TARIFNAME MPP'DE HEDEFE YÖNELIK HATA ADAPTASYONUNA SAHIP FOTOVOLTAIK Bulus, giris klemensine fotovoltaik sistemin çjküs dogru akjm geriliminin verildigi ve çDkEsEnDn bir besleme sebekesine baglanabildigi, giris klemensine paralel çalEsan bir batarya sErasDna sahip bir invertere sahip olan, inverterin fotovoltaik sistemin maksimum güç noktasHnln (MPP) ayarlanmasl için bir ayar elemanü ile donatüldEgD bir fotovoltaik sistemin çalEstErElmasE için yöntem ve düzenekle ilgilidir. Günes enerjisi kurulusunda enerji tedarikçisi ile satEs sözlesmesinde, belirli bir zaman diliminde sözlesme ile garantiye alUnan ndnimum gücün besleme sebekesine verilecegi belirlenir. Böylece Örnegin 2,4 Megawatt günes enerjisi talep edildiginde yakls. 1,5 Megawatt güç depolanabilir. Hava durumuna göre minimum güç her zaman sadece günes enerjisi sistemi tarafindan olusturulamaz ve bir batarya veya yakHt pili gibi dogru aktm baztnda yedek güçlerin devreye sokulmasl Belirlenen uzun süreli enerji azaltjmünda AC tarafEndan ek kuvvet saglanmalEdEr. Bu, ya baska bir enerji tedarikçisinden enerji alUsL ile ya da dizel jeneratör veya bir gaz enerjisi formunda bir ek enerjinin dalgalll aktm. taraanda devreye sokulmasll ile gerçeklesir. Söz konusu enerji tedarikçileri enerjileri alDnana kadar farklü hazÜrlEk sürelerine sahiptir. Bu süre bir batarya bosaldlgHnda bir ek enerjinin devreye girmesi için yaklasHk 5 dakikaya kadar uzamaktadlr. Önceki teknikten asagüda kEsaca PV jeneratör (1) olarak bahsedilen bir fotovoltaik jeneratörünün bilinen sekilde, çEkEsÜna bir besleme sebekesinin (7) baglandEgÜ bir inverterin (5) giris klemensinde (3, 3') devreye aljndEgJ Sekil 1'e uygun bir sistem bilinmektedir. Besleme sebekesine (7) dogru aka gerilimi taraflnHn bir batarya veya batarya sürasEna (9) yöneldigi ikinci bir inverter (5') baglanmEstDr. PV jeneratörü tarafEndan verilen güç yeterli olmadjgünda batarya ikinci inverter (5') üzerinden sebekeye bosaltjljr ve böylece gücü azalan PV sistemi (1) desteklenir. Ardtndan bosalan batarya (9) sebeke akat aracllHglyla tekrar sarj edilir. Bu sistemin bir dezavantajü yatErüm masrafjnü artjracak sekilde iki inverterin (5, 5') gerekli olmastEr. Diger dezavantajE ise, besleme sebekesinden (7) sarj edilirken ikinci invertörde (5') aynU sekilde ödenmesi gereken elektrik kayanLn ortaya çlkmasldHr. Sonuçta PV sisteminde üretilen dogru akjmün tekrar bataryaya verilmesi için iki invertör (5, 5') kullanjlür. Böyle bir çözüm örnegin US 7,072,194 BZ'den bilinmektedir. Aerca yayJmlanmUs bir dökümandan (EP 2 426 570 A1) bir DC/DC dönüstürücü ve bir inverter içeren bir güç dönüstürücü bilinmektedir. Burada bir fotovoltaik jeneratörün çjküs dogru aküm gerilimi paralel devreli bir batarya sjrasünda oldugu gibi DC/DC dönüstürücüye verilir. DC/DC dönüstürücü bir taraftan bir elektrikli dogru akLm gerilimi yükünü. besler' ve diger taraftan inverter' üzerinden sebekenin beslenmesi için kullanllabilir. Mevcut bulusun amacü, giriste bahsedilen yöntemi ve giriste bahsedilen düzenegi düsük teknik masrafla, ikinci bir inverter veya masraflü baska bir yapÜ parçasü kullanülmadan isletimde belirlenen minimum gücün uygun