Uprawniony z patentu: United States Borax and Chemical Corporation, Los Angeles (Stany Zjednoczone Ameryki) Srodek chwastobójczy Przedmiotem wynalazku jest srodek chwastobój¬ czy zawierajacy jako substancje aktywna nowe dwunitroaniliny o ogólnym wzorze 1, w którym Rx oznacza rodnik alkilowy zawierajacy co najmniej 2 atomy wegla, rodnik alkenylowy, rodnik alkiny- lowy lub rodnik arylowy, R2 oznacza atom wodo¬ ru, rodnik alkilowy, rodnik alkenylowy lub rodnik alkinylowy, R3 oznacza niskoczasteczkowy rodnik alkilowy zawierajacy do 6 atomów wegla, Y ozna¬ cza atom tlenu lub siarki, a Z oznacza niskocza¬ steczkowy rodnik alkilowy, atom chlorowca lub rodnik trójfluorometyIowy. Rx—R2 moga równiez oznaczac czesc, taka, jak lancuch alkilenowy, rod¬ nika cyklicznego tworzaca rodnik heterocykliczny zawierajacy atomy wegla zwiazane z atomem azo¬ tu sasiadujacym z pierscieniem aromatycznym.Jako typowe rodniki organiczne oznaczone we wzorze 1 symbolem Rx i/lub R2 wymienic mozna niskoczasteczkowe rodniki alkilowe, alkenylowe i alkinylowe zawierajace do 8 atomów wegla oraz ich cykliczne analogi, ewentualnie podstawione atomem chlorowca, grupa hydroksylowa lub nisko- czasteczkowa grupa alkoksylowa. Jako typowe rod¬ niki arylowe oznaczone we wzorze 1 symbolem Ri wymienic mozna rodniki arylowe jednopierscienio- we, takie jak rodnik fenyIowy ewentualnie pod¬ stawiony jednym lub wiecej atomem chlorowca, niskoczasteczkowa grupa alkoksylowa lub nisko- czasteczkowym rodnikiem alkilowym. Tak wiec Rx i/lub R2 we wzorze 1 oznaczaja rodnik alkilo- 10 15 25 30 wy, chlorowcoalkilowy, hydroksyalkilowy, nisko¬ czasteczkowy rodnik alkoksyalkilowy, rodnik alke¬ nylowy, chlorowcoalkenylowy, hydroksyalkenylo- wy, niskoczasteczkowy rodnik alkoksyalkenylowy, rodnik alkinylowy, chlorowcoalkinylowy, hydroksy- alkinylowy, niskoczasteczkowy rodnik alkoksyalki- nylowy, rodnik fenylowy, chlorowcofenylowy, ni¬ skoczasteczkowy rodnik alkilofenylowy oraz nisko¬ czasteczkowy rodnik alkoksyfenylowy, przy czym rodnik alkilowy, alkenylowy i alkinylowy zawie¬ raja do 8 atomów wegla.Jako przyklady grup oznaczonych we wzorze 1 symbolem Ri i/lub R2 mozna wymienic takie rod¬ niki, jak rodnik metylowy, etylowy, n-propylowy, izopropylowy, n-butylowy, II-rzed.-butylowy, II- -rzed.-amylowy, n-pentylowy, 3-pontylowy, n-hek- sylowy, 2-etyloheksylowy, 2-etyloheksylowy, aUilo- wy, 2-butenylowy, 2-butynylowy, 3-butynylowy, metallilowy, 2-pentynylowy, 2-hydroksyetylowy, 2-bromoetylowy, 2-metoksyetylowy, 3-etoksypropy- lowy, 4-bromo-l-butenylowy, 3-jodo-2-pentenylo- 3-chloropropylowy, 4-chloro-2-butynylowy, 4-hy- droksy-2-butynylowy, l-metylo-2-metoksyetylowy, propynylowy, 2-bromoallilowy, 4-chloro-2-butyny- lowy, 4-bromo-l-butenylowy, 3-jodo-2-pentenylo- wy, cyklopropylowy, cyklopentylowy, cykloheksy- lowy, 2-chlorocykloheksylowy, cykloheksenylowy, fenylowy, 3-chlorofenylowy, 3-fluorofenylowy, 4- -metoksyfenylowy, 2,4-dwumetoksyfenylowy, 4-me- toksy-3-butynylowy, 2,4-dwuchlorofenyIowy, 3-chlo- 83 20583 205 *o-4-metylofenylowy, 2,4-dwubromofenylowy, 4- -etylofenylowy itp. Ponadto R2—Rj moga oznaczac czesc pierscienia, zawierajacego atom azotu imino- wego, o wzorze 2, w którym