RS20050283A

RS20050283A - Limitator curenja ćelije za elektrolizu

Info

Publication number: RS20050283A
Application number: YUP-2005/0283A
Authority: RS
Inventors: Serge De Spinasse; Alain Fernandez de Grado; Patrick Delescluse
Original assignee: Aluminium Pechiney,; E.C.L.,
Priority date: 2002-10-14
Filing date: 2002-10-14
Publication date: 2007-06-04
Also published as: CN1685085A; EP1552040B9; NO339151B1; CN100540751C; DE60209150D1; AU2002360120A1; IS7826A; US7678244B2; ES2258170T3; DE60209150T2; CA2502080C; SI1552040T1; AR041385A1; IS2283B; US20050194249A1; BR0215868A; EG24809A; NO20052340L; UA78390C2; AU2002360120B2

Abstract

Pronalazak se odnosi na limitator curenja (20) ćelije za elektrolizu (1) za proizvodnju aluminijuma, koja je snabdevena uredjajima sa otvorima u koje se postavljaju šipke (3) anode (2), a limitator curenja (20) naznačen je time što sadrži najmanje jedan nosač (21) koji okružuje celu šipku (3) ili samo jedan njen deo i sadrži najmanje jedan savitljivi zaptivač (30, 30a, 30b, 30c), koji se postavlja na ceo ili samo na jedan deo obima (23) nosača (21). Zaptivač bi trebalo da pokrije sav slobodan prostor, ili samo jedan njegov deo, koji se nalazi izmedju unutrašnje ivice (18) otvora za postavljanje šipke (3) anode (2) i sam šipke (3).

Description

LIMITATOR CURENJA ĆELIJE ZA ELEKTROLIZU

Pronalazak se odnosi na elektrolitičku proizvodnju aluminijuma. Posebno se odnosi na ograničavanje stvaranja gasovitih produkata u toku elektrolize.

Stanje tehnike

Metalni aluminijum industrijski se proizvodi elektrolizom rastvora glinice u rastopljenom kriolitu u sudu nazvanom kada za elektrolizu, a prema postupku Hali - Heroult. Kada za elektrolizu sastoji se od "elektrolitičkih kadica", a sadrži i jedan čelični keson koji je iznutra obložen vatrostalnim i/ili izolujućim materijalima, a ima i katodu na dnu. Ugljene anode delimično su zaronjene u kadu sa elektrolitom. Uređaj koji čina kadica sa elektrolitom, anode i kada za elektrolizu zove se ćelija za elektrolizu.

U toku reakcije elektrolize i njenih sekundarnih reakcija razvija se visoka temperatura i stvaraju se isparljivi gasovi koji sigurno sadrže ugljen dioksid i jedinjenja fluora. Ispuštanje ovih gasova u atmosferu strogo se kontroliše, ne samo zbog atmosfere u sali za elektrolizu i zbog uslova rada osoblja pored ćelija za elektrolizu već i zbog zagađivanja same atmosfere. Više država ograničilo je količinu gasova koji se ispuštaju u atmosferu.

Danas postoje rasrvori koji dozvoljavaju ekstrakciju i rekuperaciju uz zadovoljavajuće tretiranje isparljivih gasova. Rešenje koje je dosta prihvaćeno sastoji se u u jednom uređaju za skupljanje isparljivih gasova kojim se pokrivaju ćelije za elektrolizu. Ovaj uređaj prikuplja isparljive gasove, usisava ih i hemijski ih prerađuje. Poznati postupci hemijskog tretiranja isparljivih gasova uključuju rekuperaciju gasova sa fluorom pomoću reakcije sa glinicom. Uređaj za skupljanje isparljivih gasova je takav da omogućava prilaz za intervenciju na kadici za elektrolizu preko pokretnih poklopaca ili otvora za protok.

Uređaj za skupljanje odvaja graničnu zonu usisavanja, koja je pod nižim pritiskom od atmosferskog pritiska okoline, što omogućava uspešnu rekuperaciju isparljivih gasova. Prinos kaptiranja, u savremenim industrijskim instalacijama, veći je od 97%, a cena emitovanja gasovitog fluora u atmosferu manja je od propisane.

