TARIFNAME OZELLIKLE ENERJI SANTRALLARININ BACA GAZI TEMIZLEME SISTEMLERI ICIN ISI DEPOLAMA BILESENI VE ONUNLA DONATILMIS ISI ESANJORU Bulus, `ozellikle, Örnegin enerji santrallerin baca gazi temizleine sistemlerinde kullanilabilecek isi esanj'orlerini donatmak için istem lse uygun bir isi depolama birimiyle ilgilidir. lsi depolama bileseni çok sayida paralel akis kanalina sahip olan isi depolama vasatlari içermekte olup, bu akis kanallarinin içinden bir gaz akisi, om. baca gazi içeren bir gaz akisi depolama vasatlariiia isi vererek veya temiz gaz içeren bir gaz akisi isi absorbe ederek akitilabilir. Bu gibi isi depolama bilesenleri Ljungström olarak adlandirilan isi esanjörlerinden bilinmektedirler. Bunlarin baca gazi kükürt aritma Sistemlerinde (REA) kullanimi durumunda, ham gaz ve temiz gaz akislari, isi depolama bilesenleriyle teçhiz edilmis olan bir rotorun içinden birbirinden konum olarak ayrilmis halde zit yönlerde beslenirler. Ljungström isi esanj'orleri REA alaninda kullanimin yaninda, enerji santrallerinde yakma havasini ön-isitmak amaciyla (LUVO) veya selektif, katalitik azottan aritma (SCR) modüllerinde opsiyonel reaksiyon kosullari için baca gazini ilaveten isitmak amaciyla da kullanilirlar. Ham gazin veya baca gazinin rotor içinden aktigi bölgede, isi depolama bilesenlerinin isi depolama vasatlari isinir, bu sirada ham gaz veya baca gazi sogur. Temiz gazin, genellikle ters akis yönünde rotordan aktigi bölgede ise, isi depolama vasatlari temiz gaza enerji vererek onun sicakligini yükseltirken, bu sirada isi depolama vasatlari da tekrar sogur. Ham gazin veya baca gazinin sogutulinasi sirasinda, bunlar, çiy noktasi (TD) denilen ve ham gaz veya baca gazi içeriginde bulunaii su buharinin yogunlastigi ve 803, HF ve HC] kisimlariyla birlikte isi depolama vasatlarinin yüzeylerine yüksek-korozif karisim halinde çökeldigi sicakligin altindaki bir sicakliga kadar ulasabilirler. Isi (TD) altina düsülen konum, soguk uç konumu olarak adlandirilir. Bundan dolayi, rotorun bu bölgesinde kullanilan isi depolama vasatlarinin isi direncinin yaninda ayni zamanda çok yüksek korozyon dayanimi göstermeleri beklenir. Yüksek-korozif çökelti tipik olarak kül artiklariyla karistigindan ve isi depolama vasatlarindan düzenli olarak uzaklastirilinasi gerektiginden dolayi, isi depolama bilesenlerinin kolay elleçlenebilmesi ve isi depolama vasatlarinin verimli temizlenebilme olanagi da büyük ekonomik önem tasir. Isi depolama vasati olarak bugüne degin oluklu çelik ve paslanmaz çelik saclar kullanilmakta olup, burada özellikle isi depolama bilesenlerinde çiy noktasina (TD) ulasilan kritik bölgede isi depolama vasati olarak emaye çelik saçlar da kullanilagelmistir. Isi depolama vasati olarak, bunlarin yani sira, kanal duvarlari yoluyla birbirinden ayrilmis ve birbiriyle paralel düzenlenmis çok sayida akis kanalina sahip, plastik malzemeden yekpare imal edilmis bir gövde içeren petek bloklari da kullanilmistir. DE 195 12 351 C1 sayili patent tarifnamesinde, tek basina veya baska bir plastikle karisim halinde politetrafloroetilen rejeiieratindan iinal edilmis petek bloklari formunda isi depolaina vasatlari 'Önerilinekte olup, burada plastige veya plastiklere opsiyonel olarak dolgu maddeleri ilave edilebilir. Her ne kadar bu petek bloklari yeterince isiya dayanikli ve baca gazlarinda bulunan asindirici bilesenlere karsi dirençli olsalar da ve dolayisiyla prensipte ayrica soguk uç konumunda kullanilabilseler de, mekanik yük tasima kapasiteleri, bunlari isi depolama bilesenlerinde ekonoinik olarak kullanmak içiii genellikle çok düsüktür. Buna ek olarak, imalat, bu sekilde bir imalat sürecini pahali kilan proses kosullarini gerektirir. Alternatif olarak DE 84 19 655 U1°de, isi depolama vasati olarak, üzerine bir politetrafloroetilen kaplama uygulanmis levha formunda seramik bilesenler üzerinde yapilandirilan levha-formunda elemanlar önerilmistir. Seramik bilesenlerden dolayi, bu isi depolama vasatlarinda ancak kisitli bir kirilma mukavemeti ve dolayisiyla yine çok düsük bir pratik yarar mevcuttur. US 2014/074314 dokümaninda, istein l"in jenerik terimlerine uygun bir isi depolama bileseni gösterilmektedir. Yüksek sicaklik araligi ve soguk uç konumu için farkli isi depolama vasatlarinin kullanimi durumunda, 'Özellikle de 'Örnegin temizlik sirasinda 4 ila 5 bar basinçli hava ve/veya 80 ila 100 bar basinçli su kullanilan temizlik sirasinda isi depolama vasatlarinin yerdegistirmesi ve duruma göre sikismasi problemiyle sik sik karsilasilir ve neticede bazi durumlarda, baca gazi temizleme sisteminin derhal tamamen kapatilmasini zorunlu kilan bir operasyon akisi arizasi meydana gelir. Bulusun amaci, kolay ve güvenli bir sekilde elleçlenebilecek ve yeterince iyi mekanik özelliklerle ekonomik olarak imal edilebilecek bir isi depolama bileseni Önermektir. Bu amaca, istem 1'in karakteristiklerine sahip bir isi depolama bileseni ile ulasilmaktadir. Birinci ve ikinci isi depolama vasatinin ortak bir montaj fikstürüne yerlestirilmesindeii dolayi, bunlar, gerek isi esanjörünün montajinda, gerekse de harici temizlik için bunun degistirilmesinde veya geçici olarak uzaklastirilmasinda kolayca elleçlenebilirler. Ayrica montaj fikstürü isi depolama vasatlarini birbirlerine göre tanimlanmis bir pozisyonda tutar, böylece gaz akisi, giris tarafindan çikis tarafina verimli bir sekilde iletilebilir. Bulusa göre, birinci isi depolama vasati, ikinci isi depolama vasatindan bagimsiz olarak seçilebilir, böylece isi depolama bileseni, ilgili kullaniin amacina yönelik olarak optimum maliyet/fayda oraniyla spesifik olarak donatilabilir. Buna ek olarak, isi depolama vasatlariniii sorunsuz bir sekilde temizlenmesi mümkündür. Ayrica, bulusa uygun isi depolama bilesenlerinin ortak