Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do prze¬ suwania prowadnicy urabiarki lub podobnej ma¬ szyny górniczej, która to prowadnica moze byc po¬ laczona z przenosnikiem zgrzeblowym ailbo moze stanowic boczna obudowe tego przenosnika, przy czym na calej dlugosci tej prowadnicy sa .umiesz¬ czone glówne silowniki hydrauliczne do przesuwa¬ nia prowadnicy w kierunku prostopadlym do sciany urobkowej, które to silowniki sa zasilane za posred¬ nictwem dodatkowych silowników hydraulicznych dawkujacych.Znane sa urzadzenia do przesuwania prowadnicy urabiarki lub podobnej maszyny górniczej, przy czym urzadzenia te ukladaja sie z silowników hy¬ draulicznych glównych i z silowników hydraulicz¬ nych dodatkowych dawkujacych, polaczonych ze soba przewodami do przeplywu isprezonego czyn¬ nika.Wada tych znanych urzadzen jest to, ze ich do¬ datkowe silowniki hydrauliczne dawkujace maja duza pojemnosc cylindrów, przy czym pojemnosc ta w .zaleznosci od wielkosci zabioru ciecia ura¬ biarki a tym saimym od potrzebnej wielkosci prze¬ suwu prowadnicy urabiarki, musi byc regulowana za pomoca nastawnych ograniczników skoku tloka.Tak zbudowane dodatkowe hydrauliczne silowniki dawkujace sa zbyt skomplikowane, zawodne w dzialaniu , wymagaja dodatkowych urzadzen regu¬ lujacych pojemnosc cylindrów i posiadaja stosun- 2 kowo duze gabaryty, co w warunkach górniczych nie powinno miec imiejsca.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad zna¬ nych urzadzen do przesuwania prowadnicy ura¬ biarki a zadaniem wiodacym do tego celu opraco¬ wanie urzadzenia, którego pojemnosc cylindrów silowników dawkujacych nie bedzie regulowana za pomoca dodatkowych urzadzen, a miimo to pro¬ wadnica urabiarki bedzie przesuwana o zadana od¬ leglosc.Cel ten zgodnie z wynalazkiem osiagnieto dzieki temu, ze w urzadzeniu do przesuwania prowadnicy urabiairki zostaly zastosowane hydrauliczne silow¬ niki dawkujace, których pojemnosc cylindrów jest kilkakrotnie (mniejsza od pojemnosci cylindrów si¬ lowników glównych, odpowiadajacej zadanej wiel¬ kosci przesuwu tloków tych silowników i ze silow¬ niki dawkujace sa uruchomiane ze stanowiska sterowniczego pojedynczo lub w zespolach utwo¬ rzonych z silowników dawkujacych przyporzadko¬ wanych kilku sasiednim silownikom glównym.Zatem zgodnie z wynalazkiem maksymalna po¬ jemnosc cylindra silownika dawkujacego jest znacz¬ nie mniejsza od pojemnosci cylindra zasilania po¬ szczególnego silownika glównego przy zadanej gle¬ bokosci powrotu, która wynika z zabioru ciecia ura¬ biarki. Jesli na przyklad strug weglowy pracuje przy "zabiorze ciecia równym 6 cm, to prowadzenie struga przy normalnej pracy musi po przejsciu struga byc kazdorazowo przesuniete o <5 om, oo od- 9123891238 3 powiada odpowiedniej objetosci zasilania cylindra silownika powrotnego. Poniewaz jednak objetosc dawkujaca cylindrów silowników dawkutócych jest kilkakrotnie [mniejsza niz ta objetosc zasilania, to zgodnie z wynalazkiem moga byc zastosowane si¬ lowniki dawkujace odpowiednio male. Nastepnie korzystne jest, ze silowniki dawkujace nie wyma¬ gaja zadnych urzadzen do nastawiania iskoku.Ilosc