PL88777B1 - - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania chlorojodowych zwiazków kompleksowych z niejonowy* mi i anionowymi zwiazkami powierzchniowo-czynnymi. Zwiazki te posiadaja wlasnosci drobnoustrojobójcze i myjace. Na bazie wymienionych zwiazków kompleksowych mozna wytwarzac szeroki asortyment preparatów myjaco-dezynfekujacych, które moga byc stosowane do zapobiegania zapalenia gruczolu mlecznego u krów (Mastitis), profilaktyki i terapii grzybic, do zwalczania chorób zakaznych i inwazyjnych oraz co mycia i dezynfekcji aparatury, urzadzen i pomieszczen w gospodarstwach hodowlanych i przemysle spozywczym.Nieznane sa sposoby wytwarzania tego rodzaju zwiazków. Zblizony cel spelniaja preparaty myjaco-dezyn- fekujace, powstale przez wymieszanie jodu z niejonowymi zwiazkami powierzchniowo-czynnymi z dodatkiem srodków wspomagajacych jak: stabilizatorów (np. halogenków alkalicznych), kwasów nieorganicznych lub organicznych (np. kwasu cytrynowego wedlug brytyjskiego patentu nr 962955) itp. Preparaty te zwane jodoforami maja te wade, ze stanowia nietrwala, latwo rozpadajaca sie mieszanine jodu ewentualnie chloru ze zwiazkami powierzchniowo-czynnymi i w zwiazku z tym latwo wydzielajacy sie wolny J2 lub Cl2 dziala toksycznie na organizmy stalocieplne oraz powoduje podraznienie skóry, blon sluzowych, jak tez dziala' korodujaco na tworzywo mytych i dezynfekowanych powierzchni.Zblizony cel spelniaja takze preparaty myjaco-dezynfekujace oparte na bromowych lub bromo-jodowych zwiazkach kompleksowych z substancjami powierzchniowo-czynnymi. Preparaty te maja jednak te wade, ze sporzadzenie ich wymaga zaostrzenia warunków BHP ze wzgledu na wieksze trudnosci produkcyjne przy zastosowaniu bromu.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu wytwarzania chlorojodowych zwiazków kompleksowych, wykazujacych skuteczne dzialanie myjaco-dezynfekujace. Sposób wytwarzania zwiazków kompleksowych, wedlug wynalazku polega na dzialaniu jonem (JCI2 ) lub chlorkiem jodu na bezwodne lub malo uwodnione niejonowe lub anionowe zwiazki powierzchniowo-czynne np. oksyalkilowane alkohole tluszczowe, oksyalkilowa-2 88 777 ne fenole i alkilofenole, oksyalkilowane aminy i amidy kwasów tluszczowych, sole alkaliczne siarczanowych i oksyalkilowanych alkoholi tluszczowych, w nastepujacych proporcjach: na jedna gramoczasteczke chlorku jodu lub jonu chlorojodowego daje sie nie mniej niz dwie gramoczasteczki zwiazku powierzchniowo-czynnego a reakcje prowadzi sie w zakresie temperatur 0°—75°C.W ten sposób otrzymuje sie ehlorojodowe zwiazki kompleksowe o nastepujacym wzorze ogólnym: R - (OCnH2n)v-OH ... Cl- J ... HO(CnH2n0)y - R w którym: R —oznacza rodnik alkilowy, arylowy, alkiloarylowy, acylowy, acyloaminowy i acyloamidowy oraz alkilosiarczanowy o ilosci atomów wegla 3—36, a n = 2,5 a y = 2—100 grup oksyalkilowych.Synteza chlorojodowych zwiazków kompleksowych wedlug wynalazku przebiega nastepujaco. Do bezwod¬ nego lub malo zawodnionego niejonowego lub anionowego zwiazku powierzchniowo-czynnego dodaje sie chlorek jodu lub ehlorojodowy jon kompleksowy (JCI2)~, przy czym na jedna gramoczasteczke chlorku jodu lub jonu (JCI2 ) daje sie nie mniej niz dwie gramoczasteczki zwiazku powierzchniowo-czynnego. Reakcje prowadzi sie w temperaturze nie przekraczajacej 75°C, a temperature reguluje sie stosujac odpowiednie dozowanie JCI lub JCI2 i chlodzenie. Chlorojodowe zwiazki kompleksowe stabilizuje sie przy pomocy wodnych roztworów chlorków metali alkalicznych i ziem alkalicznych.Na bazie chlorojodowych zwiazków kompleksowych wedlug wynalazku przygotowuje sie preparaty przez rozpuszczenie w wodzie uzyskanych