Przedmiotem wynalazku jest samojezdna lub ciagniona maszyna rolnicza, zwlaszcza kosiarka wirnikowa z przestawnym w kierunku pionowym narzedziem roboczym, zamocowanym do wspornika, polaczonego prze¬ gubowo z rama maszyny rolniczej lub pojazdu i wychylanego w plaszczyznie pionowej za pomoca silownika hydraulicznego który to silownik jest polaczony przewodem hydraulicznym poprzez zawór zwrotny ztrójdro- gowym zaworem trzypozycyjnym i z pompa hydrauliczna a do przewodu hydraulicznego na odcinku pomiedzy zaworem zwrotnym i silownikiem hydraulicznym jest podlaczony zbiornik cisnieniowy.Znane sa w samojezdnych maszynach rolniczych, zwlaszcza w kombajnach zbozowych, rózne rozwiazania hydraulicznego sterowania narzedziem roboczym. Jeden z takich ukladów, najbardziej zblizony do przedmiotu wynalazku jest zbudowany tak, ze jego zawór redukcyjny jest umieszczony pomiedzy pompa hydrauliczna i zaworem drogowym^ przewód hydrauliczny laczacy zawór drogowy i silownik hydrauliczny posiada jedynie zawór zwrotny i dlatego obok tego przewodu musi byc podlaczony równolegle do niego przewód dodatkowy.Taka budowa ukladu hydraulicznego sterowania narzedziem roboczym jest zbyt skomplikowana i zmniej¬ sza sprawnosc jego dzialania, gdyz w przypadku gdy olej ma byc z powrotem doprowadzony z silownika hydra¬ ulicznego i ze zbiornika pneumatycznego do zbiornika podstawowego, wówczas ten dodatkowy przewód musi byc polaczony ze zbiornikiem podstawowym poprzez zawór redukcyjny. Podniesienie sie narzedzia roboczego, z powodu nierównosci gruntu, nie tylko nie powoduje wzrostu cisnienia oleju w bocznej czesci ukladu hydra¬ ulicznego zawartej pomiedzy hydraulicznym silownikiem a zaworem drogowym, lecz maksymalne wartosci cis¬ nienia oleju sa tu wielokrotnie redukowane tak, ze olej odplywa poprzez zawór redukcyjny do zbiornika pod¬ stawowego. Ta pojemnosc oleju nie jest juz wykorzystywana dla napelnienia przewodów na odcinku miedzy silownikiem hydraulicznym a zaworem drogowym. Nie istnieje tu wiec uklad zamkniety.2 94 687 Ten znany uklad hydraulicznego sterowania narzedziem roboczym nadaje sie wylacznie do kombajnów zbozowych, gdzie wszystkie zawory moga byc umieszczone na narzedziu roboczym. Natomiast uklad ten nie moze byc stosowany do maszyn rolniczych poruszanych przez ciagnik, gdzie wszystkie zawory musza byc zainstalowane na ramie ciagnika, gdyz w tym przypadku jest wymagane, aby wszystkie czesci ukladu byly od¬ dzielone zaworem drogowym od pompy hydraulicznej.Celem wynalazku jes usuniecie powyzszych niedogodnosci przez wyposazenie maszyny rolniczej, zwlaszcza poruszanej przez ciagnik, w taki uklad hydraulicznego sterowania narzedziem roboczym, który bedzie prosty w budowie, latwy w obsludze i niezawodny w dzialaniu, a przede wszystkim który pozwoli na osiagniecie kaz¬ dego wymaganego polozeia narzedzia roboczego bez szkodliwych opóznien jego ruchu.Zgodnie z wynalazkiem cel ten osiagnieto dzieki temu, ze pomiedzy hydraulicznym silownikiem a trój- drogowym zaworem trzypozycyjnym zostal zainstalowany zespól zaworów, który sklada sie z zaworu zwrot¬ nego i z zainstalowanego wlaczniku bocznym zaworu redukcyjnego, a zbiornik cisnieniowy jest zbiornikiem hydropneumatycznym.Zbiornik hydropneumatyczny stanowi zamknieta ze wszystkich stron obudowe, z jednym otworem do podlaczenia przewodu hydraulicznego. Wewnatrz zbiornika znajduje sie elastyczna przepona, zamocowana do jego scianki wewnetrznej lezacej naprzeciw otworu. Przestrzen zamknieta przepona jest wypelniona sprezonym gazem tak,' ze przepona pod wplywem cisnienia gazu przylega do wewnetrznej powierzchni scianki zbiornika rwterrsposób cale wnetrze zbiornika wypelnione jest gazem o odpowiednim cisnieniu. Jezeli czynne cisnienie f hydrauliczne oleju w przylaczonym przewodzie