cieczy pod cisnieniem, która kazdorazowo musi byc doprowadzana do cylindrów silowników glównych jest zalezna od ilosci skoków dawkuja¬ cych, a zatem pozwala sie sterowac w prosty spo¬ sób za pomoca kazdorazowej ilosci skoków.Zgodnie z wynalazkiem, istnieje "równiez mozli¬ wosc j^izyppczadltowania dwóch dulb wiecej sasied¬ nich ^Uownikflw, glównych jednemu wspólnemu si¬ lownikowi dawkujacemu, którego objetosc dawko¬ wania w tym przypadku jest kilkakrotnie mniejsza niz flbfefos&^za^stifo! tej grupy cylindrów silowni- ków'*'£&AVifrcIl* odpowiadajaca kazdorazowej iza- danej glejbokosci powrotu. Równiez przy tym spo¬ sobie obszar zabudowy zostaje znacznie umniej¬ szony.Jak wspomniano, uruchamianie silowników daw¬ kujacych nastepuje celowo ze stanowiska sterowa¬ nia. Jest tutaj korzystne pracowanie za pomoca im¬ pulsowego sterowania silowników dawkujacych przy zastosowaniu nadajnika impulsów umieszczo¬ nego przy stanowisku sterowania tak, aby kazde¬ mu impulsowi sterujacemu odpowiadal co najmniej jeden skok dawkujacy przyporzadkowanego silow¬ nika dawkujacego. Zatem za pomoca ilosci impul¬ sów isterujacych, nadawanych ze stanowiska stero¬ wania mozna regulowac ilosc skoków dawkujacych a przez to ilosciowe sterowanie silowników glów¬ nych.Mozliwe jest przyporzadkowane silownikom daw¬ kujacym lub grupie sasiednich silowników dawku¬ jacych, kazdorazowo zaworu sterujacego, przy czym zawory sterujace moga byc kazdorazowo przyla¬ czone do stanowiska sterowania za pomoca prze¬ wodu sterowania. Z korzyscia mozna uruchamiac zawory isterujace za pomoca cisnieniowych przewo¬ dów sterowania, chociaz moga byc przewidziane równiez przewody sterujace elektryczne lufo hy¬ drauliczne. Dalej, istnieje mozliwosc, zgodnie z wy¬ nalazkiem, przyporzadkowania kazdemu silowni- kowi dawkujacemu lub teg grupie silowników daw¬ kujacych, mechanizm przelaczania skokowego, któ¬ ry jest zdalnie uruchamiany.Mozna przy tym tak dobrac uklad, ze poszcze¬ gólne mechanizmy przelaczania skokowego dadza sie nastawiac na rózna ilosc skoków dawkujacych, co na przyklad moze byc realizowane skokowo przez mechanizm napedowy, napedzany hydraulicznie lub pneumatycznie. A zatem kazdorazowy mechanizm przelaczania skokowego moze byc nastawiiany ze stanowiska sterowania na zadana ilosc skoków dawkujacych, Szczególnie proste i niezawodne w dzialaniu sterowanie silownika dawkujacego osiaga sie, gdy zgodnie z wynalazkiem elementy do sterowania lufo uruchamiania 'silowników dawkujacych sa kaz¬ dorazowo przylaczone do ogólnego przewodu zasi¬ lajacego za posrednictwem zlacza przewodowego 4 i kazdemu silownikowi dawkujacemu przyporzad¬ kowana jest para przelaczników czasowych nasta¬ wionych na rózne czasokresy, czy przym kazdora¬ zowo jeden z przewodów sterowania zalacza pierw¬ sze przelaczniki czasowe, zas inny przewód stero¬ wania zalacza nastepne i przez to przelaczniki cza¬ sowe zalaczone do jednego przewodu sterowania kolejno wykazuja wzrastajacy czas wlaczania, zas przelaczniki lezace w innym przewodzie sterowa¬ nia, w tej samej kolejnosci wykazuja malejacy czas wlaczenia. W tym przypadku do sterowania silow¬ ników dawkujacych bedzie potrzeba ulozyc tylko dwa przewody wzdluz chodnika urobowego. Daje sie tak dobrac rozmieszczenie, ze przelaczniki po uplywie z góry okreslonego czasu lacza przewód sterowania przez zawór, z przewodem, który pozo¬ staje odciety od drugiego przelacznika czasowego, az do uplywu jego czasu i który powoduje uru¬ chomienie zaworu sterujacego silownika dawkuja¬ cego lub silowników dawkujacych z chwila, gdy one zostaja uwolnione przez oba przelaczniki czasowe.Przewody sterowania sa podlaczone w stanowisku sterowania do nadajnika sygnalu czasu o zmienio¬ nym okresie sygnalu. W tym przypadku przelaczniki czasowe sa tak skonstruowane, ze przy ustaniu sygnalu przelaczaja isie samoczynnie z powrotem do swego polozenia wyjsciowego, a przez to znów zamykaja przewody sterowania.Przyklady wykonania wynalazku sa blizej wy¬ jasnione na (rysunku, na którymi fig. 1 przedstawia schemat polaczen sterowania silownika dawkuja¬ cego, ifiig. 2 — stanowisko sterowania zaworami, fig. 3 — dalszy przyklad wykonania sterowania si¬ lownika dawkujacego pracujacego w funkcji czasu, które to sterowanie moze byc zastosowane w po¬ laczeniu z urzadzeniem isterujacym wedlug ifiig. 1, fig. 4 — imechanizm przelacznika czasowego z uiru- chamianym przez niego nastawnikiem.Na fig. 1 przez 10 jest oznaczony przenosnik przodkowy, który isklada sie z polaczonych w zna¬ ny sposób pojedynczych segmentów rynnowych przegubowo ruchomych i który zairazem stanowi prowadnice dla urafoiarki. Przez 11 oznaczone sa silowniki glówne, które leza po stronie przenosnika zwróconej do przodka wybierkowego i tutaj opieraja sie w znany sposób na kroczacych zesta¬ wach obudowy. Na dlugosci przenosnika przewi¬ dziana jest wieksza ilosc takich silowników glów¬ nych 11, aby natychmiast po przejsciu uirafoiarki mozna bylo przesunac przenosnik przodkowy ku nowemu przodkowi wybierkowemu. Tloczyska 12 silowników powrotnych obejmuja przienosnik 10 od strony podsadzki.W przykladzie wykonania przedstawionym w schematycznym uproszczeniu komory cisnieniowe 13 sa miedzy soba polaczone wspólnym przewodem 14.Obu silownikom glównym jest przyporzadkowany wspólny silownik dawkujacy 15, którego tlok jest oznaczony przez 16. Objetosc cylindra silownika dawkujacego 15 jest kilkakrotnie mniejsza niz obje¬ tosc zasilania silowników glównych i odpowiada zadanej odleglosci przesuwu tloków obu silowni¬ ków glównych 11 tak, ze przy pojedynczym skoku dawkujacym tloczyska 12 obu silowników glów¬ nych 11 zostaja wysuniete na odleglosc, która jest 40 45 50 56 6091238 6 znacznie mniejsza oiz odleglosc powrotu odpowia¬ dajaca zabiorowi ciecia uiraibiarki. Przez 17 jest onzaczony zawór przelaczajacy, który przez prze¬ wód 18 jest przylaczony do scianowego przewodu cisnieniowego P przechodzacego wzdluz sciany.Zawór 17 jest utrzymywany w polozeniu przela- czeniowym a, w którymi przesetrzen 20 cylindra si¬ lownika dawkujacego 15 jest polaczona z cisnienio- wyim przewodem P, podczas gdy diruga przestrzen cylindrowa 21 cylindra silownika dawkujacego jest przylaczona do przewodu 14 przez przewód 22.Przez zasilenie tloka naisitawczego 