Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie amorty¬ zujace i regulujace belki poprzecznej wózka wago¬ nowego skladajacego sie glównie z trzech zasadni¬ czych czesci, a mianowicie z belki poprzecznej i dwóch ostojnic wykonanych korzystnie ze staliwa.Znane zestawy prowadzace belke bujakowa wóz¬ ka wagonowego sa plaskie, to znaczy maja plaskie powierzchnie pionowe równolegle do osi poprzecz¬ nej wózka. Wynika z tego, ze aby uniknac pod¬ czas przemieszczen poprzecznych (prostopadlych do toru), kiedy belka poprzeczna nie wystaje zbyt da¬ leko, co mogloby spowodowac jej wyjscie z jej gniazda na jedna z podluznie lub uszkodzenia re¬ sorów zawieszenia, na których ona spoczywa, lub ponadto wyjscie nadwozia wagonu poza gabaryt toru, koniecznym sa odboje dla ograniczenia tego ruchu, które to odboje poddane uderzeniom gwal¬ townym i tarciu sa narazone na silne zuzycie. Aby temu zapobiec naprawia sie od czasu do czasu te odboje blachy ze stali o podwyzszonej wytrzyma¬ losci na zuzycie.Zasadniczym celem i zadaniem wynalazku jest opracowanie konstrukcji, której wszystkie ruchy wzgledne miedzy ostojnicami a belka poprzeczna sa nie tylko okreslone, aile wlasciwie regulowanie i amortyzowane, a ponadto wszystkie korzystaja z systematycznego przywracania do pozycji fówno- wagi.Innym zadaniem wynalazku jest opracowanie konstrukcji o maksymalnych warunkach bezpie- czenstwa w eksploatacji nawet wtedy, gdy jedna z ruchomych czesci konstrukcyjnych usunie sie^z pracy.Urzadzenie wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze kazdy koniec belki poprzecznej jest wpro¬ wadzony w gniazdo ostojnicy opierajac sie na ele¬ mentach sprezystych i jest obudowany obustronnie przez przylegle boki czesci ostojnicy a ponadto ma oparcie z jednej strony bezposrednio na ostoj- nicy, a z drugiej strony na ostojmicy za posrednic¬ twem ruchomej wkladki sprezynujacej, przy czym wszystkie polaczenia obudowujace tworza elemen¬ ty z wglebieniami lub wystepami belki poprzecz¬ nej i scianki boczne ograniczajacej gniazda w ostoj- nicach konców belki poprzecznej. Wglebienia i wystepy sa korzystnie ograniczone sciankami piono¬ wymi i maja w przektroiju prostopadlym, zasadniczo ksztalt litery V.W korzystnym wykonaniu, czesci z wglebieniami stanowia belke poprzeczna, a czesci z wystepami stanowia ostojnice. Ruchoma wkladka jest okres¬ lona ksztaltem i wymiarami oraz usytuowaniem w stosunku do charakterystycznych cech konstruk¬ cyjnych zastosowanej belki poprzecznej i ostojnic.Zasadniczo wkladka spelnia funkcje klina i ksztal¬ tem swoim jest dostosowana do czesciowego wpro¬ wadzenia w otwór w sciance przyleglej ostojnic.Wkladka w czasie montazu jest unieruchomiona miedzy belka poprzeczna i ostojnicami, lecz jest swobodna po montazu tak, ze bez przerwy jest pod- 84 6113 dana oddzialywaniu elementu sprezystego przezna¬ czonego do tego celu. Wreszcie wkladke ruchoma o oddzialywaniu sprezynujacym stanowi korzystnie wygieta dzwignia zamocowana obrotowo na osi majacej oparcia na ostojnicy, przy czym jedno z ramion tej dzwigni stanowi oparcie elementu spre¬ zystego, a drugie ramie styka sie z ruchoma wklad¬ ka klinowa.W celu uzyskania bardzo dobrej trwalosci wklad¬ ki ruchome sa rozmieszczone po przekatnej -tej sa¬ mej belki poprzecznej. Przedmiot wynalazku jest objasniony szczególowo w dalszej czesci opisu na przykladach wykonania przedstawionych na zala¬ czonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia, w wicloku zasadnicze czesci skladowe wózka wagono¬ wego wyposazonego w urzadzenie wedlug wyna¬ lazku, fig. 2-wózek z fig. 1 w widoku z góry, fig. 3 fragment wózka z fig 2 oznaczony przez F-3, w powiekszeniu, fig. 4 — fragment wózka z fig. 3, w przekroju wzdluz osi IV—IV, fig. 5 — fragment wózka oznaczony przez F5 z fig. 4, fig. 6 — frag¬ ment z fig. 5 w fazie miontazu lub demontazu, fig. 7 — fragment zawiesaenia z urzadzeniem amorty¬ zujacym i kontrolnym wedlug wynalazku, fig. 8 — przekrój wzdluz osi VIII—VIII z fig. 7, fig. 9 — zwieszenie przedstawione na fig. 7, w widoku z góry; Jak przedstawiono na fig.1-6, kazdy koniec bel¬ ki poprzecznej 1 jest wprowadzony w gniazdo 2 ostojnic 3 i kazdy z nich ma oparcie na dnie gnia¬ zda za posrednictwem sprezyn srubowych 4. Na dwóch koncach i na kazdej z ich powierzeniu bocz¬ nych, belka poprzeczna posiada wglebienia 5, 6 o ksztalcie litery V. Na sciankach pionowych tych wglebien sa umocowane, na przyklad za pomoca spawania, plytki robocze podlegajace zuzyciu oz¬ naczone odpowiednio 7, 8, 9, 10. Gniazda ostojnic posiadaja powierzchnie boczne 11, 12 w ksztalcie litery V, o scianjkiach pionowych, przy czym po¬ wierzchnia boczna 11 posiada równiez przyspawa- ne plytki robocze 13, 14 podlegajace silnemu zuzy¬ ciu. Przez boczna scianke czolowa 12 przechodzi otwór srodkowy 15, który przedluza sie w góre w kierunku tylnej czesci elementu w ksztalcie liltie- ry V, za pomoca plaskiej pochylej scianki 16, która ma wewnatrz kaitia otwór 17. W czesci tyiLnej i w osi oltlworu 15, ostojnica mia powierzchnie tworzaca gniazdo 18 sprezyny 19 obierajacej sie, z jednej strony na klinie 20, którego wymiiair glówny ma wymiar plytki w ksztalcie litery V, o stalej gru¬ bosci z wystepem 21 wewnatrz kajta dwuscien- nego, przy czym górna powierchaiia 22 wystepu stanowi razem ze scianka nachylona 16 prowa¬ dzenie osltojnicy. Klin, który stanowi ruchoma wkladka kiinolwa umieszczana miedzy belka po¬ przeczna a ostojnica, ma oitiwory 23, 24 odpo- wiedjnio w sciance górnej i dolnej jego czesci z wystepami. Otwory 23, 24 sa umieszczone przy¬ najmniej w jednej z ich tworzacej i moga byc ustalone w polozeniu stalym w stosunku do ot- woiru 17 wylamanego w tylnej sciance pochy¬ lej 16 ostojinicy, wtedy gdy klin 20 jest wprowadzo¬ ny w kierunku dna ostojnicy pokonujac sile spre¬ zyny 19. 4 611 .4 W urzadzeniu amortyzujacym i regulujacym we¬ dlug wynalazku, od strony czesci 5, belka poprzecz¬ na 1 jest bezposrednio w kontakcie przez swoje plytki robocze 7, 8 z' ostojnica, od strony czesci 6, belka poprzeczna 1 jest w stycznosci z klinem , którego wystep wchodzi w otwór 15 wykonany w elemencie V ostojnicy slizgajac sie po dolnej powierzchni czolowej prowadzenia scianki pochylej 16 ostojnicy. W wyniku dzialania sprezyny 19, io klin 20 jest wprowadzany w element V belki po¬ przecznej i wypycha belke w kierunku przeciwnym tó znaczy na plytki robocze 13, 14 ostojnicy.Sposób montazu urzadzenia jest nastepujacy: sprezyne 19 wprowadza sie w otwór 15 w elemen¬ cie V ostojnicy wprowadzajac sprezyne w stale gniazdo 18 ustalajace ostojnicy. Klin 20 wprowa¬ dza sie w jego polozenie, na przyklad za pomoca prasy; po maksymalnym wprowadzeniu klina 20 otwory 23, 24 klina zostaja naprowadzone w swiat¬ lo otworu 17 ostojnicy i wówczas w otwory 17, 23, 24 ustawione w jednej osi Wprowadza sie pret 25 unieruchamiajacy tymczasowo klin 20 w jego pozy¬ cji. Z kolei po przesunieciu belki poprzecznej 1 we wlasciwe polozenie ostatecznie przeciaga sie pret 25 obracajac go wokól jego osi uwalnia sie w ten sposób klin 20, ustalajac polozenie belki. Dzie¬ ki takiemu rozwiazaniu przemieszczenie pionowej belki poprzecznej stwarza warunki dla tarcia su- cnego, z jednej strony miedzy roboczymi plytkami scieralnymi ostojnicy i belka poprzeczna a z dru¬ giej strony miedzy plytkami scieralnymi belki po¬ przecznej i klinem 20, przy czym sila tarcia jest wynikiem sily nacisku sprezyny. Nalezy zaznaczyc, ze dzieki pochyleniu czolowej plaszczyzny prowa¬ dzacej 22 klina 20 ruch w kierunku góry belki po¬ przecznej korzysta z dodatkowej amortyzacji pow¬ stalej w wyniku ksztaltu rozszerzajacego sie po¬ wierzchni klinowej. Ponadto drgania poprzeczne nie sa czeste i sa polaczone z niewielkim wzdluz¬ nym przemieszczeniem doprowadzajac do tego, ze jeden z boków elementu V beli i poprzecznej prze¬ suwa sie na boku elementu V stalego ostojnicy.Przemieszczenie boczne belki ; sprzecznej stanowi jedynie przemieszczenie równ legle do kierunku plaszczyzny czolowej, z która jie styka. Amplitu¬ da tych ruchów jest ograniczona wielkoscia luzu istniejacego miedzy klinami a ostojnica, przy czym te ruchy boczne korzystaja z suchej amortyzacji dzieki wytwarzajacemu sie tarciu miedzy plytka¬ mi scieralnymi, a takze dzieki sile oddzialywania sprezyny 19, zmuszajacej belke poprzeczna 1 do odsuniecia i do umieszczenia plytek scieralnych 7, 8 elementu V belki poprzecznej na roboczych plyt¬ kach scieralnych. 13, 14 elementu V ostojnicy. Z 55 drugiej strony, w przypadku gdy wózek wagono¬ wy zawiera dwie identyczne ostojnice 3 i jezeli otrzymuje przemieszczenie wzdluzne, to znaczy w kierunku szyn belki poprzecznej 1 w wyttnaiganyim kierunku, to przemieszczenie jest uniemozliwiane 60 przez belke poprzeczna oparta na elemencie V sta¬ lym ostojnicy az do wcisniecia Mina na wysokosc drugiej ostojinicy. Dla zestawu konstrukcyjnego belki poprzecznej ruch ten nie jest czysty, chodzi o to aby lekki obrót belki poprzecznej wokól ele- 65 mentu V stalego jeldnej lufo drugiej ostojnicy wS4tll 6 kierunku obrotu i amplitudy przemieszczenia na po¬ ziomie srodka belikd poprzecznej lub lozyska rówinal sie polowie wielkosci luzu miedzy klinem a ostoj- nica. Ten ruch laczy sie z niewielka amortyzacja, poniewaz klin wciskajac sie ma tendencje do opu¬ szczenia sie dzieki temu, ze slizga sie wzdluz po¬ chylonej sciainka 16 ostojnicy. Wspóldzialanie spre¬ zyny 19 wytwarza sile powrotna niezbedna dlo po¬ nownego doprowaidzenia belki poprzecznej w jej polozenie sipoczymkowe to znaczy w polozenie w którym styka sie z stalym elementem V ostojnicy.Czesci w ksztalcie litery „V" 11 ostojnic 3 i czesci w ksztalcie litery „V" 5, 6 beliki poprzecznej sa za¬ bezpieczone przed zuzyciem przez plytki 13, 14 i 7, 8, 9, 10 wykonane ze sitali twairdej lub innego od- powieidniego materialu. Klin 20, zwlaszcza jego po¬ wierzchnie wspóUptaeujace z plytkami ciernymi 9, sa równiez wykonane z materialu odpornego na zuzycie. Jednym z materialów zapewniajacych sta¬ wiane wymagania jest korzystnie stal utwardzana.Korzystnie, w przykladzie wykonania przedsta¬ wionym na fig. 7-9 belka bujakowa 1, której kaz¬ dy koniec jest wprowadzony w gniazdo 2 utworzo¬ ne przez kazda z ostojnic 3 spoczywa na dnie gniazd za posrednictwem sprezyny srubowej 4, z wyjatkiem w danym przypadku sprezyny srubo¬ wej centralnej 26, która przechodzi przez otwór 27 w dnie gniazda 2, na dwóch koncówkach na kazdej ze swoich scianek bocznych, belka poprzecz¬ na 1 posiada czesc z wglebieniem 5, 6 w ksztalcie litery V o sciankach pionowych, na których sa u- mocowane, na przyklad za pomoca spawania, plyt¬ ki scieralne, 7, 8, 9, 10. Gniazda 2 ostojnic posiadaja scianki boczne wystajace w postaci litery V odpo¬ wiednio 11, 12 o sciankach pionowych, których scianka 11 jest równiez wylozona roboczymi plyt¬ kami podlegajacymi zuzyciu przyspawanymi odpo¬ wiednio 13, 14.Scianka boczna 12 posiada otwór 15, w który jest wprowadzony klin cierny 20, który ma, w tym przykladzie wykonania, ksztalt litery V o stalej grubosci z wystepem 22 znajdujacym sie w czesci tylnej i posiadajacym ksztalt stozka scietego, który na swym wierzcholku ma podpore 23 o ksztalcie wkleslym kulistym. Sprezyna srubowa 26 przecho¬ dzi przez otwór 27 w dnie ostojnicy i ma oparcie na koncu jednego z ramion dzwigni wygietej 28 i jest prowadzona przez sworzen 29 umieszczony w osi sprezyny srubowej 26 przechodzac przez belke bujakowa 1, na której opiera sie za posrednictwem lba 30, z kolei przechodzac przez wolny koniec dzwigni wygietej 28 posiadajacej pewne wydluzenie w jej kierunku i zaopatrzonej na tym koncu wy¬ dluzenia w nakretke 31, tworzac pewien odstep miedzy nakretka 31 a dolna plaszczyzna czolowa wolnego konca dzwigni wygietej 28. Sworzen 29 stanowi zabezpieczenie przed podniesieniem nie w pore belki poprzecznej 1, uniemozliwiajac w rze¬ czywistosci wyjscie belki poprzecznej z gniazd 2 ostojnic 3. Dzwignia 28 ma wolne oparcie na wale rurowym 32, którego przemieszczenia osiowe unie¬ mozliwione sa przez ogtlainicznilki 33, 34.Wolny koniec 35 drugiego ramienia dzwigni wy¬ gietej 28 posiada w tym przykladzie wykonania ksztalt kulisty o promieniu krzywizny odpowiada¬ jacym wkleslosci podpory 23. Podpora 23 i koniec ramienia dzwigni 28 wspólpracuja wzajemnie ze soba pod dzialaniem sily sprezyny snitoowej 26, * Dzieki tema otrzymuje sie sile tarcia tym wieksza im bardziej jest obciazona belka bujakowa 1. Sila ta zalezy od stosunku dlugosci ramion dzwigni 28, który umozliwia równiez zmiane wielkosci sily tarcia w okreslonej strefie.Zaleta rozwiazania wedlug wynalazku jest .prze¬ de wszystkim to, ze otrzymuje sie zmienna amorty- io zacje z uwagi na zapewnienie dobrych warunków toczenia sie wagonu we wszystkich warunkach ob¬ ciazenia, jak równiez uproszczony montaz wózka wagonowego z wyjatkiem koniecznosci zastosowa¬ nia prasy i preta blokujacego oraz uproszczenie konstrukcji klina ciernego i przyleglej czesci kon¬ strukcyjnej ostojnic zarówno przy wykonywaniu jak i montazu i wreszcie wyeliminowanie tarcia przeszkadzajacego w eksploatacji i zuzywajacego wózek wagonowy.W zestawie bedacym przedmiotem wynalazku od¬ boje wedlug znanych rozwiazan nie maja racji by¬ tu, poniewaz prowadzenia pionowe pojpirzecziriicy maja w plaszczyznie przekroju ksztalt litery „V" (w miejsce plaskich, co stanowi glówna róznice w stosunku do znanych rozwiazan). Przemieszczenia poprzeczne poprzecznicy (prostopadle do toru) sa ograniczone do luzu istniejacego miedzy klinami ciernymi 20 w ksztalcie litery V a stalymi prowa¬ dzeniami 17, równiez w ksztalcie1 litery „V" na podLuznicach. Ponadto, podczas tych przemiesz¬ czen poprzecznych, poprzecznica 1 jest przywracana automatycznie w jej polozenie teoretyczne w sto¬ sunku do podluznie 3, za pomoca sily oddzialywa¬ nia wytworzonej przez sprezymy 19, lub dzwignie 28, co nie mogloby miec miejsca w znanych zesta- wach. PL