PL88986B1 - - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób utrwalania materialów nietkanych (runowych) z wlókien szklanych lub z wlókien naturalnych albo synte¬ tycznych, zwlaszcza poliamidowych, poliestrowych, poliakrylonitrylowych, polipropylenowych lub wi¬ skozowych, metoda pianowa przy uzyciu srodków wiazacych i pomocniczych srodków pianotwór¬ czych.

Przy produkcji materialów nietkanych (runo¬ wych) wytwarza sie najpierw wlóknista warstwe wyjsciowa (runa).

Takie runo charakteryzuje sie jednak zupelnym brakiem wytrzymalosci i dlatego jest ono utrwalso- ne za pomoca srodków wiazacych nanoszonych w procesie fulardowania albo metoda natryskiwania pad zwiekszonym cisnieniem lub metoda pianowa.

Metoda pianowa charakteryzuje sie ta zaleta, ze umozliwia szybsze wysuszenie materialu, ponie¬ waz nanoszony w postaci piany roztwór zawiera do 50°/t powietrza zamiast wody, jak i ta zaleta, ze ten sposób nanoszenia ulatwia punktowe odkla¬ danie substancji utrwalajacej w miejscach krzy¬ zowania sie wlókien. W metodzie pianowej razem ae srodkiem utrwalajacym stosuje sie znaczne itosci substancji powienchniowo czynnych, co po¬ woduje koniecznosc dodatkowej obróbki polegaja¬ cej na wymywaniu substancji powierzchniowo cayroiej z utrwalonego materialu i dlatego tez me¬ toda pianowa pomimo swych zalet jest obecnie stosunkowo niezbyt czesto stosowana* Wedlug znanego sposobu w metodzie pianowej srodek wiazacy rozciencza sie najpierw odpowied¬ nia iloscia wody, emulguje w wodzie, po czym dodaje srodek powierzchniowo czynny i intensyw¬ nie miesza w celu wprowadzenia mozliwie duzej ilosci powietrza. Ten sposób postepowania w zasa¬ dzie nie jest wystarczajacy dla wprowadzenia za¬ danej ilosci powietrza i dlatego tez do mieszaniny wtlacza sie dodatkowo powietrze poprzez dysze o subtelnym przekroju lub dodaje sie tzw. srodki porotwóreza to jest np. kwasny weglan sodu i kwas octowy lub azodwukarbonamid lub tzw. zwiazki promotujaee lub aktywujace.

Stwierdzono, ze mozna wyeliminowac proces my¬ cia przy stosowaniu metody pianowej, jesli zamiast dotychczas ogólnie stosowanych srodków po¬ wierzchniowo czynnych wprowadzi sie nizej okre¬ slone reaktywne tensydy.

Zastosowane w sposobie wedlug wynalazku zwiazki, okreslone jako „reaktywne tensydy" sa substancjami powierzchniowo czynnymi rozpusz¬ czalnymi zarówno w wodzie, jak i organicznych rozpuszczalnikach, charakteryzujacymi sie zdolno¬ scia obnizania napiecia powierzchniowego rozpusz¬ czalnika, jak i ulegania usieciowaniu w odpowied¬ nich warunkach, jak zwlaszcza w srodowisku kwasnym lub w podwyzszonej temperaturze. W wyniku usieciowania zwiazki te zostaja pozbawio¬ ne wlasciwosci substancji powierzchniowo czynnej i przechodza w nierozpuszczalne produkty. 88 98688 986 Przedmiotem wynalazku jest sposób utrwalania nietkanych materialów, metoda pianowa przy uzy¬ ciu srodków wiazacych i pianotwórczych, polega¬ jacy na tym, ze materialy nietkane (runowe) trak¬ tuje sie w temperaturze pokojowej, wodna zapra¬ wa o wartosci pH 2—4,5, zawierajaca rozpuszczal¬ ny lub dajacy sie dyspergowac w wodzie srodek wiazacy i jako pomocniczy srodek pianotwórczy reaktywny tensyd stanowiacy zwiazek o wysokiej aktywnosci powierzchniowej, taki jak zeteryfiko- wana hydroksymetylenomelamina lub zeteryfiko- wany hydroksymetylenomocznik albo kondensat wstepny aminoplastu zawierajacy zeteryfikowane grupy hydroksymetylenomocznika lub hydroksy- metylenomelaminy, przy czym reaktywny tensyd zawiera reszty zwiazków monohydroksylowych o co najmniej 4 atomach wegla i reszty amin zawie¬ rajacych grupy hydroksylowe lub reszty glikolu polietylenowego albo reszty hydroksylowe, w któ¬ rych atomy wegla zwiazane sa z grupami o wzorze Me-08S, gdzie Me oznacza atom metalu alkalicz¬ nego lub reszty alifatycznych kwasów hydroksy- karboksylowych, które poprzez grupy hydroksylo¬ we zwiazane sa z hydroksymetylenomelamina lub z hydroksymetylenomocznikiem i ewentualnie resz¬ ty zawierajacych grupy hydroksylowe amin z tym, ze wyzej okreslony reaktywny tensyd, w odpo¬ wiednich warunkach, charakteryzuje sie zdolno¬ scia ulegania usieciowaniu i przechodzenia w zwia¬ zek nierozpuszczalny, nieodwracalnie pozbawiony wlasciwosci substancji powierzchniowej czynnej, a nastepnie material poddaje sie obróbce cieplnej w temperaturze 60—190, korzystnie 90—150°C.

Stosowane w sposobie wedlug wynalazku tensy- dy, okreslone jako „reaktywne tensydy" stanowia zwlaszcza kondensaty uzyskane w wyniku reakcji mocznika lulb melaminy z formaldehydem. Tensy¬ dy tego rodzaju znane sa np. z francuskich opi¬ sów patentowych nr nr 1065686 lub 1381811 albo 1470103 lub 1581989.

Jako zwiazki azotowe, zdolne do tworzenia z for¬ maldehydem kondensatów okreslonych jako „re¬ aktywne tensydy" wymienia sie: 1,3,5-aminotria- zyny, jak N-podstawione melaminy, np. N-butylo- melamina, N-trójchloroweometylomelamina, jak ammelina, guanamina, np. benzoguanamina, ace- toguanamina jak równiez i dwuguanamina. Rów¬ niez odpowiednie sa alkilo- i arylomoczniki i tio¬ moczniki, alkilenomoczniki, np. propylenomocznik, acetylenodwumocznik lub 4,5-dwuhydroksyimida- zolidon-2 i jego pochodne,, np. 4,5-dwuhydroksyimi- dazolidon-2 zwiazany poprzez grupe hydroksylowa umiejscowiona w polozeniu 4, z grupa o wzorze CH2OH2CONH-CH2OH. Szczególnie odpowiednie sa zwiazki wytworzone z hydroksymetylolowanego mocznika i melaminy, a zwlaszcza produkty wy¬ twarzane ze zwiazków podstawionych wieloma gru¬ pami hydroksymetylenowymi. Jako produkty wyj¬ sciowe odpowiednie sa zarówno jednoczasteczkowe jak i bardziej skondensowane kondensaty wstepne.

Kondensaty wstepne aminoplastów stosowane jako produkty wyjsciowe do wytwarzania reaktywnych tensydów moga równiez wystepowac w postaci eterów alkanoli o 1—3 atomach wegla, jak zwlasz¬ cza eteru metylowego.

W sposobie wedlug wynalazku, jako reaktywne tensydy moga byc równiez stosowane liczne rózne tensydy o charakterze zwiazków niejonowych, anionowych i kationowych. Szczególnie odfrowied- nie sa reaktywne tensydy o charakterze zwiazków niejonowych, jak np. zdolne do utwardzania kon¬ densaty wstepne aminoplastów zawierajace grupy hydroksymetylenowe zeteryfikowane *• czesciowo zwiazkami hydroksylowymi oznaczonymi symbo- lem 1, takie jak zwiazki hydroksylowe o wzorze HO-/CH2CH2-0-/n-H, w którym n oznacza liczbe calkowita 2—115 i które czesciowo sa zeteryfikowa¬ ne alkoholem o 4—18 atomach wegla.

Jako wyzej wymienione zwiazki oznaczone sym- bólem 1 wymienia sie zwlaszcza glikole polietyle¬ nowe, a jako alkohole, alkohol amylowy, heksa- nol-/l/, 2-etylobutanol-/l/, dodekanol, alkohol ben¬ zylowy, alkohol stearylowy, a zwlaszcza n-butanol.

Szczególnie korzystne jako reaktywne tensydy sa dajace sie utwardzac etery hydroksymetylenomocz¬ nika lub hydroksyimetylenomelaniiny, w których grupy hydroksymetylenowe sa czesciowo zeteryfi¬ kowane glikolem polietylenowym o ciezarze cza¬ steczkowym 1000—5000, a czesciowo alkanolem o 4—7 atomach wegla, takie jak np. reaktywne ten¬ sydy wymienione we francuskim opisie patento¬ wym nr 1381811.

Równiez odpowiednie, jako niejonowe reaktywne tensydy sa zwiazki niskoczasteczkowe, jak zwlasz- cza monomeryczne reaktywne tensydy wytworzone z karbamidów. Zwiazki tego typu mozna wytwo¬ rzyc z mono-hydroksymetylenowych pochodnych karbamidu przez zeteryfikowanie hydrofobowym lub hydrofilowym zwiazkiem hydroksylowym, na- stepnie poddanie reakcji z formaldehydem lub zwiazkiem zdolnym do odszczepiania formaldehy¬ du i nastepne zeteryfikowanie wprowadzonej w ten sposób drugiej grupy hydroksymetylenowej, za pomoca zwiazku hydroksylowego o charakterze 40 hydrofobowym lub hydrofilowym, tak aby otrzy¬ many reaktywny tensyd zawieral co najmniej jed¬ na grupe hydrofilowa i jedna grupe hydrofobowa.

Odpowiednie niskoczasteczkowe reaktywne ten¬ sydy wywodza sie z monohydroksymetylenowych 45 pochodnych acyklicznych moczników, jak zwlasz¬ cza monohydroksymetylenomocznik.

Te reaktywne tensydy mozna wytworzyc, np. jesli zwiazek oznaczony symbolem Ib, stanowiacy amine o ogólnym wzorze H2N-CO-NH-0-R, w któ- 50 rym R oznacza rodnik alkilowy lub alkenylowy o 6—22 atomach wegla, rodnik alkilocykloheksylo- wy lub alkilofenylowy o 2—12 atomach wegla, korzystnie o 6—10 atomach wegla w reszcie alki¬ lowej lub cykloalkilowej o 8—12 atomach wegla, 55 poddaje sie reakcji z formaldehydem lub zwiaz¬ kiem zdolnym do wydzielania formaldehydu i otrzymany produkt eteryfikuje polialkilenogliko- lem o srednim ciezarze czasteczkowym nie wyz¬ szym od 2000, a korzystnie wynoszacym 106—1500.

^ Symbol R oznacza korzystnie rodnik alkilowy lub alkenylowy o 6—22, a zwlaszcza 10—18 atomach wegla.

Jako reaktywne tensydy o charakterze zwiazków anionowych odpowiednie sa kondensaty wstepne 65 aminoplastów o grupach hydroksymetylenowych88 986 6 zeteryfikowanych czesciowo zwiazkami monohy- droksylowymi zawierajacymi co najmniej 4 atomy wegla, a czesciowo zeteryfikowane alkanolami za¬ wierajacymi co najmniej .dwie grupy hydroksylo¬ we oraz zawierajace przy atomach wegla grupy o wzorze MeOjS, w którym Me oznacza atom me¬ talu alkalicznego, równiez takiego jak sód, potas lub lit. Jako szczególnie odpowiednie tensydy tego typu wymienia sie przede wszystkim zeteryfiko¬ wane hydroksymetylenomoczniki lub hydroksyme- tylenomelaminy, w których gru'py hydroksyimety- lenowe sa zeteryfikowane czesciowo alkanolami o 4—18 atomach wegla, a czesciowo alkanolami o ogólnym wzorze N-/OCH2CH2/a-OH, w którym m oznacza liczbe, calkowita nie wyzsza od 25, a które zawieraja przy atomach wegla grupy o wzorze MeOa-S-, w którym Me oznacza atom metalu al¬ kalicznego. Anionowe tensydy tego typu sa wy¬ mienione w francuskim opisie patentowym nr 1470103.

Innymi interesujacymi reaktywnymi tensydami o anionowym charakterze sa kondensaty wstepne aminoplastów o grupach hydroksymetylenowych zeteryfikowanych czesciowo zwiazkami monohy- droksylowymi o 4—22 atomach wegla, a czesciowo alifatycznymi kwasami hydroksykarboksylowymi o 2—4 atomach wegla jak i ewentualnie czesciowo zeteryfikowane alkanoloamina o 2—6 atomach we¬ gla. Sposród tego typu reaktywnych tensydów wy¬ mienia sie zwlaszcza hydroksymetylenomoczniki i hydroksymetylenomelaminy o grupach hydroksy¬ metylenowych, zeteryfikowanych czesciowo alka¬ nolami o 4—22 atomach wegla, a czesciowo zete¬ ryfikowanych nasyconymi kwasami hydroksyalki- lokarboksylowymi o 2^5 atomach wegla, jak i ewentualnie czesciowo zeteryfikowanych, etanolo-, dwuetanolo- lub trójetanololoamina. Anionowe tensydy /tego typu sa wymienione w francuskim o- piaie patentowym nr '1I58H989.