fikstüründen dolayi isi depolama vasatlarinin takilmasi ve sökülmesi daha kolaydir ve 'Özellikle otomatik olarak da gerçeklestirilir. Bulusa göre, ikinci isi depolama vasati, rotorun soguk uç konumunda kullanilabilecek sekilde optimize edilmistir. Bulusa uygun isi depolama bilesenleriyle donatilinis rotorun içinden temizlenineinis ham gaz akarken, bununla ilk önce birinci isi depolama vasati temas eder. Ham gazin, ham gaz içerigindeki kimyasal gaz karisiminin çiy noktasinin (TD) çogunlukla altinda bulunan bir sicaklik araligindan daha düsük bir sicakliga sahip oldugu rotor çikis tarafinda (tarifnamede ayrica soguk uç konumu olarak da adlandirilir) bulusa göre ikinci isi depolaina vasati konumlandirilir. Birinci isi depolama vasati ayni zainanda ikiiici isi depolama vasatiyla ayni malzemeden, `ozellikle ayni geometrik yapiya sahip bal petegi bloklari seklinde imal edilebilir. Bu, birinci ve ikinci isi depolama vasatinin bir bütün olarak yekpare iinal edilmesi seçenegini içerir. Ayrica, ikinci isi depolama ortaminin petek bloklari için, agirlikça yaklasik % 80 veya daha fazla miktarda saf politetrafloroetilen (PTFE) ve opsiyonel olarak agirlikça % 20 ya da daha az miktarda PTFE"den farkli bir yüksek performansli polimer içerikli bir plastik ihtiva eden bir plastik malzemenin seçilmesi sayesinde, sasirtici bir sekilde, sadece ikinci isi depolama malzemesi için petek bloklarinin DE 195 12 351 C 1'de tarif edilen petek bloklarindan önemli ölçüde daha az talepkâr imalat kosullariyla imal edilebilmesi mümkün olmakla kalmaz, ayni zamanda, bulusa göre ikinci isi depolama vasati olarak kullanilan petek bloklari, geleneksel yollarla iinal edilmis petek bloklarindan önemli ölçüde daha yüksek mekanik mukavemet degerleri, `Özellikle kopma mukavemeti ve kopma uzamasi gösterirler. Tercihen, ikinci isi depolama vasati, isi depolama bilesenini giris tarafindan çikis tarafina kadar gaz akisinin akis yolunun yaklasik % 10 ilâ yaklasik % 60'i boyunca uzanir. Daha tercihen, ikinci isi depolaina vasati, akis yolunun yaklasik % 25 ilâ yaklasik % 60'1, `Özellikle yaklasik % 30 ilâ yaklasik % 50'si boyunca uzanir. Akis yolunun geri kalanini, birinci ve opsiyonel olarak baska bir isi depolama vasati olusturur ve burada birinci ve diger isi depolama vasati, çelik, paslanmaz çelik, Corten, einaye çelik, epoksi reçine- korozyon koruyucu tabakayla kaplanmis çelik ve yüksek korozyon dayaniinli nikel krom-molibden alasiinlari arasindan seçilen bir malzemeden olusturulabilir. Bu malzeinelerin örnekleri, CRL çeligini Ve bunun yaninda düsük-C-P-Cu-Ni-çeligini ve özellikle 1.4539, 2.4605 ve 2.4610 sayili malzemeleri içerir. Bulusa uygun isi depolama bileseninin bir varyantina göre, bilesenin isi depolama vasati için fikstürü iki parçadan olusur ve burada fikstürün bir birinci parçasi isi depolama bileseninin giris tarafini ve bir ikinci parçasi isi depolama bileseninin çikis tarafini içerir. Tercihen, fikstürün birinci ve ikinci parçasi birbirine dogrudan baglanabilir. Fikstür'ün bu iki parçali tasariini, iki parçadan birinin isi depolama vasatiyla basit, özellikle otoinatik bir sekilde donatilmasina ve tercihen parçalarin birbirine dogrudan baglanmasi yoluyla diger parçanin monte edilmesi suretiyle fikstürün müteakiben tamamlanmasina olanak verir. Bulusa uygun isi depolama bileseninin fikstürü, tercihen bir tür sepet yapisi seklinde olusturulur ve burada tercihen sepet yapisinin bir tabani ve bir üst kisini birbiriyle aralikli düzenlenmis payandalara sahiptir ve tercihen ayni zamanda isi depolaina bileseninin giris ve çikis taraflarini olusturur. Tercihen payanlarin her biri, isi depolama bileseninde isi depolama vasatlarinin akis kanallarinin sonlandigi taban tarafinin ve üst tarafin esas olarak tüin yüzeyi boyunca uzanir. Bulusa uygun isi depolama bileseninin fikstürü, tercihen, ikisi ya da Opsiyonel olarak daha fazlasi kapali yüzeyler olarak tasarlanabilen dört yan duvara sahiptir. Alternatif olarak fikstürün tüin yan duvarlari açik tasarlanmis olabilir. Bulusa uygun isi depolama bilesenleri genellikle blok-benzeri bir yapiya sahiptir, burada rotor biçimindeki isi esanjörleriyle donatilinak için, bunlar tercihen, radyal olarak iç tarafta bulunan bir yan duvar ve radyal olarak dis tarafta bulunan bir yan duvar içeren yamuk formunda bir plan görünüsüne sahiptirler ve bu durumda radyal olarak iç tarafta bulunan yan duvar daha kisa bir uzunluga sahiptir. Bu duruinda iki yan duvar temelde ayni büyüklüktedir. Tercihen fikstür, isi depolama bileseninin yan tarafta bulunan yan duvarlarindan en az biri açik olacak sekilde tasarlanmis olup, böylece isi depolama vasati herhangi bir engelle karsilasmadan fikstüre bu yan duvardan/yan duvarlardan takilabilir veya oradan çikartilabilir. Opsiyonel olarak, isi depolama vasatlari, fikstüre tespit elemanlariyla, örnegin civatalar kullanilarak tutturulabilir. Daha tercihen, karsilikli iki yan duvardaki fikstür, bir çerçeve olusturacak sekilde birbirine baglanmis çubuklara sahip olup, buradaki çerçeveler, isi depolama bileseninin alt tarafinda ve üst tarafinda payandalar yoluyla birbirine baglanmistirlar ve aralarinda açiklik olacak sekilde tutulurlar. Çerçeveler, tercihen, isi depolama bileseninin radyal olarak iç tarafta ve dis tarafta bulunan yan duvarlarinda konumlandirilmistir. Fikstür tercihen yapi çeligi, paslanmaz çelik, Corten, emaye çelik, epoksi reçine-korozyon koruyucu tabaka kaplanmis çelik veya yüksek korozyona dayanikli paslanmaz çelikten ve ayrica yüksek korozyon dayanimli paslaninaz çelikten, bunun yaninda yüksek korozyon dayanimli nikel krom molibden alasimlarindan yapilan 'özel nialzeinelerdeii (örnegin 1.4539, 2.4605 ve 2.4610 nuinarali malzemelerden) iinal edilir. Tercihen, plastik olarak yaklasik 