23 sprezonymi czynnikiem zawór przelaczajacy 17 skladajacy sie z zaworu suwakowego moze byc doprowadzony do przelaczenoiowego polozenia b, w którym przestrzen cylindra isilownika dawkujacego jest polaczona za pomoca przewodu 14 z przewodem 18 i prze¬ strzenia 21.Tlok nastiawczy 23 jest uruchamiany przez prze¬ wód 24, który jest polaczony z zaworem steruja¬ cym 25. Ten zawór sterujacy jest przylaczony do przewodu 18 poprzez przewód 26, zas poprzez prze-u wód 27 do przewodu ujsciowego R przebiegajacego wzdluz sciany. Zawór sterujacy 25 równiez sklada sie z zaworu suwakowego, który jest u-tzrymywany w przedstawionym polozeniu przelaczniowym przez sprezyne 28. Uuiruchomienie zaworu sterujacego na¬ stepuje za pomoca nastawczego cylindra 29, którego tlok daje sie przestawiac przeciwko sile przywra¬ cajacej sprezyny 31. Z tloczyskiem tloka 30 pola¬ czona jest czesc Minowa 32, która dziala na popy- chacz 33 suwaka zaworu sterujacego 25.Cylindrowa przestrzen 34 jest przez przewód 35, w którym lezy zawór zwrotny 36, przylaczona do przewodu sterujacego przechodzacego wzdluz chod¬ nika uirobowego, celowo pneumatycznego przewodu sterowania ST. Równolegle z 0aworem zwrotnym 36 jest umieszczony dlawik 37 razem z otwiera¬ jacym sie w odwrotnym kierunku zaworem zwrot¬ nym 38. Przewód sterowania ST sklada sie z wiaz¬ ki przewodów, która ze stanowiska sterowania z jest przeprowadzona wzdluz sciany i której poszcze¬ gólne przewody prowadza do róznych silowników dawkujacych wzglednie do ich cylindrów nastaw- czych 29. Stanowisko sterowania jest oznaczone na fig. 2 przez Z. Przez uruchomienie przelaczników 39 i 40 poszczególne przewody sterowania moga byc 'polaczone z cisnieniowym przewodem sterowa¬ nia pompy sterujacej STP lub innego zródla cisnie¬ nia medium.Element przelaczajacy 39 odpowiadajacy silow¬ nikowi dawkujacemu 15 obu -silowników glównych 11 zostaje uruchomiony przez stanowisko sterowa¬ nia Z i przez to przynalezny przewód sterowania ST jest zasilony cisnieniem sterowania. Cisnie¬ nie zostaje przeniosione przez przewód 35 i otwie¬ rajacy sie zawór zwrotny 36 do cylindra nastaw¬ czego 29, wskutek czego tenze wysuwa sie prze¬ zwyciezajac sile sprezyny zwrotnej 31 przy tym za posrednictwem czesci klanowej 32 i popychacza 33 przelacza zawór sterujacy 25. Wskutek tego serwo- cyMnder 23 zaworu przelaczajacego 17 zostaje przy¬ laczony do cisnieniowego przewodu P przez prze¬ wód sterujacy 25 i oba przewody 26 i 18 tak, ze ziawór przelaczajacy osiaga polozenie przelaczenio- we b, przezwyciezajac sile zwrotna sprezyny 19.W tym polozeniu przelaczeniowym przestrzen cy¬ lindra silownika dawkujacego zostaje przylaczona do przewodu cisnieniowegop rzez przewody 22 i 18 tak, ze tlok 16 wykonuje skok dawkujacy i przy tym przetlacza znajdujaca sie w przestrzeni cylin¬ drowej 20 ciecz cisnieniowa przez zawór przetlacza¬ jacy i przewód 14 do przestrzeni cylindrowych. Przy tym tloczysfcu 12 wysuwaja sie o z góry okreslony wymiar, który jest znacznie mniejszy niz odleglosc odpowiadajaca izalbiorowii ciecia urabiarki.Skoro tylko zanika sygnal sterujacy przewodu sterowania ST, sprezony