Prema pronalasku anode su spojene sa polugom za uključivanje u električnu struju, poluga je postavljena na spoljnom delu uređaja posredstvom metalnih šipki koje prolaze preko uređaja kroz određene otvore. Slobodan prostor (ili "praznina") koja je ostala između šipki i tih otvora nije zatvoren što omogućava vertikalna i horizontalna pomeranja metalnih šipki. Vertikalna pomeranja su česta i ona omogućavaju uravnoteženo trošenje anoda u toku elektrolize. Horizontalna pomeranja ugalvnom se koriste pri zameni istrošenih anoda.

Slobodni prostori koji postoje između šipki anoda i inutrašnjih ivica otvora za prolaz nemaju mnogo značaja za svaku šipku anode, ali su važni za spoj anoda jedne ćelije kao i za seriju ćelija.

Opis pronalaska

Ovaj pronalazak se odnosi na limitator curenja ćelije za elektrolizu, koji može da umanji nedovoljno zaptivanje kod otvora za prolaz šipki anode. Tačnije, limitator curenja prema pronalasku trebalo bi sa smanji prolaze vazduha i gasova kroz otvore za prolaz šipki anode između unutrašnjeg i spoljnog dela uređaja za kaptiranje kod ćelije u proizvodnji aluminijuma elektrolizom.

Limitator curenja jedne ćelije, prema pronalasku, naznačen je time što sadrži najmanje jedan nosač koji je takav da okružuje, potpuno ili delimično, šipku anode i ima najmanje jedan savitljivi zaptivač koji se prostire, potpuno ili delimično, po obimu i koji ima ulogu da zatvori, potpuno ili delimično, slobodan prostor koji se nalazi između unutrašnje ivice otvora za prolaz šipke anode i same šipke anode.

Savitljivi zaptivač, prema pronalasku, osigurava i održava izvesno sprečavanje toka oko šipke anode zahvaljujući svojoj elastičnosti, uprkos neizbežnim promenama položaja šipke. Posebno se, prema pronalasku, omogućava blago ograničavanje prolaza isparljivih gasova kroz pomenuti slobodan prostor.

Nosač ima oblik useka kako bi se uprostila konstrukcija limitatora curenja i omogućilo bočno postavljanje šipke anode prema otvoru useka.

Pronalazak se odnosi na ćeliju za elektrolizu koja sadrži najmanje jedan limitator curenja ćelije za elektrolizu, prema pronalasku.

Pronalazak će se bolje razumeti uz pomoć detaljnog opisa datog dalje u tekstu i koji je ilustrovan slikama.

Slika 1 pretstavlja poprečni presek tipične ćelije za elektrolizu za proizvodnju aluminijuma.

Slika 2 pretstavlja deo tipične ćelije za elektrolizu za proizvodnju aluminijuma, dat u perspektivi i uprošćeno i to a) bez i b) sa limitatorom curenja, prema pronalasku.

Slike 3 do 5 ilustruju limitatore curenja prema pronalasku.

Slika 6 prikazuje na U način limitator curenja prema jednoj varijanti pronalaska.

Slika 7 ilustruje poprečnu sekciju u I osi limitatora curenja prikazanog na slici 5.

Slika 8 ilustruje sekcije I do C limitatora curenja prikazanog na slici 5.

Slike 9 i 10 prikazuju načine postavljanja šipke anode i limitatora curenja prema pronalasku.

Kao što je na slici 1 prikazano ćelija za elektrolizu (1) za proizvodnju aluminijuma prema postupku Hali - Heroult sadrži jednu kadicu (10), anode (2) koje su učvršćene na šipku (3) i višekraki oslonac (4), a povezana je mehanički i električno sa anodnim okvirom (5) pomoću spoja (6). Šipka (3) anode tipično je pravougaonog ili kvadratnog preseka. Kadica (10) ima čelični keson (7), unutrašnje elemente (8) za oblaganje i snop katoda (9), koji u unutrašnjosti kadice (10) prave kao jednu posudu koja u sebi sadrži kupatilo (11) za elektrolit i sloj (12) tečnog metala.

Ćelija za elektrolizu (1) sadrži i jednu metalnu konstrukciju (13) koja nosi pokretni anodni okvir (5), ima i uređaj za skupljanje isparljivih gasova koji ima mehanizme za zatvaranje (14, 15) i deli unutrašnji zatvoreni prostor (16). Mehanizmi za zatvaranje sastoje se od pokretne (14) i nepokretne (15) pločice.