Jako tzw. kationowe reaktywne tensydy odpo¬ wiednie sa kondensaty wstepne aminoplastów o grupach hydroksymetylenowych czesciowo zeteryfi¬ kowanych alkanolem lub kwasem tluszczowym o 4 atomach wegla i czesciowo zeteryfikowanych al¬ kanoloamina o 2—6 atomach wegla. Szczególnie korzystnymi tensydami tego typu sa hydroksyme- tylenomelaminy o grupach hydroksymetylenowych zeteryfikowanych czesciowo alkanolem o 4—22 ato¬ mach wegla i czesciowo zeteryfikowanych atanolo-, dwuetanolo-, lub trójetamoloamina. Reaktywne, kationowe, tensydy tego typu sa wymienione w francuskim opisie patentowym nr 1065686.

Reaktywne tensydy anionowe i kationowe sa korzystniejsze od niejonowych reaktywnych ten¬ sydów.

W sposobie wedlug wynalazku reakcje prowadzi sie korzystnie w srodowisku wodnym, jednak moz¬ na równiez stosowac srodowisko rozpuszczalnika organicznego zwlaszcza mieszajacego sie z woója, jak alkohol, glikol lub mieszaniny rozpuszczalnika organicznego z woda.

W sposobie wedlug wynalazku reaktywny tens^d mozna przeprowadzac w postac nieodwracalnie nierozpuszczalna za pomoca róznych metod, z któ¬ rych nalezy wymienic zwlaszcza stosowanie, pod¬ wyzszonej temperatury, nastawienie roztworu na odpowiednia wartosc pH, dodanie odpowiednich substancji, które wiazac sie z tensydami lub z kon¬ densatami wstepnymi aminoplastów tworza wyso- v 5 koczasteczkowe produkty, a zwlaszcza dodanie tak zwanych katalizatorów utwardzenia, tj. zwiazków o charakterze kwasowym.

Jesli reakcje utwardzania prowadzi sie. w sro¬ dowisku wodnym wówczas mieszanine korzystnie doprowadza sie do odczynu o wartosci pH 2—4,5, a zwlaszcza 2,8—3,5, za pomoca niskoczasteczko- wych alifatycznych kwasów karboksylowych, ta¬ kich jak kwas mrówkowy, octowy, cytrynowy lub kwasów nieorganicznych, jak kwas fosforowy lub jego sole, jak i kwasne lub ulegajace hydrolizie sole, takie jak siarczan glinu, tlenochlorek tytanu, chlorek magnezu, sole amonowe mocnych kwasów, takie jak chlorek amonu, amonu azotan, siarczan lub amonu dwuwodorofosforan. Mozna równiez stosowac srodki utleniajace powodujace utlenienie formaldehydu do kwasu mrówkowego, takie jak nadtlenek wodoru. Korzystne jest zwlaszcza sto¬ sowanie lotnych kwasów.

Jako srodki wiazace, w sposobie wedlug wyria- lazku mozna stosowac wszystkie srodki dotych¬ czas stosowane w procesach utrwalania, korzyst¬ nie jednak takie srodki, które sa rozpuszczalne w wodzie lub zdolne do tworzenia zawiesin w wo¬ dzie. Jako odpowiednie srodki wiazace wymienia sie przykladowo zywice akrylowe, kopolimer buta¬ dien (styren, kopolimer butadien/akrylonitryl), po¬ limery styrenowe, zywice melaminowe, epoksydo¬ we, poliestrowe, poliuretan, zywice fenolowe, poli¬ octan winylu, [polialkohol winylowy, polichlorek winylu, naturalny lateks, a zwlaszcza produkty otrzymywane ze zwiazków epoksydowych.

Jako srodki wiazace szczególnie odpowiednie sa produkty reakcji zwiazków epoksydowych z ami¬ nami alifatycznymi i z zasadowymi poliamidami 40 lub dwukarboksylowymi kwasami.

Tego rodzaju produkty wytwarza sie z epoksy¬ dów, amin alifatycznych i zasadowych poliamin, np. przez poddanie reakcji zasadowego poliamidu w srodowisku organicznego rozpuszczalnika, w 45 temperaturze do 95°C, z produktem reakcji wy¬ tworzonym z co najmniej jednego zwiazku epo¬ ksydowego oznaczonego symbolem a), stanowiacego zwiazek zawierajacy co najmniej 2 grupy epoksy¬ dowe w czasteczce i z co najmniej jednej wyso- 50 koczasteczkowej aminy alifatyczne} o 12—22 ato¬ mach wegla oznaczonej symbolem b), przy utrzy¬ maniu proporcji równowaznikowej grup epoksydo¬ wych do aminowych jak 1:0,1—0,85 z tym, ze po¬ liamid uzyty w tej reakcji wytwarzany jest przez 55 poddanie kondensacji zwiazku oznaczonego sym¬ bolem c), stanowiacego polimeryczny nienasycony kwas tluszczowy, ze zwiazkiem oznaczonym sym¬ bolem c'), stanowiacym polialkilenopoliamine, przy ' utrzymaniu proporcji równowaznikowej grup epo- / 60 ksydowych skladników oznaczonych symbolami a) i b), do grup aminowych zasadowego poliamidu wytworzonego ze skladników c i c' jak IM do 1:6, korzystnie 1:1—1:5,, przy czym najpózniej po za¬ konczeniu reakcji ewentualnie dodaje sie taka ilosc 05 kwasu, aby próbka mieszaniny poreakcyjnej po7 zadaniu woda wykazywala odczyn o wartosci pH 2—8.

Okreslenie „proporcja równowaznikowa" dotyczy ilosci substratów wyrazonych w gramach, zawie¬ rajacych odpowiednio 1 mol monoaminy lub 1 mol grup epoksydowych.

Równiez odpowiednie sa produkty reakcji uzy¬ skane ze zwftajzków epoksydowych, aman alifatycz¬ nych i kwasów dwukarboksylowycfc. Produkty ta¬ kie wytwarza sie w srodowisku organicznego roz¬ puszczalnika z co najmniej jednego zwiazku ozna¬ czonego symbolem a), stanowiacego zwiazek epo¬ ksydowy zawierajacy w czasteczce co najmniej dwie grupy epoksydowe, jak i co najmniej jednej aminy oznaczonej symbolem b), stanowiacej wyso- koczasteczkowa amine alifatyczna oraz z co naj¬ mniej jednego kwasu oznaczonego symbolem c), stanowiacego alifatyczny nasycony kwas dwukar- boksylowy o co najmniej 7 atomach wegla, jak i ewentualnie z bezwodnika kwasowego oznaczone¬ go symbolem Cg), stanowiacego bezwodnik aroma¬ tycznego kwasu dwukarboksylowego o co najmniej 8 atomach wegla albo alifatycznego kwasu dwu- lub jednokarboksylowego o co najmniej 4 ato¬ mach wegla i ewentualnie nastepne poddanie re¬ akcji tego produktu z jednym lub kilkoma sklad¬ nikami takimi jak zwiazek oznaczomy symbolem d) stanowiacy kondensat wstepny aminopJastu o gru¬ pach alkiloeterowych, zwiazek oznaczony sym¬ bolem e) stanowiacy alifatyczny diol o 2—22 ato¬ mach wegla i zwiazek oznaczony symbolem f), stanowiacy organiczny zwiazek polifunkcyjny, zwlaszcza dwufunkcyjny* który jako funkcyjne grupy lub atomy zawiera labilne atomy chlorowca, grupy winylowe lub estrowe albo najwyzej jedna grupe kwasowa, nitrylowa, hydroksylowa lub epo¬ ksydowa razem z co najmniej jedna.inna grupa funkcyjna lub atomem wyzej wymienionego typu, przy czym reakcje prowadzi sie ewentualnie w podwyzszonej temperaturze w organicznym rozpu¬ szczalniku az do uzyskania produktu koncowego zawierajacego wolna grupe karboksylowa, po czym otrzymany produkt w danym przypadku poddaje sie reakcji z zasada oznaczona symbolem g) stano¬ wiaca amoniak lub rozpuszczalna w wodzie orga¬ niczna zasade, jak zwlaszcza alifatyczna trzecio¬ rzedowa monoamina lub poliamina, przy czym sro¬ dowisko reakcji ewentualnie alkalizuje sie za po¬ moca amoniaku lub rozpuszczalnych w wodzie za¬ sad organicznych, tak aby próbka mieszaniny po¬ reakcyjnej po rozcienczeniu woda wykazywala wartosc pH 7,5-42,0* Zwiazki epoksydowe oznaczone wyzej symbolem a) wywodza sie zwlaszcza z wielowartosciowych fenoli lub polifenoli, takich jak rezorcyna, produk¬ ty kondensacji fenoli z formaldehydem typu re¬ zon' lub nowolaków. Do wytwarzania zwiazków epoksydowych szczególnie odpowiednie sa dwufe- nole, jak dwu-/4-hydroksyfenyloMnetan, a zwlasz¬ cza 2,2-dwu-/4'-hydroksyfenylo/-propan.

Szczególnie korzystne sa zwiazki epoksydowe 2,2-dwu-/4'-hydroksyfenylo/Mpcopanu zazerajace #:upy epoksydowe w ilosci 1,8—5>8 równowazni¬ ków na 1 kg zwiazku, okreslone wzorem podanym na rysunku, w którym symbol z oznacza prze¬ tok 8 cietna wartosc liczbowa 0—0,65. 2wiazki te otrzy¬ muje sie przez poddanie reakcji epichldrohydryny, z 2£-dwu-/4'-hydroksyfenylo/-propanem.

Jako odpowiednie wysokoczasteczkowe aminy alifatyczne oznaczone wyz*j symbolem b) nalezy wymienic zwlaszcza mono-aminy o 12—22 atomach wegla, okreslone wzorem CH,-/CH2/XNH2, w któ¬ rym X oznacza calkowita wartosc Hczbowa 11—21, a zwlaszcza 17—2*1. Jako odpowiednie aminy wy- mienia sie równiez np. laurylo-, palmitylo-, stea- rykr-, arachidylo- lub behenylo-amine. Równiez mozna stosowac mieszaniny tych amin, uzyskiwa¬ nych jako produkt techniczny.

Dobiera sie takie ilosci skladników oznaczonych wyzej symbolami a) i b), aby zwiazek epoksydowy wystepowal w nadmiarze, to jest, aby na 1 grupe aminowa zwiazku oznaczonego symbolem b) przy¬ padala wiecej niz 1 grupa epoksydowa.

Dla uzyskania tensydu odpowiedniego do stoso- wania w sposobie wedlug wynalazku, dobiera sie takie proporcje obu wyzej wymienionych skladni¬ ków, aby 1 grupa epoksydowa przypadala na 0,1— 0,5 grup aminowych, tj. aby ilosc zwiazku epoksy¬ dowego odpowiadajaca 1 równowaznikowi epoksy- dowemu przypadala na 0,1—fr,5 równowazników grup aminowych. Korzystnie stosuje sie zwiazek epoksydowy i zwiazek aminowy odpowiednio w proporcji równowaznikowej grup epoksydowych do aminowych jak 1:0,1—0,5, a zwlaszcza 1:0,25—0,5.

Reakcje miedzy skladnikami oznaczonymi wyzej symbolami a) i b) prowadzi sie korzystnie w tem¬ peraturze 80—1200C, a zwlaszcza 100*C.

Oznaczone wyzej symbolem c) skladniki do wy¬ twarzania zasadowych poliamidów stanowiace po- lkneryczne nienasycone kwasy tluszczowe sa zwla¬ szcza dimerami lub tTimeratmi alifetycznych kwa¬ sów tlBszczonyoh zawierajacych nienasycone wia- zanie etylenowe. Szczególnie odpowiednimi sa pro¬ dukty wytworzone w reakcji poliaitólenopoHamin ^ oznaczonych wyzej symbolem c'), z oznaczonymi wyzej symbolem c) dimerami lub trimerami alifa¬ tycznych kwasów tluszczowych o nienasyconym wiazaniu etylenowym, wywodzacym sie z kwasów monokarboksylowych o 1$—22 atomów wegla. Ta- 45 kwni kwasami monefcarfooksylowymi sa kwasy tlu¬ szczowe zawierajace co najmniej jedno, a korzyst¬ nie 2—5 nienasyconych wiazan etylenowych. Przed¬ stawicielami kwasów tego typu sa kwasy takie jak np. kwas olejowy, hiragonowy, eleostearynowy, li- ^ kanowy, arachidonowy, klupanodonowy, a zwlasz¬ cza linolowy i linolenowy. Wymienione kwasy tlu¬ szczowe mozna uzyskac z naturalnych olei, w któ¬ rych wystepuja one zwlaszcza w postaci glicery¬ dów. 55 Wymienione wyzej dimery i trimery kwasów tlu¬ szczowych wytwarza sie w znany sposób przez di- meryzacje kwasów monokarbofcsylowych wyzej po¬ danego typu. Tak zwane dimery kwasów tluszczo¬ wych zawieraja zazwyczaj pewna ilosc trwneru jak M i niewielka tiUosc monomerycznych kwasów.

Jako skladnik oznaczony wyzej ayntbolem c) saczególnie odpowiedni jest di- lub trhneryzowany kwas linolowy hib linolenowy. Techniczny produkt zawiera zazwyczaj te kwasy w ilosci 75—GS*/* wa¬ gr gowych jako kwasy zdlmerywswane oraz 4—-25*/q8B*» le udowych triraeru i sladowe ilosci monomeru. wt» noszace do $9J$ wagowych. Ftfepercja molowa tee- ru 4o trimeru wynosi zazwyczaj 521-^6:1, Jako skladnik oznaczony wyzej symbolem c*) od¬ powiednie sa zwlaszcza pohaininy, jak dwuetyle- notrójamina, trojctyJenototmrmtm lub czteroetyle- nopentamina, jak i aminy o wzorze H^N-ZCHj-CH,- -NH/^-CHr^Hr^NHip w którym n oznacza war- tosc Hcabowa 1, 2 lub *.

