TARIFNAME BIR ARAÇ SÜRÜLEBILIRLIK DEGERLENDIRME SISTEMI VE YÖNTEMI Teknik Alan Bu bulus, aracin sürülebilirlik degerlerinin ölçülmesini ve kaydedilmesini saglayan bir araç sürülebilirlik degerlendirme sistemi ve yöntemi ile ilgilidir. Önceki Teknik Otomotiv sektöründe araç/ürün gelistirme safhasinda gerçeklestirilen sürülebilirlik testlerinde nesnel degerlendirme imkâni saglayan sistemlerde sürücüler kullanilmaktadir. Araç sürülebilirlik testleri sürücüler tarafindan gerçeklestirilen çok sayida test sonrasi sürücülerin yaptigi sübjektif degerlendirmeye dayanmaktadir. Sübjektif degerlendirmede ise, neyin kabul kriterleri içinde olup olmadigi ile ilgili farkli bakis açilarinin olmasi, farkli sürücü degerlendirmelerinin objektif olarak mukayesesinin mümkün olmamasi, problemin ne oldugu ve aracin beklenen davranisinin ne oldugunu sözel olarak anlatma zorlugu gibi açik noktalar bulunmaktadir. dokümaninda, motorlu araçlar için gelistirilen ve sürüs datalarinin toplanmasina olanak saglayan bir sürücü destek sisteminden bahsedilmektedir. Söz konusu sistemde araç manevra degerlerinin elde edilmesini saglayan bir ivme sensörü, araç pozisyonunu belirlemek için kullanilan bir GPS sensöründen ve araç kakis datalarinin toplandigindan bahsedilmektedir. Ayrica elde edilen datalarin toplandigi bir veri modülünden bahsedilmektedir. Teknigin bilinen durumunda yer alan U86598467 sayili Birlesik Devletler patent dokümaninda, motorlu araçlarin çalisma performanslarini analiz etmek amaciyla gelistirilen patent basvurusunda, gaz pedalinin pozisyonun ölçülmesini saglayan kurs sensörü ve araç performansini ölçmek için bir ivme sensörü kullanildigindan bahsedilmektedir. Teknigin bilinen durumunda yer alan U86301957Bl sayili Birlesik Devletler patent dokümaninda, içten yanmali motorlarda motor çalisma datalarinin toplanmasi için gelistirilen sistemden bahsedilmektedir. Söz konusu sistemde kullanilan fiber optik basinç sensörü krank milinin devir degerlerinin toplanmasi amaciyla kullanildigindan bahsedilmektedir. Teknigin bilinen durumunda yer alan CN201876922U sayili Çin faydali model dokümaninda, araç hiz verilirinin toplanmasi için kullanilan bir GPS hiz sensöründen bahsedilmektedir. Söz konusu sistemden GPS Hiz sensörü sayesinden elde edilen datalar görüntüleme sistemi tarafindan kaydedilmektedir. Patent dokümaninda, sürüs degerlendirmesi ve araç performansi için gelistirilen veri toplama ve ölçme sisteminden bahsedilmektedir. Söz konusu sistemde bulunan sensör sistemlerinin araç sürülebilirlik performansini ve sürücünün performansini degerlendirme amaciyla kullanilmaktadir. Bulus ile Çözülen Sorunlar Bu bulusun amaci, araç/ürün gelistirme safhasinda gerçeklestirilen sürülebilirlik testlerinde nesnel degerlendirme imkani saglayacak bir araç sürülebilirlik degerlendirme sistemi ve yöntemi gerçeklestirmektir. Bu bulusun diger amaci, daha etkili bir araç sürüsü saglamaya yarayan bir araç sürülebilirlik degerlendirme sistemi ve yöntemi gerçeklestirmektir. Bulusun Ayrintili Açiklamasi Bu bulusun amacina ulasmak için gerçeklestirilen bir araç sürülebilirlik degerlendirme sistemi, ekli sekillerde gösterilmis olup bu sekiller; Sekil 1. Araç sürülebilirlik degerlendirme sisteminin sematik görünüsüdür. Sekil 2. Araç sürülebilirlik degerlendirme sisteminin akis diyagrami Sekillerdeki parçalar tek tek numaralandirilmis olup, bu numaralarin karsiligi asagida verilmistir. Araç sürülebilirlik degerlendirme sistemi Ivme sensörü GPS hiz sensörü Kurs sensörü