Kao što je na slici 2(a) prikazano mehanizam za zatvaranje ima otvore (17) kroz koje prolazi šipka (3) anode, oni imaju oblik kruništa radi lakog uvlačenja šipki anode. Anode (2) uvlače se ili izvlače iz ćelije za elektrolizu posle podizanja poklopca (14). Otvor (17) omogućava bočno uvlačenje šipke (3) anode (2) i to sa ili bez unutrašnjeg pomeranja, odnosno sa ili bez uzdužnog pomeranja duž glavne ose ćelije za elektrolizu.

Na slici 2(b) šematski je prikazano postavljanje prema pronalaska limitatora curenja (20) u otvor (17) za prolaz jedne anode.

Limitator curenja (20) ćelije za elektrolizu (1) za proizvodnju aluminijuma snabdeven je mehanizmom (14,15) za zatvaranje koji ima otvore (17) kroz koje se uvlače šipke (3) anode i naznačen je time što ima samo jedan nosač (21) koji može potpuno ili delimično da okruži šipku anode i ima najmanje jedan savitljivi zaptivač (30, 30a, 30b, 30c) koji treba da ostvari zaptivanje i koji se potpuno ili delimično nalazi po obimu (23) nosača (21) i zatvara, potpuno ili delimično, slobodan prostor između unutrašnje ivice (18) otvora (17) i šipke (3) anode.

Nosač (21) može imati različite oblike, kao pravolinijski, krivi i slično, a može se napraviti od različitih elemenata.

U realizaciji pronalaska nosač (21) ima otvor ili »usek« (26) u koji se bočno uvuče šipka (3) anode (2). Otvor (26) ima U oblik ili oblik okvira sa tri strane. Zaptivač (30, 30a, 30b, 30c) se postavlja po unutrašnjem obimu (23) otvora (26).

U realizaciji pronalaska limitator curenja (20) postavi se tako da okruži najmanje tri strane šipke (3) anode. Zaptivač (30) može se postaviti da pokrije i četvrtu stranu šipke (3). Limitator curenja (20) može eventualno sadržati jedan dodatni elemenat (20') za zaptivanje koji je pogodan za sprečavanje curenja na četvrtoj strani i koji može imati svoj nosač (21') na kome je zaptivač (30') i koji se može postaviti na čvrsti poklopac (15) ili pokretni poklopac (14) uz šipku anode.

Slika 3 ilustruje slučaj kada je zaptivač (30) napravljen od samo jednog elementa, a slika 4 pokazuje kako je napravljen od tri različita elementa (30a, 30b, 30c) koji su postavljeni jedan do drugoga.

Na slici 5 vidi se daje zaptivač postavljen pored šipke anode, ali nije neophodno da se oni dodiruju, može biti nekoliko milimetara (uglavnom između 2 i 3 mm) razmaka, što, prema pronalasku, ne umanjuje zaptivanje.

Savitljivi zaptivač može se napraviti od svih lako savitljivih gipkih elemenata, pogodnih da potpuno ili delimično zatvore pomenuti slobodni prostor. Može se napraviti od vlakana, od lamela, od sunđerastih tela, od savitljivih cevi ili od kombinacije svih nabrojanih elemenata. Zaptivač (30) može biti metalni ili nemetalni, a trebalo bi da bude otporan na sve uslove koji vladaju u unutrašnjosti (16) ćelije za elektrolizu (1) i treba da zadrži svoje mehaničke osobine i na udarnim temperaturama.

Zaptivač (30) pogodno je naptaviti od snopa metalnih i/ili nemetalnih vlakana. Podnosilac zahteva primetio je da snop vlakana, zahvaljujući njihovoj gustini, omogućava određeno zaptivanje oko šipke anode. Ta zaptivenost se održava zahvaljujući savitljivosti vlakana i pored promena položaja šipke. Vlakna omogućavaju ravnomerno održavanje dobrog zaptivanja uprkos neravninama koje se nalaze po površini anode.

Utvrđeno je daje upotreba vlakana od nerđajućeg čelika vrlo zadovoljavajuća. Takav zaptivač je otporan na mehanička dejstva šipke anode prilikom njenih pokretanja, a ima i dobru savitljivost.

