwu- 25 chlorometylopentenylowa-1, 3-fluoro-n-heptenylo- wa-1, l,3,3-trójchloro-n-heptenylowa-5, 1,3,5-trój- chloro-n-oktenylowa-6, 2,3,3-trójchlorometylopente- nylowa-4 oraz rózne homologi i izomery reszt chlo- rowcoalkenylowych, zawierajace 2—12 atomów we- 30 gla, reszty chlorowcoarylowe, takie jak reszta o- -chlorofenylowa, m-chlorofenylowa, m-bromofeny- lowa, p-chlorofenylowa, 2,4-dwuchlorofenylowa, 3,5- -dwuchlorofenylowa, 2,5-dwujodofenylowa i tym podobne reszty. Podstawnikami R3, reprezentowany¬ mi przez jednowartosciowe chlorowcowane grupy wodorokarbonyloweglowodorowe, sa alkoksy-i ary- loksy podstawione pochodne wyzej wymienionych jednowartosciowych chlorowcowanych grup weglo¬ wodorowych, w których grupy alkilowe i arylowe maja wyzej podane znaczenia.Stosowane tu okreslenie „metal alkaliczny" ozna¬ cza lit, sód, potas, cez i rubid. Okreslenie „metal ziem alkalicznych" oznacza beryl, magnez, wapn, stront i bar. 45 Organiczne sole amonowe o powyzszym wzorze wytwarza sie z niskoczasteczkowych amin organicz¬ nych, to znaczy z takich amin, które posiadaja ciezar czasteczkowy ponizej 300. Przykladami ta¬ kich amin organicznych sa alkiloaminy, alkileno- 50 aminy i alkanoloaminy, zawierajace nie wiecej niz dwie grupy aminowe, jak metyloamina, etylo- amina, n-propyloamina, izopropyloamina, n-butylo- amina, izobutyloamina, IIrzed-butyloamina, n-amy- loamina, izoamyloamina, heksyloamina, heptyloami- $5 na, oktyloamina, nonyloamina, decyloamina, unde- cyloamina, dodecyloamina, tridecyloamina, tetrade- cyloamina, pentadecyloamina, heptadecyloamina, oktadecyloamina, metyloetyloamina, metyloizopro- pyloamina, metyloheksyloamina, metylononyloami- 60 na, metylopentadecyloamina, metylooktadecyloami- na, etylobutyloamina, etyloheptyloamina, etylookty- loamina, heksyloheptyloamina, heksylooktyloamina, dwumetyloamina, dwuetyloamina, dwu-n-propylo- amina, dwuizopropyloamina, dwu-n-amyloamina fl5 dwuizoamyloamina, dwuheksyloamina, dwuheptylo-82 741 amina, dwuoktyloamina, trójmetyloamina, trójetylo- amina, trój-n-propyloamina, trójizopropyloamina, trój-n-butyloamina, trójizobutyloamina, trój-IIrzed- -butyloamina, trój-n-amyloamina, etanoloamina, n- -propanoloamina, izopropanoloamina, dwuetanolo- amina, N,N-dwuetyloetanoloamina, N-etylopropano- loamina, N-butyloetanoloamina, alliloamina, n-(2- -butenylo)-amina, n-(2-pentenylo)-amina, 2,3-dwu- metylo-2-butenyloamina, dwu-2-butenyloamina, n- -(2-heksenylp)-amina, i propylenodwuamina, pier- wszorzedowe aryloaminy, jak anilina, metoksyani- lina, etoksyanilina, o,m,p-toluidyna, fenylenodwu- amina, 2,4,6-trójbromoanilina, benzydyna, naftyloa- fnina, o,m,p-chloroanilina, i tym podobne, hetero¬ cykliczne aminy, jak pirydyna, morfolina, pipery¬ dyna, pirolidyna, indolina, azepina i tym podobne.Korzystne sa srodki wedlug wynalazku, zawiera¬ jace te zwiazki, w których co najmniej jednym z podstawników R, R1 i R2 jest grupa ORs lub OR6 a pozostalymi podstawnikami R, R1 i R2 sa grupy OH, SH lub OR6. Bardziej korzystne sa srodki wedlug wynalazku, zawierajace te zwiazki, w któ¬ rych co najmniej jednym z podstawników R, R1 i R2 jest grupa OR* a pozostalymi podstawnikami R, R1 i R2 sa grupy OH i w których R6 oznacza kation tworzacy sól. Szczególnie korzystne sa srod¬ ki wedlug wynalazku, zawierajace te zwiazki, w którym jednym z podstawników R, R1 i R2 jest grupa OR6 a pozostalymi sa grupy OH i w których R6 oznacza grupe amonowa lub organiczna grupe amonowa, przy czym jako organiczna grupa amo¬ nowa moze wystepowac grupa jedinoalMloamtonowa, dwualkiloamonowa, trójalkiloamonowa, jednoalki- nyloamoniowia, dwualkinyloamonowa, trójalkinyloa- monowa, jednoalkanoloamonowa, dwualkanoloamo- nowa, trójalkanoloamonowa, heterocykliczna grupa amonowa i/lub grupa aryloamonowa a przy tym organiczna grupa amonowa zawiera 1—18 atomów wegla.Zwiazki o wzorze 1, sa zwiazkami nowymi, wy¬ laczajac znana N-fosfonometyloglicyne to jest zwia¬ zek o wzorze 1 w którym kazdy z podstawników R, R1 i R2 oznacza grupe -OH.Srodek wedlug wynalazku, zawierajacy nowe zwiazki-o wzorze 1 jest nowym srodkiem chwasto¬ bójczym lub fitotoksycznym.N-fosfonometyloglicyna jest bardzo skutecznym srodkiem fitotoksycznym lub chwastobójczym, jed¬ nak ze wzgledu na bardzo slaba rozpuszczalnosc w wodzie jak i w ogólnie stosowanych rozpuszczalni¬ kach organicznych jest ona znacznie mniej odpo¬ wiednia od szeregu jej pochodnych. I dlatego tez korzystnie stosuje sie latwiej rozpuszczalne zwiazki o ogólnym wzorze* 1, w którym jeden z atomów wo¬ doru w grupach wodorotlenowych lub tiolowych N-fosfonometyloglicyny zastapiony jest atomem me¬ talu alkalicznego lub metalu ziem alkalicznych albo polaczony z amoniakiem lub z amina organiczna.Estry aminoalkilowe N-fosfonometyloglicyny sa równiez skutecznymi srodkami fitotoksycznymi.Zwiazki wedlug wynalazku jiieoczekiwanie cha¬ rakteryzuja sie dobra rozpuszczalnoscia w wodzie jak i tak samo wysoka aktywnoscia jak glicyna, przy czym sposobem wedlug wynalazku N-fosfono- metyioglicyne mozna latwo odwodnic i przeksztal¬ cic w bezwodnik o budowie lancuchowej lub piers¬ cieniowej, stanowiacy doskonaly srodek fitotoksycz- ny lub