biçimde ve kHsa süreli korunmastnHn mümkün olacagl sekilde yenilemektir. Bu amaca fotovoltaik sistemin belirlenebilen bir minimum gücüne ulasülamadEgÜ durumda batarya sjrasündan bosalEm akJmÜnEn inverterin giris klemensine verilmesi için maksimum güç noktasEna (MPP) yapjlan ayarjn iptal edilmesi ile fotovoltaik sistemin hedefli biçimde hata adaptasyonuyla çaltstkrtlmast ile ulastlmlstHr. Hata adaptasyonu MPP ayarlaychsE üzerinden ayarlanan gerilim degerinin, güncel olarak hüküm süren oranlar için hesaplanan maksimum güç noktasEna dahil olan degerden daha küçük bir gerilim degerinde olmasEnda mevcuttur. Mevcut batarya gerilimi ile ayarlanan PV gerilimi arasEndaki gerilim farklnHn büyüklügüne göre istenilen ek akim invertere verilir ve dalgalj aküma dönüstürülerek besleme sebekesine Bu islem daha sonra Sekil 4 yardjmüyla tekrar açEklanacaktEr. Daha küçük geriliHi degeri ile PV sistemine paralel devreye giren batarya erasL bosalUr ve batarya taraandan bosaltJlan akim PV sistemi taraflndan üretilen aklma eklenir. Burada PV sisteminde hata adaptasyonu nedeniyle olusan güç kaybü tölere edilir. Mevcut olan MPP ayar elemanE arachEgEyla hata adaptasyonunun gerçeklestirilmesi gerektiginde çagrJlabilen, degistirilen ayar algoritmast dlsHnda baska bir yazilim ve donanlm yatHrtm gerektirmez. Hata adaptasyonunun baslatülmasü için avantajlj bir yöntem, batarya sErasÜ üzerinden güncel bosa çalüsma gerilimine denk olan gerilim noktasDnEn inverterin karakteristik U/I referansLna ayarlanmasLnJ, ardindan inverterdeki batarya skragl baglantl hatUl aklm yolunda bulunan bir aylrma salterinin kapatllmaslnH ve son olarak MPP ayar elemanl çalEsma noktasünjn batarya sErasÜnJn güncel geriliminden küçük olan bir gerilim degerine ayarlanmasEnE öngörmektedir. Bu yöntem batarya beslemesine yumusak geçisi saglamakta ve kayda deger bir dengeleme aklmHnl önlemektedir. PV sistemindeki gerilim -çogunlukla PV jeneratörü olarak adlandErElDr- önce batarya sürasEnDn hakim olan bosa çalEsma gerilimi degerine ayarlanjr, ardEndan aylrma salteri kapatüllr. Ayjrma salteri aracElEgDyla paralel devreye giren her üç kol (i. PV jeneratörü, ii. Batarya slrasü ve iii. Inverter) esit gerilim aldtgtndan dengeleme aklmt verilmez. ArdEndan gerilini degeri, MPP ayar elemanE tarafEndan PV' ile iliskili olarak üretilen maksimum güce hata adaptasyonlu deger olarak kaydedilir. Bu islem küçük. adümlarla gerçeklesir, burada batarya yoluna akan aklm ölçülür ve ölçüm sonucuna baglü olarak gerilim bkrakHllr veya azaltHllr. Hata adaptasyonunun sonlandDrElmasE örnegin, fotovoltaik tarafündaki anlÜk güç bilgisini almak için arada tekrarlanarak, örnegin 30 saniye aralEklarla batarya sürasünEn beslenme gücünün geri alDnmasD veya tamamen durdurulmas] ile Fakat fotovoltaik sistem. taraflndan üretilen akaJn, bir ilk aklm ölçüm sensörü tarafündan ölçülmesi ve ilk akEm ölçüm sensörü tarafjndan ölçülen akjm bir sEnÜr degeri astügEnda hata adaptasyonunun sonlandjrülmasü tercih edilmelidir. Burada sLnUr deger garantilenen minimum güce ve MPP ayar elemantnda hata adaptasyonu yalean gerilime baglH olarak degisebilir. Dolu bir batarya sjrasEnD her zaman kullanjma