Fiber optik sensör Kayit modülü Elektronik kontrol ünitesi Aracin sürülebilirlik degerlerinin ölçülmesini ve degerlendirmesini saglayan bir araç sürülebilirlik degerlendirme sistemi ve yöntemi (l) en temel halinde, - kalkis, vites geçis veya sürüklenme manevralarinda olusan ivme verisinin toplanmasini saglayan en az bir ivme sensörü (2), - vites geçis ve kalkis manevralarinda araç hizina ait verilerin kayit altina alinmasini saglayan en az bir GPS hiz sensörü (3), - kalkis ve vites geçisi manevralarinda sürücünün gaz pedalina veya debriyaj pedalina uyguladigi basma verisinin toplanmasini saglayan en az bir kurs sensörü (4), - motor krankina baglanarak araç motor devri verisinin toplanmasini saglayan en az bir fiber optik sensör (5), - ivme sensörü (2), GPS hiz sensörü (3), kurs sensörü (4) ve fiber optik sensörden (5) aldigi verileri toplamak ve kaydetmek için uyarlanmis en az bir kayit modülü (6), - kayit modülündeki (6) bilgileri kullanarak bir degerlendirme sonucu çikarmak için uyarlanmis en az bir elektronik kontrol ünitesi (7) içermektedir. Bulus konusu araç sürülebilirlik degerlendirme sistemi ve yönteminde (1); kalkis, vites geçis veya sürüklenme manevralarinda araç boylamasina ivme verisinin toplanmasini saglayan bir ivme sensörü (2), vites geçis ve kalkis manevralarinda araç hizina ait verilerin kayit altina alinmasini saglayan bir GPS hiz sensörü (3), kalkis ve vites geçisi manevralarinda sürücünün gaz pedalina veya debriyaja basma miktari verisinin toplanmasini saglayan bir kurs sensörü (4), motor krankina baglanarak araç motor devri verisinin toplanmasini saglayan bir fiber optik sensör (5) kullanilmaktadir. Kullanilan ivme sensörü (2), GPS hiz sensörü (3), kurs sensörü (4) ve fiber optik sensörden (5) aldigi verileri toplamak ve kaydetmek için uyarlanmis bir modül (6) bulunmaktadir. Ayrica, ivme sensörü (2), GPS hiz sensörü (3), kurs sensörü (4), fiber optik sensör (5) ve modülü (6) kontrol etmek için uyarlanmis bir elektronik kontrol ünitesi (7) kullanilmaktadir. Boylamasina ivme sensörü (2); kalkis, vites geçis ve sürüklenme manevralarinda araç boylamasina ivme verisinin toplanmasini saglar. Kalkis esnasinda motordan aktarilan torka bagli olarak araçta olusan boylamasina ivmenin ölçülmesi, kalkis manevra verilerinin elde edilmesini saglamaktadir. Ayrica Vites geçis esnasinda ve minimum motor torku ile aracin sürüklenmesi manevrasinda motorun araca verdigi etkinin degerlendirilmesi için boylamasina ivme sinyaline gerek duyulmaktadir. Bu fiziksel ivme, araç sürüs konforunu dogrudan etkilemektedir. Bu nedenle ivme sensörü (2), ölçümün gerçeklesmesi için araç agirlik merkezine yakin bir noktaya konumlandirilir. Araç GPS hiz sensörü (3); kalkis, Vites geçis manevralarinda araç hizina ait verilerin kayit altina alinmasini saglar. Kalkis esnasinda aracin harekete baslama zamani, özellikle kavramanin durumu konusunda bilgilerin elde edilmesini saglamaktadir. Ayrica vites geçis manevrasinda özellikle aracin O an hangi viteste test edildiginin tespiti saglanmaktadir. Vites degerinin tespiti için motor devri ve araç hizi kullanilarak, veri toplama yazilimi üzerine bir hesaplama kanali konulmustur. Gaz pedali/debriyaj kurs ölçüm sensörü (4); kalkis ve vites geçisi manevralarinda sürücünün gaz pedalina basma miktari verisinin toplanmasini saglar. Gaz pedalina /Debriyaja basma miktari ve basma hizi, aracin kullanim tipi hakkinda bilgi alinmasi amaciyla kullanilmaktadir. Kurs ölçüm sensörü (4) sayesinde aracin normal, sportif