chwastobójczy.N-fosfonometyloglicyny mozna otrzymac przez 5 fosfonometylowanie glicyn, zwlaszcza kwasami chlo- rcmrieltylpfosifanowymi, albo przez przylaczanie fos¬ forynów do azometyn. I tak na przyklad w wyniku reakcji glicynianu etylowego z aldehydem mrówko¬ wym i fosforynem dwuetylowym otrzymuje' sie io ester etylowy N-fosfonometyloglicyny. Zwiazki o ogólnym wzorze 1, mozna równiez otrzymywac latwo przez utlenianie odpowiednich zwiazków aminofosfinowanych chlorkiem rteciowym i innymi srodkami utleniajacymi. N-fosfonometyloglicyny sa 15 ziarnistymi lub krystalicznymi cialami stalymi na ogól rozpuszczalnymi w wodzie.N-fosfonometyloglicyna tworzy sole z silnymi kwasami, posiadajacymi wartosc pH 2,5 lub mniej.Mozna tu wymienic przykladowo takie kwasy, jak 20 srilny, siarkowy, fosforowy, trójifluloroocftowy, trój- chlorooctowy i tym podobnie. W wielu przypadkach sole te wyodrebnia sde w postaci hemisoli, a mia¬ nowicie wówczas, gdy jedrna czasteczka kwasu la¬ czy sie z dwoma czasteczkami N-fosfonometylogli- 25 cyny. Sole te moga byc takze uwodnione.Chlorki kwasowe N-fosfonometyloglicyny wytwa¬ rza sie znanymi metodami. Pochodne chlorowe mozna otrzymywac na przyklad na drodze reakcji N-fosfonometyloglicyny z PC1B lub SOCl2 w srodo- 3 wisku bezwodnego rozpuszczalnika, jak eter lub inny rozpuszczalnik organiczny.Amidy, estry i tioestry N-fosfonometyloglicyny mozna otrzymywac przez poddanie reakcji chlorku kwasowego, z adpowiednia amina, tiolem lub alko¬ holem w srodowisku rozpuszczalnika i w obetfnosci akceptora chlorowcowodoru, jak trójetyloaminy, pi¬ rydyny. Inny sposób polega na transestryfikacji es- tru metylowego N-fosfonometyloglicyny. 40 Sole N-fosfonometyloglicyny otrzymuje sie przez czesciowe lub calkowite zobojetnienie kwasu odpo¬ wiednia zasada, zasadowym weglanem, amoniakiem lub amina organiczna.Srodek wedlug wynalazku mozna stosowac do 45 kontroli wzrostu 'kielkujacych nasion, wschodzacych, dojrzewajacych i wyksztalconych roslin o zdrewnia¬ lych zielonych pedach oraz roslin wodnych, przez poddawanie wschodzacych siewek lub nadziemnych czesci dojrzewajacych i wyksztalconych roslin lub 50 roslin wodnych dzialamiu srodków wedlug wynalaz¬ ku zawierajacych skuteczne ilosci zwiazków o ogól¬ nym wzorze 1. Zwiazki te mozna stosowac poje¬ dynczo lub w postaci mieszanin dwu albo wiecej zwiazków lub w postaci mieszanin z substancjami 55 pomocniczymi. Zwiazki te dzialaja skutecznie jako fitotoksyny i srodki chwastobójcze, to znaczy na¬ daja sie do selektywnej kontroli wzrastania jedne¬ go albo kilku gatunków roslin jednolisciennycfc i/lub albo kilku gatunków roslin dwulisciennych 60 w obecnosci innych gatunków roslin jednoliscien- nych i/lub dwulisciennych. Ponadto zwiazki o ogól¬ nym wzorze 1 charakteryzuja sie szerokim zakre¬ sem dzialania, to znaczy ze za pomoca zawieraja¬ cych je srodków mozna kontrolowac wzrost duzej 65 ilosci roslin. Przykladowo mozna tu wymienic pa-82 741 S procie, rosliny iglaste (sosny, pinie i tym podobne), rosliny wodne, rosliny jedno- i dwuliscienne.Sposób wytwarzania substancji aktywnej srodka wedlug wynalazku jak i badania aktywnosci wyjas¬ niaja nizej podane przyklady, w których o ile nie zaznaczono inaczej czesci i procenty oznaczaja od¬ powiednio czesci wagowe i procenty wagowe.Przyklad I. Do odpowiedniego reaktora wpro¬ wadzono mieszanine 50 czesci glicyny, 92 czesci kwasu chlorometylofosfonowego, 150 czesci 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodowego i 100 czesci wody i ogrzewano w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna, dodajac równoczesnie dalsze 50 czesci 50% wodnego roztworu wodorotlenku so¬ dowego. Odczyn mieszaniny reakcyjnej otrzymywa¬ no przy wartosci pH 10—12, za pomoca regulo¬ wania szybkosci wkraplanego wodonoitleiniku sodo¬ wego. Po dodaniu calej ilosci roztworu alkaliów mieszanine reakcyjna ogrzewano w ciagu dalszych 20 godzin w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna, po czym ochlodzono do temperatury poko¬ jowej i przesaczono. Nastepnie dodano okolo 160 czescia stezonego kwasu solnego i przesaczono mie¬ szanine otrzymujac klarowny przesacz, z którego powoli wydzielila sie N-fosfonometyloglicyna. Otrzy¬ many produkt topnial w temperaturze 230°C z rów¬ noczesnym rozkladem.Obliczono dla C8H8N05P: C 21,31, H 4,77, N 8,28 Znaleziono: C 21,02, H 5,02, N 8,05.Przyklad II. (N-fosfonometyloglicyne) wy¬ tworzono przez utlenianie N-fosfinometyloglicyny w nastepujacy sposób. Do odpowiedniego reaktora wprowadzono mieszanine 107 czesci fosfinometylo- glicyny, 625 czesci chlorku rteciowego i 50 czesci wody, po czym ogrzewano w ciagu okolo dwu godzin w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna. Wytracony w czasie reakcji chlorek rte¬ ciowy odsaczono, przesacz nasycono siarkowodorem a wytworzony siarczek rteciowy odsaczono i otrzy¬ mano klarowny przesacz, który zageszczono pod obnizonym cisnieniem. Pozostalosc rozcienczono 10 czesciami wody. Krystaliczny osad zebrano i prze¬ myto metanolem a nastepnie eterem etylowym, uzyskujac zwiazek identyczny z produktem, otrzy¬ manym wedlug isposabu opisanego w przykladzie I.Przyklad III. 17 czesci N-fosfonometylogli- cyny, 