hazDr tutmak için hata adaptasyonu sonlandürjldüktan sonra batarya sErasÜnJn sarj edilmesi amacEyla ayDrma salterinin, batarya sLrasUnJn belirlenebilen sarj durumu ölçülene kadar kapalJ tutulmast öngörülmüstür. Aklm üreticisi ile aklm allcÄsH arasHndaki anlasmaya göre bir diger enerji tedarikçisinin hazEr bulundurulmasj gerekebilir. Akjm alüclsj birkaç dakikalük ön çaljsma süresine dair zamanünda bir uyarü ile anlayEs gösterdiginde bu önleme gerek yoktur. Bu durumda aka alchsl örnegin o anda gerekli olmayan makinelerini kapatarak ve ancak daha sonra çaljstjrarak kendi önlemini alabilir. Sürekli mevcut olmasü garantilenen minimum güç durumunda batarya sErasD ile inverter arasündaki nakil hattünda ikinci bir aküm ölçüm sensörünün olmasE ve batarya sürasEnJn belirlenen sarj durumu alttna düsüldügünde yedek gücün devreye aljnmasjnün besleme sebekesine iletilmesi öngörülmüstür. Sarj durumu dDsEnda bir diger kriter örnegin batarya tarafündan verilen ek aküm üzerindeki integral olabilir. Düzenekle ilgili olarak. mevcut amaca batarya sürasEnDn bir ayjrma salteri üzerinden inverter ile baglanmasü ile ve inverter çalHsma noktasHm , MPP ayar elemam taraflndan maksimum güç zamanjna yapülan ayarjn iptal edilmesi ile belirlenebilir bir gerilime yerlestiren ve ayErma salterini belirli bir minimum güç altEna düsüldügünde kapatan bir kumanda ve ayar düzenegi ile ulasElmEstDr. Burada da, daha küçük gerilim degeri ile fotovoltaik sistemine paralel devreye giren batarya slrastnHn bosalmaâ. ve batarya tarafündan bosaltülan akümjn fotovoltaik sistemi tarafEndan üretilen akEma eklenmesi geçerlidir. Yöntemle ilgili olarak açÜklanan ek önlemlerin algDlanmas] için düzenek, invertere giden batarya sUrasL akLm yolunda bir ilk aka ölçüm sensörüne ve inverter ile fotovoltaik sistem arasHndaki aka yolunda ikinci bir aka ölçüm sensörüne veya bir diyota sahiptir. AynE sekilde düzenek, inverterin MPP ayar elemanü ile ortak çalEsma içinde giris klemensine giden dogru aklni gerilimini batarya sUrasUndan veya batarya erasLna istenilen akUan akacagî sekilde ayarlayan bir kumanda ünitesi ile donatHlmtstlr. Batarya süralü devresi akEm yolunda, inverterin MPP ayar elemanE ile ortak çalEsma içinde giris klemensine giden dogru aklm gerilimini batarya sErasÜndan veya batarya sErasÜna istenilen aklmHn akacagH sekilde ayarlayan bir kumanda ünitesi ile baglt olan bir aklm ölçüm sensörü öngörülmüstür. Burada bosalEm akijnEn istenilen yüksekligi, azaltülan gerilimle çalJsan fotovoltaik sistemdeki hata adaptasyonundan bagEmsEz olarak kesin kriterdir. Benzer biçimde fotovoltaik sistemin artan enerjisi uygun bir MPP degerinin ayarlanmasü ile batarya sürasEna verilebilir. Bulusun diger avantajlarll ve yapllandlrmalarH bir uygulama örneginin sekiller yardEmÜyla açjklamasünda mevcuttur. Çizimler asagEda açDklandügj gibidir: Önceki teknige göre bir ek batarya düzeni; Bir fotovoltaik sistemin tipik aktm/gerilim iliskisi; Bulusun bir uygulama formu ve Sekil 4a-4d Yöntem uygulamasEnDn farklü zamanlarjnda MPP ayar düzeneginin isletim durumlarL. Bir inverterin enerji dönüstürme isleminde yüksek etkiye sahip olmasüna ragmen büyük kapasitesi temelinde fotovoltaik modüller tarafEndan üretilen gücü maksimum güç noktasDna getirmekte daha yavas oldugu belirtilmelidir. AçJklanan Sekil 2'de bir fotovoltaik sistemin tipik akim/gerilim egrisi (10) gösterilmistir. Bu egri tarall olarak gösterilen yüzeylerin maksimum güce uygun olan maksimum boyuta sahip bir Haksimum güç noktasEna (MPP) sahiptir. Inverter ayarü MPP'ye ulasjlana kadar çift ok (P) boyunca ileri ve geri ayar yapLlarak bu güç noktasLna (MPP) tekrarlanan yaklastHrma ile gerçeklesir. Günes lsHglna, yarH iletken elemantn slcakllgHna Vb. göre bu MPP sürekli degisir ve ayar sürekli olarak yeni bir MPP aramalE ve ayarlamalüdjr. Burada inverterin yavas ayar davranEsE güncel MPP'ye hjzlü bir ek çalisma davranlsHnl engellemektedir. Bir inverter o anda mevcut olan günes enerjisi lßlnHna adapte olana kadar 20 saniye ile 3 dakika arasünda bir süre gerekmektedir. Ya hava kosullarüna baglÜ olarak ya da bu yavasljk nedeniyle bulusa uygun önlemlerle telafi edilen, gerekli minimum güç altEnda bir güç alEmü gerçeklesmektedir. Mevcut bulus çerçevesinde bir batarya sHrasl tankmlndan elektrik enerjisi için herhangi bir form ve ebatta bir Batarya sErasÜ (9) Sekil 3'te gösterilen uygulama örneginde, kendi taraflarlnda çok sayDda paralel ve slralE olarak devreye giren tekli bataryalara sahip olabilen on bataryadan (9') olusmustur. Ilk batarya (9') arkasEnda bir dalgalj kesit (11) gösterilmistir ve PV sisteminin ve inverterin artü kutbuna elektrik gönderen son üç batarya (9') tekrar gösterilmistir. BataryanEn (9') aküm kolunda istenilen alanda, tercihen batarya sLrasUnJn (9) invertere (5) giden baglantU hattinda, batarya slraslndan veya batarya slrastna (9) akan aklml ölçen bir ilk aküm Ölçüm sensörü (13) öngörülmüstür. Akjm ölçüm sensörü (13) ölçüm sinyalini bir sinyal hattE (17) üzerinden inverterle (5) veri alÜs-verisinde bulunan bir Inverterde (5) ilgili uzmanllk alanHnda yeterince tanHnan, PV sisteminin. (1) çaldsma noktas m | Sekil 2'de gösterilen egri boyunca ilerleten MPP (Maximum Power Point) ayar düzenegi (Sekil 2 yardEmÜyla açjklanmEstEr) öngörülmüstür. Burada örnegin giris klemensleri (3, 3') arasünda bulunan ve böylece PV sistemine giden gerilimin hangi degerde olacagJnJn belirtilmesi ile MPP ayar düzenegine müdahale etmek mümkündür. Bu gerilim, düzenli isletimde batarya sHrastndan (9) gelen ve batarya sürasEna giden dengeleme akijnEn düsük tutulmasü için örnegin 600 Volt batarya gerilimine yakün olmalJdDr. Fakat bu sadece batarya (9), PV sisteminin (1) ve inverter girisinin (3, 3') paralel devresine baglH oldugunda geçerlidir. Aksi durumda sEnDrlayDcj kriterler olmadan PV sisteminin (1) normal isletimi mümkündür. Sekiller 3, 4a ila 4d yardjmüyla asagjda batarya sErasjnJn (9) kullanEmE açlklanmEstEr. Burada PV sisteminin gölgeleme olmadan isletimde oldugu ve talep edilen minimum gücün (Pmin) 1,2 katH bir güç (P) verdigi andaki (tO), Sekil 4a'ya uygun durumdan yola çEkElmaktadEr. Minimum gücün (Pmin) sadece 1,05 katÜ bir güç (P) fotovoltaik olarak üretildiginden zaman dilimi (tl) için PV sisteminin PV sistemine baglü tüm güç ölçerleri üzerinden (gösterilmemistir) garanti edilen