Przedmiotem wynalazku jest hydrauliczny roz¬ dzielacz obrotowy z plaskim elementem rozrzado¬ wym sluzacy do sterowania silownika dwustron¬ nego dzialania na przyklad górniczego stojaka hy¬ draulicznego.Znane sa rozdzielacze z plaskim elementem roz¬ rzadowym, który jest krazkiem przylegajacym plaska powierzchnia do drugiego krazka, unieru¬ chomionego w obudowie. Otwory w krazku nie¬ ruchomym prowadza do przewodów tlocznego i splywowego oraz do obu komór silownika. W pew¬ nych polozeniach katowych elementu obrotowego otwory wzglednie kanaly w tym elemencie pokry¬ waja otwory w krazku nieruchomym, laczac na przemian jedna z komór silownika z przewodem tlocznym, a druga ze splywem, zas w innych polozeniach calkowicie odcinaja silownik, powo¬ dujac jego zablokowanie.Tego rodzaju znane rozdzielacze maja liczne za¬ lety jak wygodna obsluga reczna dzwignia obro¬ towa, mozliwosc szybkiego przestawiania, a przede wszystkim male wymiary zewnetrzne calego roz¬ dzielacza. Jednakze rozdzielacze te, jak podaje li¬ teratura, maja zastosowanie ograniczone do cis¬ nien oleju ponizej 100 kg/cm2. Powodem tego ogra¬ niczenia jest duza sila wywierana przez cisnienie wewnetrzne na obrotowy element rozrzadowy, która dociska ten element do krazka nierucho¬ mego. Powyzej pewnego cisnienia sila docisku jest. tak wielka, ze obrót dzwignia reczna jest utrud¬ niony. Przy zastosowaniu wodnej emulsji oleju, jako cieczy hydraulicznej, zastosowanie tego ro¬ dzaju znanych rozdzielaczy jest ograniczone do jeszcze nizszych cisnien, poniewaz emulsja nie ma zdolnosci smarowniczej, która ma olej. Wobec tego obracanie elementu rozrzadowego wymaga wiekszej sily niz przy zastosowaniu oleju i moze doprowa¬ dzic do zatarcia sie metalicznych powierzchni cier¬ nych oraz zablokowania rozdzielacza w przypad¬ lo kowym polozeniu.W nowoczesnych urzadzeniach hydraulicznych stosuje sie cisnienie cieczy hydraulicznej do 200 kg/cm2 oraz istnieje tendencja zastepowania w tych urzadzeniach oleju wodnymi emulsjami.Znane rozdzielacze hydrauliczne wymienionego typu nie moga byc stosowane w tych warunkach.Znane jest w róznych urzadzeniach hydraulicz¬ nych odciazanie elementów, na które dziala cis¬ nienie wywolujac sile w okreslonym kierunku, przez takie ich uksztaltowanie, aby to samo cis¬ nienie dzialalo na czesc powierzchni tych elemen¬ tów wytwarzajac sile o kierunku przeciwnym.Próby przekonstruowania opisanego powyzej roz¬ dzielacza obrotowego z zastosowaniem w znany sposób odciazenia elementu rozrzadowego wyka¬ zaly koniecznosc znacznego powiekszenia zewnetrz¬ nych wymiarów rozdzielacza, co jest wysoce nie¬ pozadane.Celem wynalazku bylo nowe uksztaltowanie hy- draulicznego rozdzielacza obrotowego, umozliwia- 92 64892 648 jace stosowanie tego rozdzielacza do cieczy o wy¬ sokim cisnieniu nawet wówczas, gdy ciecz te sta¬ nowi emulsja wodna oleju, jednakze bez powiek¬ szenia wymiarów zewnetrznych rozdzielacza.Cel ten zostal osiagniety dzieki zabezpieczeniu w rozdzielaczu wedlug wynalazku znacznej czesci przekroju elementu obrotowego przed dzialaniem cisnienia cieczy hydraulicznej.W rozdzielaczu wedlug wynalazku podobnie jak w rozdzielaczach znanych, element obrotowy znaj¬ duje sie w komorze polaczonej z przewodem tlo¬ cznym i jest dociskany do nieruchomego krazka zarówno dzialaniem cisnienia cieczy jak i sprezy¬ na. Sprezyna jest niezbedna do zachowania do¬ cisku wymienionych elementów zanim w komorze wewnetrznej zapanuje cisnienie.Istota wynalazku polega na tym, ze na czesci elementu rozrzadowego po stronie odwróconej od nieruchomego krazka zalozone sa dwie tuleje usz¬ czelniajace metalowa i gumowa scisle przylega¬ jace do tej czesci elementu rozrzadowego, która ma nieco mniejsza srednice niz czesc pozostala.Dzieki temu, ze przestrzen pomiedzy elementem rozrzadowym a walkiem sluzacym do jego obra¬ cania jest polaczona z otoczeniem, wewnatrz tych tulei panuje cisnienie otoczenia, wobec czego cis¬ nienie cieczy w wewnetrznej cisnieniowej komorze rozdzielacza dziala jedynie na pierscieniowa czesc powierzchni elementu rozrzadowego, stanowiaca róznice miedzy powierzchnia pelnego przekroju, a powierzchnia przekroju jego zwezonej czesci.