40 J/g veya daha fazla bir erime entalpisine sahip olan bir saf PTF E kullanilir. Tercih edilen PTFE malzemelerinin yogunlugu yaklasik 2,1 g/cm3 veya daha fazladir. Bulusa kullanilacak saf PTFE, agirlikça yaklasik % 1 veya altinda, tercihen agirlikça % 0,1 veya altinda ko-monomer içerigine sahip olabilir. Böyle bir ko-monomer içerigine sahip saf PTFE malzemeleri, tipik olarak, yabanci madde ilavesi olmadan (örn. PFA) kaynaklanabilir. Tipik ko-nionomerler heksaflorOprOpilen, perfloroalkil Vinil eter, perfloro-(2,2-dimetil-l,3-dioks01) ve klorotrifloroetilendir. Bulusa göre saf PTFE ve opsiyonel olarak, yaklasik 10 um ilâ yaklasik 200 um, tercihen yaklasik 10 um ilâ yaklasik 100 um ortalama primer partikül büyüklügüne (D50) sahip olan, PTFE haricinde bir yüksek performansli polimer kullanilir. Bu partikül büyüklükleriyle petek bloklarinin imalatinda, özellikle, 0 iyi yüzey özellikleri, özellikle küçük yüzey pürüzlülügü ve kolay temizlenebilirlik, o opsiyonel olarak birlikte islenecek olan dolgu maddelerinin hoinojeii dagilimi, . yüksek çekme dayaniininda ve kopma uzamasinda iyi mekanik özellikler, o düsük ve orta pres basinçlari kullanirken bile iyi mekanik özellikler elde edilebilir. Saf PTFE'ye kiyasla daha düsük kristalinitesinden dolayi, sinterlenmis PTFE - keza buna PTFE-rejenerati da dahildir - sadece yaklasik 400 um veya daha büyük partikül boyutlarinda elde edilebilir. Partikül agloineratlarinin isleme kosullari altinda primer partiküllerine ayrismasi sartiyla, önemli ölçüde daha büyük partikül büyüklüklerine sahip olan saf PTFE'nin partikül aglomeratlari da islenebilir, bundan dolayi yukarida priiner partikül büyüklügü referans alinmistir. Ornegin, yaklasik 150 bar veya daha düsük bir basinçla primer partiküllerine parçalanmalari halinde partikül büyüklügü 100 um ilâ 3000 um arasinda olan partikül aglomeratlari da kullanilabilir. Uygun dolgu maddeleri, hem metalik-olmayan hem de metalik olan ve bir karisim halinde de kullanilabilen dolgu maddelerini içerir. Uygun dolgu maddeleri sadece partiküler dolgu maddelerini degil, ayni zamanda lifli dolgu maddelerini kapsar. Dolgu maddeleriyle, 'Özellikle, bulusa göre kullanilacak plastik inalzemelerin gerek isi iletkenligi gerekse de isi kapasitesi ve opsiyonel olarak ayrica bulusa uygun petek blogunun mekanik özellikleri optimize edilebilir. Tercihen, plastik malzeme metalik-olmayan bir dolgu maddesi ve/Veya metalik bir dolgu maddesi içerir ve burada ilgili dolgu maddesinin ortalama partikül boyutu (D50) tercihen yaklasik 100 um veya altindadir. Bulusa göre kullanilacak plastiklerin primer partikül büyüklügünün tercihli seçimiyle ilgili olarak, dolgu maddelerinin partikül büyüklügü, plastik malzemede hedeflenen homojen dagiliin göz önüne alindiginda yaklasik 2 um ilâ yaklasik 300 um, tercihen yaklasik 2 um ilâ yaklasik 150 um olacaktir. Plastigin veya plastiklerin primer partiküllerin ortalama partikül büyüklügü (D50), dolgu malzeineleriiiin ortalama partikül büyüklügüne (DSO) orani, tercihen yaklasik 12 ilâ yaklasik 221 arasinda bulunur. Tercihen, metalik-olmayan dolgu maddesi plastik malzemede agirlikça yaklasik % 80°e kadar varan bir oranda, daha tercihen agirlikça yaklasik % 40"a kadar varan bir oranda, en çok tercihen agirlikça yaklasik % 35°e kadar varan bir oranda bulunur. Daha yüksek yogunlugundan dolayi, metalik dolgu maddesi plastik malzemede agirlikça yaklasik % 90"a kadar varan bir oranda, tercihen agirlikca yaklasik % 60°a kadar varan bir oranda bulunabilir. Dolgu maddelerinin plastik malzemedeki t0plam hacim orani hacmen maksimum yaklasik % 90 olabilir, ancak tercihen hacmen yaklasik % 50 veya altinda, daha tercihen hacinen yaklasik % 40 veya altinda olmalidir. Tercihen, petek blogu halinde islenen plastik malzeme, ISO 12086- Z'ye (EN ISO 12086-2: 2006-05) göre 1 x 5 mm2 kesitli serit formunda bir test parçasiyla yapilan ölçümde yaklasik 10 N/mm2 veya üzerinde çekme mukavemetine sahiptir. Bu serit seklindeki test parçalarinda petek blogun plastik malzemesinin çekme mukavemeti tercihen 15 N/mm2 veya üzerinde, daha tercihen yaklasik 20 N/mm2 veya üzerinde, daha da tercihen yaklasik 25 N/mm2 veya üzerindedir. Tipik olarak, çekme mukavemeti yaklasik 35 N/mm2 veya altinda olacaktir. Yukarida tanimlanan çekme mukavemetleri araliginda, dolgusuz plastik malzemelerle daha yüksek degerler, dolgulu plastik malzemelerle daha düsük degerler elde edilir. Tercihen, petek blogu halinde islenen plastik malzemenin ISO 12086- 2'ye (EN ISO 12086-2: 2006-05) göre 1 x 5 mm2 kesitli bir serit formundaki test nuinunesinde ölçülen k0pma uzamasi yaklasik % 80 veya üzerinde, özellikle yaklasik % 100 veya üzerinde, daha tercihen yaklasik % 150 veya üzerinde, en çok tercihen yaklasik % 200 veya üzerindedir. Bulusa göre yüzeyleri çok iyi temizlenebilen petek bloklari elde edilebilir ve bu amaçla petek blogu yüzeylerinin DIN EN ISO l302'ye göre petek blogu kanallarinin uzunlamasina yönünde ölçülen ortalama p'ur'ûzl'ûl'ugü (Ra) yaklasik 10 um veya altinda, tercihen yaklasik 5 um veya altindadir. Temizlenebilirlikle ilgili olarak, DIN EN ISO l302'ye göre petek blogu. yüzeyleriniii petek gövdesinin akis kanallarinin uzunlamasina yönünde Ölçülen yüzey pürüzü derinligi (Rz) yaklasik 50 nm veya altinda, özellikle yaklasik 40 nm veya altinda, tercihen yaklasik 30 um veya altinda, en çok tercihen yaklasik 20 um veya altindadir. Bulusa göre petek bloklari, tercihen yaklasik 0,3 W/(m - K) veya üzerinde isi iletkenligine sahip bir plastik malzeme içerir. Bulusa uygun petek bloklari, tercihen yaklasik 0,9 .I/(g ~ K) veya üzerinde isi kapasitesine sahip bir plastik malzeme içerir. Isi iletkenligi ve isi kapasitesi için yukarida `Önerilen degerler, petek gazi arasinda etkili bir isi degisimi, ayrica