minimum gücün altüna düsme tehlikesi belirlenir. Tehdit edici altDna düsme durumu Örnegin batarya sürasjnün (9) her iki ucunu kavrayan bir akÜm ölçer (19) tarafEndan yapElan bir gerilim ölçümü ile kombinasyon içinde ilk akjm ölçüm sensörünün (13) akEm ölçümü üzerinden gerçeklesebilir. Örnegin PV tarafUndan üretilen gücün minimum güçten sadece %3 ila %lO'u arasHnda uzakta olmasl tehdit edici altHna düsme durumu olarak tanjmlanabilir. Gösterilen uygulama örneginde bu, Sekil 4b'ye uygun durumda, MPP'nin daha yüksek bir gerilini (Ul) degerine kaydErÜldEgÜ, böylece daha düsük bir akUmJn aktLgU zamandaki (tl) durumdur. ÇarpHm( (U-, x I-, = Pl) hakim olan sHcaklHk ve günes Hsknlnda mümkün olan maksimum yüzeye denktir fakat talep edilen minimum güçten (ijn) sadece %5 oranEnda uzaktadür. Demek ki tehdit edici altüna düsme durumu bulusa göre t2 olarak adlandErÜlan, Sekil 4c'de gösterilen, MPP ayar düzeneginin inverter (5) giris klemensindeki (3, 3') gerilim degerini (U) batarya slraslnln (9) gerilim ölçüm cihaz( (19) taraandan ölçülen bosa çalHsma gerilimi (UL) degerine ayarladjgü zaman diliminde mevcuttur. Bu önlem baska sekilde tercih edilen MPP'deki bir hata adaptasyonunu gösteren, karakteristik U/I referansündaki (10) bir akim degerine (I) neden olur. PL : UL x 12 çarpHml hata adaptasyonu temelinde örnegin minimum gücün (Pmin.) sadece 1,01 katü bir dgerde olan bir güç (P) azaltmasjnü ifade eder. Sekil 4c'deki ara adjm ile PV jeneratörü (1) ve paralel devreli girisler (3, 3') üzerindeki gerilimin batarya sjrasE (9) gerilimi ile aynj degerde olmasE saglanjr, bu nedenle bir aylrma salteri (TS) kumanda ve ayar ünitesi (15) taraflndan kapatüljr. Ayjrma salterinin (TS) kapatülmasü batarya sErasDnJn da (9) girislere (3, 3') paralel devreye girmesini saglar. MPP ayar devresinin bosa çalEsma gerilimine (UL) adapte edilen gerilimi temelinde eger varsa sadece çok düsük bir dengeleme aklmH akar. Gerilimin (Ul) ihtiyaç zamanEnda bulundugu yer burada önemli degildir. Gerilim (Ul) MPP'nin solunda olabilir. Önemli olan oradan güncel olarak UL degerine geldigi yerdir. Hat sistemi ve katUlan bilesenler (PV sistemi, inverter vb.) önemli degerde bir dengeleme akal için yapllmtssa Sekil 4c'ye uygun ara adjm iptal edilebilir. Ayjrma salteri (TS) kapatüldjktan sonra sÜrf bosa çaljsma durumu ortadan kalktjgündan batarya sErasÜ (9) üzerindeki gerilim biraz azalabilir. Sekil 4d yardeHyla açHklanan sonraki adeda MPP ayar elemankndaki gerilim batarya sHraâ' (9) üzerindeki hakim olan bosa çalüsma gerilimi (UL) devreye girdikten sonraki gerilimden küçük bir degere ayarlanür. Bu uygulama örneginde U2 gerilimidir. Böylece MPP'den daha fazla bir mesafe ortaya çLkar, fakat bu tölere edilir. Küçük› gerilim. (UZ) fotovoltaik sistem. (1) akalna eklenen, batarya sjrasEnEn (9) bir bosalEm akDmEna ( 'entlade) neden Her iki akEm ( lentlade ve l2) birlikte invertere (5) verilir ve dalgalH akim olarak sebekeye (7) iletilir. Burada her iki akaln ( lentiade ve l2 ) toplamH invertere (5) minimum güç üzerinde bir toplam gücün (Pgesamt ) verilebilmesini saglar. PV sistemine (l) giden akEm yolunda lPV ölçen ikinci bir aklm ölçüm