W przypadku utycia mieszaniny amin, symbol «t w wyiej podanym wzorze moze oznaczac niecalko¬ wita srednia wartosc liczbowa miedzy 1 i 1. Jarko szczególnie korzystny wymienia sie zasadowy po¬ liamid wytworzony z dimeryzowanego lub trime- ryzowanego kwasu Knotowego i* Unotenomgo i poiiaminy © wyzej podanym wzorze NHj-ZCHj-CH,- Jako rczpuseczakiiki organiczne, w których pod¬ dawane sa reakcji poszczególne skladniki wymie¬ nia sie zwlaszcza rozpuszczalne w wadzie organicz¬ ne rozpuszczalniki, a mianowicie takie, która mie¬ szaja sie z woda w dowolnych ilosciach. Jako roz¬ puszczalniki tego typu wymienia sie ap. dioksan, izopropaaol, etami i metanol, eter o-butytowy gli¬ kolu etylenowego i eter monobutylowy glikolu dwuetytenowegcu Reakcje te mozna równiez prowadzic w cbecno- sci nierozpuszczalnych w wodzie rozpuszczalników organicznych, np. weglowodorach benzynowych, jak benzyna lub eter naftowy, w benzenie, w ch!o~ rowkowanych lub podstawionymi niskimi rodbi- kami alkilowymi benzenie, jak toluen, ksylen, chto- robenzea, w aticyklicznych zwiazkach, jak tetra¬ lina, lub eykloheksen, w chlorowanych weglowo- donach jak chlorek metylenu, bromek metylenu, chloroform, czterochlorek wegla, chlorek etylenu, bromek etylenu, s-czterochloroetan, a zwlaszcza trójchloroetylen lub pencbitaroetykn.

Produkty reakcji epoksydów z aminami aii£a~ tycznymi i pottamidem, moga byc równiez wytwa¬ rzane ewentualnie przy uzyciu trzeciego skladfdka, oznaczonego symbolem w), stanowiacego inny mo¬ no-lub dwufunkcyjnyzwiazek, zawierajacy jaka funkcyjne grupy lub ntomy, labilne atomy chlo¬ rowców, grupy winylowe, kwasowe, estrowe, gnu py bezwodników kwasowych, grupy izocyjanjiano- we U4> epoksydowe Oznaczany wyzej symbolem w) jednofunkcyjny zwiazek stosuje tóg celowo w proporcji 0,25 M na 1 rewnowataik grup aminowych pohanudn, ale ilosc ta moze byc podwyzszona do np. 0,5 M aa 1 równowaznik grup aminowych. Jesli zwiazek azaa* czoiiy symbolem w) stosuj* sie w postaci zwiazku dwufunkcyjnego, wówczas wprowadza sie go w ilosci OfiS—tz aa 1 równowaznik aminowy polia¬ midu. Jako skladnik oznaczony wyzei symbolem w) stosuje sile zwlaszcza artaalkito- hib aikilphafloge- nek, nitryl, amid hA metyloloaroid kwasu szeregu akrylowego, atiCetycaae lub aromatyczne kwasy kaibotayiowe lub ich eeUry albo bezwodniki, jak alfatyczne lub aromatyczne izocyjaniany, epoksydy lub eipibaieigenehydtryiny.

Jako jednofukcyjny skladnik oznaczony wyzej symbolem w) stosuje sie halogenki alkili, jak bro¬ mek etylu lub chlorek butylu, aryloalkilohalogen- ki, Jak chlorek benzylu; nitryle, amidy lub mety-, lotoamldy kwasu akrylowego lub metakrylowego, jak akrylonitryl, amid kwasu akrylowego lub N- -raetyloloakryloamid. Zamiast metyloloakryloami- du mozna równiez stosowac mieszanine zdolna do wytwarzania metyioloakryioamidu in situ, tj. mie¬ szanine rtozona z akaryloamidu i formaldehydu lub zwiazku zdolnego do odszczepiania formaldehydu.

Mozna równiez stosowac kwasy-alkanokarboksylo- we o nie wiecej jak IB atomach wegla, takie Jak kwasy tluszczowe, np. kwasy kokosowe lub steary¬ nowe, albo ich estry z alkanolami o nie wecej jak atomach wegla, np. z metanolem, etanolem lub n-butanolem, wzglednie ich bezwodniki, jak bez- wodnik kwasu octowego; aromatyczne izocyjania¬ ny, Jak fenyloizocyjanina, albo alifatyczne lub aro¬ matyczne zwiazki epoksydowe, jak propylenoksyd, butylenoksyd, dodecenoksyd albo styroloksyd.

Szczególnie odpowiednim dwufunkcyjnym zwiaz- kiem oznaczonym symbolem w) jest epichlorohy- dryna.

Równiez specjalnie dogodnymi zwiazkami ozna¬ czonymi wyzej symbolem w) sa alkilenoksydy o nie wiecej jak 12 atomach wegla, kwasy alkano- 2$ we o nie wiecej jak 16 atomach wegla, monocy- klicnte aryloatllohalogeniki lub akrylonitryl.

Kolejnosc w jakiej poliamid poddaje sie reakcji ze zwiazkami jednofumkcyjrrymi i produktami re¬ akcji epoksydu z aminami alifatycznymi nie od- grywa zadnej roli i tak poHamid moze byc podda¬ wany reakcji najpierw z jednym ze zwiazków Jed- norunkcyjnych, a nastepnie z produktem reakcji epoksydu z amina, albo reakcje te mozna prowa¬ dzic w kolejnosci odwrotnej.

W niektórych przypadkach, jesli reaktywnosc poszczególnych reagentów jest tego samego rzedu, wówczas mozna poddac reakcji równoczesnie wszystkie skladniki.

Reakcje prowadzace do wytworzenia produktów ^ ze skladników oznaczonych wyzej symbolem a) i b), ze skladnikami oznaczonymi symbolami c) i :&)t prowadzi sie w ten sposób, ze otrzymuje sie zwiaz- ki poliadflycyjne rozpuszczalne w wodzie lub w' postaci zawiesin, przy czym srodowisko reakcji 45 najpózniej po zakonczeniu reakcji doprowadza sfig dc- odczynu o wartosci pH 2—€, korzystnie 2—7, a zwlaszcza 5—4, za pomoca np. kwasów nieorga¬ nicznych lub organicznych, korzystnie za pomoca kwasów organicznych o duzej lotnosci, Jak kwas 50 mrówkowy lub octowy. Korzystnie postepuje sie w ten sposób, ze bezposrednio przed -rozpoczecieni reakcji zasadowego poHamidu, z epoksydem doda¬ je efe pewna ilosc kwasu, a nastepnie w czasie trwania tej reakcji stale lub porcjami wprowadza 55 sie do srodowiska reakcji dalsze ilosci kwasu. Re¬ akcje te prowadzi sie korzystnie w temperaturze do i(f*C, np. 85—0©°C, a zwlaszcza 45—70°C. Otrzy¬ mane w ten sposób roztwory lub zawiesiny pro¬ duktu reakcji, otrzymane w wy^ej podanych wa¬ go runkach pH i celowo rozcienczone organicznym rozpuszczalnikiem, a zwlaszcza woda do stezenia —46i/». Korzystnie 10—30*/o, charakteryzuja sie duza stabilnoscia i maja TÓzny wyglad od metnego roztworu do roztworu o stalej opalescencji. 85 Produkty o równie korzystnych wlasciwosciach 3S88 986 11 12 mozna otrzymac równiez w ten sposób, ze po do¬ daniu kwasu i wody, otrzymana zaprawe kondy- cjonuje sie w temperaturze otoczenia lub w tem¬ peraturze podwyzszonej, np. w ciagu 4 godzin w temperaturze 70°C lub w ciagu dluzszego okresu 5 czasu w temperaturze odpowiednio nizszej.

Jako skladnik oznaczony wyzej symbolem Ci) korzystne sa zwlaszcza kwasy alkilenodwukarbo^ ksylowe o 7—14 atomach wegla, z reguly takie, jak kwasy dwukarboksylowe o wzorze HOOC-/CH2/y- 10 -CÓOH, w którym y oznacza wartosc liczbowa cal¬ kowita 5—12, korzystnie 6—10.

Jako tego typu skladniki stosuje sie np. kwasy dwukarboksylowe, jak pimelinowy, korkowy, aze- lainowy lub sebacynowy i kwasy nona-, dekano-, 15 undekano- luib dodekano-dwukarboksylowe. Sklad¬ nik okreslony wyzej symbolem Ci) moze byc stoso¬ wany sam jako taki, albo ewentualnie razem ze skladnikiem okreslonym wyzej symbolem c2) sta¬ nowiacym korzystnie bezwodnik aromatycznego imo- 2o no- lub dwucyklicznego kwasu dwukarboksylowego o 8—12 atomach wegla lub alifatycznego kwasu dwukarboksylowego o 4—10 atomach wegla. Jako szczególnie odpowiednie bezwodniM wymienia sie bezwodniki monocykliCznego aromatycznego kwasu 25 dwukarboksylowego o 8—40 atomach wegla. Szcze¬ gólnie korzystny jest ewentualnie podstawiony gru¬ pa metylowa bezwodnik kwasu ftalowego.

Jako skladniki oznaczone wyzej symbolem c2) moga byc stosowane bezwodniki takie, jak np. bez- 30 wodnik kwasu maleinowego lub ftalowego. Jesli do wytwarzania produktu koncowego stosuje sie równiez skladnik oznaczony wyzej symbolem d), wówczas skladnik ten, w przeliczeniu na ogólna ilosc skladników oznaczonych symbolami a), b), 35 Ci) i d) stosuje sie w ilosci 10—90, a zwlaszcza 40—70% wagowych.

Jako skladnik oznaczony wyzej symbolem d) sto¬ suje sie kondensat wstepny aminoplastu o calko¬ wicie lub zwlaszcza czesciowo zeteryfikowanych 40 grupach metylolowych,, wywodzacy sie ze zwiaz¬ ków azotowych zdolnych do tworzenia takich kon¬ densatów, np. mocznik i pochodne mocznika, jak etylenomoczinlik, propylenomocznik lub monomocz¬ nikglioksalu. 45 Korzystne sa jednak zwlaszcza zeteryfikowane metyloloaminotriazyny, jak np. alkiloetery imela- miny o wysokim stopniu zmetylolowania, zawiera¬ jace w reszcie alkilowej 1—4 atomy wegla. Jako reszty alkilowe odpowiednie sa zwlaszcza reszty, 50 jak metylowa, etylowa, n-propylowa, izopropyIo¬ wa, n-butylowa, jak i n-heksylowa.

Obok wymienionych reszt alkilowych w cza¬ steczce tego zwiazku moga wystepowac inne resz¬ ty, jak np. poliglikolowa. Szczególnie odpowiednie 55 sa w ogólnosci n^utyloetery melamin o wy¬ sokim stopniu zmetylolowania. Jako melaminy o wysokim stopniu zmetylolowania okresla sie mela¬ miny zawierajace 5, korzystnie 5,5 grup metylo¬ lowych. 60 W przypadku stosowania równiez i skladnika oznaczonego wyzej symbolem e), jako odpowiedni skladnik tego rodzaju stosuje sie diol, a zwlasz¬ cza alifatyczny diol o 2—6 atomach wegla, w któ¬ rym atomy wejglai w lancuchu sa ewentualnie po- 65 rozdzielane atomami tlenu. Jako szczególnie odpo¬ wiednie wymienia sie alkilenodiole o 2—6 atomach wegla, albo glikol dwu- lub trójetylenowy. Spo¬ sród szczególnie zalecanych alkilenodioli o 2^6 atomach wegla wymienia sie np, glikol etylenowy, butandiol-1,4, a zwlaszcza heksandiolJl,6.

Jako ewentualnie stosowane polifunkcyjne, a zwlaszcza dwufunkcyjne skladniki oznaczone wy¬ zej symbolem f), wymienia sie zwiazki, które jako funkcyjne grupy lub atomy zawieraja korzystnie atomy chlorowca zwiazane z reszta alkilowa, resz¬ ty winylowe lub zestryfikowane grupy karboksy¬ lowe albo najwyzej jedna grupe epoksydowa, karboksylowa lub hydroksylowa razem z inna gru¬ pa funkcyjna lub innym labilnym atomem. Jako zwiazki tego typu szczególnie odpowiednie sa dwufunkcyjne zwiazki organiczne, które jako funk¬ cyjne grupy lub atomy zawieraja zwiazane z reszta alkilowa atomy chloru lub bromu, grupy winylo¬ we lub zestryfikowane alkilami gruipy karboksylo¬ we, aflbo najwyzej jedna grupe epoksydowa lub karboksylowa razem z inna grupa funkcyjna lub innym labilnym atomem.

Szczególnie odpowiednie sa dwufunkcyjne orga¬ niczne zwiazki alifatyczne, jak np. epihalogenohy- dryna, taka jak epibromohydryna, albo zwlaszcza epichlorohydryna.

Innymi odpowiednimi zwiazkami dwufunkcyjny- mi sa np. glicerynodwuchlorohydryna, kwas akry¬ lowy, amid metyloakryhi i akrylonitryl.

Jako skladniki oznaczone wyzej symbolem g), od¬ powiednie sa zwlaszcza alifatyczne trzeciorzedQwe monoaminy, amoniak albo amina zawierajaca co najmniej dwie grupy aminowe i wylacznie zasado¬ wy atom azotu, w której grupy aminowe zawie¬ raja co najmniej jeden atom wodoru zwiazany z atomem azotu.

Jako szczególnie odpowiednie Ill-rzed.-aminy wymienia sie trójalkiloaminy o 3—1-2 atomach we¬ gla, np. trójetyloamine, trój-n-propylamine lub trój-n-butyloamine.