isi esanjörü elemaninin depolama kapasitesi açisindan elverislidir. Bulusa uygun petek bloklarin geometrisi baglaininda çesitli konfigürasyonlar mümkündür. Tercih edilen bir geometriye göre, akis kanallari çokgen, 'Özellikle kare ya da altigen bir kesite sahiptir. Petek blogunun akis kanallarinin kanal duvarlari tercihen yaklasik 0,8 mm ilâ yaklasik 2 mm araliginda, tercihen yaklasik 1,6 mm"ye kadar varan bir kalinliga sahiptir. Bir petek blogunun akis kanallarinin açik çapraz kesit alanlari toplami tercihen petek blogunun taban alaninin yaklasik % 75'i veya üzerinde bir orana karsilik gelir. Mevcut bulusun petek bloklari ya olduklari gibi ya da dograma yoluyla geoinetrileri uyarlanmis isi esanjör elemani olarak kullanilabilirler. Bir rotoru teçhiz etmek için tipik olarak birden çok farkli taban alani boyutlarinda isi esanjörü elemanlarina ihtiyaç duyulur. Petek bloklari, örnegin 440 mm X 450 mm taban alanina ve 150 mm yükseklige (akis kanali uzunluguna karsilik gelir) sahip olan birimler halinde ekonomik olarak imal edilebilir. Baska bir tasarimda, taban alani boyutlari örnegin 250 mm yükseklikte 510 mm X 525 mm kadardir. Akis kanali geometrisi, örnegin kenar uzunlugu yaklasik 7,2 mm olan bir altigen çapraz kesite sahip olabilir. durumunda, her durumda gerekli geometriye sahip bir isi esanjörü elemani bulusa uygun petek blogunun iki veya daha fazlasi kullanilarak basit bir sekilde imal edilebilir. Bu amaçla iki veya daha fazla sayida petek blogu, akis kanali uzunlugunu degistirmek için akis kanallarinin uzunlamasina yönde arka arkaya baglanabilir. Bu durumda petek bloklarinin akis kanallari tercihen birbiriyle hizalanirlar. Taban alanin büyütülmesi hedefleniyorsa, petek bloklari, akis kanallariyla yan yana paralel hizalanarak bir isi esanjörü elemani olusturacak sekilde baglanirlar. Elbette ki, taban alanini arttirmak ve akis kanallarini uzatmak ainaciyla birkaç petek blogunun kümülatif olarak baglanmasi da mümkündür. Petek bloklarinin bir bütün olarak elleçlenebilecek bir isi esanjör elemani halinde baglanmasi islemi, Örnegin bir pozitif kenetlenme veya kuvvet yoluyla kenetlenme yoluyla mekanik olarak yapilabilecegi gibi, örnegin yapistirma veya kaynaklama yoluyla malzeme-malzeme baglantisiyla da yapilabilir. Isi esanjörü eleinani bu durumda da istenilen boyutta dograma veya biçme yoluyla gereksinimlere uyarlanabilir ve 'Özellikle de akis kanallarinin uzunlamasina yönüne dik bir düzlemde kaina seklinde tasarlanabilir. Petek bloklari veya petek gövdeleri dogranmasiyla ayrilan petek str'uktürü parçalari, baska isi degistirici elemanlarin imali için bir petek bloguyla yukarida daha 'Önce açiklanan sekilde kolayca birlestirilebilir. Son olarak, bulus ayrica, bulusa uygun isi depolama bilesenleriyle donatilabilecek bir isi esanjörüyle de ilgilidir. Tercihen, bulusa uygun isi depolama bilesenleri isi esanjör'üne yenisiyle degistirilebilecek sekilde yerlestirilir. Tercihen, isi esaiijörü bir rotor olarak tasarlanmis olup, burada rotor tercihen bulusa uygun isi depolama bilesenlerinin tekini veya daha fazlasini yerlestirmek için haznelere sahiptir. Bulusun bu ve diger avantajli yapilari, bir çizime atifla asagida daha detayli olarak açiklanacaktir. Çizimde ayri ayri gösterilenler sunlardan olusmaktadir: Sekil 1 Bir baca gazi temizleme sistemli bir kömür santralinin sematik gösterimidir; Sekil 2 Bulusa uygun isi depolama bilesenlerini yerlestirmek için bir rotor formunda bulusa uygun bir isi esanjörünün sematik bir gösterimidir; Sekil 3A ilâ 3C Taban alani geometrisi itibariyle yamuk biçiminde tasarlanmis bulusa uygun üç isi depolama bileseninin sematik bir gösterimidir; Sekil4 Bulusa göre kullanilabilen bir isi depolama vasatinin sematik bir gösterimidir ve Sekil 5A ve 5B Teknigin son durumuna ve mevcut bulusa uygun olan ve ver her durumda isi iletken pigment içeren malzeme ömeklerinin fotografik görüntüleridir. Sekil 1°de, bir brülör (12) ve bir baca gazi temizleme sistemi (14) içeren bir kömür santralinin (10) sematik bir gösterimi verilmistir. Brülör (12), bir yanma odasina (18) sahip bir kazan (16) içerir ve bu kazana, bir yakit besleme hatti (20) yoluyla ögütülmüs formda kömür ve bir besleme hatti (22) yoluyla yanma havasi beslenir. Yanma odasinin (18) üstüne, kazanin (16) içinde, bir buhar türbinini (26) çalistirmak için buharin üretildigi bir buhar üreteci (24) monte edilmistir. Buhar türbini (26), sekilde gösterilmeyen bir jeneratörü tahrik eder. Kömürün yanmasi sirasinda yanma odasinda (18) ortaya çikan baca gazi, bir baca gazi hatti (28) vasitasiyla kazandan (16) tahliye edilir. Yanma havasi, kazanin (16) yanma odasina (18) beslenmeden yönce besleme hatti (22) yoluyla bir isi esanjörü (30) içinden geçirilir ve burada baca gazi hattiyla (28) beslenen baca gazi tarafindan isitilir. Isi (34) sahiptir. Isi esanjöründe (30) dikey yönde birden çok sicaklik bölgesi bulunur ve burada baca gazi sicakliginin yogunlasma sicakliginin (çiy noktasi TD) altina düstügü bölge, sonradan ortaya çikan yogunlasma ürünleri nedeniyle korozyona karsi özellikle hassastir. gazindan isiyi absorbe eden ve karsidaki besleme havasi bölgesinden (32) geçerken oradan akitilan yanma havasina isiyi veren bir isi depolama ve iletme vasatina sahip olan bir rotor (36) bulunur. Baca yaklasik 250 °C"den yaklasik 160 °C'ye düserken, besleme havasinin sicakligi örnegin ortam sicakligindan yaklasik 150°C'ye kadar yükselir. Sogutulmus baca gazi, tozdan arindirma amaciyla, hat (29) yoluyla, bundan sonra kisaca ESP ünitesi (44) olarak anilacak olan bir elektrostatik partikül ayiricisina beslenir. ESP üiiitesinden (44) sonra, isleinden geçirilmis (büyük ölçüde tozdan arindirilmis) baca gazi, bir hat (48) yoluyla, islenmis baca gazinin örnegin yaklasik 