Vlakna u snopu zaptivača (30) dovoljno zu zbijena da dozvoljavaju mali gubitak važnog punjenja ćelije za elektrolizu. Dovoljno je upotrebiti gustinu od 100 do 1000 vlakana/cm obima Debljina snopa treba daje veća od 0.5 cm. Prečnik vlakana iznosi između 0.1 i 1.0 mm. Ugao otvora snopa metalnih vlakana uglavnom se kreće između 0 45°, bolje ako je između o i 30°. Dužina L metalnih vlakana koja prelazi sa nosača je između 1 i 10 cm.

Pri jednoj varijanti pronalaska najmanje jedan savitljivi zaptivač (30, 30a, 30b, 30c) učvršćenje na drugi nosač ili »okvir« (32), u odnosu na nosač (21), što znači da se može lako pomeriti prema nosaču (21). U toj varijanti nosač (21) ima uzdužni otvor (22) na svom unutrašnjem obimu(23) i pomenuti okvir (32) postavi se u taj otvor. Okvir (32) i savitljivi zaptivač (30, 30a, 30b, 30c)prave jedan pokretan spoj ili »zabran« (31) koji poboljšava zaptivanje prilikom kretanja šipke anode. Kretanje spoja (31) okvir - zaptivač potpuno je upravno prema šipki anode.

Pri realizaciji pronalaska savitljivi zaptivač (30,30a, 30b, 30c) i okvir (32) poželjno su od nemagnetnih materija da se ne bi stvorila magnetna sila u prisustvu jakog magnetnog polja u okolini ćelije za elektrolizu, a tako se izbegava blokiranje pokreta. Na primer okvir (32) od aluminijuma ili legure aluminijuma ima prednost, kao i nemagnetna vlakna od nerđajućeg čelika.

Pokretljivost elemenata (31) u nosaču (21) može se povećati prilikom servisiranja ili prilikom zamene u slučaju istrošenosti ili oštećenja.

Poželjno je da limitator curenja (20) sadrži i najmanje jedan elemenat spoja (25) između nosača (21) i na ili sa svakim okvirom (32), kako bi pomeranaja zaptivača (30, 30a, 30b, 30c) bila kontrolisana u odnosu na nosač (21). Elemenat spoja obično je učvršćen na okviru (32). Najmanje jedan elemenat spoja treba da je elastičan (opruga ili elastična pločica) kako bi se ostvarilo samopostavljanje četkice ili četkica (videti niže, slike 5 i 6, prim. prev.) u odnosu na šipku anode. Mogu se, preme potrebi, upotrebiti i balanseri i/ili uređaji za vođenje, po mogućnosti u kombinaciji sa elastičnim elementom/elemenima spoja.

Slike 5 do 8 prikazuju poželjan način realizacije pronalaska u kome je zaptivač

(30, 30a, 30b, 30c) napravljen od vlakana postavljenih na jedinstven pokretan okvir (32) koji se može lako pomeriti u odnosu na nosač (21).

Slika 5(b) odnosi se na uudužni presek limitatora sa slike 5(a), vidi se spoj (31) okvir-vlakna zaptivača koji je nazvan »četkica« i koji je delimično postavljen u unutrašnjosti nosača (21). Profil šipke (3) anode (2) prikazan je tačkicama.

Slika 6 prikazuje spoj (31): okvir-zaptivač, nazvan četkica, i to prednji izgled (a) i izgled sa strane (b).

Bočno uvlačenje šipke (3) anode vrši se normalno na dužinu ose I - I', kao prema slikama 5 i 6. Slike 9 i 10 ilustruju dva načina uvlačenja šipke (3) anode. Slika 9 odnosi se na indirektno uvlačenje, a slika 10 na uvlačenje u dva pravca, sa pomeranjem limitatora isticanja u odnosu na ćeliju za elektrolizu.

Nosač (21) i okvir (32) obično su od metala, kako bi bili mehanički postojani. Aluminijum i njegove nemagnetisane legure takođe se mogu upotrebiti.

Čvrstina nosača (21) omogućava limitatoru isticanja da, pored ostalog, nosi bez oštećenja eventualni naslon za nogu operatera.