100 czesci wody i 7 czesci weglanu potasu umieszczono w odpowiednim reaktorze i mieszano w temperaturze pokojowej i po rozpuszczeniu sie skladników klarowna mieszanine reakcyjna zate- zono na lazni parowej pod obnizonym cisnieniem.Pozostalosc przemyto goracym metanolem a nastep¬ nie eterem etylowym. Otrzymano w ten sposób pólwodzian soli jednopotasowej N-fosfonometylogli- cjny.Obliczono dla C3H7N05PK-l/2 H20: C 16,65 H 3,70 N 6,46 Znaleziono: C 16,67 H 3,85 N 6,32 Wedlug nizej podanego sposobu przez zwieksze¬ nie ilosci stosowanego weglanu potasowego mozna otrzymac odpowiednie dwu- i trójpotasowe sole N-fosfonometyloglicyny. Praktycznie tym samym sposobem mozna otrzymac odpowiednie sole amo¬ nowe oraz sole innych metali alkalicznych i metali 5 ziem alkalicznych, jak równiez miedzi, cynku, manganu i niklu.Ta metoda* otrzymano nastepujace sole N-fosfo¬ nometyloglicyny: sole jedno-, dwu- i trójsodowe oraz jedno-, dwu- i trójlitowe. 10 Przyklad IV. Do roztworu 45 czesci dwume- tyloaminy w 10 czesciach wody, umieszczonego w odpowiednim reaktorze, dodano okolo 170 czesci N-fosfonometyloglicyny. Mieszanine reakcyjna skla- !5 rowana po krótkim okresie mieszania w tempera¬ turze 100°C pod obnizonym cisnieniem odparowano.Jako pozostalosc otrzymano olej o duzej lepkosci, z którego otrzymano krystaliczna substancje stala, zidenfikowana jako sól jednodwumetyloaminowa 20 N-fosfonometyloglicyny temperaturze topnienia 150°C — z rozkladem.Obliczono dla C5H15N205P: C 28,04 H 7,06 N 13,08 P 14,66 25 Znaleziono: C 27,88 H 6,92 N 12,88 P 14,22 Wedlug wyzej podanego sposobu mozna wytwo¬ rzyc równiez inne sole aminowe N-fosfonometylo¬ glicyny, na przyklad sól pirydynowa/sól .pojedyn- 30 cza — biala (substancja stala), dwuetyloamonowa, morfolinowa, piperydynowa, etanoloaminowa (pro¬ szek rozplywajacy sie na ciecz o duzej lepkosci) i amonowa (bialy proszek). 35 Przyklad V. Zawiesine 6 g (0,0355 mola) N- -fosfonometyloglicyny w nadmiarze alkoholu mety¬ lowego, wysycano gazowym chlorowodorem, az do uzyskania klarownego roztworu. Roztwór odparo¬ wano pod obnizonym cisnieniem, a otrzymana po- 40 zostalosc zmieszano z roztworem metanolowym, zawierajacym co najmniej jeden równowaznik trój- etyloaminy. Nastepnie odparowano rozpuszczalnik pod zmniejszonym cisnieniem a otrzymana pozo¬ stalosc ekstrahowano tak dlugo eterem, az przybra- 45 la ona ziarnista postac. Ziarnista substancje wy¬ ekstrahowano metanolem w celu usuniecia chloro¬ wodorku trójetyloaminy, uzyskujac w bardzo do¬ brej wydajnosci N-fosfonometyloglicynian metylowy o temperaturze topnienia 208,5°C (rozklad) po krys- 50 talizacji z metanolu.Obliczono dla C4Hi0NO5P: C 26,24 H 5,50 Znaleziono: C 26,15 H 5,43 55 Wedlug wyzej podanego sposobu wytworzono dalsze estry, wszystkie topniejace z rozkladem w temperaturach podanych w tablicy I dla kazdego ze zwiazku.Przyklad VI. 10 g (0,055 mM N-fosfonome- tyloglicynianu metylowego i nadmiar stezonego roztworu wodnego wodorotlenku amonowego, ogrze¬ wano w ciagu dwu godzin w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna, po czym odparowano roz¬ twór pod obnizonym cisnieniem a otrzymana po-82 741 Tablica I 10 Nazwa estru N-fosfonometyloglicynian dodecylowy N-fosfonometyloglicynian chloroetylowy N-fosfonometyloglicynian etylowy N-fosfonometyloglicynian cykloheksylowy N-fosfonometyloglicynian decylowy N-fosfonómetyloglicynian heksylowy N-fosfonometyloglicynian oktylowy N-fosfonometyloglicynian n-butylowy N-fosfonometyloglicynian propylowy °C 197—200 207 203 195 201—204 202 200 207—209 208,5 zostalosc przemyto eterem i metanolem. Otrzymany w ten sposób ziarnisty produkt zmieszano z roz¬ tworem nadmiaru lodowatego kwasu octowego w metanolu. Wytracony osad odsaczono, przemyto me¬ tanolem i przekrystalizowano z rozcienczonego eta¬ nolu. Otrzymany amid N-fosfonometyloglicyny o temperaturze topnienia 227°C (z rozkladem). Wy¬ dajnosc produktu wynosila 8,0 g to jest 87% wy¬ dajnosci teoretycznej.Obliczono dla C8HflN204P: C 21,44 H 5,40 Znaleziono: C 21,26 H 5,39 Przyklad VII. Roztwór 16,9 g (0,10 M) N- -fosfonometyloglicyny w 300 ml goracej wody ogrzewano w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna z 5,6 g (0,10 M) tlenku wapniowego. Po uplywie okolo 10 minut mieszanine ochlodzono i przesaczono. Pozostalosc przemyto metanolem i eterem. Po wysuszeniu na powietrzu wydajnosc soli wapniowej wodzianu N-fosfonometyloglicyiny wynosila 17,5 g to jest 84% wydajnosci teoretycznej.Obliczono dla C8H6N05PCa- •2V*H20. C 13,73 H 4,05 Ca 15,76 Znaleziono: C 13,75 H 4,20 Ca 15,28 Przyklad VIII. 17 g (0,10 M) N-fosfonomety¬ loglicyny i 2 g (0,05 M) tlenku magnezowego w 300 ml wody ogrzewano w ciagu 10 minut w tem¬ peraturze wrzenia pod chlodnica zwrotna, po czym roztwór ochlodzono i przesaczono, w celu oddziele¬ nia malej ilosci osadu. Klarowny przesacz odparo¬ wano pdd obnizonym cisnieniem a ziarnista pozo¬ stalosc przemyto metanolem i eterem. W ten spo¬ sób otrzymano z bardzo dobra wydajnoscia wo- dzian bis-N-fosfonometyloglicynianu magnezowego.Obliczono dla C6Hl4N2O10P2Mg •2V2H20: Znaleziono: C 17,79 H 4,57 Mg 5,5 C 17,80 H 4,69 Mg 6,0 Przyklad IX. 20 g (0,11 