160 OC°den yaklasik 90°C veya altinda bir sicakliga kadar ilaveten sogutuldugu, kisaca REGA-VO olarak da adlandirilan bir re jeneratif isi esanjörüne (50) beslenir. Isi esanjörü (50), tozdan arindirilinis baca gazindan yayilan isiyi absorbe eden, bir isi depolama ve iletme vasatiyla donatilmis bir rotor (52) içerinekte olup, bu amaçla baca gazi isi esanjörünün (50) bir birinci bölgesinden (54) geçirilir ve sonrasinda hat (62) yoluyla bir baca gazi kükürt aritina sistemine (64`) beslenir. Tozdan arindirilmis baca gazinin sicakligi, isi esanjörünün (50) birinci bölgesinden (54) geçis sirasinda örnegin yaklasik 150°C"den yaklasik 85 ilâ 90 ° C arasiiida bir sicakliga kadar düser. Baca gazi kükürt aritma tesisinden (64) gelen kükürtten arindirilmis baca gazi, hala örnegin yaklasik 40 ila yaklasik 50°C araliginda bir sicakliga sahiptir ve isi esanjörünün (50) bir ikinci bölgesinden (56) geçen hat (66) yoluyla ters akis yönünde henüz kükürtten arindirilinamis baca gazina besleiiir ve böylece yaklasik 90 ilâ yaklasik 100 °C araliginda bir sicakliga kadar isinir. Isi esanjöründen (50) ayrilan bir hat (68) kükürtten arindirilmis olan yeniden isitilmis baca gazini bacaya (70) yönlendirir. Baca gazi, yaklasik 90 ilâ yaklasik 100 ° C araliginda bir sicakliga kadar yeniden isitilmak suretiyle bacadan atmosfere çikmak için yeterince yüksek basinç kazanir. Opsiyonel olarak, baca gazi kükürt aritma tesisi (REA) (64) ve baca (70) arasinda, baca gazinin katalitik denitrifikasyonu (SCR) için baca gazi akisina bir baska modül (gösterilmemistir) entegre edilebilir. Keza bu da, aynen REA gibi, katalizörün etkisini arttirmak için bir Besleme havasini isitmak amaciyla ve ayrica gösterilen ve daha birçok baska konseptte baca gazi kükürt aritma sisteminde, isi esanjörü olarak, baca gazi bölgesinden besleme havasi bölgesine veya ilgili isi esanjörünün (30 veya 50) birinci bölgesinden ikinci bölgesine isi transferini saglayan bir rotorla (36 veya 52) donatilmis olan Ljungström gaz ön-isiticilari kullanilir. Sekil 2"de, genellikle 20 m veya üzerinde çapa sahip disk-seklinde bir rotor (100) formuna sahip böyle bir rotor sematik olarak gösterilmistir. Disk seklindeki rotorun (100) hacmi, bir silindirik dis duvarla (102) sinirlandirilir ve temelde yamuk formunda plan görünüse sahip çok sayida odaya (104, 105, 106, 107, 108, 109) ayrilir. Odalara ayirma bir yandan radyal uzanan birden çok ayirma duvariyla (1 10, l 12) ve diger yandan dis duvarla esmerkezli tasarlanmis silindir duvarlarla (114,115,116,117,118,119)yap111r. Odalar (104, 105, 106, 107, 108, 109), bir birinci ve bir ikinci isi depolama vasati içeren, boyutu uyarlanniis ve degistirilebilir özellikte bulusa uygun isi depolama bilesenleriyle (120) donatilabilir. Bu tür isi depolama vasatlarinin içinden, rotorun (100) aksiyal yönüne paralel uzanan Çok sayida akis kanali geçer. Isi depolama bilesenlerini (120) bir odaya (104, 105, 106, 107, 108, 109) monte etme olanaklarindan biri, Sekil 2'deki ön odalardan (104) birinde örnek olarak gösterildigi gibi, ilgili odanin tabanina destek seritlerinin (103) yerlestirilinesidir. Ilaveten veya altematif olarak, odalarin (104, 105, 106, 107, 108, 109) duvarlarina, isi depolama bileseiilerini (120) odalarin içinde tutari ve/veya ortalayan teSpit elemanlari (169) saptanabilir. Keza bu da Sekil 2'deki bir oda (104) üzerinde örnek olarak gösterilinektedir ve Sekil 3A ile baglantili olarak asagida daha detayli olarak tarif edilecektir. SEKIL 3A1da, bir alt kenari (122) ve bir üst kenari (124), ayrica radyal olarak iç ve/veya dis tarafta bulunan yan duvarlari (126, 128) olan bulusa uygun bir isi depolama bilesenini (120) gösterilmektedir. Radyal olarak iç tarafta bulunan yan duvar (126), radyal olarak dis taraftaki yan duvardan (128) daha küçük bir genislige sahiptir, böylece isi depolama bileseni (120) yamuk formunda bir plan görünüse sahiptir. Ayrica, yanal konumda yerlestirilmis ve teinelde ayni boyutta olan iki yan duvar (130, 132) isi depolama bileseninin (120) blok seklindeki gövdesini tanimlar. Isi depolama bileseni (120) esas olarak bir fikstürden (136) ve fikstürün içine yerlestirilmis isi depolama vasatlarindan olusur ve burada son bahsedilenlerden sadece ikinci isi depolama vasati (138) (bunun için ayrica Sekil 4"e bakiniz) isi depolama bileseninin (120) alt kenarina (122) bitisik inonteli durumda seinatik olarak gösterilmektedir. Fikstür (136), sirasiyla radyal olarak iç ve dis taraftaki yari duvarlarinda (126 ve 128) bir çerçeve olusturacak sekilde birbirine baglanmis çubuklar (144, 145, 146 ve 147, 148 ve 150, 151, 152, 153, 154) içerir. Iki çerçeve (140 ve 142), tabanin ve üst tarafin (122, 124) yüzeyi üzerinde büyük ölçüde tamamen uzanan payandalarla (160, 161, 162 ve 164, 165 , 166) birbirine baglanir ve aralikli olarak tutulur. Bu durumda fikstürün (136) bu sepet veya kafes benzeri yapisi, yana] yan duvarlar (130, 132) yönünden isi depolama vasatlariyla, örn. ikinci isi depolama vasatiyla (138) rahatça donatilabilir. Gerektiginde, isi depolama vasati yerine yerlestirildikten sonra, örnegin civatalarin (gösterilmeinistir) takilmasiyla fikstürün (136) içine sabitlenebilir. SEKIL 3A'da gösterilen yapi örneginde, isi depolama vasati (138), taban kenarindan (122) üst kenara (124) uzanan yönde isi depolaina bileseni (120) uzunlugunun % 25"inden biraz fazlasini kapsar. Isi depolaina bileseni (120) içinden akis yönü, taban kenarindan ( 122) üst kenara (124) dogru veya tersi yöndedir. Isi depolaina vasatlarinin akis kanallari buna uygun olarak uzanir ve sirasiyla taban kenarinda ve üst kenarda (122 ve 124) sonlanir. Iki çerçeve (140, 142), tercihen köselerinde, en azindan taban kenari (122) bölgesinde girintilere (168) sahip olup, bunlari tainamlayici