kompleksowych zwiazków chlorojodowych i ewentualnie dodanie srodków pomocniczych jak np: dodecylobenzenosulfonian sodowy, kwas fosforowy, cytrynowy itp.Sposób wedlug wynalazku pozwala uzyskac chlorojodowe zwiazki kompleksowe a sporzadzone na ich bazie preparaty myjaco-dezynfekujace posiadaja jednoczesnie wlasnosci bakteriobójcze, grzybobójcze.wirusobój- cze i myjace oraz nie wykazuja szkodliwych dzialan ubocznych, jak draznienie skóry i blon sluzowych i nie wywoluja zatruc organizmów stalocieplnych oraz korozji tworzyw mytych i dezynfekowanych powierzchni.Na bazie wymienionych zwiazków kompleksowych mozna wytwarzac szeroki asortyment preparatów myjaco-dezynfekujacych i dezynfekujacych, które moga byc stosowane w weterynarii, medycynie, rolnictwie, przemysle spozywczym i innych.Przedmiot wynalazku przedstawiono w ponizszych przykladach: Przyklad I. 0,1 kg eh lorojodku sodu (NaJCI2) rozpuszcza sie w 0,3 kg wody, a otrzymany roztwór dodaje sie do 0,75 kg alkoholu oktylowego zeteryf ikowanego glikolem trójetylenowym. Temperatura nie moze przy tym przekroczyc +75°C. W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly chlorojodowy zwiazek kompleksowy, rozpuszczalny w wodzie bez oznak rozkladu.W celu sporzadzenia preparatu, do uzyskanego zwiazku dodaje sie jako srodków wspomagajacych 0,2 kg kwasu fosforowego H3P04 i 0,01 kg kwasu dodecylobenzenosulfonowego. Tak otrzymany preparat do bezpos¬ redniego uzytku rozciencza sie woda w stosunku wagowym 1 : 5—1 : 200.Przyklad II. 0,1 kg chlorojodku sodu (NaJCI2) rozpuszcza sie w 0,3 kg wody, a otrzymany roztwór dodaje sie do 0,58 kg nonylofenolu zeteryf ikowanego glikolem osmioetylenowym. Temperatura reakcji nie moze przekroczyc 75°C. W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly chlorojodowy zwiazek kompleksowy, rozpuszczalny w wodzie bez oznak rozkladu.W celu sporzadzenia preparatu do otrzymanego zwiazku dodaje sie jako srodków wspomagajacych 0,04 kg kwasu ortofosforowego i 0,04 kg kwasu dodecylobenzenosulfonowego. Takotrzymany preparat rozciencza sie do bezposredniego uzytku woda w stosunku wagowym od 1 : 5 do 1 : 200.Przyklad III. 0,1 kg chlorojodku sodu (NaJCI2) rozpuszcza sie w 0,3 kg wody, a otrzymany roztwór dodaje sie do 0,45 kg kwasu laurylotrójoksyetylenosiarkowego. Temperatura reakcji nie moze przekroczyc 75°C.W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly chlorojodowy zwiazek kompleksowy, rozpuszczalny w wodzie.W celu otrzymania preparatu do wymienionego zwiazku dodaje sie jako srodka wspomagajacego 0,02 kg kwasu ortofosforowego. Tak otrzymany preparat rozciencza sie do bezposredniego uzytku woda w stosunku ^wagowym od 1 : 5 do 1 : 200.Przyklad IV. 0,1 kg chlorojodku sodu (NaJCI2) rozpuszcza sie w 0,3 kg wody, a otrzymany roztwór dodaje sie do 0,40 kg soli sodowej kwasnego fosforanu laurylotrójoksyetylenowego. Temperatura reakcji nie mo¬ ze przekroczyc 75 C. W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly chlorojodowy zwiazek kompleksowy;rozpuszczal¬ ny w wodzie.Dla otrzymania preparatu dodaje sie do zwiazku kompleksowego jako srodka wspomagajacego 0,21 kg soli sodowej siarczanu laurylotrójoksyetylenowego. Takotrzymany preparat rozciencza sie do bezposredniego uzytku woda w stosunku wagowym od 1 : 5 do 1 : 200.Przyklad V. 0,06 kg chlorku sodu rozpuszcza sie w 0,30 kg wody, a do otrzymanego roztworu dodaje sie 0,08 kg chlorku jodu JCI. Uzyskany roztwór chlorojodku sodu dodaje sie do 0,58 kg nonylofenolu zeteryfikowanego glikolem osmioetylenowym. Temperatura reakcji nie moze przekroczyc 75°C. W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly chlorojodowy zwiazek