przekroczy cisnienie gazu, wówczas olej bedzie wplywal do zbiornika tak dlugo, az nastapi wyrównanie cisnienia oleju i gazu. ^^m^tkez zastosowanie tego rodzaju zbiornika hydropneumatycznego, polepszajacego hydrauliczne sterowanie Zjfia&Qlf&n\ toboczym, przy ustawieniu zaworu drogowego w polozenie „obnizanie" uzyskuje sie opróznienie zbiornika w poblizu dna, przy podporze wspornika narzedzia roboczego.Jezeli wskutek nierównosci gruntu lub innej przeszkody narzedzie robocze zostaje nagle podniesione przez ustawienie zaworu trójdrogowego w polozenie „podnoszenie" to wówczas najpierw napelnia sie pusty zbiornik, a tym samym opóznia sie proces podnoszenia w sposób który przy wiekszych predkosciach maszyny rolniczej nie wystarcza, aby przeciwdzialac uszkodzeniom narzedzia roboczego lub wystepujacej tu przeszkodzie. Nie¬ dogodnosc ta jest jednak wyeliminowana przez podana wyzej konstrukcje poniewaz wymuszony przeplyw oleju z hydraulicznego silownika jest kazdorazowo przez zawór redukcyjny ograniczony, przeto wstepnie sprezony olej wplywa do zbiornika hydropneumatycznego wytwarzajac w nim ciagle odpowiednie cisnienie. Podwyzsza sie przez to z jednej strony stopien odciazenia hydraulicznego ukladu podnoszenia wiec przejmowany przez niego ciezar ruchomych w kierunku pionowym czesci maszyny rolniczej z drugiej strony zmniejsza sie czas zadzialania hydraulicznego ukladu podnoszenia, gdy zawór drogowy jest ustawiony w pozycji „podnoszenie". Im wiekszy jest stopien odciazania hydraulicznego ukladu podnosnego, tym krótszy jest czas jego uzytecznego zadzialania.Z uwagi na to, ze obok hydropneumatycznego zbiornika i zaworu redukcyjnego jest zainstalowany tylko zawór zwrotny pozwalajacy na przeplyw oleju tylko w kierunku hydraulicznego silownika, przeto powrotny strumien oleju musi w kazdym przypadku przeplywac przez zawór redukcyjny, wskutek czego zbiornik hydro¬ pneumatyczny jest oprózniany tylko czesciowo a przy tym jest jednak zabezpieczony wysoki stopien odciazenia i maly czas zadzialania hydraulicznego ukladu podnoszenia.Tak wiec w prosty sposób jest tu ulatwiona obsluga tego rodzaju ruchomych w wysokosci narzedzi ro¬ boczych przy maszynach rolniczych, a zwlaszcza kosiarek wirnikowych i jednoczesnie zostaje polepszona spra¬ wnosc ich dzialania. Zawory i zbiornik sa przy tym celowe polaczone w jedna czesc konstrukcyjna o zwartej i wolnej od rur konstrukcji. Zmniejsza to równiez gabaryty maszyny rolniczej z przestawnym w wysokosci narze¬ dziem roboczym oraz zmniejsza mozliwosc zaklócen i uszkodzen poniewaz nie stosuje sie tu przewodów hydra¬ ulicznych które moglyby pekac w czasie pracy maszyny w uciazliwych warunkach polowych, a tym samym unieruchamiac uklad pod nosny. Dzieki temu osiaga sie równiez zmniejszenie zuzycia materialów i obnizenia kosztów montazu.Zespól zaworów zlozony z zaworu zwrotnego i zaworu redukcyjnego celowo ma postac prostopadloscien- nego bloku, w którym wykonane sa równolegle wzgledem siebie kanaly, zaopatrzone w gniazda i zawieradla, przy czym jeden z tych kanalów stanowi zawór zwrotny a drugi zawór redukcyjny. Tego rodzaju zespól zawo¬ rów jest odporny pa uszkodzenia, daje sie latwo przymocowac do ramy maszyny rolniczej, ma male gabaryty i jest latwy do wykonania.Równolegle wzgledem siebie kanaly moga byc w celu dokonania pomiaru i regulacji wykonane przelotowo, przy czym sa one na koncach szczelnie zaslepione korkami, srubami itp. Jednoczesnie zapewniony jest do nich wygodny dostep, zwlaszcza w przypadku potrzeby nastawienia odpowiedniego nacisku sprezyny w zaworze re¬ dukcyjnym i podlaczenia manometru lub tym podobnych przyrzadów.