Skladnik oznaczony wyzej symbolem g). moga stanowic dwuaminy o charakterze alifatycznym lub cykloalifatycznym zawierajace zwlaszcza co naj¬ mniej jedna pierwszorzedowa grupe aminowa i druga grupe aminowa, w której co najmniej jeden atom wodoru zwiazany jest z atomem azotu. Jako skladnik tego typu moze byc równiez stosowany amoniak, jednak szczególnie odpowiednie sa pierwszorzedowe dwuaminy alifatyczne lub cyklo- alifatyczne.

Jako aminy alifatyczne szczególnie odpowiednie sa poliaminy, takie dwuetylenotrójamina, trójety- lenotrójamina lub czteroetylenopentamina, jak i aminy o wzorze NH2-/CH2CHzNH/n-CHBCH2NH2 w którym n oznacza wartosc liczbowa 1, 2 lub 3, a w przypadku uzycia mieszaniny amin moze oz¬ naczac srednia wartosc, np. miedzy 1 i 2.

Jako aminy cykloalifatyczne odpowiednie sa zwlaszcza dwuaminy o dwóch grupach I-rzedo^ wyeh, które oprócz dwóch atomów azotu, grup ami¬ nowych zawieraja tylko atomy wegla i wodoru, a w których wystepuje 5—6 czlonowych pierscieni karbocyklicznych, przy czym jedna z grup amino¬ wych zwiazana jest z atomem wegla jednego ukla-1* du pierscieniowego, a druga grupa aminowa zwia¬ zana, je$t z atomem wegla drugiego ukladu pier¬ scieniowego poprzez grupe -CH2-.

Jako tego typu aminy wymienia sie przykladowo 3,5,5-trójmetylo-l-amino-3-aminometylocykloheksan lub l-amino^-aminometylocyklopenten.

Produkty wytwarza sie znanymi sposobami, przez poddawanie reakcji poszczególnych skladników w dowolnej kolejnosci.

Celowo postepuje sie w ten sposób, ze reakcji poddaje sie ze soba kolejno skladniki oznaczone symbolami a) i b), albo a) razem z b) i Ci). Re¬ akcje miedzy skladnikiem Cj) i gotowym produk¬ tem, uzyskanym ze skladników a) i b), mozna pro¬ wadzic równiez i w obecnosci skladnika c). Reakcje ze skladnicami d) wzglednie Ib) prowadzi sie z re¬ guly dopiero na samym koncu, to jest przed pod¬ daniem wytworzonego produktu reakcji ze sklad¬ nikiem g). Niejednokrotnie jest mozliwe równo¬ czesne przeprowadzenie reakcji miedzy skladnika¬ mi a), b) i c) i ewentualnie c2), po czym otrzyma¬ ny produkt poddaje sie ewentualnie reakcji ze skladnikami d), e), i f). Wedlug tego wariantu re¬ akcje prowadzi sie korzystnie w ten sposób, ze skladniki a), b) i ci) -poddaje sie reakcji w tempe¬ raturze 80—120°C korzystnie w 100°C, przy czym ilosci poszczególnych skladników dobiera sie w ta¬ kich proporcjach, aby przy 1 równowazniku grup epoksydowych, proporcja równowaznika grup ami¬ nowych do grup karboksylowych wynosila 0,1— 0$:i—0,55.

Mozna równiez najpierw poddac reakcji sklad¬ niki a) i b), po czym otrzymany produkt poddac reakcji ze skladnikiem ci i ewentualnie w trzeciej fazie skondensowac otrzymany produkt ze sklad¬ nikami d), e) lub f). Wedlug tego sposobu wytwa¬ rza sie produkt ze skladników a) i b), korzystnie w-temperaturze 80—120°C, a zwlaszcza 100°C. Dru¬ ga faza reakcji tj. kondensacje ze skladnikiem ej prowadzi sie korzystnie w temperaturze 80—110°C, a zwlaszcza w temperaturze okolo 100°C, przy czym dobiera sie takie ilosci skladników,, aby przy 1 równowazniku grup epoksydowych proporcja równowazników grup aminowych do grup karbo¬ ksylowych, wynosila 0,1—0,5:1—0,55; w przelicze¬ niu na amine alifatyczna oznaczona wyzej symbo¬ lem b), oraz kwas, oznaczony symbolem c2). Dla uzyskania produktu odpowiedniego do stosowania w sposobie wedlug wynalazku stosuje sie taka ilosc zwiazku epoksydowego a), aby na sume rów¬ nowazników grup aminowych i grup kwasowych wypadalo mniej niz 1 równowaznik grup epoksy¬ dowych.

Otrzymany w tych warunkach produkt zawiera wiec koncowe grupy karboksylowe. Produkt kon¬ cowy charakteryzuje sie z zasady liczba kwasowa —80, a korzystnie 35—60.

Reakcje ze skladnikiem oznaczonym symbolem d) prowadzi sie z reguly w temperaturze 60—105°C, a korzystnie okolo 100°C. Zazwyczaj reakcje te prowadzi sie w obecnosci niewielkiej ilosci orga¬ nicznego rozpuszczalnika, takiego jak np. n-bu- tanol.

Reakcje ze skladnikiem e) prowadzi sie jak W3r- zej wspomniano, równoczesnie przy stosowaniu 986 14 skladnika ej. Natomiast reakcje ze skladnikiem f) prowadzi sie przed reakcja ze skladnikiem g), w temperaturze okolo 60—120°C. \ Reakcje ze skladnikiem g) prowadzi sie w tem- peraturze otoczenia lub w temperaturze podwyz¬ szonej w takich warunkach, ze mieszanina reak¬ cyjna albo ulega tylko neutralizacji przy wytwo¬ rzeniu soli, jesli nie stosuje sie aminy trzeciorze¬ dowej albo reakcja przebiega calkowicie do konca.

Jednak w obu przypadkach otrzymuje sie produkt poliaddycji rozpuszczony lub zdyspergowany w wodzie, jesii najpózniej natychmiast po zakoncze¬ niu reakcji mieszanine ewentualnie zalkalizuje sie, w takim stopniu, aby próbka mieszaniny poreak- cyjnej po rozcienczeniu woda wykazywala wartosc pH 7,5^12„0, a zwlaszcza 8—10. Mieszanine alkali- zuje sie za pomoca zasad nieorganicznych lub organicznych, zwlaszcza zasad latwo lotnych, jak amoniak. Reakcje ze skladnikiem g) prowadzi sie korzystnie w temperaturze nie wyzszej od 80°C, np. 60—70°C. Jesli jako skladnik g) stosuje sie amoniak lub Ill-rzed.-zasade, wówczas reakcje prowadzi sie celowo w temperaturze otoczenia.

Otrzymane w ten aposób produkty reakcji ewentu- alnie po zadaniu zasada i korzystnie rozcienczone rozpuszczalnikiem organicznym lub woda do ste¬ zenia 10—40% przedstawiaja roztwory lub zawie¬ siny charakteryzujace sie wysoka stabilnoscia.

Jako rozpuszczalniki organiczne w obecnosci któ- rych wytwarza sie produkty koncowe stosuje sie przede wszystkim rozpuszczalne w wodzie rozpusz¬ czalniki organiczne, tj. takie, które mieszaja sie z woda w dowolnych proporcjach. Jako rozpuszczal-, niki tego rodzaju, wymienia sie np. diakson, izo- propanol, etanol i metanol, eter n-butylowy-glikolu etylenowego i eter monobutylowy glikolu dwu- etylenowego.

Reakcje mozna równiez prowadzic w obecnosci nierozpuszczalnych w wodzie rozpuszczalnikach 40 organicznych, np. w weglowodorach, jak benzyna, toluen, ksylen, w chlorowcowanych weglowodo¬ rach, jak chlorek metylenu, bromek metylenu, chloroform,, czterochlorek wegla, chlorek etylenu, bromek etylenu, S-czterochloróetan, a zwlaszcza 45 trójchloroetylen.

Przy doprowadzeniu próbki mieszaniny poreak¬ cyjnej do wartosci pH 2—8 lub 7,5—1)2, próbke rozciencza sie woda do stezenia odpowiadajacego —40% zawartosci produktu reakcji. 50 Jako srodki wiazace odpowiednie sa równiez tak zwane zywice akrylowe, jak np. kopolimery estru izobutylowego kwasu akrylowego, akrylonitrylu i kwasu akrylowego.

Srodki wiazace stosuje sie celowo w postaci wod- 55 nych roztworów lub zawiesin, zawierajacych obok reaktywnego tensydu i inne substancje dodatko¬ we, jak emulgator lub organiczny rozpuszczalnik.

Po potraktowaniu runa zaprawa srodka wiazace¬ go z mieszanina spieniajaca sie, material poddaje oo sie obróbce cieplnej, zwlaszcza polegajacej na su¬ szeniu, a nastepnie ogrzewaniu w temperaturze 60—120°C, korzystnie 100—150°C. Suszenie prowa¬ dzi sie korzystnie w temperaturze otoczenia.

Poniewaz szereg srodków wiazacych charaktery- 65 zuje sde stosunkowo niska lepkoscia, wiec wytwo-88M§ ii rzana piana bardzo szybko opada i dlatego tez ko* nieczne j^t zwiekszenie lepkosci roztworu korzy¬ stnie za pomoca srodków zageszczajacych. Wpro¬ wadzane srodki zageszczajace powinny charakte¬ ryzowac sie odpornoscia na dzialanie kwasów jak i powinny powodowac znaczne zwiekszenie lepko¬ sci przy dodaniu ich w niewielkiej ilosci* Jako odpowiednie zwiazki tego typu wymienia sie etery celulozy* pochodne kwasu karubinowego, estry kwasu poliakrylowego, a zwlaszcza etylocelulozy.

Srodki te dodaje sie do roztworu uwzgledniajac zarówno zadana lepkosc emulsji wiazacej jak i dzialanie zageszczajace produktu, przy czym z re¬ guly wystarcza zastosowanie srodka zageszczajace¬ go w ilosci 2—30 g, a zwlaszcza 3—20 g na 1 litr roztworu.

Reaktywne tensydy stosuje sie celowo w steze¬ niu 2—100 g/litr, a korzystnie 5^50, g/litr kapieli, podczas gdy srodki wiazace wymagaja stosowania ich w ilosci 100—700 g, korzystnie 170^330 & a zwlaszcza 250 g na 1 litr kapjftli* Zaprawy stosowane w sposobie wedlug wyna¬ lazku do utrwalania materialów runowych moga równiez zawierac jeszcze injae dodatki odpowied¬ nie do równoczesnego uzyskania efektów wykan- czalniczych, jak np. uzyskania odpornosci mate¬ rialu na dzialanie drobnoustrojów. Odpowiednimi produktami sa równiez kondensaty wstepne ami- noplastów, za pomoca których mozna uzyskac szczególnie korzystne efekty zwlaszcza jesli kon¬ densaty te zastosuje sie razem ze srodkiem wiaza¬ cym wytworzonym ze skladników a), b), c) i C|), a zwlaszcza ze skladników a), b)„ ej i ewentual¬ nie Cg), z tym, ze ewentualnie stosuje sie konden¬ sat wstepny aminoplastu zawierajacy grupy al- kiloeterowe. Kondensat wstepny stosuje sie w wy* zej podanym przypadku w ilosci powyzej 40% wa¬ gowych, w przeliczeniu na calkowita ilosc miesza¬ niny. Otrzymana mieszanine stosuje sie razem z reaktywnym tensydem.

Zaprawa reaktywnego tensydu ze srodkiem wia¬ zacym traktuje sie materialy runowe w znany spo- sób przez napawanie. Korzystnie naprawa sie na fulardzie w temperaturze otoczenia az do uzyska¬ nia przyrostu wagi wlókien o 30—80%, a korzyst* nie 40—70%.

Mozna stosowac materialy runowe najrozmait¬ szego rodzaju, a takze i wlókno szklane, ale szcze¬ gólnie korzystnie stosuje sie materialy z wlókien poliamidowych, ciete wlókno wiskozowe, wlókno poliestrowe, poliakarylonitrylowe lub polipropyleno¬ we, jak i dowolne mieszaniny tych wlókien.

Sposób wedlug wynalazku wyjasniaja ntfej po¬ dane przyklady, w których podano metody wytwa*. rzania reaktywnych tensydów —- przyklady I—X, oraz srodka wiazacego w przykladach XI—XVIII, jak i zapraw i utrwalania materialów runowych — przyklady XIX—XXVIII.

W przykladach tych czesci o ile nie zaznaczono inaczej, oznaczaja czesci wagowe.

Przyklad I. Sposób wytwarzania reaktyw¬ nych tensydów, 126 czesci melaminy rozpuszcza sie przy dodaniu 10 czesci 25% wody amoniakal¬ nej, w 590 czesciach 36,5% metanolowego, wodne* go roztworu formaldehydu, w temperaturze 8Q°C.