kompleksowy, rozpuszczalny w wodzie.88 777 3 W celu otrzymania preparatu do zwiazku kompleksowego dodaje sie jako srodków wspomagajacych 0,01 kg kwasu ortofosforowego i 0,2 kg soli sodowej siarczanu laurylotrójoksyetylenowego. Tak otrzymany preparat rozciencza sie do bezposredniego uzytku woda w stosunku wagowym od 1 : 5 do 1 : 200.Przyklad VI. 0,06 kg chlorku sodu rozpuszcza sie w 0,30 kg wody, a do otrzymanego roztworu dodaje sie 0,08 kg chlorku jodu JCI. Uzyskany roztwór chlorojodku sodu dodaje sie do 0,45 kg kwasu laurylotrójetylenosiarkowego. Temperatura reakcji nie moze przekroczyc 75°C. W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly chlorojodowy zwiazek kompleksowy, rozpuszczalny w wodzie.W celu otrzymania preparatu do zwiazku kompleksowego dodaje sie jako srodka wspomagajacego 0,02 kg kwasu dodecylobenzenosulfonowego. Tak otrzymany produkt rozciencza sie do bezposredniego uzytku woda, w stosunku wagowym od 1 : 5 do 1 : 200.P r z y k l a d VII. 0,06 kg chlorku sodu rozpuszcza sie w 0,30 kg wody, a do otrzymanego roztworu dodaje sie 0,08 kg chlorku jodu JCI. Uzyskany roztwór chlorojodku sodu dodaje sie do 0,40 kg soli sodowej kwasnego fosforanu laurylotrójoksyetylenowego. Temperatura reakcji nie moze przekroczyc 75°C. W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly chlorojodowy zwiazek kompleksowy, rozpuszczalny w wodzie.Aby otrzymac preparat do otrzymanego zwiazku dodaje sie jako srodka wspomagajacego 0,15 kg soli sodowej siarczanu laurylotrójoksyetylenowego. Takotrzymany preparat rozciencza sie do bezposredniego uzytku woda w stosunku wagowym od 1 : 5 do 1 : 200.Przyklad VIII. Otrzymany w przykladzie I chlorojodowy zwiazek kompleksowy oraz jego substraty poddano badaniom w celu okreslenia jego struktury. Zestawienie wlasnosci substratów i produktu przedstawiono w tablicy nr I. Dla zwiazku kompleksowego otrzymanego w tym przykladzie i dla wyjsciowego zwiazku powierzchniowowego wykonano widma magnetycznego rezonansu jadrowego przedstawione na rysunku fig. 1 i fig. 2.Interpretacja widm NMR. Wykonano widma NMR dla czystej substancji powierzchniowo-czynnej o wzorze C*H17-(OC2H4)3-OH i dla jej zwiazku kompleksowego z chlorkiem jodu. W pierwszym przypadku uzyskano sygnaly od protonów grupy alkilowej o wzglednym natezeniu 17,1 w obszarze od 0,75 do 1,55 ppm oraz sygnaly od protonów grup etylenowych i nalozonego na nie sygnalu protony grup OH o wzglednym natezeniu 12,9 w obszarze do 3,70 ppm.W drugim przypadku uzyskano sygnaly od protonów grupy alkilowej o wzglednym natezeniu 17,3 w obszarze od 0,75 do 1,60 ppm, sygnaly od protonów grup etylenowych o wzglednym natezeniu 11,7 w obszarze od 3,32 co 3,88 oraz sygnal od protonu grupy OH o wzglednym natezeniu 1.1 w obszarze od 5,96 do 6,04 ppm. Sygnal od protnu grupy OH jest wyrazny i ostry, cd wskazuje na brak swobodnej wymiany tego protonu miedzy czasteczkami. Wystepuje równiez wyrazne przesuniecie chemiczne sygnalu protonu grupy OH = 2,2 jednostki ppm, wskazujace na wystapienie wiazania wodorowego.Istnienie wiazania wodorowego i analiza wzglednych natezen sygnalów od poszczególnych protonów daja podstawe do stwierdzenia, ze chlorojodowy zwiazek, otrzymany metoda wedlug wynalazku w przykladzie nr I posiada nastepujaca budowe chemiczna.C8H17(OC2H4)3 - OH ...J- Cl... HO-(C2H40)3 -C8H17 Przyklad IX. Przebadano zdolnosc myjaca preparatów otrzymanych wedlug przykladów II, III i V sposobem polegajacym na usuwaniu zabrudzen z powierzchni szkla, w zaleznosci od stezenia w temperaturze °C, stosujac jako metode oceny pomiar zwilzalnosci szkla metoda wagowa. Otrzymane wyniki przedstawiono w tabeliII. ___ Na podstawie