veya konforlu kullandigi tespit edilebilmektedir. Fiber optik sensör (5); motor krankina baglanarak araç motor devri verisinin toplanmasini saglar. Bu sayede, kalkis manevrasi, vites geçis manevrasi ve minimum motor torku ile hareket manevralarinda sürücünün araca verdigi etkilerin tespit edilmesi saglanmaktadir. Motor tork haritasina bagli olarak motorun ürettigi tork her bir devirde degismektedir. Kalkis öncesi, sürücünün uygun sekilde araci kaldirabilmesi için motorun yeterli torku üretmesi bunun içinde sürücünün motoru yeterli devir sayisina yükseltmesi gerekmektedir. Motor devrinin ölçülmesi, kalkisin sportif veya normal olarak siniflandirilabilmesi için gerekli olan parametrelerden biridir. Ayrica vites geçis esnasinda motor devrindeki degisimlerin degerlendirilmesi için ve araç minimum motor torkunda hareket halinde iken klimanin veya elektrikli yüklerinin devreye girip çikmasinin etkisi ile olusan motor devrindeki davranisin incelenmesi için kullanilmaktadir. Bulus konusu araç sürülebilirlik degerlendirme sistem ve yönteminde (l), kalkis manevrasi ile ilgili olarak araç hazirligi, güvenilir sürücü tespiti, ideal sürücü profilinini belirlenmesi, veri toplama faaliyetleri, degerlendirme kriterlerinin tespiti ve fiziksel veriler ile öznel SAE degerlendirmeleri gerçeklestirilmektedir. Güvenilir sürücü tespiti; sürücü bireylerinin ve test yapilan günlerin, sürücü degerlendirmeleri üzerine etkisini incelemek üzere istatiksel çalisma gerçeklestirilmesidir. Güvenilir sürücü tespitinde, grup bazinda farkli davranislar sergileyen bireylerin elenmesi gerçeklestirilmektedir. Ideal sürücü profili; sürücünün araca verdigi etkilerin farkliligi sebebiyle olusacak farkli tepkileri bertaraf edebilmek amaciyla giris etkilerini standardize etmek amaciyla ideal sürücü profili olusturulmaktadir. Sürüciilerin kalkis manevrasmda; Gaz pedali kullanim yüzdesi (%), Debriyaj birakma süresi (saniye), Kalkis devri (dev/dak) ve Vites geçis manevrasi için ise; Gaz pedali kullanim yüzdesi (%), Debriyaj birakma süresi (saniye), Vitesin degistirildigi devir(dev/dak) degerleri elektronik kontrol ünitesinde (7) kaydedilerek saglanmaktadir. Söz konusu degerler kullanilarak ideal sürücü profili olusturulmaktadir. Kalkis manevrasi; kalkis manevrasi ile ilgili araç hazirliginin gerçeklestirilebilmesi için; bazi alt kriterler degerlendirilir; pompalama, kapanma, stop etme egilimi ve ilk ivmelenme hissiyatidir. Kalkis manevrasi uzman sürücüler tarafindan degerlendirilir ve puanlandirilir. Ayrica elektronik kontrol ünitesinde (7) elde edilen datalarin karsilastirma islemi yapilir. Pompalama hareketi; kalkis manevrasi esnasinda kavrama olayinin gerçeklestigi andan itibaren aracin hareket dogrultusunda gözlenen/hissedilen sarsma hareketleri olarak tanimlanabilir. Bu hareketin degerlendirilebilmesi için boylama ivme sensöründen (2) elde edilen veriler kullanilmaktadir. Kayit modülü (6) yardimiyla ivme sensöründen (2) alinan veriler elektronik kontrol ünitesi (7) tarafindan islenir. Elde edilen datalardan olusturulan grafikte aracin kalkis sirasindaki kavrama aninda olusan ve ivme degerlerinin ilk düsümü takip eden pik yaptigi noktalar sayilir ve pompalama hareketinin SAE puani elde edilmis olur. Araçtan toplanan verilerden türetilmis degerlendirme kriterleri ile sürücü öznel degerlendirmeleri arasinda XY dagilim grafigi olusturularak olusan anlamli gruplara göre degerlendirme kriterleri ile SAE puanlari arasindaki iliski ortaya konmustur. Kapanma