Mieszanine reakcyjna ogrzewa sie do 4empam-» tury $0°C i w dagm 28 rninwt addet*y*owuje sie pod obnizonym cisnianSam 18fc czesci miatzaniny metanolu z woda, po czym pozwtaMó zadaje 400 czesciami n-butanolu i poddaje dafezej destylacji, pod obnizonym cisnieniem oddzielajac mieszanine wedy z A-butanoiem, n-butanal zawraca sie do na¬ czynia ntekcyjoego po oddzieleniu 118 caesci w*-' dy. Nastepnie do mieszaniny reakcyjnej dadaje sie 3 czesci 85% kwasu mrówkowego rozpuszezonage w £ czesciach n-butaziolu, po czym ponownie p*d- daje destylacji az do usuniecia 452 caesci n-fcu* tanotau który oddestylowuje razem z reszta wody* Otrzymuje sie 532 czesci lepto^j, bezbarwnej zy- wky, mieszajaeej sit t benaanem w dowolnych proporcjach. Otrzymany produkt oznaczono nazwa zywicy iakowej A. 445 czesci etrzymamej zywicy lekowej A zadaje sie 50 czesciami glikolu polietylenowego o srednim ciezacroe i:zaetecfckowyito 4000, po czym ogrzewa do temperatury ;9&—108°C i dodaj* 3 czesci lodowa¬ tego kwasu octowego. Nastepnie mieszanine ogrze¬ wa sie ponownie do temperatury 95—108°C i tftray- muje w tej temperaturze tak dlugo, az próbka mieszaniny rozpusci sie klarownie w wodzie, po czym do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie f0 cue- sci trójetanoloaminy, miesza i ogrzewa w ciagu 2 godzin w temperaturze lzO^C. Po oziebieniu otrzy¬ muje sie woskowata substancje miewajaca sie taet- wo z woda w temperaturze «0°CL Po rozcienczeniu mieszaniny poreakcyjnej woda, zakwasza sle ia z aiewielka iloscia kwasu octowego, w praporcji i:| i otrzymuje sie 50% metny roztwór fensyda o wartosci pH 6,1—*0,2.

Roztwór ten po rozcienczeniu woda, wykazie w stezeniu 5% zdolnosc obnizenia napiecia po¬ wierzchniowego wody, z -72J& dyn/cm do 41fi dyn/ /cm. Otrzymany produkt oznaczano jako reaktyw¬ ny tensyd I. 40 Przyklad 12. IM czesci melaminy i 6t0 cze- sci 30% formaldehydu po doprowadzeniu do war¬ tosci pH 3,2 ogrzewa sie w ciagu okolo 8,5 Sidzi¬ ny w temperaturze 90^C, az do wystapienia zmet¬ nienia, po czym dodaje stie 1600 czesci n-bulanaiu 45 i 8 czesci lodowatego kwasu octowego i nagrzewa tak dlugo pod chlodnica zwrotna, az roztwór zy¬ wicy stanie siie Idarowrry. Nastapcie oddraiylawu¬ je sie pod obnizonym cisnieniem butanol i wade az do calkowitego -usuniecia wody i uzyskania 50 destylatu calkowicie klarownego po oziebtaria. Do pozostalosci dodaje Sie 869 czesci glikolu pofcety- lenowego o ciezarze czasteczkowym 4800 i ogrzewa dalej pod obnizonym cisnieniem w temperaturze 90°C przy oddestylowaniu dalszej ilosci butanolu 55 i wody. Ogrzewanie prowadzi sie tak dlugo az po¬ brana próbka mieszaniny reakcyjnej bedzie rozpu¬ szczac sie klarownie w wodzie, po czym tlo zniesza- niny poreakcyjnej dodaje sie 18 czesci tnójetaaoto* aminy, miesza i chlodzi. Otrzymuje sie bcsbarwna, w woskowata substancje latwo trozpuazeealna w wo¬ dzie. Otrzymany produkt oznaczono jiako reaktyw¬ ny tensyd II.

Przyklad III. 206 czesci 36,5% roztworu wodnego formaldehydu, 170 czesci n^butanaki i 68 05 czesci mocznika zadaje sie 8 czesciami 25% wody1? 881M tt amoniakalnej i ogrzewa w temperaturze 90°C w ciagu 2 godzin w wyparce rotacyjnej zaopatrzonej w chlodnice nddestylowujac .32 czesci mieszaniny n-butanolu z woda. Nastepnie mieszanine, ochla¬ dza sie do temperatury 50°C i zadaje 1 czescia &5°h kwasu fosforowego rozpuszczonego w 20 czesciach n-butanolu, po czym ogrzewa pod obnizonym ci¬ snieniem do temperatury 80°C i oddestylowuje mieszanine wody z n-butanolem, oddziela wode a n-butanol ponownie zawraca do mieszaniny re¬ akcyjnej. Po 4 godzinnej destylacji otrzymuje sie produkt praktycznie bezwodny, mieszajacy sie z benzenem w dowolnych proporcjach. Otrzymany produkt neutralizuje sie 5 czesciami trójetanolo- aminy i odparowuje pod obnizonym cisnieniem do uzyskania objetosci odpowiadajacej 212 czesciom wagowym. Produkt ten okreslono jako zywice la¬ kowa B. 150 czesci zywicy lakowej B umieszczono w wy¬ parce obrotowej zaopatrzonej w chlodnice, po czym zadano 100 czesciami estru buiylowego kwasu gli¬ kolewego oraz 3 czesciami lodowatego kwasu octo¬ wego i ogrzewano pod obnizonym cisnieniem, w temperaturze -80—90°C przy oddestylowywaniu n- -butanolu.

W ciagu 1,5 godziny oddestylowano 63 czesci n- -butanolu, po czym do mieszaniny reakcyjnej do¬ dano roztwór 40 czesci stalego wodorotlenku po¬ tasu w 200 czesciach etanolu i calosc utrzymano w stanie wrzenia w ciagu 30 minut, co spowodo¬ walo zmetnienie poczatkowo klarownego roztworu.

Nastepnie mieszanine reakcyjna odparowano do suchosci pod obnizonym cisnieniem otrzymujac 185 czesci bezbarwnej* stalej substancji rozpuszczaja¬ cej sie klarownie w wodzie przy silnym spienia¬ niu sie. Wodny roztwór o wartosci pH 8*0 wyka¬ zuje duza zdolnosc emulgowania. Jesli roztwór ten zakwasi sie kwasem octowym, wówczas z roztwo¬ ru wytraca sie bialy zywicowaty osad, nierozpusz¬ czalny w nadmiarze lugu. Podobny produkt mozna rówmiez otrzymac jesli zamiast estru butylowego kwasu glikolowego zastosuje sie równowaznikowe odpowiednia ilosc estru etylowego kwasu mleko¬ wego. Otrzymany tensyd okreslono jako reaktyw¬ ny tensyd III.

Przyklad IV. Do 206 czesci 9fi,5°/i roztworu wodnego formaldehydu dodaje sie 230 czesci 25% wody amoniakalnej, po czym mieszanine ogrzewa sie do temperatury 60%, dodaje BO czesci moczni¬ ka, ogrzewa do wrzenia i oddestylowuje 3? czesci mieszaniny metanolu z woda. Nastepnie dodaje sie mieszanine 1 czesci tfrh kwasu fosforowego w 24 czesciach n-butanolu, miesza 15 minaat i oddesty¬ lowuje pod obnizanym cisnieniem mieszanine wo¬ dy z ti-butanolem, przy czym oddzielany butanol zawraca sie do naczynia reakcyjnego. Po oddesty¬ lowania 134 czesci zawierajacego wode butanolu, dodaje sie 2? czesci gtikola etylenowego i 30 czesci alkoholu laurynowego i pod obnizonym cisnieniem oddestyiDwmje sie 216 czesci rnbutanolu, usuwajac w ten sposób ostatnie resztki wody. Nastepnie prowadzi sie kondensacje w ciagu 1 godziny w temperaturze 95—100°C, po czym dodaje sie 15 czesci suchego kwasnego siarczanu sodu i po ogrze¬ waniu mieszaniny reakcyjnej w ciagu 30 minut w temperaturze 100°C otrzymuje sie produkt latwo rozpuszczalny w wodzie. Otrzymamy produkt mie¬ sza sie z 6 czesciami trójetawloainsny i oziebia* Otrzymuje sie 270 czesci zywtoowatego przezroczy¬ stego produktu o duzej lepkosci, który rozpuszcza sie latwo w wodzie przy silnym spienieniu sie.

Produkt ten okreslono jako reaktywny tensyd IV.

Przyklad V. 126 czesci meiaminy, przy do¬ daniu 1$ czesci wody Amoniakalnej* rozpuszcza sie w 590 czesciach d$JPk roztworu metanolowo-wod- nego formaldehydu, w temperaturze 00°G, po czym mieszanine reakcyjna ogrzewa sie do temperatury 80QC i pod obnizonym cisnieniem w ciagu 24 mi¬ nut, oddestylowuje sie 132 czesci mieszaniny me¬ tanolu z woda.

Nastepnie dodaje sie 400 czesci n^butanodu i po¬ nownie oddestylowuje pod obnizonym cisnieniem 118 czesci mieszaniny n-butanolu z woda, oddzie¬ la wode, a butanol zawraca do naczynia reakcyj¬ nego, po czym dodaje sie 3 czesci 85% kwasu mrówkowego rozpuszczonego w 5 czesciach n-t»- tanolu i ponownie oddestylowuje 452 czesci n-bu- tanoiu z resztka wody.

Otrzymuje sie 532 czesci bezbarwnej zywicy o duzej lepkosci, mieszajacej sie z benzenem w do¬ wolnych proporcjach. Produkt ten okreslono jako zywice lakowa C 532 czesci melaminowo-n-butanolowej zywicy la¬ kowej C {zawierajacej l*/o melamdny) i IM caesci trójetanotoaminy, mieszajac, utrzymuje sse w oera- peratwrze 120°C w ciagu 1,5 godziny, a nastepnie w ciagu dalszych 90 minut w temperaturze 185— 140°C, przy czym oddestylowuje sie 75 czesci ta-bu- tanolu. Po oziebieniu otrzymuje sie 560 czesci kla¬ rownego produktu o duzej lepkosci który rozpusz¬ cza sie bardzo latwo w 10% roztworze kwasu octo¬ wego. Ten kwasny roztwór charakteryzuje sit wy¬ bitna zdolnoscia emulgowania.

Z roztworu tego przy wartosci pH 4/) w nieco podwyzszonej temperaturze wydziela sie aieroz- puszczalna zywica. Ta zdolnosc przechodzenia pro¬ duktu w nierozpuszczalna zywice charaktecyztaje otrzymany produkt jako reaktywny tensyd. Pro¬ dukt ten zawiera 9&—85% substancji stalej.

Otrzymany reaktywny tensyd, w postaci 5% roz¬ tworu powoduje zmniejszenie napiecia powierzch¬ niowego wody z 72,75 dyafcm do wartosci 37j6 djWem, Produkt ten okreslono jako reaktywny tensyd V.

Przyklad VI. 187 gttM raosiometykrittnocz* nika zawierajace 7 g wody, [otrzymanego wedlag Honben-Weyra „Metody ckezoii oiwnicmel" tom 14 czesc 2, str. 348, wyd. 41, zadaje sse 500 g n-bu¬ tanolu i 4 g Lodowatego kwasu octowego i ogrze¬ wa w temperaturze lOO^C az do momentu kiedy próbka pobranej mieszaniny reakcyjnej bedzie przezroczysta po oziebieniu, co zazwyczaj wymaga kilkuminutowego ^ogrzewania. Nastepnie do miesza¬ niny reakcyjnej dodaje sie 334 g dodekanola tj. 2 mole 06% produktu i w temperaturze 55—8t°C, pod obnizonym cisnieniem, w ciagu 2 godzin od¬ destylowuje 380—800 g n-butanolu. Otrzymany eter dodecylowy neutralizuje sie 10 g trójetanolo- aminy i zadaje 200 g etanolu oraz 200 g (2,4M) 36,5% roztworu formaldehydu i mieszajac utrzy- 40 45 50 5519 88*86 muje w temperaturze 85°C w ciagu 2 godzin, po czym - na goraco odsacza od wytworzonej nieroz¬ puszczalnej zywicy. Otrzymany eter monododecy- lowy^diwumetylolomocziiika rozpuszcza sie latwo w goracymi etanolu, z którego czesciowo wykrystali- zowuje po oziebieniu. Reszte produktu uzyskuje sie z lugów macierzystych przez ich zageszczenie. 2,8-g monododecylowego eteru dwumetylolomocz- nika poddaje sie kondensacji pod obnizonym cisnie¬ niem z 60 g glikolu polietylenowego o srednim ciezarze czasteczkowym 600, w obecnosci 1,0 g lo¬ dowatego kwasu octowego, pod obnizonym cisnie¬ niem: dó 20 mmHg, w temperaturze 90—100°C. W czasie kondensacji wydziela sie 2,5 g mieszaniny wody z kwasem octowym. Po uplywie 75 minut do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie 2,1 g trój¬ etanoloaminy i calosc chlodzi. Otrzymuje sie cie¬ kly tensyd latwo rozpuszczajacy sie przy spienie¬ niu sie w wodzie. Roztwór wodny wykazuje war¬ tosc pH 7,9. Otrzymany produkt okreslono jako reaktywny tensyd VI.

Przyklad VII. Wedlug sposobu opisanego w przykladzie VI wytwarza sie eter monometylolo- mocznika, prowadzac eteryfikacje za pomoca mie¬ szaniny alkanoli o 12—15 atomach wegla, o sred¬ nim ciezarze czasteczkowym 207.

Otrzymany eter poddaje sie reakcji z formalde¬ hydem i uzyskuje pochodna dwumetylolomocznika. 31 g (okolo 0,1 M) monoalkanolowego eteru dwu¬ metylolomocznika poddaje sie kondensacji pod obnizonym cisnieniem, w temperaturze 90—130°C, w obecnosci 1 g lodowatego kwasu octowego, z 40 g glikolu polietylenowego o srednim ciezarze czasteczkowym 400.

Z mieszaniny reakcyjnej oddestylowuje sie 1,6 g wody z kwasem octowym, po czym mieszanine neutralizuje sie za pomoca 2,6 g trójetanoloaminy.

Po oziebieniu otrzymuje sie produkt w postaci cieczy o znacznej lepkosci.

Produkt ten rozpuszcza sie latwo w wodzie przy silnym spienianiu sie, tworzac metny roztwór.

Otrzymany produkt okreslono jako reaktywny tensyd VIIa.