przedstawionych wyników mozna stwierdzic, ze preparaty uzyskane na bazie chlorodowych zwiazków kompleksowych z niejonowymi zwiazkami powierzchniowo-czynnymi, wykazuja wysoka zdolnosc myjaca przy stezeniach preparatu 0,5 -M%.Przyklad X. Przebadano zdolnosc drobnoustrojobójcza preparatów otrzymanych wedlug przykladów II, III i V. Wtabelicy nr III podano stezenie preparatów powodujace po 10 minutach calkowite zniszczenie drobnoustrojów w próbce szczepu.Na podstawie uzyskanych wyników mozna stwierdzicie preparaty oparte na chlorojodowych zwiazkach kompleksowych posiadaja zdolnosc biobójcza w stosunku do wymienionych szczepów.4 88 777 PL

Claims (1)

Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych chlorojodowych zwiazków kompleksowych z substancjami powierzchnio- wo-czynnymi o wzorze ogólnym: R - (OCnH2n)y - OH ... Cl -J ... HO - (CnH2nO)y- R w którym R — oznacza rodnik alkilowy, arylowy, alkiloarylowy, acylowy, acyloaminowy i acyloamidowy oraz alkilosiarczanowy o ilosci atomów wegla 3—36, n = 2—5, a y oznacza 2—100 grup oksyalkilowych, znamien¬ ny tym, ze na bezwodne lub malo uwodnione niejonowe i anionowe zwiazki powierzchniowo-czynne dziala sie w zakresie temperatur 0-75°C chlorkiem jodu lub jonem (JCI2)~przy czym na 1 gramoczasteczke chlorku jodu lub (JCI2)~ dodaje sie nie mniej niz 2 gramoczasteczki zwiazku powierzchniowo-czynnego, a otrzymane chlorojodowe zwiazki kompleksowe poddaje sie stabilizacji za pomoca wodnych roztworów chlorków metali alkalicznych i ziem alkalicznych. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazki powierzchniowo-czynne stosuje sie oksyalkilowane alkohole tluszczowe, oksyalkilowane aminy i amidy kwasów tluszczowych, oksyalkilowane fenole, alkilofenole oraz sole alkaliczne siarczanowych i oksyalkilowanych alkoholi tluszczowych.88 777 T a b I i ca nr I Wyszczególnienie badanej cechy nazwa Substraty Charakterystyka Charakterystyka produktu Dzialanie na skóre ludzi i zwierzat Dzialanie par na blony sluzowe Dzialanie na metale, tworzywa i inne Rozpuszczalnosc w wodzie i innych rozpuszczalnikach chlorek jodu chlorek jodu zrace, powoduje dokuczliwe oparzenia skóry czerwona para o duszacym zapachu, dziala drazniaco na blony sluzowe nie wykazuje dzialania zracego stosowanie produktu na skórze nie powoduje skutków wywolywanych przez substrat produkt nie wydziela oparów, posiada charakterystyczny, niedrazniacy zapach nie wykazuje dzialania korodu¬ jacego I losciowy sposób laczenia substratów chlorek jodu Silnie korodujace. Dziala gwaltownie na gume i korek chlorek jodu w rozpuszczalnikach nie bedacych dono¬ rami elektronów np. CS2,C6H12 rozpuszcza sie w wodzie i CCI4) daje brazowe roztwory w roz- w kazdym stosunku puszczalnikach bedacych donorami elektro nów (kwas octowy, eter, alkohol ety¬ lowy lub woda) daje zólte roztwory, chlorek jodj Czerwone krysztaly, dajace po stopieniu brunatnoczerwona ciecz zwiazek powierzchniowo-czynny bezbarwny chlorek jodu + Substraty reaguja ze soba w scisle + zwiazek okreslonym stosunku wagowym. » powierzchniowo czynny Ta Preparat Wg przykladu II Wg przykladu III Wg przykladu V bl ica II Stezenie 0,5% 1,0% 99,6% 99,0% 98,7% 98,1% 97,9% 97,2% Rodzaj drobnoustroju Escherichia coli betahem Pseudomonas aeruginosa Staphylococus auerus Streptococcus pyogenes Candida alb ica ns Tabl Rodzaj preparatu stezenie % II 0,55 II 1.3 II 0,75, II 0,3 II 1,5 ica.III Rodzaj preparatu stezenie % III 0,55 III 1,0 III 0,75 III 0,5 III

1.5 Rodzaj preparatu stezenie % '.¦ V 0,55 V 1,0 V 0,75 . V 0,5 V 1,088 777 R}1 CjMOCH^-OH J-U HO-|CLHfcO\ClH„ -H Fi3.2 CiH.rfC.H^^OH 4- 1 P Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL