TARIFNAME ELEKTRIKLI ARAÇLAR IÇIN YÜKSEK VERIMLI ISI POMPASI Teknik Alan Bulus, elektrik motorlu araçlarda olusan atik isinin araç kabini isitma çevriminde kullanilmasini saglayan bir isi pompasi sistemi ile ilgilidir. Önceki Teknik Motorlu araçlarda, yolcularin konforlu bir sekilde seyahat etmesi için araç iç havasini konfor sartlari içerisinde tutulmasini saglayan ve sogutma çevrimi kullanilarak bir ortamdan isi çekerek ortam sicakligini azaltmak ve fazla nemini alip ortama taze hava saglamak için tasarlanmis iklimlendirme sistemleri bulunmaktadir. Günümüzde araçlar için olusturulan iklimlendirme sistemleri genel olarak araç kabini içerisine isitilmis veya sogutulmus havanin gönderilmesi ile olusturulmaktadir. Motorlu araçlarda motorun çalismasi sirasinda motor üzerinde isi olusmakta ve olusan isinin motordan atilmasi için bir radyatör, fan ve sogutma suyundan olusan bir motor sogutma sistemi (4) olusturulmustur. Motorda olusan isi, motor üzerinde gönderilen sogutma suyu tarafindan emilmekte ve isinmis olan su radyatör üzerinde havanin temas etmesi ile birlikte sogumaktadir. Özellikle kis aylarinda motor üzerinde olusan bu atik isi araç kabinin isitmak için isi pompasi sistemi içerisine dahil edilebilmekte ve böylece araç klimasi üzerinde enerji tasarrufu saglanmaktadir. Yakit ile çalisan motorlu araçlarda motorda olusan isinin araç kabini isitilmasi için kullanimi için sistemler olusturulmustur. yogusturucu olarak kullanilan kondenser ünitesi bir ilave elektrik selenoid kontrollü genlesme valfi (e-TXV) ve bir elektrik selenoid kontrollü genlesme valfi 6876.277 kullanilmakta ve evaporatöre dönüstürülerek isi pompasi çevrimi tamamlanmaktadir. Bu sekilde olusturulan elektrik motoru isi pompasi sistemlerinde, olusan artik isi miktarinin ICS sistemlerine göre daha az olmasi, sicaklik degerinini düsük olmasi ve sorunun çözümü için karmasik sistemler kullanilmasi nedeniyle elektrik motorunda ve baglantili komponenetlerde olusan atik isisi tercih edilmemektedir. Bunun sonucunda elektrikli araçlarda kabin iklimlendirmesi için oldukça fazla enerji harcanmakta ve araç performansini olumsuz etkilemektedir. Bulus ile Çözülen Sorunlar Bu bulusun amaci, elektrikli araçlarda bulunan motor ve baglantili komponentlerde olusan atik isinin kabin isitilmasinda kullanilmasina imkan veren elektrikli araçlar için yüksek verimli isi pompasi gerçeklestirmektir. Bu bulusun amaci, motor ve baglantili komponentlerde olusan artik isinin COP degerinin yükseltilmesi ile birlikte araç kabini isitilmasi için yeterli sicaklik degerine ulasmasini saglayan elektrikli araçlar için yüksek verimli isi pompasi gerçeklestirmektir. Bulusun Ayrintili Açiklamasi Bu bulusun amacina ulasmak için gerçeklestirilen bir elektrikli araçlar için yüksek verimli isi pompasi, ekli sekilde gösterilmis olup bu sekil; Sekil 1. elektrikli araçlar için yüksek verimli isi pompasi çevriminin sematik görünüsüdür. Sekildeki parçalar tek tek numaralandirilmis olup, bu numaralarin karsiliklari asagida verilmistir. 6876.277 1. Verimli isi pompasi 2. Fan 3. Isi pompasi sistemi 31. Hava karisimi 32. Sogutucu akiskan 33. Evaporatör 34. Kompresör . Isitici kondenser 351. Kapama klapesi 36. Dis Kondenser 37. sogutma genlesme TXV valf 4. Motor sogutma sistemi 41. Motor sogutma sivisi 42. Radyatör Isi degistirioi 6. Baglanti TXV valfi 7 Üç yollu valf 8 Selenoid valf M. Elektrik motoru Elektrik motorlu (M) araçlarda olusan atik isinin araç kabini isitma çevriminde kullanilmasini saglayan bir verimli isi pompasi (1); - Üzerine gelen havanin sogutma amaçli yönlendirilmesini saglayan en az bir - Araç kabininin iklimlendirilmesini saglayan ve, 0 araç kabinindeki hacimden ve dis ortamdan alinan ve araç kabininin iklimlendirilmesi için kullanilan hava karisimi (31), 0 sogutma ve isitma çevrimi içerisinde dolasan ve isinin iletilmesinde kullanilan en az bir sogutucu akiskan (32), 6876.277 içerisinden geçen sogutucu akiskaninin (32) buharlastirilmasini saglayan ve buharlastirma sirasinda hava karisiminin (31) geçtigi ortamdan isi çekerek hava karisiminin (31) sogutulmasini saglayan en az bir evaporatör (33), evaporatörde (33) buharlasarak gaz fazina gelen sogutucu akiskanin (32) basinçlandirilmasini ve yönlendirilmesini saglayan en az bir kompresör (34), kompresörde (34) basinçlandirilan gaz fazdaki sogutucu akiskanm (32), sivi hale gelirken isisini hava karisiminin (31) geçtigi ortama vermesi ile birlikte hava karisiminin (31) sicakliginin artmasini saglayan en az bir isitici kondenser (35), isitici kondenserin (35) isitma moduna veya sogutma moduna göre hava karisimina etki etmesini veya etmemesini saglayan en az bir kapama klapesi (351), kompresörde (34) basinçlandirilan gaz fazdaki sogutucu akiskanm (32) isitici kondensere (35) iletilmedigi durumlarda üzerine havayi yönlendiren fan (2) ile isisinin disari atilmasini saglayan en az bir dis kondenser (36), evaporatöre (33) giren sogutucu akiskan (32) miktanni evaporatörün (33) buharlastirabilecegi kapasite miktarina göre ayarlayan en az bir sogutma genlesme valfi (37) içeren en az bir isi pompasi sistemi (3), - elektrik motorunun (M) ve motora bagli komponentlerin sogutulmasini saglayan ve, 0 motor sogutma çevriminde dolasan ve isinin iletilmesini saglayan en az bir motor sogutma sivisi (41), 0 fanin (2) üzerine ilettigi hava ile birlikte araç sogutma sivisinin (41) sogutulmasi saglayan en az bir radyatör (42) içeren en az bir motor sogutma sistemi (4), - bir kismindan isi pompasi sistemindeki (3) isitici kondenser (35) ile evaporatör (33) arasindaki sogutucu akiskanin (32) içerisinden geçtigi, diger kismindan motor sogutma sistemindeki (4) isinan motor sogutma 6876.277 sivisinin (41) geçis yaptigi ve motor sogutma suyu isisinin sogutucu akiskana (32) iletildigi en az bir isi degistirici (5), - isi pompasi sisteminde (3) bulunan sogutucu akiskanin (32) isi çekme kapasitesinin arttirilmasini saglayan en az bir baglanti TXV valfi (6), - motor sogutma sisteminde (4) bulunan ve isi degistiricisinden (5) çikan motor sogutma suyunun radyatöre (42) gitmeden çevrimi tamamlamasini saglayan en az bir 3 yollu valf (7), - isi pompasi sisteminde (3) bulunan ve isitici kondenserden (35) çikan sogutucu akiskanin (32) dis kondensere (36) gitmeden çevrimi tamamlanmasini saglayan en az bir selenoid valf (8) içermektedir. Bulus konusu verimli isi pompasi (1); araç kabininin iklimlendirilmesini saglayan bir isi pompasi sistemi (3), motor ve motora bagli komponentlerin sogutulmasini saglayan bir motor sogutma sistemi (4) ve isi pompasi sistemi (3) ile motor sogutma sistemi (4) arasinda dolasan akiskanlarin birbiri üzerinde isi iletimi gerçeklestirmesini saglayan bir isi degistiricisinden (5) olusmaktadir. Isi pompasi sogutucu, isitici ve defroster modunda çalisabilmektedir. Verimli isi pompasi (1) sogutma modunda çalistigi durumlarda elektrik motoru (M) ve komponentlerinde olusan isinmanin azaltilmasi için kullanilabilmekte ve elektrik motorunun (M) verimini arttirabilmektedir. Verimli isi pompasi (l) isitici modunda çalistiginda ise araç kabininin isitilmasi için elektrik motoru (M) ve komponentlerinde olusan isi kullanilmakta ve isi pompasi sisteminin (3) verimi arttirilmaktadir. Bulus konusu verimli isi pompasi (1); yazin sogutma modunda çalisirken isi pompasi sisteminde (3) bulunan sogutma genlesme valfi (37) aktif durumda, kapama klapesi (351) açik durumda ve selenoid valf (8) pasif konumdadir. Verimli isi pompasi (l) sisteminde hava karisimi (31) evaporatör (33) üzerinden geçerken sogutulmakta ve isitici kondensere (35) gelmeden araç kabinine gönderilmektedir. Evaporatörde (33) buharlasarak gaz fazina gelen sogutucu akiskan (32) kompresör (34) ile basinçlandirilarak isitici kondenserde (35) tekrar 6876.277 sivi hale gelmekte ve dis kondenserin (36) üzerine fan (2) yardimi ile gönderilen hava ile sogutulmaktadir. Dis kondenserde (36) sogutulan sogutucu akiskan (32) isi degistiricisine (5) gelmekte ve elektrik motoru (M) ve motora bagli komponentlerden aldigi isiyi isi degistiricisine (5) getiren isinmis motor sogutma sivisi (41) ile isi transferi yaptirilarak motor sogutma sivisinin (41) sogutulmasi saglanmaktadir. Bu sekilde sogutma modunda çalisan isi pompasi sistemi (3), motor sogutma sistemindeki (4) motor sogutma sivisinin (41) sogutulmasini saglayarak motor verimini arttirmaktadir. Bulus konusu verimli isi pompasinda (1); isitma pompasi sistemi isitma modunda çalistirildiginda baglanti TXV valfi (6) ve sogutma genlesme valfi (37) aktiftir ve selenoid valf (8) sogutucu akiskanin (32) dis kondensere (36) ulasmadan çevrimi tamamlayacagi sekilde kapalidir. Isi pompasi sistemi (3) isitma modunda çalismasi durumunda motor sogutma sistemindeki (4) 3 yollu valf motor sogutma sivisinin (41) radyatöre (42) ulasmadan çevrimi tamamlayacagi sekilde kapalidir. Disari havasndan ve kabinden gelen soguk hava karisimi (31) evaporatör (33) üzerinden geçmekte ve isitici kondenser (35) tarafindan isitilarak kabine gönderilmektedir. Evaporatörde (33) buharlasarak gaz fazina gelen sogutucu akiskan (32) kompresör (34) ile basinçlandirilarak isitici kondenserde (35) isisini hava karisimina (31) vererek tekrar sivi hale gelmektedir. Isistici kondenserde (35) soguyan sogutucu akiskan (32), dis kondenserde (36) sogutulmadan isi degistriricisi (5) üzerine gelmektedir. Motor sogutma sisteminde (4) elektrikli motor ve motor komponenetlerinin isisini alarak isinan sogutma sivisi (41) isi degistiricisine (5) gönderilmektedir. Isi degistirici (5) içerisinde motor sogutma suyu isisini sogutucu akiskana (32) iletmektedir. Olusturulan bu isi transferi ile birlikte motor sogutma suyunun atik isisi isi pompasi sistemindeki (3) sogutucu akiskan (32) üzerine iletilmektedir. Bulusun bir uygulamasinda, isi pompasi sisteminden (3) isi degistiricisine (5) iletilecek olan sogutucu akiskanin (32) hizini ve miktarini belirlemeye yarayan ve 6876.277 böylece motor sogutma sistemindeki (4) motor sogutma suyundan maksimum verimde isi çekilmesini saglayan en az bir baglanti TXV valfi (6) bulunmaktadir. Bulusun bir uygulamasinda isi degistiricisinde (5) yeterli sicaklik degerine ulasan motor sogutma suyu, radyatöre (42) gitmeden motor sogutma sisteminde (4) çevrimini tamamlamasi için üç yollu (7) valf içermektedir. Motor sogutma sisteminde (4) isi degistiricisinde (5) yeterli sicakliga ulasmamasi durumunda üç yollu valf (7) üzerinden radyatöre (42) iletilmesi saglanmaktadir. Bulusun bir uygulamasinda, isi pompasi sistemlerinde (3) isitma modunda oldugu durumlarda isitici kondenserden (35) çikan sogutucu akiskan (32) dis kondenser (36) üzerinden sogutulmadan çevrimini tamamlanmasini saglayan en az bir selenoid valf (8) bulunmaktadir. HBSNEIGNOD TR