Przedmiotem wynalazku jest bezpompowy uklad cisnie¬ niowy, zwlaszcza do cisnieniowej chromatografii cieczowej.Dotychczas znany bezpompowy uklad cisnieniowy sklada sie ze zbiornika fazy ruchomej, polaczonego z rurka nawi¬ nieta spiralnie na walec. Rurka na obu koncach jest zaopa¬ trzona w kurki czterodrogowe, sprzezone ze soba przeklad¬ nia lancuchowa. Górny kurek sluzy do dekompresji gazu w rurce spiralnej, do doprowadzania sprezonego gazu oraz do usuwania zuzytej fazy ruchomej, zas dolny do wypelnia¬ nia spirali faza ruchoma oraz do doprowadzania cieczy do kolumny chromatograficznej.Nieogodnosci znanego ukladu polegaja na trudnosciach w odpowietrzaniu cieczy po dekompresji cisnienia w ukla¬ dzie i zwiazanymi z tym stratami cieczy. Poza tym, wada ukladu sa czesto awarie zwiazane z zatykaniem sie prze¬ wodów doprowadzajacych faze ruchoma do kolumny chro¬ matograficznej, jak równiez zanieczyszczanie jej pylami i resztkami oleju zawartymi w sprezonym gazie.Równiez stosowane w ukladzie kurki po dluzszym uzyt¬ kowaniu nie zapewniaja szczelnosci ukladu.Dodatkowa niedogodnoscia jest koniecznosc czestego napelniania rurki spiralnej faza ruchoma ze wzgledu na jej mala pojemnosc, z czym wiaze sie uciazliwa obsluga i strata duzej ilosci rozpuszczalnika, poza tym operacja ta jest dlugotrwala.Celem wynalazku jest opracowanie bezpompowego ukla¬ du cisnieniowego, zwlaszcza do cisnieniowej chromatografii cieczowej, pozbawionego opisanych wyzej niedogodnosci.Bezpompowy uklad cisnieniowy wedlug wynalazku, skladajacy sie z rurki spiralnej, przewodów doprowadzaja- cych sprezony gaz i faze ruchoma do ukladu oraz z przewo¬ du doprowadzajacego faze ruchoma do kolumny chromato¬ graficznej, charakteryzuje sie tym, ze spirala, korzystnie o kacie nachylenia rurek nie mniejszym niz 10°, zaopatrzona jest u góry i u dolu w trójniki, z których górny trójnik polaczony jest z Jednej strony z zaworem odpowietrzajacym, zas z drugiej strony z lacznikiem, do którego przylaczany jest kolejno zbiornik przelewowy polaczony z pompa próz¬ niowa, a nastepnie przewód doprowadzajacy sprezony gaz, na którym umieszczony jest filtr do gazu.Natomiast dolny trójnik, wewnatrz którego usytuowany jest filtr do cieczy, korzystnie z wypelnieniem ze spieku metalicznego, polaczony jest z jednej strony poprzez zawór i lacznik z przewodem doprowadzajacym faze ruchoma do ukladu, zas z drugiej strony poprzez zawór z przewodem doprowadzajacym faze ruchoma do kolumny chromatogra¬ ficznej.Zalety ukladu wedlug wynalazku polegaja na tym, ze jest on prosty w wykonaniu i latwy w obsludze. Ksztalt i nachylenie spirali, a ponadto zaopatrzenie ukladu w zbior¬ nik przelewowy, umozliwia samoodpowietrzanie sie fazy ruchomej podczas przerw w pracy ukladu, w zwiazku z czym zmniejszaja sie straty fazy ruchomej potrzebnej na odpo¬ wietrzenie spirali po napelnieniu jej ciecza oraz wieksza czesc cieczy zawartej w spirali wykorzystac mozna do roz¬ dzielania.Poza tym, wyposazenie ukladu w filtr do gazu i filtr do cieczy znacznie poprawia powtarzalnosc rozdzialów uzys¬ kanych za pomoca aparatu oraz eliminuje awarie zwiazane z zatykaniem sie przewodów, wystepujace w opisanym ukla- 93 83793 