yapida tasarlanmis tespit elemanlari (169) rotor odasi duvarina saptanir. Isi depolama bilesenleri ilgili rotor odasina takilirken, çerçeveler (140, 142) taban tarafinda köseleriyle fikstürlerin üzerine oturur ve fikstürlerin çerçevelerdeki (140, 142) girintilere geçmesiyle birlikte kesin tanimli bir konumda sabitlenir. Girintiler, Sekil 3A'da gösterildigi gibi çerçevelerin (140, 142) üstünde de temin edilinis olabilir ve böylece isi depolaina vasatlariyla birlikte fikstürler seçime bagli olarak rotor haznesine bas asagi da yerlestirilebilir. Çerçeveler (140, 142) üzerindeki girintiler (168), yatay uzanan payandalarin (145 ve 151) (veya 147 ve 153) dikey uzanan payandalarla (144, 146 veya 150, 152) ayni hizali degil, kaydirinali olarak baglanmasi suretiyle basitçe elde edilebilir. Isi depolama bileseni (120), tercihen, fikstürün (136) disina inonte edilen ve fikstürün (136) içine yerlestirilmis olan isi depolaina vasatini (138) sabitleiiieye yarayan, tercihen dar, seritler (137) içerir. SEKIL 3A'da gösterildigi gibi, seritleriii (137) konumu, hem asagiya yerlestirilmis ikinci isi depolama vasatinin (138) hem de onun üstüne yerlestirilecek olan bir birinci isi depolama vasatinin (Sekil 3A'da gösterilmemistir) fikstüre (136) sabitlenebilmesini temin edecek sekilde seçilebilir. Opsiyonel olarak, rotor odalarinin taban bölgesinde, tespit elemanlarina (169) alternatif veya hatta ek olarak isi depolama bilesenini (120) rotora (100) takili oldugu konumda destekleyen destek seritleri (103) temin edilebilir (bkz. Sekil 2). Fikstür (136), alt ve üst kismiyla birlikte iki-parçali yapilandirilmistir. Alt parça, payandalarin (160, 161, 162) yani sira, çerçeveleri (140, 142) olusturan çubuklarin (144, 146, 150, 152) alt bölgede buluiian bölümlerini ve bir bütün olarak çubuklari (145, 151 ve 148, 154) içerir. Ust parça, payandalari (164, 165, 166), fikstürün (136) üst bölgesinde düzenlenmis çubuklari (147, 153) (bütün olarak) ve diger çubuklari (144, 146, 150, 152) (üst bölgede bulunan bölümler) içerir. Tercihen, ilk önce fikstürün (136) alt kismi ikinci isi depolama vasatiyla (138) donatilmistir ve daha sonra birinci isi depolama vasat] (gösterilmemistir) ikinci isi depolama vasatinin üzerine yerlestirilmistir. Daha sonra, fikstürün (136) üst kisnii, Sekil 3A'da örnek olarak gösterildigi gibi alt kisma baglanabilir. Bu yaklasimda, isi depolama vasati fikstürün (136) alt kismina hem manuel olarak hem de otomatik olarak takilabilir. Bu durumda, fikstürün bir üst ve bir alt parçaya bölünmesi avantajlidir, çünkü böylelikle takina islemi sirasinda payandalarin (150, 151, 144 ve 146) tüm eksenel yüksekligini asma zorunlulugu ortadan kalkar. Alternatif olarak, fikstürün (136) üst ve alt kismi, isi depolama vasatiyla donatilmadan önce birbirlerine baglanabilir; bu durumda ikinci ve birinci isi depolama vasatinin yerine takilmasi ve yerlestirilmesi artik yukaridan yapilamaz, bunun yerine yandan yapilmalidir. Bunun üzerine, seritler (137), ancak ve sadece isi depolama bileseninin (120) tamamen isi depolama vasatlariyla donatilmasindan sonra fikstürün (136) üzerine monte edilir. Sekil 3B ve 3C'de sirasiyla isi depolama bilesenleri (170 ve 200) gösterilmis olup, bunlarin her biri, Sekil 3A'daki yapinin fikstüründe (136) oldugu gibi sepet seklinde tasarlanmis bir fikstür (172) içermektedir, ancak buradaki fikstür biraz basitlestirilmis bir yapiya sahiptir. Yerlestirme ve ortalama islemi, SEKIL 3A baglaminda tarif edilen isi depolama bileseninde (120) oldugu gibi gerçeklestirilebilir. Yine burada da, fikstür (172) durumunda, isi depolama bileseninin (170 veya 200) radyal olarak iç veya dis tarafindaki kenarlarinda her biri dört çubuktan meydana gelen çerçeve kisimlari (174, 176) bulunur. Bu çerçeveler (174, 176), payandalar (178, 180 ve 182, 184) yoluyla sepet seklinde bir yuva olusturacak sekilde birbirine baglanir ve aralikli tutulur. Payandalar (180, 178 ve 182, 184) her durumda birbiriyle aralikli konumlandirilmistir. Fikstür (172), Sekil 3B'deki bir isi depolama bileseni (170) yapi örneginde, alt bölgesinde, Sekil 4 ile baglantili olarak daha ayrintili olarak tarif edilecek olan bulusa uygun bir petek blogunun olusturdugu bir ikinci isi depolama vasatini (190) içine alir. Isi depolama vasati (190), alt taraf ile üst taraf arasinda isi depolama bileseninin (170) kullanilabilir yüksekliginin yaklasik üçte birini tutar. Ikinci isi depolama vasatinin (190) üstüne, profilli ve özellikle oluklu çelik saclardan olusturulmus olan ve alt taraf ve üst taraf arasinda isi depolama bileseninin (170) kullanilabilir yüksekliginin yaklasik üçte ikisini kaplayan birinci isi depolama vasati (192) yerlestirilmistir. Isi depolama bileseninin (170) içinden geçen gaz akisi, `üst taraftan birinci isi depolama vasati (192) içinden ve profilli çelik saclarin oluklu formunun olusturdugu akis kanallari içinden geçerek, petek blogu yapisinda birinci isi depolama vasatina (192) ait akis kanallarinin devaminda düzenlenmis akis kanallarinin bulundugu ve isi depolama bilesenini (170) taban tarafina dogru ilerledigi (Sekil 4 ile baglantili olarak daha ayrintili açiklanacaktir) ikinci isi depolama vasatina (190) dogru akar. SEKIL 3C"de, benzer sekilde bir fikstüre (172) sahip olan isi depolama bileseni (200) gösterilmektedir; ancak bunun alt bölgesinde, isi depolama bileseninin (200) kullanilabilir yüksekliginin yaklasik üçte ikisini kaplayan bir birinci isi depolama vasatinin (194) yerlestirilmis oldugu görülmektedir. Birinci isi depolama bileseni (194), isi depolama bileseninin (170) yapi örnegindekine benzer veya ayni yapidadir. Birinci isi depolama vasati (192), profilli ve özellikle oluklu çelik saçlarin bir istifinden olusurken, birinci isi depolama vasatinin (194) üzerine, isi depolama bileseninin (170) isi depolama vasatina (190) benzer sekilde bir petek blogundan imal edilmis olan bir ikinci 1s1 depolama vasati (204) yerlestirilmistir. Bu isi depolama bileseni (200), baca gazinin taban tarafindan birinci isi depolama vasati (102) içinden geçirilmesi, daha sonra buradan üst tarafa akmasi ve isi depolama bileseni (200) yüksekliginin son üçte birlik kisminda ikinci 1s1 depolama vasatinin (204) petek blok yapisinin akis kanallari içinden akitilmasi ve üst tarafta orada sonlanan akis kanallari içinden disariya verilmesi için temin edilmistir. Birinci ve ikinci isi depolama vasatinin (190, 192 ve 202, 204) bu farkli düzenlemeleriyle, farkli sistemlerde veya uygulamalarda rotorlardaki farkli akis yönleri dikkate alinabilir, böylece bulusa göre petek bloklarindaii olusturulan ikinci isi depolama vasatlari her zaman baca gazinin çiy noktasina (TD) veya onun altiiidaki bir sicakliga ulastigi soguk uç konumu denilen konumda düzenlenmis olur. Isi depolama bileseninin Sekil 3A ilâ 3C ile baglantili olarak çesitli yapi örnekleri temelinde daha detayli olarak tarif edilen bulusa uygun yapisi nedeniyle, onun rotor içine takilmasi, temizlenmesi ve hatta yerine göre gerektiginde rotordan sökülmesi noktasinda elleçlemede çok sayida farkli avantaj elde edilir. Bu Sekil 3B ve 3C'de detayli olarak gösterilmemesine ragmen, isi depolama vasatlari Sekil 3A'y1a baglantili olarak tarif edilene benzer bir sekilde seritler (137) vasitasiyla ilgili fikstürlere (172) tespit edilebilir. Ayni sekilde isi depolama bilesenlerinde (170 ve 200) de Sekil 3A'da gösterilene benzer sekilde fikstür'un (172) iki-parçali bir yapisi temin edilmis olabilir. Isi depolama bilesenlerini (170, 200) bir rotor odasina yerlestirmek için, ayni sekilde Sekil 3A ile baglantili olarak tarif edilen gibi destek seritleri (bkz. Sekil 2) ve/veya tespit elemanlari (169) (bkz. Sekil 2 ve 3A) kullanilabilir. Isi depolaina bilesenlerinin (120, 170 ve 200) yapisi nedeniyle, ilgili fikstürlerin birinci ve ikinci isi depolama vasatina basit bir sekilde montaji ve ayni sekilde onun ilgili fikstüre saptanmasi mümkündür. Genel olarak, isi depolama bilesenleri (120, 170 ve 200) basitçe bir bütün olarak elleçlenebilir ve bir rotora veya rotorlarda temin edilen bir odaya takilabilir veya buradan tekrar sökülebilir. Ozellikle, isi depolama vasatlari isi depolama bilesenlerinin fikstürüne, yerlestirme ve çikarma sirasinda mekanik ve otomatik olarak elleçlenebilmelerine olanak verecek sekilde tespit edilebilir. Bu durum hem baca gazi temizleme sistemlerinde daha az durus süreleri hem de daha yüksek bir is güvenligi anlamina gelir. Isi depolama bilesenlerinin (120, 170, 200) isi depolama vasatlariyla 'Ön-montaji ve donatimi, her durumda isi esanjörü rotorunu takma ve çikarma isleminden bagimsiz olarak yapilabilir. Olasi mekanik kullanimdan dolayi, isi depolama bilesenleri daha büyük boyutlandirilabilir, böylece takina veya sökme islemi de daha verimli olur. Keza bulusa uygun isi depolama bilesenlerinin ve onunla donatilmis isi esanjörünün kullanimi yoluyla bir enerji santralinin genel verimliligi de iyilestirilebilir. SEKIL 4"te, bulusa göre, birbirlerine paralel olarak yönlendirilmis, birbirinden akis kanali duvarlariyla (254) ayrilmis çok sayida akis kanalina (252) sahip bir ikinci isi depolama ortami olarak kullanilabilecek bir petek blogu (250) gösterilmektedir. Akis kanallarinin (252) çapraz kesit alani altigendir. 1,2 mm'lik bir akis kanali duvar kalinliginda, karsilikli akis kaiiali duvarlari arasinda 14,3 mm açiklik olan durumda (her durumda kanal duvarlarinin yaklasik 7,2 mm'lik bir uzaiitisinda), petek blogu (250) içinden gazlarin akisi için petek blogunun (250) taban alanina göre yaklasik % 83 oraninda bir serbest çapraz kesit elde edilir. Sonuçta meydana gelen spesifik yüzey alani yaklasik 150 mZ/m3 kadardir. Bir petek blogu taban alaninin ebatlari 450 mm X 440 mm ve yükseklik 150 mm oldugunda, neticede yaklasik 13 kg'lik bir petek blogu agirligi elde edilir (Örnegin, Inoflon 230 PTFE'nin saf agloineratlarindan olusur, priiner partikül büyüklügü D50 = 25 um, aglomeratlarin partikül büyüklügü D50 : 350 um; üretici Gujarat Fluorochemicals Ltd., Hindistan). 250 mm yükseklikte 525 mm X 510 mm'lik bir tabana alanina sahip baska bir yapi, yaklasik 34 kg agirliga sahiptir (Inoflon 230 PTFE'nin saf aglomeratlari). Alternatif olarak, örnegin gerektiginde bir bilesim hazirlama islemi çerçevesinde bilesimine grafit veya karbon karasi bazinda isi iletken pigmeiit formunda homojen dagilimli bir dolgu maddesi katilabilen aglomere-edilmemis saf PTFE (örnegin, Gujarat Fluorochemicals Ltd., Hindistan tarafindan iinal edilen lnoflon 640, parçacik boyutu D50 = 25 nm) de kullanilabilir. Bilesim hazirlama sirasinda ortaya çikan ve daha sonra aglomere edilen partiküller, agloniere edilmis saf PTFE'den daha düsük bir bulk yogunluga sahiptirler. Bundan dolayi, yukaridaki boyutlara sahip petek bloklarinda neticede yaklasik 11 kg veya yaklasik 28 kg agirliklar elde edilir. Uretim teknigi nedenlerinden ötürü, isi depolama vasatlari çogu zaman yekpare bir bütün olarak imal edilmeyip, daha ziyade gereken boyuta uygun olarak örnegin kare formunda iki veya dört petek blogu birbirine baglanir, özellikle birbirine kaynaklanir ve daha sonra isi depolama vasatlariniii gereken kama veya yamuk formunda dograiiniak suretiyle imal edilir. Isi depolama bilesenleri veya buiilariii isi depolama vasatlari, baca gazi yoluyla - islenmis, tozdan arindirilmis halde bile olsa - asiiidirici gazlarin ve kül parçaciklarinin girmesi nedeniyle düzenli olarak temizlenmelidir, 'Öyle ki, bu bakimdan bir yandan bunlarin basit ve güvenli elleçlenmesi, diger yaiidaii ayni zamanda petek yapisinin