M) N-fosfonometylo¬ glicynianu. metylowego i okolo 23 g (0,33 M) piro- lidyny ogrzewano w ciagu 2 godzin na lazni paro¬ wej. Nadmiar uzytej aminy odparowano pod obnizonym cisnieniem a pozostalosc przemyto ete¬ rem i czterowodorofuranem. Otrzymany produkt o konsystencji gumy zmieszano z roztworem nad¬ miaru lodowatego kwasu octowego w metanolu a krystaliczny osad oddzielono przez filtracje. Po przemyciu metanolem i eterem otrzymano amid 15 25 30 35 40 50 65 czterometyleno-N-fosfonometyloglicyny o tempera¬ turze topnienia 243°C (rozklad). Wydajnosc produ¬ ktu wynosila 12 g to jest 49% wydajnosci teore¬ tycznej. Produkt przekrystalizowano do analizy z rozcienczonego etanolu.Obliczono dla C7Hi5N204P: C 37,84 H 6,81 Znaleziono: C 37,82 H 6,96 Przyklad X. 10 g N-fosfonometyloglicyny umieszczono w malej zlewce i dodano okolo 5 ml stezonego kwasu solnego i po zakonczeniu egzoter¬ micznej reakcji mieszanine pozostawiono w spo¬ koju w ciagu okolo 10—15 minut. Krystaliczny produkt przemyto czterowodorofuranem a nastepnie wysuszono na powietrzu, otrzymujac pólwodzian pólchlorowodorku N-fosfonometyloglicyny o temper raturze topnienia 300°C, praktycznie z ilosciowa wydajnoscia.W wyzej opisany sposób mozna wytwarzac dalsze zwiazki wedlug wynalazku, takie jak: N-chlorofos- fonylometyloglicyna, N-dwuchlorofosfonylometylo- glicyna, chlorek N-fosfonometyloglicynylu, bromek N-fosfonometyloglicynylu, jodek N-fosfonometylogli¬ cynylu, fluorek N-fosfonometyloglicynylu, chlorek N-dwuchlorofosfonylometyloglicynylu, N-dwubromo- fosfonylometyloglicyna, N-dwujodofosfonylometylo- glicyna, sól jednopirydynowa N-fosfonometyloglicy¬ ny, sól jednobutyloaminowa N-fosfonometyloglicy¬ ny, sól jedno-(trójmetyloaminowa) N-fosfonometylo¬ glicyny, sól jednopirolidynowa N-fosfonometylogli¬ cyny, sól jedno-(dwuetylenotrójaminowa) N-fosfo¬ nometyloglicyny, sól jednoizopropyloaminowa N- -fosfonometyloglicyny, sól jedno-n-propyloaminowa N-fosfonometyloglicyny, sól jednomorfolinowa N- -fosfonometyloglicyny, sól jedno-(dwupropargilo- aminowa) N-fosfonometyloglicyny, sól jednosodowa . N-fosfonometyloglicynianu etylowego, sól potasowa N-fosfonometyloglicynianu etylowego, sól jedno- -(dwualkiloaminowa) N-fosfonometyloglicyny, sól jednolitowa N-fosfonometyloglicynianu etylowego, sól jednosodowa N-fosfonometyloglicynianu propy¬ lowego, sól jednosodowa N-fosfonometyloglicynianu metylowego, sól jednosodowa N-fosfonometyloglicy¬ nianu chloroetylowego, sól jednosodowa N-fosfono¬ metyloglicynianu heksylowego, sól jednopotasowa N-fosfonometyloglicynianu metylowego, sól jedno¬ potasowa N-fos"fonometyloglicynianu propylowego, sól jednopotasowa N-fosfonometyloglicynianu buty- lowego, sól jednopotasowa N-fosfonometyloglicynia¬ nu heksylowego, sól jednopotasowa N-fosfonomety¬ loglicynianu chloroetylowego, sól jednopikolinowa82 741 11 12 N-fosfonometyloglicyny, sól jednocykloheksyloami- nowa N-fosfonometyloglicyny, sól dwu-(metyloami- nowa) N-fosfonometyloglicyny, sól dwu-(dwumety- loaminowa) N-fosfonometyloglicyny, sól dwu-(ety- loaminowa) N-fosfonometyloglicyny, sól dwu-(n- -propyloaminowa) N-fosfonometyloglicyny, sól dwu- -(izopropyloaminowa) N-fosfonometyloglicyny, sól dwumorfolinowa N-fosfonometyloglicyny, sól jedno- -(oleiloaminowa) N-fosfonometyloglicyny, sól jedno- -(stearyloaminowa) N-fosfonometyloglicyny, sól po¬ jedyncza aminy kwasu lojowego i N-fosfonometylo¬ glicyny, N-dwufluorofosfonylometyloglicyna, pólwo- dzian pólbromowodorku N-fosfonometyloglicyny, N- -fosfonometylotiologlicyna, N-tiomofosfonometylogli- cyna, N-dwuttiolofosfon^ometyloglicyna, chloro- propylo-N-fosfonome(tyloglicyiia, N-trójtiolofosfony- lometyloglicyna, N-fosfonomeityloglicynian fenylo- wy, N-fosfooometylogliicyniain naftylowy, N-fos- fonometyloglicymian metoksyetylowy, N-(fosfono- metylo)-glicynian dwumetylowy, metylo-N-fosfono- metylotiiologlicyna, decylo-N-fosfonometyldtiologli- cyna, oktadecylo-N-foisfonometylotiologlicyna, amid N,N-dwumeftylo-(N-fosfonometylio)-glicyny, sól jed- nolsodowa amidu N,N-dwubutylo-(N-fosfonometylo)- - glicyny, sól jednioetyloaminowa N-(fosfonometylo)- -glicyny, N-(fosfonomietylo)-glicynian dwuchloroe- tylowy, N-(fosfonometylo)-glicyinian trójchlorobuly- lowy, N-(frafonometylo)-glicynian dwubromoheksy- lowy, N-(fosfonometylo)-glicyniain 'trójfluorometylo- fenylowy, N-(fosfonometylo)-glicynian dwuchloro- fenylowy, sól dwubutyloamicnowa N-(fosfonomety- lo) -glicyny, sól oktadecyloaminowa N-(fosfonome- tylo)-glicyny, sól metoksyetyloaminowa N-(fosfono- metylo)-glicyny, sól etylenodwuaminowa ,N-(fosfo- niometylo)-glicyny, sól pirolidynowa N-(fosfonome- tylo)-glicyny, sól dwupropanoloaminowa N-(fosfo- nometylo)-glicyny, sól chloroetyloamiinowa N-(fos- fonometylo)-glicyny, sól fenoksyetyloamonowa N- - (fosfonometylo)-glicyny, N-(fosfonometylo) -glicy- nian N,N-dwuetyloammoetylu.Przyklad XI. W celu wykazania aktywnosci srodków wedlug wynalazku w stosunku do roslin wodnych, spryskiwano ziele aligatorowe (alterna- thera philoperorides) wodnym roztworem N-fosfo¬ nometyloglicyny, stosowanym w ilosci 0,06 kg na 10 15 20 25 30 35 0,4 ha. Rosliny trzymano 4 tygodnie w szklarni.Prowadzono zapisy stanu roslin. Po