sensörü (21) öngörülmüstür. Bir günes IsDnE artEsD, yarE iletkendeki sEcaklEk artjsü çok sonra gerçekleseceginden dogrudan PV sistemi aklmlnda (lPV) bir artjsa neden olur. Bu artDs yeterince büyük oldugunda ayjrma salteri (TS) tekrar açllabilir ve MPP'deki ayar algoritmasj aynü sekilde sürdürme yerine sabit, hata adaptasyonlu bir gerilim degerine (U2,) tekrar ayarlanabilir. Batarya slkasHnln (9) bosalma durumuna ve tekrar mevcut olan PV gücünün boyutuna göre batarya sErasjnDn (9) PV sistemi (1) üzerinden sarj edilmesi için ayErma salteri (TS) önce kapalE kalabilir. Ayjrma salteri (TS) ancak batarya sürasünjn (9) yeterli sarj Ek olarak veya ikinci aktm ölçüm sensörü (21) yerine invertere akjs yönünde bir diyotun öngörülebilecegi belirtilmelidir. Gün içinde batarya sErasJnJn (9) fazla zorlanmasj durumunda aksama dogru sarj için PV tarafDndan üretilen enerji yeterli miktarda olmayabilir. Ertesi gün için batarya straslnHn (9) tekrar tam dolu duruma getirilmesi için sebekeden (7) beslenen bir sarj cihaz( (23) öngörülmüstür. Açjklanan önlem ile PV sistemi (1) minimum güç altEna düstügünde batarya sjrasEndan (9) hata toplamEndan enerji beslemesi yapLlmasL ve bunun kesintisiz olmasU saglanLr. Batarya siram. (9) sadece birkaç dakikahlk slnHrll bir süre için hata toplamdnH enerjiye dengeleyebildiginden, fotovoltaik sistemde (1) Hdnimum güç altEna düsüsün geçen bulutlar gibi geçici bir doga durumu nedeniyle olmadEgD tespit edildiginde sebekeye (7) besleme için bir yedek kuvvetin hazjrlanmas] anlamli olacaktHr. Bu durumda batarya strasl (9) devresi bir yedek kuvvetin çalEsmasE ile veya önceden çalüsan bir yedek kuvvetin devresi ile baglanmalEdür. Yedek kuvvet dogru aklm verilmesi için uygundur ve burada yaklasEk 1 dakika tamamlayEcD güç verebilen redresörlü bir dizel jeneratör veya besleme destegi için hazErlanmasD sadece birkaç dakika süren bir gaz türbini olabilir. Kumanda ve ayar ünitesi tarafEndan yapElan talep ile grubun uygun biçimde devreye girmesinin invertere (5) ulasmas] arasündaki zaman avantajlE biçimde 1 ila 5 dakika, özellikle 2 ila 4 dakikadEr. Sekil 3'te fotovoltaik sistemin (1) inverterden (5) ayrtlabilmesini saglayan bir diger aylrma salteri (25) gösterilmistir. Bu, inverterin (5) geri isletimde sarj cihazü olarak kullanElmasEna olanak tanümaktadjr. Fotovoltaik modül tarafündan üretilen elektrik gücünden ve bir zaman diliminden ortaya çUkan sonucun (yani güç üzerine integral) seçilebilen bir minimum deger alttna düsmesi olaQI bir kriter olabilir. Fazla gölge -DsEk degisimi, yumak bulutlar, yüksek sis gibi fotovoltaik sistemin gözlenen güç azalJmDnE etkileyen diger kriterler düsünülebilir. Sebeke durumu temelinde fotovoltaik olusturulan enerji gerekli olmadlgtnda batarya slraslnHn (9) sarj edilmesi için kullanHlabilir, böylece inverter (5) çEkEsünda verilen güç uygun biçimde azalür. Sekillerdeki referanslarün listesi: 1 PV jeneratör 3,3' Giris klemensi ,5' Inverter 7 Besleme sebekesi 9,9' Batarya slrasE ll Kesit alan 13 Aklm ölçüm sensörü Kumanda ve ayar ünitesi 17 Sinyal hattD2125 Gerilim ölçüm cihazj Ikinci akim ölçüm sensörü Sarj cihazE Diger ayßrma salteri Ayjrma salteri TR TR