czynnik znajdujacy sie w przestrzeni cylindrowej 34 cylindra sterujacego 29, splywa do odciazonego od cisnienia przewodu sterowania przez dlawik 37 i zawór zwrotny 38, przez co tlok nastawczy 30 zostaje [przestawiony z powrotem, dzieki swojej sprezynie 31 i odpowied¬ nio do tego zawór isterujacy 25, pod dzialaniem swo¬ jej isprezyny 28 zostaje z powrotem przelaczony do wskazanego polozenia wyjscoiwego. W tym poloze¬ niu przelaczendowym przewód 24 prowadzacy do serwocylindra 23 jest polaczony z przewodem po¬ wrotnym R przez przewód 27. Wskutek tego serwo- tlok zostaje odciazony od cisnienia tak, ze równiez zawór przelaczajacy 17 przelacza sie znów w po¬ kazane polozenie przelaczeniiowe a. W tym poloze¬ niu przelaczeniiowym przestrzen 20 cylindra silow¬ nika dawkujacego jest podlaczona do przewodu cis¬ nieniowego P przez przewód 18, podczas gdy na przeciw lezaca przestrzen cylindrowa 21 jest pola¬ czona z prizestrzeniami cylindrowymi 13 przez prze¬ wody 22 i 14. W ten sposób tlok dawkujacy 16 wy* konuje skok w przeciwnym kierunku, przy którym sprezony czynnik znajduje sie w przestrzeni 21 cy¬ lindra silownika dawkujacego zostaje doprowadzone do przestrzeni 13 silowników glównych. Daje sie zauwazyc, ze przy kazdymi impulsie sterujacym zo¬ staja spowodowane dwa skoki dawkujace. A aafcem ilosc skoków dawkujacych i przez to wielkosc wy¬ suwu tloków silowników glównych wzglednie prze- imiesizczenie prowadzenia urabiarkii moze byc do¬ kladnie sterowana za pomoca ilosci impulsów ste¬ rujacych.Oczywiscie mozliwe jest dolaczenie do silownika dawkujacego 15 tylko jednego silownika glównego 11. W tym przypadku wszystkie przewidziane w scianie isiilowniki glówne isa kazdorazowo wypo¬ sazone we wlasny silownik dawkujacy i w odpo¬ wiednie sterowanie silownikami dawkujacymi. Przy stanowisku sterowniczym Z aimieszczono jeden wla¬ sny organ przelaczajacy 39 do kazdego silownika dawkujacego. A zatem istnieje (mozliwosc sterowa¬ nia poszczególnych silowników pojedynczo lub tez grupowo, zais przez ilosc skoków dawkujacych mozr liwosc dokladnego sterowania ilosciowego zasilania silowników glównych.Przelaczniki 40 przy stanowisku sterowniczym Z moga (byc zastosowane do grupowego sterowania si¬ lowników dawkujacych 15. Przy tym mozliwe jest dobranie ukladu na przyklad talk, ze przy urucha¬ mianiu .poszczególnych przelaczników 40, grupa skladajaca sie na przyklad z dwóch do dziesieciu silowników dawkujacych otrzymuje kazdorazowo 40 . 45 50 89 607 91238 8 jednoczesnie swój impuls sterujacy przez przewód sterowania ST.Nadawarnie impulsów moze byc uskuteczniane recznie za pomoac specjalnego nadajnika impulsów, kitóory jest umieszczony przy stanowisku sterowni¬ czym Z. Równiez w przypadku tym dobiera sie uklad talk, alby kazdemu impulsowi sterujacemu od¬ powiadal co najmniej jeden slkok dawkujacy przy¬ porzadkowanego silownika dawkujacego. Dalej, istnieje mozliwosc przyporzadkowania kazdemu si¬ lownikowi dawkujacemu 15 wzglednie grupie si¬ lowników dawkujacych kazdorazowo, celowo umie¬ szczonego przy obudowie mechanizmu przelaczenia skokowego, który jest uruchamiany ze stanowiska sterowania