Produkt o podobnych wlasnosciach mozna wy¬ tworzyc przez skondensowanie monoalkanolowego eteru dwumetylolomocznika, z 30 g glikolu polie¬ tylenowego o srednim ciezarze czasteczkowym 300.

Ten produkt okreslono jako reaktywny tensyd VIIb.

Przyklad VIII. 342 g (1%) stearylowego eteru monometylolomocznika wytworzonego z n- -butyloeteru przez reakcje przestryfikowania z al¬ koholem stearynowym, poddaje sie kondensacji z ltyo formaldehydu w slabo alkalicznym roztworze alkoholowym i po odsaczeniu wytworzonej nieroz¬ puszczalnej zywicy otrzymuje sie 340 g monoste- arylowy eter dwumetylolomocznika (M-372). 37,2 g (0,1 M) otrzymanego produktu kondensuje sie na¬ stepnie z 154 g eteru glikolu polietylenowego o srednim ciezarze czasteczkowym 1540, w obecnosci 1 g lodowatego kwasu octowego, pod obnizonym cisnieniem, w temperaturze 90^100°C, w ciagu 90 minut. Nastepnie dodaje sie 2 g trójetanolo¬ aminy i po wymieszaniu mieszanine chlodzi sie.

Otrzymuje sie woskowaty produkt latwo rozpusz¬ czalny w wodzie przy tworzeniu metnego roztwo¬ ru. Latwo spieniajacy sie roztwór wodny tego pro¬ duktu wykazuje korzystne wlasciwosci piorace i powierzchniowo czynne. Otrzymany produkt cha¬ rakteryzuje sie typowa wlasnoscia reaktywnych tensydów, tj. po zakwaszeniu ulega bardzo szybko calkowitemu zniszczeniu przy ogrzewaniu, a po¬ wolnemu zniszczeniu w temperaturze otoczenia, przy czym z roztworu wydziela sie nierozpuszczal¬ na zywica, a roztwór zatraca zdolnosc spieniania, sie. Produkt otrzymany w powyzszy sposób okre¬ slono jako reaktywny tensyd VIII.

Przyklad IX. Postepuje sie wedlug sposobu opisanego w przykladzie VII, ale z ta róznica, ze zamiast eteru stearylowego stosuje sie eter oleilo- wy mono-metylolomocznika, a otrzymana dwume- tylolopochodna mocznika kondensuje sie z eterem glikolu polietylenowego o srednim ciezarze cza¬ steczkowym 1000, w proporcji molowej 1:1, w obecnosci lodowatego kwasu octowego lub kwasu mrówkowego. Mieszanine poreakcyjna neutralizu¬ je sie morfolina lub trójetanoloamina i otrzymuje miekki, woskowaty, latwo rozpuszczalny w wodzie produkt, okreslony jako reaktywny tensyd VIII, wykazujacy zdolnosc ulegania utwardzaniu jak kondensaty wstepne.

Przyklad X. 90 g (0,25 M) Wodorabietylo- wego eteru monometylolomocznika (wytworzonego z eteru butylowego monometylolomocznika za po¬ moca reakcji przeeterowania z alkoholem wodoro- abietylowym), rozpuszcza sie w 500 g etanolu, po czym dodaje 30 g 36,5% roztworu formaldehydu i taka ilosc trójetanoloaminy aby roztwór wyka¬ zywal wyrazny odczyn alkaliczny i miesza w tem¬ peraturze 70°C, w ciagu 2 godzin.

Nastepnie mieszanine poreakcyjna odparowuje sie do suchosci i otrzymuje 98 g (0,25 M) eteru monowodoroabietylowego dwumetylolomocznika.

Otrzymany produkt poddaje sie kondensacji ze 150 g eteru glikolu polietylenowego o srednim cie¬ zarze czasteczkowyW' 600, w obecnosci 4 g lodo¬ watego kwasu octowego, prowadzonej w ciagu 90 minut, pod obnizonym cisnieniem w tempera¬ turze 90—95°C. W czasie kondenstacji w odbieral¬ niku zbiera sie 6 g wody i kwasu octowego. Otrzy¬ many ciekly, lepki produkt doprowadza sie dó slabo alkalicznego odczynu za pomoca trójetanolo¬ aminy.

Produkt rozpuszcza sie latwo w wodzie przy spienianiu i tworzy roztwór o stalej opalescencji.

Jezeli otrzymany roztwór zada sie kwasem do uzyskania odczynu slabo kwasnego wobec wskaz¬ nika Kongo, wówczas z roztworu tego przechowy¬ wanego w temperaturze otoczenia powoli zacznie sie wydzielac biala nierozpuszczalna zywica, osad ten wypada bardzo szybko po ogrzaniu roztworu, przy czym roztwór zatraca zdolnosc pienienia sie.

Otrzymany tensyd oznaczono jako reaktyczny ten¬ syd X.

Przyklad XI. Sposób wytwarzania srodka wiazacego. 196 g [1 równowaznik grup epoksydo¬ wych] zwiazku epoksydowego wytworzonego z 2l?2- -dwu-/4'-hydroksyfenylo/-propanu i epichlorohy- dryny miesza sie w ciagu 1 godziny w temperatu¬ rze 100°C, razem z 155 g (0,5 równowaznika grup 40 45 50 95 6021 88 986 22 aminowych) mieszaniny 1-aminoejkozanu z 1-ami- nodokozanem, po czym mieszanine reakcyjna chlo¬ dzi, sie do temperatury otoczenia. 150,5 g wyzej' otrzymanego roztworu umieszcza sie w wyparce rotacyjnej i ogrzewa do tempera¬ tury 60°C, po czym do mieszaniny reakcyjnej wkrapla sie w ciagu 30 minut 37,2 g poliamidu, wytworzonego z kwasu linolowego i dwumetyleno- triazyny (0,15 równowaznika grup aminowych), rozpuszczonego w 16 g n-butyloglikolu i miesza dalej w tej samej temperaturze w ciagu 5 godzin.

Nastepnie do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie 3,9 g (0,03M) l,3-dwuchloro-2-propanolu i miesza dalej w ciagu 1 godziny w temperaturze 60°C, po czym dodaje 24 g lodowatego kwasu octowego w 133 g odjonizowanej wody i miesza dalej bez ogrze¬ wania. Otrzymuje sie roztwór o sredniej lepkosci, charakteryzujacy sie wartoscia pH 4,8 i 40°/o za¬ wartoscia substancji stalej. Otrzymany produkt okreslono jako srodek wiazacy A.

Przyklad XII. Sposób wytwarzania srodka wiazacego. 08 g (0,5 równowaznika igrup epoksydo¬ wych) zwiazku epoksydowego wytworzonego z 2,2- -dwu-/4'-liydroksyifenylo/-propanu i epichlorohy¬ dryny utrzymuje sie w stanie wrzenia, w ciagu 1,5 godziny, pod chlodnica zwrotna, razem z 77,5 g (0,25 równowaznika grup aminowych), aminy uzy¬ tej w przykladzie XI, oraz 94,5 g izopropanolu. Na¬ stepnie do mieszaniny reakcyjnej wkrapla sie w ciagu 1 godziny roztwór 247 g wyzej opisanego po¬ liamidu, tj. 1 równowaznik grup aminowych, w 328 g izopropanolu, po czym miesza dalej w ciagu godzin w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna. Do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie 53,5 g {0,75 M) akryloamidu i 22,5 g {0,75 M) parafor- maldehydu i miesza dalej w ciagu 8 godzin w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna. Mie¬ szanine poreakcyjna rozciencza sie 60 g lodowatego kwasu octowego rozpuszczonego w 1500 g odjonizo¬ wanej wody i otrzymuje roztwór o niskiej lepkosci o swartosci pH 4,6 i 20 zawartosci substancji su¬ chej. Otrzymany produkt okreslono jako srodek wiazacy B.

Przyklad XIII. 98 g (0,5 równowaznika grup elioksydowych) zwiazku epoksydowego wytworzo¬ nego z 2,2-dwu/4'-hydroksy£enylo/-propanu i epi¬ chlorohydryny oraz 31 g mieszaniny 1-amino-ejko- zanu z 1-amino-dokozanem -(zawierajacej 0,1 rów¬ nowaznika grup aminowych) i 55,5 g glikolu bu- tylowego, mieszajac ogrzewa sie w ciagu 3 godzin w temperaturze 100°C. Nastepnie do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie 10,2 g (0,1 M) metyloloakry- loamidu i miesza sie w ciagu 3 godzin w tempe¬ raturze 100°C, po czym dodaje 146,9 g glikolu bu- tylowego i miesza az do ostygniecia. Otrzymuje sie klarowny roztwór o niskiej lepkosci* charakteryzu¬ jacy sie liczba kwasowa 6. Otrzymany produkt okreslono jako srodek wiazacy C.

Przyklad XIV. 98 g (0,5 równowaznika grup epoksydowych) zwiazku epoksydowego wytworzo¬ nego z 2,2-dwu/4'-hydroksyfenylo/-propanu i epi¬ chlorohydryny, mieszajac, ogrzewa sie w tempera¬ turze 100°C w ciagu 3 godzin razem z 31 g (0,1 równowaznika grup aminowych) mieszaniny 1- -amino-ejkozanu i 1-amino-dokozanem i 50 g nHbutyloglikolu. Nastepnie do mieszaniny reakcyj¬ nej dodaje sie 17,7 g (0,3 równowaznika grup hy¬ droksylowych) heksandiolu-1,6 i 50,5 kwasu setoa- cynowego (0,5 równowaznika grup kwasowych) i miesza dalej w ciagu 3 godzin w temperaturze 100°C, po czym dodaje sie 4,6 g (0,05 M) epichlo- rohydryny i miesza dalej w ciagu nastepnych 3 godzin w temperaturze 100°C. Mieszanine pore¬ akcyjna rozciencza sie 131,8 g n-lbutyloglikolu i miesza az do ostygniecia. Otrzymuje sie klarowny roztwór o niskiej lepkosci, o liczbie kwasowej 43,6.

Otrzymany produkt okreslono jako srodek wiaza¬ cy D.

Przyklad XV. Roztwór 49,4 g produktu kon- densacji spolimeryzowanego kwasu linolowego z dwuetylenotriamina (o ciezarze równowaznika ami¬ nowym czasteczkowym 247), i 49,4 g metanolu, do¬ daje sie przy energicznym mieszaniu w ciagu 24 minuit do ogrzanego do temperatury 51°C roztworu 38,4 g epoksydu, (wytworzonego z 2,2-dwu-/4'-hy- droksyfenyW-propanu i epichlorohydryny o rów¬ nowazniku epoksydowym 191), w 38,4 g metanolu, przy czym mieszanine reakcyjna utrzymuje sie w temperaturze 51—53°C i po uplywie 8 i 18 mi- nut od rozpoczecia dodawania roztworu dodaje sie po 3 g lodowatego kwasu octowego, a po 24 minu¬ tach jeszcze 2 g lodowatego kwasu octowego i re¬ akcje prowadzi sie dalej w ciagu 2 godzin i 35 mi¬ nut w temperaturze 55—60°C. Otrzymuje sie pro- dukt latwo rozpuszczalny w wodzie. Roztwór wod¬ ny tego produktu wykazuje opalescencje. Nastep¬ nie, mieszajac, dodaje sie 4 g lodowatego kwasu octowego i 273,4 wody i otrzymuje zóltawy, gesty, % roztwór o wartosci pH 5,2.

Przyklad XVI. 68,5 g (0,1 równowaznika grup epoksydowych) zwiazku epoksydowego o cie¬ zarze czasteczkowym 685, wytworzonego z 196 g (1 rówriowaiznik grup epoksydowych), 2,2-dwu-/4'- -hydroksyifenylo/-propanu i epichlorohydryny, jak 40 z 155 g (0,5 równowaznika grup aminowych) mie¬ szaniny amlin z 1-amino-ejkozami i 1-amiino-deko- zanu rozpuszcza sie w 37 g izopropanolu i ogrzewa do temperatury 68°C. Nastejpnie do wytworzonego roztworu dodaje sie w ciagu 30 minut roztwór zlo- 45 zony z 24,7 g (0,1 równowaznik grup aminowych) poliamidu (wytworzonego ze spolimeryzowanego kwasu linolowego i dwuetylenotriaminy) w 24,7 g izopropanolu oraz 15 g izopropanolu. Mieszanine reakcyjna utrzymuje sie w temperaturze 88°C, pod 50 chlodnica zwrotna, mieszajac w ciagu 5 godzin, po czym dodaje sie 1,85 g {0,02 M) epichlorohydryny i po uplywie 10 minut dodaje sie roztwór 16 g lodowatego kwasu octowego w 312 g odjonizowa¬ nej wody i miesza sie az do ostygniecia. Otrzy- 55 muje sie 'roztwór zawierajacy 20% substancji su¬ chej, charakteryzujacy sie mala lepkoscia i war¬ toscia pH 4,6.