837 dzie zblizonym pozbawionym filtrów. Ponadto zwiekszenie pojemnosci spirali zapewnia nieprzerwana prace w ciagu co najmniej 8 godzin. Opisany uklad zapewnia prace pod cisnieniem do 120 atm.Przedmiot wynalazku pokazany jest w przykladzie wy¬ konania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia bezpompo- wy uklad cisnieniowy w schemacie ogólnym, zas fig. 2 przekrój podluzny dolnego lacznika z filtrem do cieczy.Jak pokazano na fig. 1, bezpompowy uklad cisnieniowy sklada sie z rurki spiralnej 1 o kacie nachylenia rurek 10°, nawinietej owalnie i umieszczonej w obudowie, przy czym rurka wykonana jest ze stali chromoniklowej z dodatkiem tytanu.Spirala 1 zaopatrzona jest u góry i u dolu w trójniki 2 i 3, z których trójnik 2 polaczony jest z jednej strony z zaworem odpowietrzajacym 4, zas z drugiej strony z lacznikiem 5, do którego przylacza sie kolejno zbiornik przelewowy 6 polaczony z pompa prózniowa, a nastepnie przewód 7 doprowadzajacy azot z butli do ukladu, na którym usytuo¬ wany jest filtr do gazu 8. Dolny trójnik 3, wewnatrz którego umieszczony jest filtr do cieczy, polaczony jest z jednej strony poprzez zawór 9 i lacznik 10 z przewodem 11 do¬ prowadzajacym i odprowadzajacym faze ruchoma do/z ukladu, zas z drugiej strony poprzez zawór 12 z przewodem 13 doprowadzajacym faze ruchoma do kolumny chroma¬ tograficznej.Jak pokazano na fig. 2 wewnatrz lacznika 3 umieszczony jest filtr do cieczy 14. W dolnej czesci filtru znajduje sie wypelnienie 15 wykonane ze spieku metalicznego, do którego przylega tuleja 16. W tulei 16 rozwalcowana jest rurka 17 doprowadzajaca faze ruchoma do kolumny chromatogra¬ ficznej. Rurka 17 jest uszczelniona przy pomocy uszczelki teflonowej 18, dociskanej nakretka 19 poprzez tuleje 20.Przewody 21 i 22 sluza do doprowadzania i odprowadzania fazy ruchomej.Dzialanie bezpompowego ukladu cisnieniowego przed¬ stawionego na fig. 1 polega na tym, ze spirale 1 laczy sie poprzez lacznik 10 i przewód 11 ze zbiornikiem fazy ru¬ chomej i równoczesnie poprzez lacznik; 5 z naczyniem prze¬ lewowym polaczonym z pompa prózniowa. Wówczas otwie¬ ra sie zawór 9 i uruchamia pompe prózniowa, przy czym zawory 4 i 12 pozostaja zamkniete. Ciecz wciaga sie poprzez spirale 1 do naczynia przelewowego tak dlugo, dopóki nie przestana wydzielac sie pecherzyki powietrza. Wówczas zawór 9 zamyka sie, wylacza pompe prózniowa i odlacza sie od ukladu zbiornik przelewowy 6.Nastepnie do lacznika 5 podlacza sie przewód 7 doprowa¬ dzajacy sprezony gaz z butli z umieszczonym na nim filtrem do gazu 8. Po ustawieniu na regulatorze zadanego cisnienia otwiera sie bude i zawór 12. Rozpoczyna sie wówczas przeplyw fazy ruchomej przez kolumne chromatograficzna.Opróznienie spirali 1 przeprowadza sie w ten sposób, ze po zamknieciu doplywu sprezonego gazu i zaworu 12 otwie¬ ra sie zawory 4_i 9 i poprzez lacznik 10 oraz przewód 11 niezdatna do chromatografowania faze ruchoma odprowadza sie do dowolnego rezerwuaru.Zaopatrzenie przewodu 7 w kolnierz o duzej srednicy w przypadku polaczenia go z lacznikiem 5 uniemozliwia równoczesne polaczenie lacznika 10 z jakimkolwiek prze¬ wodem, co jest bardzo wazne ze wzgledów bezpieczenstwa. PL