Rj oznacza rodnik al- kilenowy zawierajacy od okolo 2 do 6 atomów we¬ gla w lancuchu lub heteroatomy, takie jak atomy tlenu i azotu, jak na przyklad rodnik dwumetyle- nowy, trójmetylenowy, czterometylenowy, dwuety- lenoksy, dwuetylenoiminowy i szesciometylenowy.Jako niskoczasteczkowe rodniki alkilowe, ozna¬ czone we wzorze 1 symbolem R3, wymienic mozna rodniki takie, jak rodnik metylowy* etylowy, n- -propylowy, izopropylowy, n-butylowy, amylowy i n-heksylowy. Jak juz wspomniano, Z we wzorze moze oznaczac niskocfcasteczkowy rodnik alkilowy zawierajacy do 6 atomów wegla, rodnik trójfiuoro- metylowy lub atom chlorowca, taki jak atom bro¬ mu, chloru, fluoru lub jodu.Z punktu widzenia wlasnosci chwastobójczych korzystne sa zwiazki o wzorze 1, w którym Ri oznacza rodnik alkilowy zawierajacy 2—6 atomów wegla, Rj oznacza atom wodoru lub rodnik alkilo¬ wy zawierajacy 1—6 atomów wegla, przy czym suma atomów wegla z podstawników Ri i Rj za¬ wiera sie w granicach 4—8, R8 oznacza rodnik alki¬ lowy zawierajacy od 1 do okolo 3 atomów wegla, Y oznacza atom tlenu, a Z oznacza rodnik trój- fluorometylowy.Pochodne dwunitroaniliny o wlasnosciach chwa¬ stobójczych otrzymuje sie latwo w wyniku reakcji odpowiedniej 3-chlorowco-2,6-dwunitroaniliny z al- . koholanem lub alkanotiodanem metalu alkaliczne¬ go zgodnie ze schematem reakcji przedstawionym na rysunku, w którym Rlf Rp R3, Y i Z maja zna¬ czenie podane powyzej, X oznacza reaktywny atom chlorowca, takiego jak brom lub jod, a M oznacza atom metalu alkalicznego, takiego jak sód lub po¬ tas.Zwiazkiem najwartosciowszym pod wzgledem wlasnosci chwastobójczych jest N-/pentylo-3/-2,6- -dwunitro-3-metoksy-4-trójfluorometyloanilina, wy¬ stepujaca w postaci lepkiego oleju.Srodek wedlug wynalazku zawiera substancje aktywna w polaczeniu z nosnikiem. Jako nosniki stosuje sie rozdrobnione ciala stale, które moga byc zmieszane z substancja powierzchniowoczyn- na, która nadaje zwilzalnosc gotowemu srodko¬ wi. Mozna równiez stosowac nosniki ciekle, takie jak woda lub olej mineralny, w których zwiazek aktywny tworzy zawiesine, lub tez rozpuszcza sie.Korzystnie jest dodawac do nosnika plynnego sro- 10 15 20 25 30 35 45 50 dek powierzchniowo czynny ulatwiajacy utworze¬ nie zawiesiny lub emulsji skladnika aktywnego w nosniku. Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku mozna stosowac w postaci dajacego sie emulgowac koncentratu zawierajacego do 50%, a nawet do 90°/o skladnika aktywnego lub w postaci srodka do bezposredniego stosowania, w którym stezenie skladnika aktywnego jest niskie. Zwykle stezenie skladnika aktywnego wynosi od 5»/o do 99*/© wa¬ gowych.Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku mozna stosowac przed wzejsciem chwastów, jak i po ich wzejsciu. Mozna go wiec stosowac do gleby w miej¬ scach, w których mozna sie spodziewac wyrosnie¬ cia chwastów, badz tez w celu zniszczenia wyro¬ snietych juz roslin albo w celu zniszczenia wscho¬ dów niepozadanych roslin. Alkoksyaniliny stosuje sie wiec do zwalczania chwastów przez uzycie fi- totoksycznych ilosci jednego lub wiekszej liczby zwiazków o wzorze 1 do gleby w miejscu, gdzie chwasty rosna lub moga wyrosnac, lub tez