uplywie czte¬ rech tygodni wszystkie rosliny wyginely. Rosliny kontrolne po czterech tygodniach byly normalne.Przyklad XII. Aktywnosc dzialania chwasto¬ bójczego na rosliny po ich wzejsciu wykazano wedlug nastepujacego sposobu. Egzemplarze róz¬ nych nizej podanych roslin spryskano roztworem srodka wedlug wynalazku. Jako ciecz spryskujaca stosuje sie roztwór substancji czynnej i srodka zwilzajacego (35 czesci soli butyloaminowe kwasu dodecylobenzenosulfonowego i 65 czesci produktu kondensacji oleju talowego z tlenkiem etylenu, przy czym stosunek tlenku etylenu do oleju talo¬ wego wynosi 11 :1) w wodzie lub w mieszaninie rozpuszczalnika organicznego i wody. Wyzej wy¬ mienionym roztworem spryskuje sie rosliny umiesz¬ czone w specjalnych miskach podzielonych na gru¬ py, przy czym dla kazdej grupy stosuje sie rózne dawki substancji czynnych w przeliczeniu na 0,4 ha.Rosliny spryskane roztworem substancji czynnej umieszcza sie w szklarni i po uplywie okolo dwóch lub okolo czterech tygodni sprawdza i notuje wyniki.Wyniki te przedstawiono w tablicy II, gdzie wartosci liczbowe oznaczaja stan roslin i maja nizej podane znaczenie. 45 0 Brak uszkodzen 1 Lekkie uszkodzenia 2 Srednie uszkodzenia 3 Ciezkie uszkodzenia 4 Obumarcie Do doswiadczen stosowano nastepujace rosliny A — soja B — burak cukrowy C — pszenica D — ryz E — sorgo F — lopian G — dzika hreczka H — powój I — konopie siewne J — komosa biala lub loboda K — rdest L — szary korzen M — stoklosa N — gatunki Panicum O — trawa podwó¬ rzowa P — trawa palczasta Q — cibora *) R — perz *) S — trawa sudanska*) T — ostrozen polny Zwiazek I I II II III III IV IV V V VI VI VII VIII IX X ' XI XII Dawka 1,81 0,45 1,81 0,45 1,81 0,45 1,81 0,45 1,81 0,45 1,81 0,45 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 Tablica II ABCDEFGHIJKLMNOPQRST 412-4-44-4-434- 0131321202-13433 -4-3-4444-4-444- 3443432334-44444 4-4-4-44 443- 3444441234433444 _ 4-3-4-44 444 4. 3434443344-44444 4-3-4-44 444- 2444442234-34444 4-4-4444-4-4444 3443443244-34444 3-1-3222-3-1232 3-2-3433-3-2443 3-3-4433-3-243- 3-3-4444-4-3444 4-3-4443-4-33-4 4-3-4444-4-24-4 .Tygo¬ dnie 2 4 2 4 4 2 4 2 4 2 4 1 2 1 2 2 2 2 482741 13 14 ciag dalszy tablicy 2 Zwia¬ zek XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI 1 XXII XXIII XXIV xxv XXVI XXVII xxviii XXIX xxx XXXI XXXII XXXIII XXXIV Dawka 1,81*) 1,81 •) 4,54 *) 1,81 *) 1,81 *) 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 1.81 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 1,81 ABCDEFGHIJKLMNOPQRST --4-2-3-31-3-12 13 03221102 10333 1-1-4--2-4-1420 2-2-3232-2-1022 4-3-4-44-4-4444 3-1-4-33-3-233- 3-2-3-33-2-2 3 4- 4-3-4-43-4-3444 4-3-4-33-3-44-4 3-1-4-43-2-2143 4-3-4-33-4-4 4 44 4-2-4-34-4-3 44- 4-2-4-44-* 4-4444 4-3-4-43-4-444 4. _ 4-2-4-43-4-3421 4-3-4-42-4-4443 4-3-4-42-4-4443 4-4-4-44-4-44-4 4-4-4-44-4-44-4 4-4-4-44-4-44-4 4-2-4-44-4-3444 4-2-4-44-4-4444 Tygo¬ dnie 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 **) **) **) 2 2 2 2 2 2 *) Stwierdzono na odkladach roslin.*) Zastosowano do roslin w wieku trzech tygodni. Wszystkie inne próby wy¬ konano na roslinach w wieku dwóch tygodni.**) Te odczyty wykonano po uplywie 11 dni.W tablicy III wymieniono zwiazki zastosowane w tablicy II Tablica III Numer I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI XXII XXIII XXIV XXV XXVI XXVII XXVIII XXIX XXX XXXI XXXII XXXIII XXXIV Zwiazek N-Fosfonometyloglicyna N-Fosfonometyloglicynian sodowy N-Fosfonometyloglicynian dwusodowy N-Fosfonometyloglicynian trójsodowy Sól jednoetanoloaminowa N-fosfonometyloglicyny Sól jednoamonowa N-fosfonometyloglicyny Sól jednowapniowa N-fosfonometyloglicyny Sól magnezowa N-fosfonometyloglicyny bis-(N-fosfonometyloglicynian) magnezowy Sól potasowa N-fosfonometyloglicyny Sól dwumetyloaminowa N-fosfonometyloglicyny bis-(N-fosfonometyloglicynian) miedziowy Sól dwulotowa N-fosfonometyloglicyny Sól cynkowa N-fosfonometyloglicyny Amid N-fosfonometyloglicyny N-fosfonometyloglicynian metylowy N-Fosfonometyloglicynian etylowy ..N-Fosfonometyloglicynian n-propylowy N-Fosfonometyloglicynian n-butylowy N-Fosfonometyloglicynian n-heksylowy N-Fosfonometyloglicynian cykloheksylowy N-Fosfonometyloglicynian oktylowy N-Fosfonometyloglicynidn decylowy N-Fosfonometyloglicynian dodecylowy N-Fosfonometyloglicynian chloroetylowy Sól jedno-(metyloaminowa) N-fosfonometyloglicyny Sól jedno-(dwuizopropyloamlnowa) N-fosfonometyloglicyny Sól jedno-(dwuetanoloaminowa) N-fosfonometyloglicyny Sól jedno-(trójetyloaminowa) N-fosfonometyloglicyny Sól jednopirydynowa N-fosfonometyloglicyny Sól jednoanilinowa N-fosfonometyloglicyny Wodzian chlorowodorku bis-(N-fosfonometyloglicyny) Sól jedno-(izopropyloaminowa) N-fosfonometyloglicyny Sól jedno-(n-butyloaminowa) N-fosfonometyloglicyny Srodek wedlug wynalazku jest szczególnie odpo¬ wiedni do upraszczania do minimum metod uprawy roli przy hodowli ziemioplodów. I tak na przyklad gdy konieczne jest zasianie kukurydzy lub zboza na polu porosnietym darnina albo inna roslinnoscia bez wykonania orki lub innej mechanicznej obróbki roli, wówczas mozna zasiac nasiona danego gatunku z równoczesnym, poprzedzajacym siew lub nastepu¬ jacym