hareketi; kalkis manevrasi esnasinda kavrama olayinin gerçeklestigi andan sonra aracin motor devrinde gözlenen/hissedilen ani düsme olarak tanimlanabilir. Bu hareketin degerlendirilebilmesi için fiber optik sensörden (5) elde edilen motor devri verileri kullanilmaktadir. Modül (6) yardimiyla fiber optik sensörden (5) alinan veriler elektronik kontrol ünitesi (7) tarafindan islenir. Araçtan toplanan veriler ile sürücü öznel degerlendirmeleri arasinda XY dagilim grafigi olusturularak olusan anlamli gruplara göre degerlendirme kriterleri ile SAE puanlari arasindaki iliski ortaya konmustur. Stop Etme Egilimi; motor devrinin rölanti devrinin altina düsmesi ya da yaklasmasiyla gözlenen/hissedilen devir düsmesi olarak tanimlanabilir. Bu hareketin degerlendirilebilmesi için fiber optik sensörden (5) elde edilen motor devri verileri kullanilmaktadir. Benzer sekilde araçtan toplanan veriler ile sürücü öznel degerlendirmeleri arasinda XY dagilim grafigi olusturularak olusan anlamli gruplara göre degerlendirme kriterleri ile SAE puanlari arasindaki iliski ortaya konmustur. Ivmelenme Hareketi; kalkis hareketinin baslangiç anindan itibaren aracin hareketi dogrultusundaki ivmenin ilk düsüm noktasina kadar olan kisminda gözlenen/hissedilen ataklik olarak tanimlanabiliri Bu hareketin degerlendirilebilmesi için GSM hiz sensöründen (3) elde edilen araç hizi verileri kullanilmaktadir. Buradaki hiz verisi, ivmenin kavrama sonrasi ilk düstügü anda elde edilmistir. Benzer sekilde araçtan toplanan veriler ile sürücü öznel degerlendirmeleri arasinda XY dagilim grafigi olusturularak olusan anlamli gruplara göre degerlendirme kriterleri ile SAE puanlari arasindaki iliski ortaya konmustur. Veri toplama faaliyetleri; aracin sürüsmesi esnasinda ivme sensörü (2), GPS hiz sensörü (3), kurs sensörü (4) ve fiber optik sensörden (5) elde edilen verilerin kayit modülü (6) üzerinde depolanmasi ve islenmesi islemi gerçeklesmektedir. SAE degerlendirmesi ve puan hesaplanmasi; kayit modülünün (6) topladigi veriler ile sürücülerin fiziksel degerlendirme verileri birlestirilerek egri denklemleri hesaplanmaktadir. SAE puan hesabi için; alt kriter puanlari bagimsiz degisken olarak tanimlanmis ve bagimli degisken olan Global puan denklemini tespit edebilmek amaciyla dogrusal regresyon analizi yapilmistir. Dogrusal regresyon analazi üç farkli bagimsiz degisken grubuna göre yapilmistir. Bunlar; - Sürücülerim yapmis oldugu öznel degerlendirmeler bagimsiz degisken olarak tanimlanmasi - Fiziksel veri tabanindan alinan sayisal veriler istatiksel çalisma sonucu elde edilmis denklemlerde yerine konarak herbir alt kriter için nesnel SAE puanlari hesaplanmis ve bu SAE puanlari bagimsiz degisken olarak tanimlanmasi - Araçtan toplanan veriler bagimsiz degisken olarak tanimlanmasi Her üç denklemin Rzisi birbiri ile yakinlik gösterse de en anlamli sonuçlarin araçtan toplanan veriler ile elde edilecegi kararina varilarak, global SAE puan hesabi için üçüncü modelin kullanilmasina karar verilmistir Kalkis manevrasi için alt kriterler ait ve global SAE puaninin hesabinda kullanilan algoritmaya ait akis su sekildedir; - Kalkis manevrasinin gerçeklestirilmesi - Araç üzerinden ivme sensörü (2), GPS hiz sensörü (3), kurs sensörü (4) ve fiber optik sensörden (5) alinan verilerin kayit modülü (6) üzerine kaydedilmesi - Ilgili verilerin kayit modülünden (6) okunmasi - Araç hareketin baslangiç ve bitis noktalarinin belirlenmesi - Hareket ile ilgili belirlenen kriterlere göre ön degerlendirme