do li¬ sci rosnacych roslin. Pod slowem chwasty nalezy rozumiec wszystkie rosliny, których wzrost jest niepozadany.Zazwyczaj zastosowanie zwiazków aktywnych w ilosci od 0,11 kg/ha do 33 kg/ha, korzystnie od oko¬ lo 0,27 kg/ha do 6,6 kg/ha jest wystarczajace przy zwalczaniu chwastów. Ilosci te sa nieszkodliwe lub w bardzo malym stopniu szkodliwe dla upraw chronionych.Ponizsze przyklady ilustruja wynalazek.Przyklad I. Wlasnosci chwastobójcze bada¬ nych zwiazków oceniano przed i po wzejsciu chwa¬ stów, W tym celu na plytkach w cieplarni sadzo¬ no soje (SB), Limnocharis (VL), owies (O) i pro¬ so (M) i w dniu sadzenia plytki opryskiwano roz¬ tworem badanego zwiazku w mieszaninie etanol- -dioksan, w ilosci 5,5 kg/ha.Inne plytki z tymi samymi roslinami traktowa¬ no badanym zwiazkiem dopiero po ich wyrosnie¬ ciu do wysokosci okolo 2,5 cm. Plytki te spryski¬ wano tez roztworem badanego zwiazku w miesza¬ ninie etanolu z dioksanem w ilosci 5,5 kg/ha. Plyt¬ ki przechowywano w cieplarni i podlewano w ra¬ zie potrzeby. Po 21 dniach od spryskania oceniano skutki dzialania chwastobójczego badanych zwiaz¬ ków. Skala ocen zawierala sie w granicach od 0 do 9, przy czym 0 oznaczalo brak efektu, 5 — znaczne uszkodzenia i czesc roslin zniszczona, 9 — calkowite zniszczenie. Uzyskane wyniki zebrano w tablicy 1.Tablica 1 Zwiazek badany N,N-pieciometyleno-2,6-dwunitro-3-metoksy-4-trój- fluorometyloanilina N,N-dwuetylo-2,6-dwunitro-3-metylotio-4-trójfluo- rometyloanilina Aktywnosc Przed wzejsciem 83 0 3 VL 1 3 o 0 6 , M 4 9 Po wzejsciu »P 3 4 VL | O 2 2 1 5 M 3 4 JT a(b lica Zwiazek badany N-izoprqpylon2,6^wuiutro-3-inetoksy-4-trAifluoro- jpaetyloanilioa »U^-dw^-(n-iff^ylo)-2^Ndwunitro-3-metylotio-4-1a:ój- fkiorpmetyloanilina N,N-dwu- fluorometyloanilina N-(l-metylo-2-metoksyetylo)-2,6-dwunitro-3-meto- ksy-4-txójfluoxQraetyloaniliiia N-metylo-N-cyklopentylO-2,6-dwunitro-3-metoksy- -4-trftjfluorometyloanilina N^tylo-N-(n-propylo)-2,6-dwunitro-3-metoksy-4- -trójfluorometyloanilina N-metylo-N-(n-butylo)-2,6-dwunitro-3-metoksy-4- -trójfluorometyloanilina N,N-dwuallilo-2,6-dwunitro-3-metoksy-4-trójfluoro- metyloanilina N-(pentylo-3)-2,6-dwunitro-3-metoksy-4-trójfluoro- metyloanilina NrIIrzed.-amylo-2,6-dwunitro-3-metoksy-4-trójfluo- rometyloanilina N,N-dwu{2-metoksyetylo)-2,6-dwunitro-3-metoksy- -4-trójfluorometyloanilina N-IIrzed.-butylo-2,6-dwunitro-3-metylotio-4-trój- fluorometyloanilina N-tl-metylo-2-metoksyetylo)-4-chIoro-2,6-dwunitró- -3-metoksyanilina N,N-dwuetylo-4-bromo-2,6-dwunitro-3-metoksyani- lina N,N-dwu-(n-propylo)-2,*6-dwunitro-3-metoksy-4-me- tylóanilina N-IIrzed.-butylo-2,6-dwunitro-3-metoksy-4-metylo- anilina N-IIrzed.-butylo-4-bromo-2,6-dwunitro-3-metoksy- anilira N-IIrzad.-butylo-2,^-dwTmitro-3-etoksy-4-trójfluoro- metytoamliha N-(3-chloro- -4-cliloroamlitia * \ 1 cjL Aktywnosc 1 Przed wzejsclem ] SP 0 3 0 0 1 3 0 1 4 3 1 2 ; 7 0 0 3 tf 0 \ 1 * VL .¦ fi 1 3 4 3 7 2 3 2 3 7 8 5 7 5 7 7 J 8 J 8 4 f ¦ O . 1 i 6 5 3 2 6 1 1 7 3 2 « 3 ; i 2 2 • 5 3 '• i 7 ' 3 M 9 : 9 9 9 9 9 7 9 9 9 9 <9 9 3 9 i 9 J 9 S i 9 3 3 ] Po wzejda \~W~] 3 4 2 3 4 3 i 3 3 4 4 ; 2 — — — — : — t \ —. ] 2 J 1 **• 1 3 .4 4 ; ¦ 3 \ 3 : 3 3 ; 3 4 3 ; 3 — ' — • — — r — i ' — « — 2 | O 0 5 , 5 , 2 , 0 * 5 2 \ 0 3 1 3 1 — '— — — — —, ¦^* 3' -1 M 2 6 * 5 2 6 3 5 9 1 9 3 1 — — —. I — 1 A \ —. 