Limitator curenja (20) može biti čvrsto postavljen na ćeliju za elektrolizu ili može biti pokretan, preciznije on se postavi na neki elemenat ćelije za elektrolizu ili na uređaj za kaptiranje. U tom slučaju nosač ima uređaje (24) za učvršćivanje na ćeliji za elektrolizu, poželjno je da učvršćivanje bude nepokretno, na primer ako je ono izvedeno pomoću zavrtanja i navoja (29) može se podići limitator curenja bez podizanja anode.

Iako je čvrsto postavljanje poželjno u više slučajeva ipak pokretnost daje limitatoru icurenja (20) dodatnu mogućnost za lakše prilagođavanje u odnosu na šipku (3) anode. Ovaj dodatni stepen slobode posebno je koristan kada je otvor za prolaz (17) šipke (3) anode veliki u odnosu na presek same šipke i dozvoljava mnogo pomeranja šipke (3) pri postavljanju i/ili u toku upotrebe. Ovaj sistem slobode koristan je i kada je otvor (17) komplikovanijeg oblika od običnog oblika kruništa i kada je položaj šipke (3) anode u otvoru (17) bidirekcionalan, odnosno kada je pomeranje šipke (3) moguće i uzduž i popreko u odnosu na glavnu osu ćelije za elektrolizu, prikazano na slici 10. U tom slučaju limitator curenja je u otvorenom položaju, kao na 10(a) ili u zatvorenom položaju, kao na 10(b).

Limitator curenja(20) sadrži jedan ili više elemenata za dodatno zaptivanje (33, 34), kao što je pločica koja održava nepropustnost limitatora i prilikom njegovog pomeranja. Ovi dodatni elementi mogu biti čvrsto postavljeni ili pokretni.. Limitator curenja (20) koji je pokretan može eventualno biti u kontaktu sa jednim ili sa više elemenata (20') za zaptivanje, koji su čvrsto postavljeni kako bi se održala nepropustnost uređaja i u toku pomeranja. Pomeranje limitatora može se voditi nekim pogodnim uređajem (35), kao što je šina.

Kako limitator curenja sadrži metalne delove koji su u blizini šipke (3) anode, kao što je to metalni nosač ili metalna vlakna, poželjno je da se limitator curenja ćelije za elektrolizu električno izoluje, kako bi se izbegli kratki spojevi u toku rada. Izolacija se izvode postavljanjem električnih izolatora (27, 28, 28') između limitatora curenja i ćelije za elektrolizu. Na primer, u slučaju prikazanom na slici 8 limitator curenja (20) izolovan je od ćelije za elektrolizu jednom izolujućom pločicom (27), postavljenom između nosača (21) i uređaja za zatvaranje (15), pomoću cevi (28) i kotura (28'), koji su umetnuti između uređaja za učvršćivanje (29) i uređeje za zatvaranje (15).

Jednostavnost mehanizma za nepropustnost limitatora curenja prema pronalasku daje mu zadovoljavajuću otpornost na delovanje okoline, a posebno na prisustvo aluminijumske prašine ili na čestice rastvora, jer to može usporiti ili potpuno zaustaviti mehanizme obrtanja osa oko sebe ili njihove rotacije.

Limitator curenja prema pronalasku ima prednost svoje male zapremine, totalna hermetičnost limitatora curenja prema pronalasku se kreće između 3 i 4 cm, što dozvoljava da se lako postavlja između anodnog okvira (5) i poklopca (15).

Prema pronalasku vidi se da nije potrebna nikakva manuelna intervencija, niti neka specifična akcija, što uprošćava način korišćenja pronalaska i povećava mogućnosti njegove primene.