przez przewód starowania i przy swoim uruchomieniu przelacza zawór wzglednie zawory afljbo 17. Przy tym, mechanizmy przelaczenia sko¬ kowego sa tak skonstruowane, ze moga byc zdalnie nastawiane na rózna ilosc skoków dawkujacych.W tym celu mechanizmy przelaczenia skokowego otrzymuja hydraulicznie lulb pneumatycznie nape¬ dzany mechanizm napedowy, który przez kazdora¬ zowy przewód sterowania moze byc nastawiony na rózna ilosc skoków dawkujacych.Uruchamianie zaworów 25 wzglednie przelaczenie aaworów przelaczeniowych 17 mozna wedlug fig. 3, uskuteczniac równiez przez sterowanie czasowe. Na fig. 3 przewidziano kilka zaworów przelaczajacych 17, którym kazdorazowo jest przyporzadkowany si¬ lownik dawkujacy 15, jak to pokazuje fig. 1. Na fig. 3 nie sa przedstawione poszczególne silowniki dawkujace i glówne. Zawory 17 sa tutaj kazdora¬ zowo przylaczone przez przewód 50 odpowiadajacy przewodowi 18 do cisnieniowego przewodu P przodka. W przewodach przylaczeniowych 50 sa kazdorazowo rozmieszczone jeden za drugim cza¬ sowniki 51a do 51f, wzglednie 52a do 52f, które skladaja sie z zaworu przelaczajacego uruchamia¬ nego przez mechanizm czasowy.Czasowniki 5la do 51f sa przylaczone do przewo¬ du sterowania ST1, zas czasowniki 52a do 52f do przewodu sterowania S.T2. Oba przewody sterowa¬ nia sa polaczone ze stanowiska sterowania Z. Cza¬ sowniki 51a do 51f wykazuja wzrastajace czasy wlaczenia w kolejnosci zaznaczonej przez strzalke A, na przyklad w ten sposób, ze czas wlaczenia czasownika 51a wynosi piec sekund, zas czasowni¬ ków dodatkowo wlaczanych w kierunku strzalki A wynosi w stosunku do poprzedniego czasownika kazdorazowo o piec sekund wiecej. W ten sposób czas wlaczenia czasownika 51f wynosi 30 sekund.Czasowniki 52a do 52f przelaczone do drugiego przewodu sterowania ST2 wykazuja w kierunku przeciwnym kazdorazowo o piec sekund wzrasta¬ jace czasy wlaczenia. W ten sposób czas wlaczenia przelacznika 52a wynosi piec sekund, podczas gdy czas wlaczenia ostatniego w kolejnosci czasownika wynosi 30 sekund.Uklad mozna tak doibrac, ze czasowniki otwiera¬ ja zawór przelaczajacy tkwiacy w przewodzie przy¬ laczeniowym 50, gdy w stanowoisku sterowania Z .zastaje nadany impuls odpowiadajacy kazdorazo¬ wemu czasowi wlaczenia. Przy tym jest mozliwe przylaczenie pojedynczego" lub grupowo zaworów sterujacych do cisnieniowego przewodu P przodka dzieki nadawaniu róznych impulsów. Jesli na przy¬ klad zawór sterujacy 17c ma byc polaczony z cis- nienioywm przewodem P, to w stanowisku sterowa- niia Z zostanie wywarty na czasownik przez prze- wód sterowania ST1 impuls czasowy trwajacy 20 sekund. Przy tym otwieraja sie wszystkie czasow¬ niki, których czas wlaczenia nie jest wiekszy od 20 sekund, a zatem w niniejszym przykladzie czasow¬ niki 51a do 51d.Odpowiednio ze stanowiska sterowania Z przez przewód ST2 zostaje przeniesiony impuls sterujacy trwajacy 15 sekund, pod którego dzialaniem otwie¬ raja sie czasowniki 52a do 52c. A zatem z obu szeregów czasowników zadziala tylko ta para cza- sowinków, która jest umieszczona w przewodzie przylaczeniowym 50 prowadzacym do zaworu ste¬ rujacego 