po nim naniesieniu srodka wedlug wyna¬ lazku, w celu przeszkodzenia wzrastaniu niepoza-82 741 15 16 danych roslin, przy czym nanoszenie srodka musi sie odbywac przed wykielkowaniem lub wzejsciem pozytecznej rosliny.Srodki wedlug wynalazku nadaja sie takze do renowacji lub przeksztalcania roslinnosci darnin (zwyklych traw, lucerny, roslinnosci pastwisk i tyim podobnych). I tak na przyklad gdy darnina lub jej czesc jest zagluszona przez niepozadane rosliny, wówczas spryskuje sie dana powierzchnie srodkiem fitotoksycznym, wedlug wynalazku, w celu dokona¬ nia kontroli wszystkich roslin rosnacych na tej powierzchni. Zaleznie od pogody mozna po uplywie okolo 2—24 godzin zasiac pozadane gatunki na miejscu zamierajacej wegetacji roslinnej. Od dnia spryskania do dnia siewu powinien uplynac okres okolo 2—3 tygodni, aby pozostala wystarcza¬ jaca ilosc czasu, umozliwiajaca zaasymilowanie srodka przez wszystkie czesci niepozadanych roslin.Wedlug jednej z alternatywnych metod renowacji darnin, mozna dana powierzchnie obsiac a bezpo¬ srednio po tym spryskac srodkiem wedlug wyna¬ lazku.W kazdej z metod nasiona rozpoczynaja wegeta¬ cje. Wiednace i zamierajace rosliny dzialaja jak pokrywa z lisci i jako warstwa utrzymujaca wilgoc, w której nasiona moga kielkowac. Ten sposób po¬ stepowania jest szczególnie odpowiedni do reno¬ wacji miejsc na darninach, placach golfowych i torach wodnych, gdyz wskutek zetkniecia z ziemia efekt chwastobójczy srodków wedlug wynalazku zostaje silnie zmniejszony lub calkowicie znika.Spryskanie niepozadanych roslin, wykonane przed czasem, w którym nasiona powinny kielkowac, nie przeszkadza wiec, aby nasiona znajdujace sie w ziemi kielkowaly i rosly.Srodek wedlug wynalazku odznacza sie szerokim zakresem dzialania w zakresie kontroli chwastów oraz jest odpowiedni jako wszechstronny srodek chwastobójczy o ogólnym dzialaniu a zwlaszcza do kontroli niepozadanych roslin w sadach owocowych i szkólkach oraz róznych polach uprawnych.Stwierdzono na przyklad, ze gdy niepozadane ros¬ liny spryska sie srodkiem wedlug wynalazku, chro¬ niac przy tym liscie drzew przed znaczniejszym zetknieciem sie z tym srodkiem, wówczas mozna kontrolowac niepozadane rosliny, podczas gdy drzewa nie ponosza zadnych widocznych szkód.Przy bezposrednim spryskiwaniu rozpryskiwany material moze padac na zdrewniale czesci drzewa owocowego lub innych drzew nie dzialajac w wi¬ doczny sposób. Do kontroli niepozadanych roslin mozna wiec stosowac metode bezposredniego sprys¬ kiwania na polach uprawnych, jak na przyklad na plantacjach kauczuku, kawy, bananów, herbaty i tym podobnych oraz w sadach owocowych, w których hoduje sie owoce cytrusowe, jablka, brzo¬ skwinie, gruszki, orzechy i oliwki, jak równiez w winnicach i na plantacjach jezyn oraz w podsie- wach. Metoda ta jest równiez odpowiednia dla upraw bawelny, soi, trzciny cukrowej i tym po¬ dobnych.Srodek wedlug wynalazku moze byc równiez stosowany do kontroli chwastów w okresie miedzy zbiorami, do renowacji zuzytych grzed nasiennych i tym podobnych. * 10 15 20 30 35 40 45 50 55 60 65 Okazalo sie, ze korzystne jest nanoszenie srodka wedlug wynalazku na rosliny podlegajace kontroli po ich wzejsciu, przy czym w celu osiagniecia maksymalnej skutecznosci dzialania bardziej poza¬ dane jest, aby w czasie nanoszenia znajdowaly sie one w stadium dwulisciennym.Stwierdzono, ze gdy rosliny poddawane kontroli posiadaja czesc pedów nad powierzchnia ziemi lub nad powierzchnia wody oraz gdy te czesci roslin lezace nad powierzchnia ziemi lub nad powierz¬ chnia wody zetkna sie z odpowiednimi dawkami srodków chwastobójczych wedlug wynalazku, wów¬ czas srodek chwastobójczy transportowany jest równiez wewnatrz rosliny i powoduje obumarcie tych jej czesci, które znajduja sie pod powierzchnia ziemi lub pod powierzchnia wody.W przypadku roslin uzytkowych, takich jak ba¬ welna, soja, trzcina cukrowa, i tym podobne, moz¬ na osiagnac selektywnosc organiczna, kierujac stru¬ mien srodka opryskujacego wedlug wynalazku o odpowiednio dobranym stezeniu na wegetacje u podstawy tych roslin, przy minimalnym spryskaniu lisciastych czesci roslin uzytkowych. Kierowane sprysMiwanie mozna stosowac przy równoczesnym uzyciu urzadzenia ochronnego, przeszkadzajacego w zetknieciu sie strumienia srodka spryskujacego z liscmi roslin uzytkowych, lub bez takiego urzadze¬ nia.W uzupelnieniu do tablicy I podano nizej niepel¬ ny wykaz gatunków roslin, które mozna kontro¬ lowac za pomoca srodka wedlug wynalazku: Medicago Sativa Lolium multiflorum Hordeum murinim Alopecurus myosuroides Agrostis tenuis Phaseolus vulgaris var. humijies Daucus carota var. sativa Stellaria media Agrostemma githago Gossypium hirsutum Agropyron cristatum Rumex crispus Paspalum dilatatum Amsinckia intermedia Setaria faberii Setaria viridis Secale cereale Lamium amplexicaule Datura stramonium Arachis Hypogaea Solanum tuberosum Cyperus rotundus Raphanus sativus Rottboellia exaltata Beta vulgaris Amaranthus retroflexus Cenchrus pauciflorus Cassia obtusifolia Poa Annua Hordeum vulgare Galium aparine Bracharia platyphylla Mollugo verticillata Portilaca oleracea Zea mays Spergula arvensis Saponaria