Lista pojmova

1. Ćelij a za elektrolizu

2. Anode

3. Način postavljanja i provođenja struje (šipkom)

4. Način postavljanaj i provođenja struje (višekraki)

5. Anodni okvir

6. Načini spajanja šipke na anodni okvir

7. Keson

8. Unutrašnje oblaganje

9. Katodni spoj

10. Kadica

11. Kupatilo elektrolita

12. Tečni aluminij um

13. Metalna konstrukcija

14. Mehanizam za zatvaranje (pokretan poklopac)

15. Mehanizam za zatvaranje (učvršćen poklopac)

16. Ograničen unutrašnji prostor

17. Otvor za prolaz šipke anode

18. Unutrašnja ivica otvora za prolaz šipke anode

19. Nema pojma

20. Limitator curenja i 20' Dodatni elemenat za zaptivanje 21. i 21' Nosač limitatora isticanja

22. Izduženi otvor

23. Unutrašnji obim nosača

24. Način učvršćavanja

25. Elemenat veze

26. Otvor limitatora curenja

27. Električni izolator (pločica)

28. Električni izolator (cev) i 28' Električni izolator (kotur)

29. Zavrtanj i navoj

30. 30a, 30b, 30c, 30' Savitljivi zaptivači 31. Spoj: okvir - pokretni zaptivač

32. Okvir

33. Dodatni elemenat za zaptivanje

34. Dodatni elemenat za zaptivanje

35. Sredstvo za vođenje

Claims

1. Limitator curenja (20) ćelije za elektrolizu (1) za proizvodnju aluminijuma, snabdeven mehanizmima (14 i 15) za zatvaranje, ima otvore (17) za postavljanje šipki (3) anode (2), naznačen time što sadrži najmanje jedan nosač (21) koji potpuno ili delimično okružuje šipku anode i sadrži najmanje jedan zaptivač (30, 30a, 30b, 30c), postavljen na ceo obim nosača (21) ili samo na jedan njegov deo, a služi da potpuno ili delimično zatvori slobodan prostor između unutrašnje ivice (18) otvora (17) za prolaz šipke (3) anode (2).

2. Limitator curenja (20) prema zahtevu 1,naznačen time što nosač (21) pravi otvor (26) ili "usek" u koji se može bočno postaviti šipka (3) anode.

3. Limitator curenja (20) prema zahtevu 1 ili 2, n a z n a č e n time što je savki savitljivi zaptivač (30, 30a, 30b, 30c) napravljen od najmanje jednog elementa izabranog između vlakana, lamela, sunđerastih tela, savitljivih cevi ili od njihove kombinacije.

4. Limitator curenja (20) prema zahtevu 1 ili 2,naznačen time što je svaki saviljivi zaptivač (30, 30a, 30b, 30c) napravljen od snopova metalnih ili nemetalnih vlakana.

5. Limitator curenja (20) prema zahtevu 4, naznačen time što je snop vlakana od nerđajućeg čelika.

6. Limitato curenja (20) prema ma kom od zahteva 1 do 5, naznačen time što je najmanje jedan savitljivi zaptivač (30, 30a, 30b, 30c) postavljen na drugi nosač ili "okvir" (32) koji je pokretan u odnosu na nosač (21).

7. Limitator curenja (20) prema zahtevu 6, naznačen time što su savitljivi zaptivači (30, 30a, 30b, 30c) i okvir (32) napravljeni od nemagnetnih materijala.

8. Limitator curenja (20) prema zahtevu 6 ili 7, n a z n a č e n time što sadrži još najmanje jedan elemenat (25) veze koji je postavljen između nosača (21) i svakog okvira (32) radi kontrolisanja pomeranja zaptivača (30, 30a, 30b, 30c) u odnosu na nosač (21).

9. Limitator curenja (20) prema zahtevu 8, naznačen time što je najmanje jedan elemenat (25) veze elastičan.

10. Celija za elektrolizu (1) naznačena time što sadrži najmanje jedan limitator curenja (20), prema ma kom od zahteva 1 do 9.

11 .Ćelija za elektrolizu (1) prema zahtevu 10, naznačena time što je svaki limitator curenja (20) postavljen tako daje učvršćen na ćeliju za elektrolizu (1).

12. Ćelija za elektrolizu (1) prema zahtevu 10, naznačena time što je svaki limitator curenja (20) postavljen na ćeliju (1) tako daje pokretan.

13. Ćelija za elektrolizu (1) prema zahtevu 12, naznačena time što svaki limi-mitator curenja (20) sadrži najmanje jedan dodatni elemenat (33, 34) za zaptivanje koji treba da odži zaptivenost svakog limitatora(20) prilikom njegovog pomeranja.

14. Ćelija za elektrolizu (1) prema ma kom od zahteva 10 do 13, naznačena ti-me što je svaki limitator curenja (20) tako učvršćen na ćeliju za elektrolizu (1) da je pokretan.

15. Ćelija za elektrolizu (1) prema ma kom od zahteva 10 do 14, naznačena ti-me što je najmanje jedan električni izolator (27, 28, 28') postavljen između ćelije za elektrolizu (1) i najmanje jednog limitatora curenja (20).