( 94687 3 Zastosowanie nastawczego zaworu redukcyjnego jest dlatego szczególnie celowe poniewaz za jego pomoca mozna w zaleznosci od warunków pracy maszyny dobrac wlasciwy stopien odciazenia hydraulicznego ukladu podnoszenia, wzglednie uzyskac w tym ukladzie odpowiednia wartosc cisnienia oleju. Mozliwa jest równiez wymiana w zaleznosci od rodzaju wykonywanej przez maszyne pracy narzedzia roboczego, zamontowanego na ruchomym w kierunku pionowym wsporniku.Regulacji zaworu redukcyjnego dokonuje sie najprosciej za pomoca sprezyny czlonu zaworowego, np. kulki wchodzacej w gniazdo, przy czym napiecie wstepne sprezyny jest regulowane za pomoca sruby nastawczej.Dla polaczen kanalów zaworowych wykonanych w bloku w opisany wyzej sposób sa wykonane w tym bloku dodatkowe dwa równolegle do siebie kanaly, ukierunkowane prostopadle do pierwszej pary kanalów i przecinajace sie z nimi w tej samej plaszczyznie zespolu wskutek czego powstaja tu nadzwyczaj krótkie odcinki polaczenia.Do drugiego konca przelotowego kanalu, przeznaczonego do podlaczania silownika hydraulicznego pod¬ lacza sie za pomoca kolnierza zbiornik hydropneumatyczny, przy czym zespól zaworów w postaci prostopa- dlosciennego bloku wraz ze zbiornikiem hydropneumatycznym przymocowuje sie do maszyny rolniczej. Zbedne staje sie wiec oddzielne zamocowywanie zbiornika hydropneumatycznego. Drugi kanal prostopadly do kanalów zaworowych sluzy do podlaczania przewodu, prowadzacego poprzez zawór trójdrogowy do pompy.Z uwagi na to, ze pary kanalów sa wzgledem siebie prostpadle, uzyskuje sie zwarta konstrukcje urzadze¬ nia.Poniewaz zespól zaworów jest uksztaltowany korzystnie w postaci prostopadloscienneqo bloku wiec latwo daje sie on przymocowac swym wiekszym bokiem do maszyny i pozwala na dogodne podlaczanie zlaczy do wylotów otworów umiejscowionych na wezszych jego bokach.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat czesci maszyny rolniczej z ukladem hydraulicznego sterowania narzedziem roboczym, a fig. 2 ze¬ spól zaworów w przekroju wzdluznym wraz z podlaczonym do tego zespolu zaworów zbiornika cisnieniowym.Napedzana przez silnik M maszyna rolnicza (fig. 1) na rame 1, która opiera sie za posrednictwem kól jezdnych 2 na ziemi. Wspornik 4 z przymocowana do niego co najmniej jedna kosiarka wirnikowa 5 jest polaczo¬ ny przegubowo bezposrednio z rama 1 maszyny rolniczej i poprzez silownik hydrauliczny 6.W pokazanym na rysunku przykladzie wykonania tloczysko tloka hydraulicznego silownika 6 jest pola¬ czone przegubowo ze wspornikiem 4, a cylinder silownika 6 równiez przegubowo z rama 1.Do zasilania hydraulicznego silownika 6 poruszanej przez ciagnik maszyny rolniczej z przestawnym w pla¬ szczyznie pionowej narzedziem roboczym sluzy uklad hydrauliczny, który sklada sie z pompy 8 oraz zaworu trójdrogowego trój pozycyjnego 9 i który jest zainstalowany na ciagniku 7. Do zainstalowanego na ciagniku ukla¬ du hydraulicznego jest ponadto podlaczony zbiornik cisnieniowy 10 i przewód hydrauliczny 11. Podlaczenie to odbywa sie za pomoca oznaczonego na rysunku schematycznie elastycznego przewodu 12 lub innego zlacza przez które moze przeplywac sprezony olej i które moze laczyc w sposób elastyczny i niezawodny zawór zwrotny 15 z przewodem hydraulicznym 11.Pomiedzy elastycznym przewodem 12 a przewodem 13 silownika hydraulicznego 6 jest umieszczony zes¬ pól skladajacy sie ze zbiornika hydropneumatycznego 14 i zaworów 15, 16, przy czym zbiornik hydropneuma¬ tyczny 14 posiada w swym wnetrzu elastyczna przepone, która oddziela gaz od oleju. Zbiornik hydropneumaty¬ czny 14 jest podlaczony do przewodu hydraulicznego 13 pomiedzy silownikiem hydraulicznym 6 a zaworami ,16.Zawór 15 ma postac zaworu zwrotnego, pozwalajacego na przeplyw oleju do przewodu hydraulicznego 13 lub do silownika hydraulicznego 6. Zawór 16 jest zaworem redukcyjnym i znajduje sie na odcinku doplywu do zaworu zwrotnego 15. Zawór 16, sluzy do hamowania