1 — 8 \ * zastosowana w ilosci 27,5 kg/ha Przyklad II. Cieplarniane plytki spryskiwa¬ no 3 zwiazkami o wzorze 1 w ilosci 0,27 kg/ha i po spryskiwaniu mieszano ziemie w plytce w celu do¬ kladnego rozprowadzenia badanego zwiazku. Tego samego dnia zasadzono soje, bawelne, wlosnice, owies gluchy, proso, palusznik krwawy, lebiode, Limnocharis i wilec pnacy. Plytki przechowywano w cieplarni i podlewano w razie potrzeby. Po 22 dniach oceniano skutki dzialania chwastobój¬ czego badanych zwiazków w sposób opisany w przykladzie I. Jako zwiazki badane zastosowano N-IIrzed.-butylo-2,6-dwunitro-3-metoksy - 4 - trój- fluorometyloaniline (A), N,N-dwuetylo-2,6-dwuni- tro-3-metoksy-4-trójfluorometyloaniline (B) i N,N- -dwu-(n-propylo)-2,6-dwunitro-3-metoksy-4 - trój- fluorometyloaniline. Uzyskane wyniki zebrano w tablicy 2.Tablica 2 Rosliny Soja Bawelna Wlosnica Owies gluchy Proso Palusznik krwawy Lebioda Limnocharis Wilec pnacy Aktywnosc Zwia¬ zek A 0 0 7 3 7 5 8 8 3 5 Zwia¬ zek B 0 0 6 0 7 7 7 8 3 2 Zwia¬ zek C 0 0 9 3 8 9 9 9 3 283 205 7 Przyklad III. Postepowano w sposób poda¬ ny w przykladzie I stosujac zwiazki badane do ro¬ slin po wzejsciu w ilosci 16,5 kg/ha. Uzyskane wy¬ niki przedstawiono w tablicy 3.Tablica 3 Zwiazek N,N-dwuetylo-2,6- -dwunitro-3-etoksy- -4-trójfluorometylo- anilina N,N-dwuetylo-2,6- -dwunitro-3-izopro- poksy-4-trójfluoro- -metyloanilina N,N-dwu-(n-propylo)- 2,6-dwunitro-3-(n-he- ksyloksy)-4-trójfluoro- metyloanilina N,N-dwuetylo-2,6- -dwunitro-3-metoksy- -4-metyloanilina rN-metylo-N-IIrzed.- -butylo-4-bromo-2,6- -dwunitro-3-metoksy- | anilina | 8B 3 0 0 1 2 Aktywnosc | VL | 0 3 3 6 8 6 7 3 1 3 4 1 * 9 3 0 9 9 | W celu równomiernego rozprowadzenia stosun¬ kowo malych ilosci jednego lub wiecej aktywnych pochodnych aniliny, zwiazki te korzystnie jest sto¬ sowac w postaci srodków chwastobójczych zawie¬ rajacych nosniki, zarówno ciekle, jak i stale.W tym celu zwiazki nanosi sie lub miesza ze sproszkowanymi nosnikami stalymi, takimi jak wapno, talk, glina, bentonit, chlorek wapniowy, wermikulit itp. Mozna równiez badane zwiazki rozpuszczac lub mieszac z nosnikami plynnymi, takimi jak woda, nafta, alkohole, olej dieslowski, ksylen, benzen, glikole, ketony itp. Poniewaz wiele z tych zwiazków aktywnych wystepuje w postaci oleju latwo jest je wprowadzic do rozpuszczalnika.Korzystnie jest stosowac równiez dodatek srodków powierzchniowoczynnyeh ulatwiajacych dyspergo¬ wanie, emulgowanie i równomierne pokrywanie.S Jako srodki powierzchniowoczynne stosowac mo¬ zna srodki jonowe i niejonowe, ciekle lub stale.Pod pojeciem srodki powierzchniowoczynne nalezy rozumiec zwiazki uzywane zwykle jako srodki 5 zwilzajace, dyspergujace i emulgujace. Jako typo¬ we srodki powierzchniowoczynne mozna wymienic alkiloarylosulfoniany, siarczany alkoholi tluszczo¬ wych, sól sodowa kwasu naftalenosulfonowego, al- kiloarylopoliestry, dlugolancuchowe czwartorzedo- io we sole amoniowe, sole sodowe kwasów alkilosul- fonowyeh pochodzenia naftowego, jednolaurynian polioksyetylenosorbitanu itp. 15 PL PL PL