17c, a wiec w wybranym przykladzie cza¬ sowniki 51d do 52a. Nastepstwem otwarcia sie za¬ worów przelaczajacych przyporzadkowanych tym czasownikom jest to, ze zawór sterujacy 17c zostaje polaczony z cisnieniowym przewodem P, przez co jSkok dawkujacy zostaje spowodowany w analogicz¬ ny sposób jak w fiig. 1.Jesli przykladowo zawory isterujace 17c i 17d maja ibyc uruchomione jednoczesnie, aby uruchomic cylinder dawkujacy, na przewód sterujacy SU zo¬ staje przeniesiony impuls czasowy 16 sekundowy, zas na przewód sterujacy ST2 impuls czasowy 25 sekundowy. Przez to zostaje spowodowane otwarcie zaworów przelaczajacych czasowników 51b i 51c wzglednie 52e i 52d tak, ze zawory 17e i 17d zo- stja przylaczone do cisnieniowego przewodu P.Tym sposobem jest mozliwe przylaczenie zaworów ste¬ rujacych do przewodu P .pojedynczo luib grupowo, kiedy przez przewody sterowania zostaja przeno¬ szone impulsy czasowe o róznym czasie trwania.W stanowisku sterowania Z moga byc umieszczone elementy przelaczajace 53, 54, 55, przy których uruchomieniu zostaja wlaczone pojedyncze zawory 40 sterujace lub grupy zaworów sterujacych.Impulsy sterujace moga byc impulsami elektrycz¬ nymi, hydraulicznymi lulb pneumatycznymi. Zamy¬ kanie przelaczników czasowych po kazdorazowym przebiegu przelaczania celowo nastepuje samoczyn¬ nie za pomoca mechanizmu czasowego czasownika.Jest jednak równiez mozliwe spowodowanie zam¬ kniecia czasowników za pomoca impulsu zamy¬ kajacego, po dokonanym skoku dawkujacym. Poza tym czasowniki 51 i 52 moga byc tak skonistruo- 60 wane, ze sa kazdorazowo wlaczane przez krótki impuls nie ibedacy funkcja czasu. Jesli przy tym przez przewody sterowania ST1 i ST2 zostaje prze¬ niesiony impuls sterujacy, to zaskakuja wszystkie czasowniki 51a do 51f wzglednie 52a do 52f, jed- 55 nakze bez otwierania przyporzadkowanych im za¬ worów przelaczajacych. Zawory te zostaja otwarte dopiero po uplywie zadanego czasu wlaczania, na przyklad po 5 sekundach dla czasownika 5la, po sekundach dla czasownika 51b, przy czym rów- 80 niez tutaj dobiera sie uklad tak, ze czasy wlaczenia czasowników 51a do 51f wzrastaja w jednym kie¬ runku, zas czasowników 52a do 52f wzrastaja w drugim kierunku. Jesli wiec w tym przypadku zostanie przeniesiony na czasowniki, przez prze- 6s wód sterowania ST1, impuls sterujacy, to zaskakuja91238 wszystkie czasowniki, przy czyim czasownik 51a otwiera swój zawór przelaczajacy po 5 sekundach, czasownik 51b po 10 sekundach ditd. Jesli na przy¬ klad po Ii5 sekundach zostanie przeniesiony przez przewód sterowania ST1 impuls przywracajacy, to czasowniki.51d do 51f, które dotychczas nie otwo¬ rzyly swego zaworu przelaczajacego, wracaja do po¬ lozenia zerowego, podczas gdy czasowniki 51a do 51c utrzymuja swój zawór przelaczajacy w stanie otwartym. Jesli na przyklad zawór przelaczajacy 17d mia ibyc polaczony z cisnieniowym przewodem P, odpowiednim impulsem zostaje podany do prze¬ wodu sterowania ST2, przez co zawory przelacza¬ jace czasowników 52a zostaja otwairte w kolejnosci czasowej kazdorazowo co 5 sekund. A wieje po 20 sekundach otwiera sie zawór przelaczajacy czasow¬ nika 