przeplywu strumienia zwrotnego oleju.Zaznaczony na rysunku kurek odcinajacy 17 sluzy dla celów montazowych i nie ma znaczenia dla eksploa¬ tacji i transportu.Pokazany na fig. 2 zespól zaworów ma postac bloku 18, którego podstawa jest kwadratem i który ma mniejsza wysokosc niz bok podstawy. . W bloku 18 znajduja sie równolegle wzgledem siebie kanaly 19 i 20 umiejscowione na przeciwleglych bokach bloku i w jednej plaszczyznie.Kanal 19 stanowi zawór zwrotny 15 lub kurek odcinajacy 17 odblokowywany mechanicznie za pomoca sworznia gwintowego, uszczelnionego przez pierscien w ksztalcie litery „O", a kanal 20 stanowi zawór redukcyj¬ ny 16. Element em zamykajacym przeplyw oleju jest tu kulka umieszczona w gniezdzie zaworu. Kulka zamykaja¬ ca gniazdo zaworu 16 jest dociskana przez sprezyne 21, której napiecie wstepne jest nastawiane za pomoca sruby nastawczej 22, wkrecanej w gwint wewnetrzny odpowiedniego kanalu 20. Sruba ta jest ustalona w jej kazdora¬ zowym polozeniu przez srube zaciskowa 23. Dostep do sruby nastawczej 22 jest uzyskany dzieki temu, ze kanal jest na tej stronie zamkniety rozlacznie za pomoca sruby zaporowej 24 z pierscieniem uszczelniajacym. Drugi94 687 koniec kanalu 20 posiada znany króciec przylaczeniowy z radelkowana powierzchnia 25, do którego moze byc podlaczony manometr lub tym podobny przyrzad do wskazywania cisnienia w przewodzie hydraulicznym 13, prowadzacym do silownika podnosnego 6 lub w zbiorniku hydropneumatycznym 14.W bloku 18 sa wykonane ponadto dwa dalsze równolegle wzgledem siebie kanaly 26 i 27 które biegna prostopadle do kanalów 19 i 20 i przecinaja sie z nimi w tej samej plaszczyznie zespolu. Kanaly 26 i 27 sa wyprowadzone do zlaczki 28 pompy hydraulicznej lub do zlaczki 29 silownika podnosnego 6 do powierzchni górnej bloku 18.Kanal 27 bloku 18 polaczony z cylindrem podnosnym 6 poprzez jego zlaczke 29 i stanowiacy czesciowo przewód hydrauliczny 13 jest ponadto wyprowadzony do przeciwleglego boku tego bloku 18 w tym miejscu, gdzie znajduje sie na jego drugim koncu kolnierz podlaczeniowy 30 zbiornika hydropneumatycznego 14. Dzieki temu ró zne polaczenia sa rozdzielone wokól bloku 18 i sa latwo dostepne.Zespól zaworów 15, i 16 wykonanych w prostopadlosciennym bloku 18 przyklada sie jedna z wiekszych jego powierzchni np. do ramy 1 maszyny rolniczej i silnie do niej przymocowuje za pomoca srub osadzonych w otworach 31 i 32.Tak wiec caly zespól zaworowy, a zwlaszcza zawór redukcyjny 16 jest osadzony pomiedzy cylindrem podnosnym 6 a zaworem trójdrogowym 9. Jezeli narzedzie robocze przedstawione na fig. 1 ma byc ustawione w polozeniu czynnym, wówczas zawór trójdrogowy 9 przelacza sie na pozycje „opuszczanie" przy czym narze¬ dzie robocze porusza sie powoli w dól. Olej wypierany przez tlok silownika podnosnego 6 moza odplywac poprzez zawór redukcyjny 16 i zawór trójdrogowy 9 do zbiornika. Zawór redukcyjny zamyka sie wówczas, kiedy narzedzie robocze spoczywa na ziemi. Zawór trójdrogowy 9 przelacza sie ponownie w polozenie „oboje¬ tne" lub w polozenie" „blokujace", jak przedstawia to fig. 1. « Jezeli narzedzie robocze znajduje sie przy ziemi 3 i przejezdza miejscowe obnizenie gruntu, wówczas olej w silowniku podnosnym 6 podlega sprezaniu. W tym momencie zawór redukcyjny 16 nie zamyka przeplywu oleju w kierunku zbiornika cisnieniowego 10, gdyz przeplyw ten zamkniety przez ustawienie zaworu trójdrogo- wego w polozenie „obojetne". Ilosc oleju sprezona przez tlok silownika hydraulicznego 6 jest wtlaczana do zbiornika hydropneumatycznego 14. Ta nagromadzona energia potancja!na moze byc oddana znowu do podnie¬ sienia narzedzia roboczego z miejscowego zaglebienia gruntu. Dzieki temu osiaga sie-szczególnie czule stero¬ wanie i prowadzenie narzedzia roboczego nad nierównosciami gruntu. PL