vaccaria Cucumis sativus Eriochloa gracilis Camelina microcarpa Linum usitatissimum Ambrosia trifida Lrthospermum officinale Sisymbrium officinale Brassica juncea Avena sativa Pisum sativum Sida spinosa Polipogon monspeliensis Ambrosia artemisiifolia Brassica napus Oryza sativa Poa trivialis Rumex acetosella Andropogon saccharoides82 741 17 18 Faigopyrum itaitarloum Citrullus vulgaris Brassica kaber ver. pinnatifida Erigeron canadensis Trifolium pratense Daucus carota Solanuim elaegnifoliuim Poa pratensis Festuca rubra Cynodon dactylon Commelina diffusa lub cammunis Paspalum spp Ottochloa nodosa Axonopus compressus Commellina nudiflora Zea mays var. saccharate Lycopersicon esculentum Sorghum bicolor Avena fatua Plantago lanceolata Dactylis glomerata Solanum carolinense Franseria tomentosa Festuca arundinaceae Agrostis spp Panicum dichotomiflorum Pennisetum clandestinum Mikania cordata Imperata cylindrica Scleria bancara Eleucine indica Srodki fitotoksyczne wedlug wynalazku, lacznie z koncentratami, które przed uzyciem nalezy roz¬ cienczac, zawieraja co najmniej jedna substancje czynna i jeden ciekly lub staly srodek pomocniczy.Srodki te wytwarza sie przez zmieszanie substan¬ cji czynnej ze srodkiem pomocniczym. Srodkami pomocniczymi sa rozcienczalniki, zmiekczacze, nos¬ niki i srodki kondycjonujace. W ten sposób otrzy¬ muje sie srodki wedlug wynalazku w postaci drobr nych granulatów, roztworów zawiesin lub emulsji.Mozna wiec stosowac substancje czynna z dodat-. kiem srodka pomocniczego, jak drobnozmielonego ciala stalego, cieczy pochodzenia organicznego, wo¬ dy, srodka zwilzajacego, emulgatora lub mieszaniny tych substancji. Ze wzgledów ekonomicznych oraz z uwagi na wygode zastosowania korzystnym roz¬ cienczalnikiem jest woda, która moze byc uzywana zwlaszcza do otrzymywania roztworów dobrze roz¬ puszczalnych w wodzie soli glicyny, jak soli metali alkalicznych oraz soli aminowych i amonowych.Przy uzyciu tych soli mozna otrzymywac roztwory zawierajace 2,27 kg lub wiecej substancji czynnej w 3,8 litra.Srodek fitotoksyczny wedlug wynalazku, a zwla¬ szcza w postaci cieklego preparatu lub w postaci rozpuszczalnych srodków, zawierajacych jako sro¬ dek kondycjonujacy odpowiednia ilosc srodka zwil¬ zajacego, tak aby okreslony preparat mozna bylo bez trudu zdyspergowac w wodzie lub oleju. Do¬ datek srodka zwilzajacego zwieksza znacznie sku¬ tecznosc preparatu. Okreslenie „srodki zwilzajace" oznacza srodki nawilzajace, dyspergatory, srodki ulatwiajace (tworzenie zawiesin i emulgatory. Moz¬ na stosowac anionowe i niejonowe srodki.Korzystnymi srodkami zwilzajacymi sa sulfoniany alkilobenzenowe i alkilonaftalenowe, sulfonowane alkohole tluszczowe, aminy lub amidy kwasów, estry kwasów i izotionianu sodowego, posiadajace dlugie lancuchy, estry sulfobursztynianu sodowego, siarczany lub sulfoniany estrów kwasów tluszczo¬ wych, produkty sulfonowania ropy naftowej, sulfo¬ nowane oleje roslinne, dwutrzeciorzedowe glikole acetylenowe, pochodne polihydroksyetylenowe alki- lofenoli (zwlaszcza izooktylofenol) oraz pochodne polihydroksyetylenowe pojedynczych estrów wyz¬ szych kwasów tluszczowych, bezwodniki heksytów 10 15 20 25 (na przyklad sorbitu). Korzystnymi srodkami dys¬ pergujacymi sa metylocelulozy, alkohol poliwiny¬ lowy, ligninosulfoniany sodowe, spoliirieryfcowane alkilonaftalenosulfoniany, naftalenosulfonian sodo¬ wy, bis-naftalenosulfonian polimetylu oraz N-me- tylo-N-alkiloamino-laurynmny sodowe o dlugich lan¬ cuchach.Mozna wytwarzac sproszkowane srodki do dys¬ pergowania w wodzie, zawierajace co najmniej jedna substancje czynna, obojetny staly wypelniacz oraz jeden lub kilka zwilzaczy i dyspergatorów.Jako obojetne stale wypelniacze stosuje sie zwykle substancje o pochodzeniu mineralnym, jak natu¬ ralne gliny, ziemie okrzemkowa i mineraly syn¬ tetyczne, wywodzace sie z kwasu krzemowego i tym podobnych. Jako wypelniacze tego rodzaju mozna wymienic na przyklad kaolinity, gline attapulgit i syntetyczny krzemian magnezowy. Proszki wedlug wynalazku, dajace sie dyspergowac w wodzie, za¬ wieraja zwykle okolo 5—95 czesci wagowych sub¬ stancji czynnej, okolo 0,25—25 czesci wagowych srodka zwilzajacego, okolo 0,25—25 czesci wago¬ wych dyspergatora oralz od 4,5 do okolo' 94,5 czesci wagowych obojetnego stalego wypelniacza. Wszy¬ stkie czesci liczone sa w stosunku do ciezaru calej mieszaniny. W razie potrzeby mozna zastapic okolo 0,1—2,0 czesci wagowych stalego obojetnego wypel¬ niacza inhibitorem korozji i/lub -srodkiem przeciw¬ ko pienieniu.Zawiesiny wodne mozna wytwarzac przez roz- beltanie w wodzie nierozpuszczalnych substancji czynnych z dodatkiem dyspergatorów i zmielenie na mokro. W ten sposób otrzymuje sie stezone zawiesiny czastek o bardzo duzym rozdrobnieniu.Otrzymywane stezone zawiesiny wodne charaktery¬ zuja sie bardzo malymi wymiarami czasteczek, tak ze po rozcienczeniu i spryskaniu otrzymuje sie bardzo równomierne pokrycie.Olejami do emulgowania nazywa sie roztwory substancji czynnych z dodatkiem srodków powierz¬ chniowo czynnych w rozpuszczalnikach calkowicie lub czesciowo nie mieszajacych sie z woda. Roz¬ puszczalnikami, nadajacymi sie do