52d. Gdy teraz przez przewód sterowania ST2 zostanie przeniesiony impuls przywracajacy, to cza¬ sowniki 52e i 52f zostaja przywrócone do polozenia wyjsciowego.Zawory przelaczajace czasowniki 51c i 52d sa otwarte tak, ze zawór sterujacy 17d ma polaczenie z cisnieniowym przewodem P. Tym sposobem moz¬ na równiez uruchamiac zawory sterujace wzglednie przyporzadkowane im cylindry dawkujace, poje¬ dynczo lulb grupowo, w funkcji czasu.Eig. 4 pokazuje mechaniczny przelacznik czasowy 56, tkwiacy w przewodzie sterowania ST, który prowadzi do cyfltindra nastawczego 29 (fiig. 1). Me¬ chaniczny przelacznik skokowy 56 jest tak skon¬ struowany, ze przy kazdym impulsie 'sterujacym, przenoszonym przez przewód sterowania ST, zostaje przelaczony o jeden takt przelaczajacy. Dla uwi¬ docznienia zasady .przedstawiona jest wskazówka 58, która porusza sie po skali 57. Przez pierwszy impuls sterujacy wskazówka 58 zostaje doprowa¬ dzona do polozenia przelaczenia x, przez drugi im¬ puls sterujacy z tego polozenia do polozeniia prze¬ laczenia x', przez trzeci impuls sterujacy w polo¬ zenie przelaczenia x" itd. Kazdemu polozeniu prze¬ laczenia x, x', odpowiada przy tym kazdorazowo . skok dawkujacy lub z góry okreslona ilosc skoków dawkujacych przyporzadkowanego cylindra dawku¬ jacego.Jesli odnosny silownik dawkujacy ma na przy¬ klad wykonac dwa -skoki dawkujace, to na mecha¬ niczny przelacznik czasowy 56 zostaja przeniesione przez przewód, sterowania ST, dwa impulsy ste¬ rujace, wskutek czego mechaniczny przelacznik cza¬ sowy zostaje doprowadzony do polozenia przelacze¬ nia x'. Poczawszy od polozenia przelaczeniowego x' mechaniczny przelacznik czasowy biegnie samo¬ czynnie z powrotem w przedstawione polozenie ze¬ rowe, przy czym w polozeniu przelaczeniowym x i x' cylinder nastawczy 29 zostiaje kazdorazowo za¬ salany cisnieniem przewodu zasilania ST, tak, ze przez to zostaje spowodowany skok dawkujacy, jak to jest przedstawione na fiig. 1.Mechaniczne przelaczniki czasowe moga byc zwy¬ czajnymi mechanizmami zegarowymi, które przez naped na przyklad elektryczny, hydrauliczny lub pneumatyczny zostaja doprowadzone do kazdorazo¬ wego polozenia przelaczeniowego xix' od którego biegna one nastepnie samoczynnie z powrotem w polozenie zerowe. u iFrzedstawdone na rysunku przyklady wykonania sluza .jedynie dda wyjasnienia zasady wynalazku, który daje sie urzeczywistnic w rózny sposób. Na przyklad przy ukladach wedlug fig. 1 i 4 nie trzeba przewidywac cylindrów nastawczyeh 29. Mozliwe jest na przyklad, bez zadnych trudnosci, zasalanie serwocyOindra (zaworu sterujacego 25 wzglednie za¬ woru 17 cisnieniem przewodu sterowania ST, ajby sklonic .przyporzadkowany silownik dawkujacy do wykonania skoku dawkujacego. Przy ukladzie we¬ dlug fig. 3 zawory sterujace moga byc zastapione równiez przez zawory sterujace 25 z fig. 1.Malogabarytowe cylindry dawkujace 15 moga byc polaczone z przyporzadkowanym cylindrem powrot¬ nym w jedna jednostke konstrukcyjna. Moga byc przy tym ujete razem równiez przynalezne zawory sterujace, przelaczniki czasowe i inne elementy w jedna calosc konstrukcyjna. 60 00 PL PL PL PL PL