yapilmasi, kriterlere uymuyor ise hareketin tekrarlanmasi 40- Ivme sensöründen (2) alinan pompalama verilerinin minimum degerlerinin belirlenmesi 41- Ivme sensöründen (2) alinan verilerin filtrelenmesi 42- lvme sensöründen (2) alinan verilerin minimum ve maksimum noktalarin belirlenmesi 43- Ivme sensöründen (2) alinan verilerden ilk m maksimum tepe noktasinin belirlenmesi 44- Ivme sensöründen (2) alinan verilerde olasan minimum ve maksimum noktalarinin sayilmasi islemi 45- Ivme sensöründen (2) alinan verilerde olasan maksimum degerden minimum degere düstügü noktalar arasindaki farkin tespiti (düsüm genliginin tespiti) 46- Ivme sensöründen (2) alinan pompalama isleminin tekrar edildigi miktarin belirlenmesi 47- Pompalama islemi sirasinda ivme sensöründen (2) alinan verilerde olasan maksimum degerden minimum degere düstügü noktalar arasindaki farkin tespiti (bu düsüm degeri ivmenin ilk düsüm tepesini takip eden ikinci tepedir) 48- Elde edilen verilerin elektronik kontrol ünitesi (7) tarafindan kaydedilmesi 50- Fiber optik sensörden (5) elde edilen kapanma ve stop etme egiliminin minimum devir degerlerinin tespit edilmesi ve GSM hiz sensöründen (3) elde edilen ivmelenme hareketinin minimum degerlerinin belirlenmesi 51- Fiber optik sensörden (5) elde edilen motor devri verilerinin zaman araliginin belirlenmesi 52- Fiber optik sensörden (5) elde edilen motor devri verilerinin maksimum ve minimum deger araliginin belirlenmesi 53- Belirli zaman araligindaki fiber optik sensörden (5) elde edilen motor devri verilerinin minimum tepe noktalarin tespit edilmesi 54- GSM hiz sensöründen (3) elde edilen ivmelenme hareketi verilerinde olasan maksimum degerden minimum degere düstügü noktalar arasindaki farkin tespiti 55- GSM hiz sensöründen (3) elde edilen ivmelenme hareketi verilerinden ortalama ivmelenme hareketi tespiti 56- Elde edilen verilerin elektronik kontrol ünitesi (7) tarafindan kaydedilmesi Kaydedilme isleminin ardindan SAE puaninin hesaplanmasi su sekilde gerçeklestirilmektedir; 3- Elektronik kontrol ünitesi (7) tarafindan elde edilen veriler sekil 2 deki tablo dogrultusunda hesaplanarak pompalama verisinin SAE puani belirlenir b- "a" satiri için cevap evet ise parametrelerin özel kriterlere göre belirlenmis puanlamaya alinmasi c- a satiri için cevap hayir ise istatistiksel metoda göre bulunmus modele uygulanmasi d- pompalama SAE puaninin sekil 2 dogrultusunda belirlenmesi e- Kapanma, stop etme egilimi ve ivmelenme hissiyati alt kriterleri için özel tanimlanmis kurallara uyan fiziksel veriler olusmus ise ilgili puana atamasi yapilir f- "e" satiri için cevap evet ise parametrelerin özel kriterlere göre belirlenmis puanlamaya alinmasi g- e satiri için cevap hayir ise istatistiksel metoda göre bulunmus modele uygulanmasi h- Ham kapanma, stop etme egilimi ve ivmelenme hissiyati SAE puaninin elde edilmesi i- Bant araligina göre ya da tam sayiya yuvarlatma islemi yapilarak nihai pompalama SAE puaninin belirlenmesi j- Kalkis manevrasi global SAE puaninin hesaplanmasi k- Araçtan test esnasinda toplanan fiziksel verilerin Global puan hesap modelinde yerine konarak hesaplanmasi l- Kalkis manevrasi için ham global SAE puaninin elde edilmesi m- Bant araligina göre ya da tam sayiya yuvarlatma islemi yapilarak nihai global SAE puaninin belirlenmesi Bir araç sürülebilirlik degerlendirme sistemi ve yöntemi (l) sayesinde araç/ürün gelistirme safhasinda gerçeklestirilen sürülebilirlik testlerinde nesnel degerlendirme imkani saglanmaktadir. TR