rozpuszczania substancji czynnych sa weglowodory oraz etery, estry i ketony nie mieszajace sie z woda. Mieszanki olejowe do emulgowania zawieraja na ogól okolo 5—95 czesci substancji czynnej okolo 1—50 czes¬ ci srodka powierzchniowo czynnego i okolo 4—94 czesci rozpuszczalnika. Wszysttkie czesci oznaczaja czesci wagowe i liczone sa w stosunku do calko¬ witego ciezaru oleju do emulgowania.Chociaz srodki wedlug wynalazku moga zawierac takze dalsze dodatki, jak nawozy, srodki fitoto¬ ksyczne i regulatory wzrostu roslin, pestycydy, oraz inne podobne substancje, które mozna stosowac jako srodki pomocnicze lub w postaci mieszanin z wyzej wymienionymi srodkami pomocniczymi, to jednak w celu osiagniecia maksymalnej skutecznos¬ ci dzialania korzystniej jest stosowac same srodki 60 wedlug wynalazku lub na zmiane z innymi srod¬ kami fitotoksycznymi, nawozami i innymi substan¬ cjami.Mozna na przyklad opylic pole srodkiem wedlug 65 wynalazku odpowiednio przed lub po rozprowa- 35 45 50 5582741 19 20 dzenhi nawozów, innych srodków fitotoksycznych i tym podobnych.Srodki wedlug wynalazku mozna takze mieszac z innymi materialami, na przyklad z nawozami, z innymi substancjami fitotoksycznymi i tym po¬ dobnymi i stosowac jednorazowo. Zwiazkami, które mozna stosowac równoczesnie z substancjami czyn¬ nymi wedlug wynalazku sa na przyklad triazyny, moczniki, karbaminiany, acetamidy, acetanilidy, uracyle, 'kwasy octowe, fenole, tiolokarbaminiany, triazole, kwasy benzoesowe, nitryle i tym podobne.Przykladowo mozna wymienic takze zwiazki jak: kwas 3-amino-2,5-dwuchlorobenzoesowy, 3-amino- -1,2,4-triazol, 2-metoksy-4-etyloamino-6-izopropylo- amino-s-triazyna, 2-chloro-4-etyloamino-6-izopropy- loamino-s-triazynia, 2^chloix)^N,N^dwualHloacetamid, 2-chloroallilodwuetylodwutiokarbaminian, N-(4- -chlorofenoksy)-fenylOHN,Nndwumeftylomocznik, chlorek l,l,-dwumetylo-4,4/-dwupirydyniowy, izo- propylo-m-(3-chlorofenylo)-karbaminian, kwas 2,2- -dwuchloropropionowy, S-2,3-dwuchloroaUilo-N,N- -dwuizopropylotiolokarbaminian, kwas 2-metoksy- -3,6-dwuchlorobenzoesowy, N,N-dwumetylo-2,2- -dwufenyloacetamid, sól 6,7-dihydro(l,2—a:2',l'^-c) pirazydynowa, 3-(3,4-dwuchlorofenylo)-1,1-dwumety- lomocznik, 4,6-dwunitro-o-IIrzed butylofenol, 2- -metylo-4,6^dwunitrofenol, etylo-N,N-dwupropylo- tiolokarbaminian, kwas 2,3,6-trójchloroienylooctowy, 5-bromo-3-izopropylo-6-metylouracyl, 3-(3,4-dwu- chlorofenylo)-l-metoksy-l-metylomocznik, kwas 2- -metylo-4-chlorofenoksyoctowy, 3- (p-chlorofenylo) - -1,3-dwumetylomocznik, l-butylo-3(3,4-dwuchlorofe- nylo)-l-metylomocznik, kwas • N-1-naftyloftalowy, sól l,l'-dwumetylo-4,4'-dwupirydyniowa, 2-chloro- -4,6-bis-(izopropyloamino)-s-triazyna, 2-chloro-4,6- -bis-(etyloamino)-s-triazyna, 2,4-dwuchlorofenylo-4- -nitrofenyloeter, a,a,a-trójfluoro-2,6-dwunitro-N,N- -dwupropylo-p-toluidyna, S-propylo-dwupropylotio- lokarbaminian, kwas 2,4-dwuchlorofenoksyoctowy, N-izopropylo-2-chloroacetanilina, 2',6'-dwuetylo-N- -metoksymetylo-2-chloroacetanilid, kwasny metaar- senian jednosodowy, metaarsenian dwusodowy, N- -(l,l-dwumetylopropynylo)-3,5- Jako nawozy, odpowiednie do stosowania wraz z substancjami czynnymi, wymienia sie na przy¬ klad* azotan amonowy, mocznik, potas i superfos- fat.Srodek wedlug wynalazku nanosi sie w skutecz¬ nej ilosci odpowiednich glicyn na nadziemne czesci roslin. Ciekle, a zwlaszcza stale mieszanki srodków chwastobójczych mozna nanosic na nadziemne czes¬ ci roslin konwencjonalnymi metodami, na przyklad za pomoca rozpylaczy cisnieniowych, opryskiwaczy recznych, aparatów rozpylowo-rozpryskujacych.Srodki te mozna takze rozpylac z samolotów, gdyz skuteczne sa male dawki. Kontrole roslin wod¬ nych za pomoca srodków chawstobójczych prowadzi sie zwykle przez rozpylanie tych srodków.Waznym zagadnieniem jest sprawa nanoszenia na rosliny skutecznych ilosci zwiazków wedlug wy¬ nalazku. Dokladna ilosc substancji czynnej zalezy od stanu rosliny jak równiez od innych czynników, jak od gatunku i od stadium rozwoju rosliny oraz od ilosci opadów deszczu i od rodzaju stosowanej glicyny. Prowadzac kontrole wegetatywnego wzras¬ tania roslin przez traktowanie lisci substancjami czynnymi stosuje sie je w ilosci od 0,005 kg do o- kolo 9,07 kg na 0,42 ha. Do kontroli roslin wodnych stosuje sie substancje czynne w ilosci od okolo 5 0,01—1000 ppm w stosunku do srodowiska wodnego.Skuteczna iloscia substancji czynnej do przepro¬ wadzenia kontroli fitotoksycznej lub chwastobójczej jest ilosc niezbedna do dokonania kontroli calko¬ witej lub selektywnej, ito znaczy daiwka fiitptoiksycz- io na lub chwastobójcza. W szczególnych przypadkach mozna latwo ustalic wielkosc potrzebnej dawki przez wykonanie kilku orientacyjnych prób.Srodek wedlug wynalazku mozna stosowac takze jako srodek pomocniczy przy zbiorach wielu roslin 15 uzytkowych. Rosliny takie mozna na przyklad spryskiwac srodkiem wedlug wynalazku w celu zmniejszenia ilosci niepozadanego materialu i ula¬ twic zbiory roslin uzytkowych. Do grupy takich roslin uzytkowych nalezy na przyklad orzech ziem- 20 ny, soja i rosliny korzeniowe, jak ziemniak upraw¬ ny, burak cukrowy, burak czerwony i tym podobne. PL PL PL PL PL PL PL PL