Przyklad XVII. 90 g epoksydu (0,5 równo¬ waznika grup epoksydowych) wytworzonego z 2,2- 60 -dwu-/4'-hydroksyfenylo/-pTopanu i epichlorohy¬ dryny, mieszajac, ogrzewa sie razem z 31 g mie¬ szaniny amin (0,1 równowaznika tgirup aminowych) 1-amino-ejkozanu i 1-amino dokozanu i z 50 g butyloglikolu, w temperaturze 100°C w ciagu 3 go- 65 dzin. Nastepnie dodaje sie 15,6 g neopentyloglikolu23 (0,3 równowaznik* grup hydroksylowych) i 50,5 g kwasu sebacyaowego <0,5 równowaznika grup kwa¬ sowych) i miesza w ciagu 3 godzin w temperatu¬ rze IGO5*:, po czym dodaje 13,0 g (0,15 M) epichlo- rohydryny i miesza dalej w ciagu 3 godzin w tem¬ peraturze 100°C. Mieszanine poreakcyjna rozcien¬ cza sie 159 g perchloroetylenu i miesza az do ozie¬ bienia. Otrzymuje sie klarowny roztwór o srednie} lepkosci, charakteryzujacy sie liczba kwasowa 20, 109 g ?trzymanego 50*/§ roztworu zywicy miesza sie nastepnie z 62*& g SOtye roztworu butanoloweg© dwu- i trsdbwfcylowego eteru szesciometyloloaminy, po czym do tego roztworu dodaje sie 10 g 50Vd roztworu produktu przylaczenia 70 M tlenku ety¬ lenu do mieszaniny amin Cu-Cjs i mieszanine emulguje. Do uzyskanej mieszaniny wkrapla sie 56,5 g odjonizowanej wody i otrzymuje subtelnie zAyspergowana emuJsje o 30*/o zawartosci zywicy.

Przyklad XVIII. Do naczynia do wytwarza¬ nia kapieli wprowadza sie 30 1 wody, a nastepnie 2000 g reaktywnego tensydu I, wytworzonego we¬ dlug przykladu I, oraz 300 g 2% roztworu wodne¬ go etylocelulozy jako srodka zageszczajacego i mie¬ sza «ie az do dokladnego rozprowadzenia zagestni- ka. Nastepnie dodaje sie 25 006 g srodka wiazacego A, wytworzonego wedlug przykladu XI i mieszajac doprowadza odczyn mieszaniny do wartosci pH 3, za pomoca kwasu mrówkowego, po czym kapiel uzupelnia- sie woda do objetosci 100 1 i ustawia mieszadlo tak, alby powstal w roztworze lejek umo¬ zliwiajacy zasysanie duzej ilosci powierza do ka¬ pieli Mieszanie prowadzi sie dotad az objetosc ka¬ pieli na skutek spienienia sie wzrosnie do objetosci 200 1, po czym uzyskana piana naprawa sie runo z wlókna poliestrowego na dwuwaloowym fulardzie, az do uzyskania 56—40% przyrostu wagi wlókna.

Wlókno po nasyceniu suszy sie w temperaturze 140% w ciagu 10 minut i utwardza. W czasie su¬ szenia wlókna reaktywny tensyd zatraca wlasnosci powierzchniowoczynne. Otrzymuje sie runo utrwa¬ lone w sposób trwaly.

Przyklad XIX. Postepuje sie wedlug sposo¬ bu opisanego w przykladzie XVIII, ale z ta rózni¬ ca, ze zamiast tensydu I stosuje sie reaktywny teasyd, wytworzony wedlug przykladu II. Otrzy¬ muje aie równiez dobre utrwalenie wlókien runa jak w przykladzie XVIiL Przyklad XX. Postepuje sie wedlug sposobu opisanego w przykladzie XVIII, ale z ta róznica, ze zamiast srodka wiazacego A stosuje sie srodek wiazacy B wytworzony wedlug sposobu opasanego w przykladzie XX.

Otrzymuje sie równiez dobre utrwalenie wlókna jak w przykladzie XVIII.

Przyklad XXI. W naczyniu do wytwarzania kapieli umieszcza sie 70 1 zimnej wody (o tempe¬ raturze otoczenia), po czym dodaje 20 kg srodka wiazacego €, wytworzonego wedlug sposobu poda¬ nego w przykladzie XIII. Nastepnie dodaje sie 1000 g &*/• roztworu wodnego etylocelulozy i uru¬ chamia mieszadlo wysokoobrotowe w ceiu doklad¬ nego rozprowadzenia zagestnika, a nastepnie doda¬ je sie 5060 g reaktywnego tensydu XVIII, wytwo¬ rzonego wedlug sposobu podanego w przykladzie III i kapiel doprowadza sie do odczynu pH 3, za 45 50 55 60 65 14 pomoca Kwasu mrówkowego, kapiel uzupelnia «ie woda do objetosci 100 1 i obroty mieszadla tak ustawia, aby wytworzy* *ej umozliwiajacy wpro¬ wadzenie duzej ilosci powietrza do roztworu. I>o kapieli wtlacza sie dodatkowo powietrze tak dlugo az'objetosc kapieli wzrosnie ze 100 do 200 1. Wy¬ tworzona pianowa kapiela napawa sie runo, z wlókien poliestrowych, umocnione przez zeszycie, na fulardzie o dwóch równoleglych walcach lub w specjalnych urzadzeniach sitowych do napawania az do 50—70V# przyrostu wagi wlókna. Nastepnie wlókna suszy sie i utwardza w temperaturze 140°C w ciagu 5 minut. W procesie utwardzania reaktywny tensyd traci wlasciwosci powierzchnio- woczynne. Otrzymuje sie material runowy umoc¬ niony w sposób trwaly. Badanie zdolnosci zwilza¬ nia materialu runowego. 2 badanego materialu wytloczono okragla ksztaltke o srednicy 4 cm.

Próbke zawieszono nastepnie na haczykun urza¬ dzenia o budowie zblizonej do urzadzenia do bada¬ nia napiecia powierzchniowego cieczy, po czym próbke „zanurzono" w wodzie o temperaturze 20^C.

Uzyskano wyniki przedstawione w nizej podanej tablicy, gdzie podano sposób obróbki materialu oraz okres czasu od ,;zanurzen8ar do zatoniecia ksztaltki.

T Material napawany czesciowo specznialy tylko srodkiem wiazacym srodek wiazacy4- reaktywny tensyd srodek wiazacyil- reaktywngr tensyd ! srod€fe wiazacy+ ] reaktywny tensyd srodek wiazacy+ reaktywny tensyd ' a b 1 i c a Tempe¬ ratura suszenia w °C 140 140 i 1*0 120 140 ' | j Czas zwHzarria natychmiast ] ponad 10 minut ] natychmiast j natychmiast natychmiast | 9 ponad 10 minut j i. 1 . ii»nf Przyklad XXII. Postepuje sie wedlug «po» sobu opisanego w przykladzie XHX,' z ta róznica, ** stosuje sie reaktywny tensyd IV, wytworzony we¬ dlug przykladu IV, zamiast reaktywnego tensydu III Otrzymuje sie podobnie doskonale utrwalone wlókna runowe.

Przyklad XXIII. Postepuje sie wedlug spo¬ sobu opisanego w przykladzie XXI, ale z ta rózni¬ ca zamiast kwasu mrówkowego stosuje sie 1000 g chlorku magnezowego. Otrzymuje sie wlókno ru¬ nowe o podobnym trwalym utrwaleniu.

Przyklad XXIV. Postepuje sie wedlug spo¬ sobu opisanego w przykladzie XX2, ale z ta róz¬ nica, ze zamiast srodka wiazacego C stosuje sie srodek wiazacy D wytworzony wedlug sposobu opisanego w przykladzie XIV. Otrzymuje .sie wlókna o podobnym trwalym utrwaleniu.

Przyklad XXV. Utrwala sie wlókna z wel-45 *&*86 * ny cietej za pomoca nasycenia kapiela pianowa o nizej podanym skladzie. 200 g srodka wiazacego, wytworzonego wedlug przykladu XV 170 g wody; &0 g 2,5% roztworu hydrotesyetylocelulozy; 6 g reaktywnego tensydu VI (wedlug przykladu Y»; 50 g 40% roztworu kwasu octowego.

Kapiel doprowadza sie do odczynu. pH 3^ za po¬ moca kwasu mrówkowego, po czym miesza inten¬ sywnie i wtlacza powietrze, az do zwiejcszenia ob¬ jetosci kapieli o 100%. Kapiela ta nasyca sie wlókno na tak ustawionym dwuwaloowym fular- dzie, aby przyrost wagi wyniósl 40—50%. Proces suszenia prowadzi sie w ciagu 10 minut w tempe¬ raturze 110°C co jednoczesnie powoduje utrate ak¬ tywnosci tensydu. Na skutek suszenia tensyd ule¬ ga rozkladowi, i zatraca swoje wlasciwosci po- wierzchniowoczynne istotne dla fulardowania i dlatego mycie wlókien staje sie niepotrzebne. Po¬ dobnie dobre wyniki uzyskuje sie z materialami runowymi z wlókien poliestrowych i polipropyle¬ nowych.

Przyklad XXVI. Runo z cietego wlókna ce¬ lulozowego utrwala sie na fuiardzie kapiela pia¬ nowa o ninej podanym skladzie: 200 g. 50% wodnej emulsji srodka wiazacego z akrylowej zywicy wy¬ tworzonej przez kopolimeryzacje nastepujacych monomerów: 85 czesci N-toutyloakrylanu; czesci akrylonitrylu; czesci kwasu akrylowego; 4 g reaktywnego tensydu VII; 50 g wody; 40 g 2,5% roztworu karboksymetyiocelulozy; ml 20% roztworu chlorku magnezu.

Wyzej wymienioina kapiel doprowadza sie do od¬ czynu o wartosci pH 3,0, za pomoca kwasu mrów¬ kowego i mieszajac, jak opisano w przykladzie XXI doprowadza sie do spienienia sie. Wlókno fu- larduje sie az do 30—60% przyrostu wagi, po czym suszy w ciagu 10 minut w temperaturze 140°C.

W wyniku suszenia reaktywny tensyd zatraca ak¬ tywnosc hydrogilowa.

Zamiast reaktywnego tensydu XII mozna zasto¬ sowac reaktywny tensyd X wytworzony wedlug przykladu X. Zamiast karboksymetylocelulozy mozna równiez zastosowac metyloceluloze, meto- ksyceluloza lub ester kwasu poliataylewego.

Zamiast materialu runowego z welny cietej moz¬ na stosowac podobne runa z wlókien poliamido¬ wych lub poliestrowych.

Przyklad XXVII. Runo z wlókna poliestro¬ wego, umocnione przez zszycie poddaje sie napa¬ waniu na fulardzie zaprawa o nizej podanym skla¬ dzie; 20O g srodka wiazacego P, wytworzonego wedlug przykladu XV; 4 g reaktywnego tynsydu VI; 50. g 5% roztworu zagestnika z maczki z nasion chleba swietojanskiego i 80 & wody.

Kapiel doprowadza sie do odczynu o wartosci pH 3,0, za pomoca kwasu mrówkowego i postepuje da¬ lej wedlug sposobu opisanego w przykladzie XXI.

Fulardowanie prowadzi sie az do 40—60% przy¬ rostu wagi wlókien, po czym suszy sie wlókna, w ciagu 10 minut, w temperaturze 100°C, na skutek czego reaktywny tensyd traci wlasnosci iydrofi- lowe.

Zamiast reaktywnego tensydu VII mozna stoso¬ wac reaktywny tensyd VIII otrzymany wedlug przykladu VIII.

Zamiast wlókna poliestrowego mozna równiez stosowac runo z cietego wlókna poliamidowepoli- io propylenowe lub ciete wlókno welniane. Równiez mozna stosowac mieszaniny tych wlókien jak i innych zawierajacych np. wlókna poliakryLonitry- lowe.

Przyklad XXVIII. Wlókno runowe poliami- dowego dywanu iglowego fularduje sie kapiela o nizej podanym skladzie: 200 g srodka wiazacego C, wytworzonego wedlug przykladu XIII, albo 50% zawiesiny buta- dienowo-styrenowo-lateksowej; 3 g reaktywnego tensydu IX wytworzonego we¬ dlug przykladu IX; 40 g 5% metyloceiulozy; 150 g wody; ml 20% chlorku magnezu; 50 g butyloglikolu.

Kapiel doprowadza sie do odczynu o wartosci pH 2,8, za pomoca kwasu mrówkowego i postepu¬ je dalej wedlug sposobu opisanego w przykladzie XXI, wlókno fularduje sie do 40—50% przyrostu wagi, po czym suszy w temperaturze 90°C. W pro¬ cesie suszenia reaktywny tensyd traci wlasciwosci powierzchniowo czynne co umozliwia wyelimino¬ wanie procesu suszenia.

Claims (29)

Zastrzezenia patentowe 35

1. Sposób utrwalania materialów nietkanych (runowych) z wlókien szklanych luk z wlókien na¬ turalnych albo syntetycznych, zwlaszcza poliami¬ dowych, poliestrowych, poliakryionitrylowych, poli- 4Q propylenowych lub wiskozowych, metoda pianowa przy uzyciu srodków wiazacych i pomocniczych srodków pianotwórczych, znamienny tym, ze ma¬ terialy nietkane (runowe) traktuje sie, w tempera¬ turze pokojowej, wodna zaprawa o wartosci pH- 45 -2-4,5, zawierajaca "rozpuszczalny lub dajacy sie dyspergowac w wodzie srodek wiazacy oraz ewen¬ tualnie srodek zageszczajacy i jako pomocniczy srodek pianotwórczy reaktywny tensyd, stanowia¬ cy zwiazek o wysokiej aktywnosci powierzchnio- ^ wej, taki jak zeteryfikowana hydroksymetylenóme- lamina lub zeteryfikowaoy hydroksymetylenomocz- nik aSfoo kondensat wstepny aminoplastu zawiera¬ jacy zeteryfifcowane grupy hydroksymetytenomocz- nika lub hydroksymetyienomelaminy, przy czym 55 reaktywny tensyd zawiera reszty zwiazków meno- hydroksylowych o co najmniej 4 atomach wegla i reiszty amin zawierajacych grupy hydroksylowe lub reszty glikolu polietylenowego albo reszty al¬ koholu zawierajacego co najmniej dwie grupy fey- oo droksylowe, w których atomy wegla zwiazane sa z grupami o wzorze Me-OjS, w którym Me ozna¬ cza atom metalu alkalicznego, lub zawiera reszty alifatycznych kwasów hydroksykarboksylowyeh zwiazane poprzez grupy hydroksylowe z hydroksy¬ li metylenomelamina lub z hydroksymetylenomoezm-88 $86 27 kiem i ewentualnie reszty amin zawierajacych grupy hydroksylowe, przy czym wyzej okreslony tensyd, w temperaturze obróbki cieplnej materia¬ lu, wykazuje zdolnosc ulegania usieciowaniu i prze¬ chodzenia w zwiazek nierozpuszczalny, nieodwra¬ calnie pozbawiony wlasciwosci substancji po¬ wierzchniowo czynnej, a nastepnie material podda¬ je sie obróbce cieplnej w temperaturze 60—190, korzystnie 90—150°C.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako reaktywny tensyd stosuje sie kondensat wstepny aminoplastu, zawierajacy grupy hydro- ksymetylenowe czesciowo zeteryfikowane zwiaz¬ kiem hydroksylowym o wzorze HO-/CH2-CH2-0/n- -H, w którym symbol n oznacza calkowita wartosc liczbowa 2—115, a czesciowo alkoholem jednowo¬ dorotlenowym o 4—18 atomach wegla.

3. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze jako reaktywny tensyd stosuje sie dajace sie utwardzac etery hydroksymetylenoimocznika lub hydroksymetylenomelaminy, o grupach metylol • wyeh zeteryfikowanych alkanolem o 4—7 atomach wegla i polietylenoglikolem o srednim ciezarze czasteczkowym 1000—5000.

4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako reaktywny tensyd stosuje sie zwiazek o wzo¬ rze HgN-CO-NH-CHjj-O-R, w którym R oznacz i grupe alkilowa lub alkenylowa o 6—22 atomach wegla, grupe alkilocykloheksylowa lub alkilofeny- lowa o 2—12 atomach wegla w reszcie alkilowej lub grupe cykloalkilowa o 8—12 atomach wegla w pierscieniu, skondensowany z formaldehydem lub srodkiem oddajacym formaldehyd i zeteryfikowany polialkilenoglikolem o srednim ciezarze czastecz¬ kowym nie wyzszym od wartosci liczbowej 2000.

5. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako reaktywny tensyd stosuje sie kondensat wstep¬ ny aminoplastu o grupach metylolowych zeteryfi¬ kowanych czesciowo zwiazkiem hydroksylowym o co najmniej 4 atomach wegla, jak i zeteryfikowa¬ nych czesciowo alkoholami o co najmniej dwóch grupach wodorotlenowych, zawierajacymi zwiaza¬ ne z atomami wegla grupy o wzorze Me-OsS-, w którym Me oznacza atom metalu alkalicznego.

6. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako reaktywny tensyd stosuje sie zeteryfikowany hydroksymetylenomoeznik lub hyroksymetylenome- lamine, w których grupy metylolowe sa zeteryfi¬ kowane czesciowo alkanolem o 4—18 atomach we¬ gla, a czesciowo alkoholem o wzorze H-/OCH2- -CHj/jjj-OH, w którym m oznacza calkowita war¬ tosc liczbowa nie wyzsza od 25, zawierajacymi gru¬ py o wzorze Me-08S, w którym Me oznacza atom metalu alkalicznego, zwiazane z atomami wegla.

7. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako reaktywny tensyd stosuje sie kondensat wstepny aminoplastu zawierajacy grupy metylolo¬ we czesciowo zeteryfikowane zwiazkami monohy- droksylowymi o 4—22 atomach wegla, jak i cze¬ sciowo zeteryfikowane alifatycznymi kwasami hy- droksykarboksylowymi o 2—4 atomach wegla, i ewentualnie czesciowo zeteryfikowane alkanolo- amina o 2—6 atomach wegla.

8. Sposób wedlug zastrz, 1, znamienny tym, ze jako reaktywny tensyd stosuje sie hydroksymety- *8 lenomocznik lulb hydroksymetylenomelamine, w których grupy metylowe sa czesciowo zeteryfiko¬ wane alkanolem o 4—22 atomach wegla, a cze¬ sciowo zeteryfikowane nasyconymi kwasami hy- 5 droksyalkanokarboksylowymi o 2—4 atomach we¬ gla, jak i ewentualnie czesciowo zeteryfikowane etanoloamina, dwuetanoloamina lub trójetanolo- amina.

9. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze 10 jako reaktywny tensyd stosuje sie kondensat wstepny aminoplastu, w którym grupy metylolowe zeteryfikowane sa czesciowo alkanolem lub zete¬ ryfikowane pochodna kwasu tluszczowego, o co najmniej 4 atomach wegla, jak i czesciowo zete- 15 ryfikowane alkanoloamina o 2—6 atomach wegla.

10. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze jako reaktywny tensyd stosuje sie hydroksymety¬ lenomelamine, w której grupy metylolowe sa zeteryfikowane czesciowo alkanolem o 4—22 ato- 20 mach wegla i czesciowo zeteryfikowane etanolo-, dwuetanolo- lub trójetanoloamina.

11. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie zaprawe doprowadzona do wartosci pH 2,8—3,5, za pomoca lotnego kwasu. 25

12. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srodek wiazacy stosuje sie produkty stano¬ wiace polimery lub kopolimery zwiazków olefi- nowo nienasyconych.

13. Sposób wedlug zastrz. 12, znamienny tym, ze 30 jako srodek wiazacy stosuje sie polimery wywo¬ dzace sie ze zwiazków z szeregu kwasu akrylo¬ wego, butadienu lub styrenu.

14. Sposób wedlug zastrz. 13, znamienny tym, ze jako srodek wiazacy stosuje sie kopolimer 85 cze- 35 sci akrylanu N-butylu, 10 czesci akrylonitrylu i 5 czesci kwasu akrylowego.

15. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srodek wiazacy stosuje sie produkt konden¬ sacji zwiazków epoksydowych z aminami tluszczo- 40 wymi i zasadowymi poliaminami lub dwukarboksy- lowymi kwasami.

16. Sposób wedlug zastrz. 15, znamienny tym, ze jako srodek wiazacy stosuje sie produkt konden¬ sacji zwiazków epoksydowych z aminami tluszezo- 45 wymi i zasadowymi poliaminami wytworzony w srodowisku organicznego rozpuszczalnika przez poddanie reakcji poliamidu, w obecnosci organicz¬ nego rozpuszczalnika, z produktem wytworzonym z oznaczonego symbolem a) co najmniej jednego 50 zwiazku epoksydowego o co najmniej 2 grupach epoksydowych w czasteczce i z co najmniej jednej wysokoczasteczkowej aminy o 12—22 atomach we¬ gla, oznaczonej symbolem b), przy utrzymaniu pro¬ porcji równowaznikowej grup epoksydowych 55 zwiazku oznaczonego symbolem a) do grup ami¬ nowych zwiazku oznaczonego symbolem b), jak 1:0,1 do 1:0,05, z tym, ze jako poliamid uzyty w tej reakcji stosuje sie zasadowy poliamid uzyskany przez poddanie kondensacji zwiazku oznaczonego 00 symbolem c) stanowiacego polimeryczny nienasy¬ cony kwas tluszczowy, ze zwiazkiem oznaczonym symbolem c'), stanowiacym polialkilenopolianiine, przy utrzymaniu proporcji równowaznikowej grup epoksydowych zwiazku wytworzonego ze skladni- 65 ków oznaczonych wyzej symbolami a) i b),'do grup29 aminowych zasadowego poliamidu, jak 1:1 do 1:6, prowadzonej w takich warunkach pH uzyskanych n.ajipózniej 'beziposrednlio po zakonczeniu reakcji za .pomoca dodainia kwasu, aiby próbka mieszaniny po¬ reakcyjnej, po zadaniu woda, wykazywala odczyn o wartosci pH 2—8.

17. Sposób wedlug zastrz. 15, znamienny tym, ze jako srodek wiazacy stosuje sie produkt konden¬ sacji zwiazków epoksydowych z aminami tlusz¬ czowymi i zasadowymi poliaminami wytworzony w srodowisku organicznego rozpuszczalnika przez pod¬ danie reakcji co najmniej: a) jednego zwiazku epo¬ ksydowego o co najmniej dwóch grupach epoksy¬ dowych w czasteczce,, b) aminy tluszczowej o wy¬ sokim ciezarze czasteczkowym, cx) alifatycznie na¬ syconego kwasu dwukarboksylowego o co najmniej 8 atomach wegla lub alifatycznego kwasu mono- lub dwukarboksylowego o co najmniej 4 atomach wegla i ewentualnie jednego lub kilku skladników takich jak: d) wstepnego kondensatu aminoplastu zawierajacego grupy alkiloeterowe, e) alifatyczne¬ go diolu o 2—22 atomach wegla i f) polifunkcyj- nego, korzystnie dwufunkcyjnego zwiazku orga¬ nicznego zawierajacego jako funkcyjne atomy lub grupy labilne atomy chlorowca, grupy winylowe lub estrowe lub najwyzej jedna grupe kwasowa, nitrylowa, hydroksylowa lub epoksydowa razem z co najmniej jedna inna grupa funkcyjna lub in¬ nym labilnym atomem, skondensowany w danym przypadku, ewentualnie w podwyzszonej tempera¬ turze, z amoniakiem lub rozpuszczalna w wodzie organiczna zasada przy utrzymaniu alkalicznego odczynu srodowiska, za pomoca dodawania amo¬ niaku lub rozpuszczalnej w wodzie zasadowej ami¬ ny w czasie prowadzenia kondensacji lub najpóz¬ niej bezposrednio po zakonczeniu reakcji, tak aby próbka mieszaniny poreakcyjnej, w srodowisku or¬ ganicznego rozpuszczalnika, po rozcienczeniu woda wykazywala wartosc pH 7,5—12.

18. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srodek wiazacy stosuje sie mieszanine zlozo¬ na z wstepnego kondensatu aminoplastu zawiera¬ jacego grupy alkiloeterowe i produktu kondensacji zwiazku epoksydowego z amina tluszczowa i zasa¬ dowym poliamidem lub zwiazku epoksydowego z amina tluszczowa i alifatycznie nasyconym kwa¬ sem dwukarboksylowym jak i ewentualnie z bez¬ wodnikiem kwasowym.

19. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze jako zwiazek epoksydowy stosuje sie eter poligli- cydylowy 2,,2-dwu-/4'-hydroksyfenylo/-propanu za¬ wierajacy w 1 kg zwiazku co najmniej 5 równo¬ wazników grup epoksydowych.

20. Sposób wedlug zastrz. 19, znamienny tym, ze jako zwiazek epoksydowy stosuje sie produkt re- 1986 30 akcji epichlorohydryny, z 2,2'-dwu-/4'-hydroksyfe- nylo/-propanem.

21. Sposób wedlug zastrz. 16, znamienny tym, ze jako polimerycznie nienasycony kwas tluszczowy 5 stosuje sie dimer lub trimer alifatycznego kwasu tluszczowego o nienasyconym wiazaniu etyleno¬ wym.

22. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze jako poliamine stosuje sie palialkilenopoliamine o 10 wzorze H2N-/CH2CH2^NH/n-CH2- CH2-NH2, w któ¬ rym symbol n oznacza wartosc liczbowa 1, 2 lub 3.

23. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze jako kwas dwukarfooksylowy stosuje sie kwas o wzorze HOOC-/CH£/y-COOH, w którym Y oznacza 15 calkowita wartosc liczbowa 5—12.

24. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze jako bezwodnik stosuje sie bezwodnik aromatycz¬ ny mono- lub dwucyklicznego kwasu dwukarbo¬ ksylowego o 8—12 atomach wegla, dwukarboksylo- 20 wego kwasu alifatycznego o 4—10 atomach wegla lub kwasu monokarboksylowego o co najmniej 4 atomach wegla.

25. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze jako kondensat wstepny aminoplastu stosuje sie 25 eter alkilowy w wysokim stopniu zmetylolowanej melaminy, zawierajacy reszty alkilowe o 1—4 ato¬ mach wegla.

26. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze jako alifatyczny diol stosuje sie diol o 2—6 ato- 30 mach wegla o lancuchu weglowym ewentualnie porozdzielanym atomami tlenu.

27. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze jako dwufunkcyjny zwiazek organiczny stosuje sie zwiazek organiczny, zawierajacy zwiazane z reszta 35 alkilowa grupy funkcyjne jak atomy chlorowca, grupy winylowe lub grupy estrowe kwasów karbo- ksylowych albo najwyzej jedna grupe epoksydo¬ wa, karboksylowa lub hydroksylowa, razem z in¬ na grupa funkcyjna lub z innym funkcyjnym ato- 40 mem.

28. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze jako rozpuszczalna w wodzie organiczna zasade stosuje sie alifatyczna amine trzeciorzedowa lub amine zawierajaca co najmniej dwie grupy ami- 45 nowe oraz wylacznie zasadowy atom azotu, w któ¬ rej co najmniej kazda grupa aminowa zawiera jeden atom wodoru zwiazany z atomem azotu.

29. Sposób wedlug zastrz. 16, znamienny tym, ze jako srodek wiazacy stosuje sie produkt reakcji 50 zwiazku epoksydowego, aminy tluszczowej i poli¬ amidu i jedno- lub dwufunkcyjnego zwiazku or¬ ganicznego, rózniacego sie budowa od zwiazku epoksydowego, aminy tluszczowej polimerycznie nienasyconego kwasu tluszczowego i polialkileno- 55 poliaminy.88 986 nu H2C-CH L V C^^C^^-O-CHjCHOH-CH^O-^C-^)- CH, -0CH2 HC-CH, Bltk 826/77 r. 115 egz. A4 Cena 10 zl