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na rysunku w przekroju osiowym.W obudowie l umieszczony jest krazek 2 zabez¬ pieczony kolkiem 3 przed obracaniem sie uszczel¬ niony wzgledem obudowy uszczelka 4 o przekroju kolowym i docisniety cylindrycznym wystepem pokrywy 5. W tym wystepie pokrywy 5 jest ulo- zyskowany obrotowy rozrzadowy element 6. Po¬ krywa jest uszczelniona wzgledem obudowy usz¬ czelka 7 o przekroju kolowym. Pokrywa 5 jest po¬ laczona z obudowa wkretami 8. Do obracania ele¬ mentu rozrzadowego sluzy walek 9. Jeden koniec tego walka wystajacy na zewnatrz i majacy prze¬ krój kwadratowy sluzy do zakladania na nim dzwigni nieuwidocznionej na rysunku, natomiast drugi stanowi sprzegla z elementem rozrzadowym, przy czym pokrywa 5 w danej czesci jest tak uksztaltowana, aby ograniczala kat obrotu recznej dzwigni.Koncówka walka 9 skierowana do wnetrza roz¬ dzielacza ma równiez przekrój kwadratowy lub szesciokatny i jest umieszczona we wglebieniu w elemencie 6, majacym ten sam przekrój. Przewi¬ dziany minimalny luz w tym polaczeniu zapewnia doskonaly styk plaskich powierzchni elementu roz¬ rzadowego 6 i krazka 2. Sprezyna 10 jest jednym koncem oparta na pierscieniowej powierzchni roz¬ rzadowego elementu 6, a drugim koncem na wew¬ netrznej powierzchni pokrywy 5 za posrednictwem krazka 11.Na czesci rozrzadowego elementu 6 o zmniej¬ szonej srednicy nalozone sa scisle przylegajace tuleje 12 i 13. Tuleja 12 jest metalowa, a tuleja 13 gumowa. Tuleje te stanowia uklad uszczelnia¬ lo jacy wewnetrzna cisnieniowa komore 16 od strony polaczenia elementu rozrzadowego z walkiem.W zasadzie elementem uszczelniajacym jest gu¬ mowa tuleja 13, zas tuleja 12 zabezpiecza ja przed wtloczeniem gumy do szczelin. Walek 9 jest usz¬ czelniony w obudowie 1 uszczelka 14 o przekroju kolowym.Dzialanie rozdzielacza wedlug wynalazku jest podobne do dzialania rozdzielaczy znanych i pole¬ ga na laczeniu na przemian jednej lub drugiej komory silownika z przewodem tlocznym przy równoczesnym polaczeniu innej komcry ze sply¬ wem.Poprzez kanal 15 w obudowie 1 jest doprowa¬ dzony osrodek cisnieniowy do wewnetrznej ko¬ mory 16 rozdzielacza. Przy okreslonym polozeniu katowym elementu 6 ciecz pod cisnieniem prze¬ plywa z komory 16 przez otwór 17 w tym ele¬ mencie do kanalu w krazku 2 prowadzacego do jednej z komór silownika. Równoczesnie druga komora silownika odpowiednim kanalem w ele¬ mencie 6 i w krazku 2 jest polaczona ze splywem poprzez kanal 18 w obudowie 1. Zmieniajac polo¬ zenie katowe elementu 6 osiaga sie odwrotne po- laczenie komór silownika.Przez otwór 19 w obudowie 1 doprowadzana jest ciecz jako medium robocze. Otwór 19 laczy sie z przewodem zasilajacym a otwór 18 z przewodem splywowym.Uklad dwóch tulei 12, 13 sluzy do uszczelnienia wewnetrznej cisnieniowej komory 16 i nie dopusz¬ cza cieczy cisnieniowej na strone elementu 6 od¬ wrócona od krazka 2. Poniewaz nawet najlepsze uszczelnienie moze zawiesc, przewidziano w walku 9 osiowy kanal 20 przechodzacy przez cala jego dlugosc. Kanal 20 otwarty do otoczenia zapewnia, ze w razie przecieków poprzez uklad uszczelniaja¬ cy 12, 13 nie moze powstac z biegiem czasu cis¬ nienie, które by dzialalo na pelny przekrój ele¬ mentu 6.Rozdzielacz wedlug wynalazku o zewnetrznych wymiarach nie wiekszych niz wymiary znanych rozdzielaczy, przeznaczonych do pracy z olejem pod cisnieniem nizszym niz 100 kg/cm2 moze pra¬ cowac dlugi czas bez awarii sterujac silownik przy zastosowaniu emulsji wodno-olejowej o cisnieniu dochodzacym do 200 kg/cm2. 50 PL