kolayca teniizleninesi büyük 'onem tasir. Bu noktada, petek blogu duvarlarinin çekme mukavemeti ve kopma uzamasi (ISO 12086-2"ye göre ölçülür), ayrica bunlarin yüzey karakteristigi, `ozellikle kimyasal maddelere karsi mukavemeti, ayrica pürüzlülük derinligi ve ortalama pürüzlülük olarak ölçülen pürüzlülügü (DIN EN ISO l302"ye göre ölçülür) büyük bir rol oynar. Ayrica, isi esanjörlerinde ortaya çikan 'Örnegin yaklasik 250°C düzeyinde baca gazi sicakliklari dikkate alindiginda, PTFE malzemesinin isi dayanimi da önem tasir. Bir gaz akisindan her durumda ters yönlü beslenen diger gaz akisina isi transferi noktasinda isi depolaina vasatlarini içeren rotorun etkinligi açisindan, kullanilan isi depolama ve transfer vasatlarinin isi kapasitesi ve isi iletkenligi parametreleri belirleyici önem tasir. Mevcut bulus, ayrica, isi depolama vasatlariniii imalinde kullanilan plastik malzemelerin ve opsiyonel olarak dolgu maddelerinin seçimi yoluyla bu kriterleri de dikkate alir. Asagida, bulusa göre ikinci isi depolama ortami olarak kullanilan petek bloklarindan veya bunlardan imal edilen isi esanjör elemanlarindan elde edilebilecek avantajli özellikler örnekler ve karsilastirmali örnekler temelinde daha ayrintili olarak açiklanacaktir. Örnekler ve karsilastirma örnekleri Petek bloklarinin imali için bulusa uygun örneklerde ve karsilastirmali örneklerde kullanilan aletler, petek bloklari imalinin ikinci varyanti için DE 195 12 351 Cl'de tavsiye edilenlere benzerdirler. Bulusa göre kullanilan ve geleneksel olarak kullanilan plastik malzemelerin, Sekil 4"ün tarifi baglaminda bahsedilen boyutlara sahip olan ve ayni zamanda asagida tarif edilen bulusa uygun örnek 1 ilâ "te, ayrica karsilastirma örneklerinde kullanilan petek bloklari halinde islenmesi için uygun sartlar asagidaki gibidir: . Bir petek blogu kalibina doldurulmus plastik malzemelerin oda sicakliginda 250 bar basinçta (Örnek 1 ve 2 ve karsilastirma örnekleri Vl ve V2) veya 120 bar basinçta (Ornek 3 ilâ 6 ve karsilastirma örnekleri V3 ve V4) bir islenmemis parça halinde preslenmesi; o Islenmemis parçalarin hava sirkülasyonlu bir firinda yaklasik 380 °C'de 500 dakika boyunca sinterlenmesi (tüm örnekler ve karsilastirmali ömekler); o Sinterlenmis petek bloklarinin yaklasik 0,35 °C/dak. sogutma hiziyla yaklasik 3800C"den yaklasik 300 OC"ye kadar kontrollü sogutulmasi (Ornek 2 ve 4 ilâ 6, ayrica karsilastirma örnekleri V2 ve V4); ardindan örnegin yaklasik 0,5°C/dak sogutma hiziyla daha hizli sogutma yapilabilir; 0 Sinterlenmis petek bloklarinin yaklasik 0,35 OC/dak. sogutma hiziyla yaklasik 380°C°den yaklasik 320 °C°ye kadar kontrollü sogutulmasi (Ornek 1 ve 3, ayrica karsilastirma örnekleri Vl ve V3); ardindan örnegin yaklasik 10°C/dak sogutma hiziyla daha hizli sogutma yapilmistir. Deneysel sonuçlarin gösterdigi üzere, 320° C'lik bir sicakliktan itibaren daha hizli sogutma prensipte mümkündür, ancak pek tavsiye edilmez, çünkü 320o C'lik sicaklikta, jel benzeri formda bulunan PTFE'nin yeniden kristallesmesi henüz gerçeklesmemistir. Bu ancak yaklasik 312 °C sicaklikta olur. Henüz 320°C'de hizli sogutmaya baslanacak olursa, istenmeyen ve kontrol edilemeyen bir hacim büzülmesi meydana gelebilir ve neticede tanimlanan bilesen geometrisi çogunlukla elde edilemez. Çekme mukavemetini ve kopma uzamasini belirlemek için, petek bloklarindan 1 mm X 5 mm çapraz kesit ebatlarinda ve 60 mm uzunlugunda numuneler alinmis ve ISO 212086-2'ye göre test yöntemine tabi tutulmustur. Test sirasindaki serbest sikistirma uzunlugu 23 mm kadardir. Yüzey pürüzlülük degerleri Ra ve Rz, elde edilen petek bloklarinin duvar yüzeylerinde akis kanallarinin boylamasina yönünde DIN EN ISO 1302'ye göre belirlenmistir. Saf aglomere edilmis PTFE inalzeinesi (öm. Inoflon 230) ve 120 bar'lik bir sikistirma basinci kullanildiginda, Sekil 3 ile baglantili olarak tarif edilen petek bloklari (150) veya bunlardan imal edilen isi depolama vasatlari için 360 kg/m3'lük bir özgül agirlik degeri elde edilir. Bu sinterlenmis malzeme asagida PTFE (beyaz) olarak da adlandirilmaktadir. Buna karsilik, dolgu maddesi (agirlikça % 3) olarak grafit veya karbon siyahi bazinda üretilmis bir isi iletken pigment (örnegin, Tiinrex C- therm TM002, partikül büyüklügü D50 : 38 nm, üretici TIMCAL Ltd., Isviçre) içeren aglomere edilmemis saf bir PTFE (örnegin lnoflon 640) kullanilmasi durumunda, dolgu maddesinin plastik malzeme içinde homojen dagilmasini saglamak amaciyla ilk olarak aglomere olmamis saf PTFE,den ve dolgu maddesinden olusan bir bilesim (partikül formunda granülat) hazirlanmalidir. Daha sonra, serbest akisli olmayan bilesim, aglomere partiküllerin üretilmesi için granülasyona tabi tutulur. Bu sekilde elde edilen aglomeratlarin partikül büyüklügü D50, örnegin yaklasik 1 ilâ yaklasik 3 mm olabilir. Bu sekilde olusturulan ve aglomere edilmis saf PTFE'den daha düsük bir bulk yogunluga sahip olan aglomeratlar sayesinde, presleme sirasinda (Ömegin yaklasik 120 bar presleme basincinda) aglomerat partikülleri dagilmasina ragmen kalipta daha düsük bir dolum agirligi ve sonuç olarak petek bloklarinda örnegin yaklasik 300 kg/m3 düzeyinde daha düsük bir Özgül agirlik elde edilir. Bu sinterleninis malzeme asagida ayrica PTFE (siyah) olarak da adlandirilmaktadir. Sasirtici bir sekilde, dolgusuz ve daha yogun PTFE inalzemelerine kiyasla daha düsük özgül agirliga sahip olmalarina ragmen, dolgu maddesiyle modifiye edilmis olan PTFE malzemelerinde, polipropilenin veya hatta çeligin isi kapasitesinin açikça üzerinde olan ve einaye çeligin isi kapasitense denk olan bir isi kapasitesi elde edilir (bkz. Tablo 1). Petek bloklarinin önemli ölçüde daha düsük olan agirligi ayni zamanda elleçlemeyi de kolaylastirir. Tablo 1 Malzeme Spesifik lsi kapasitesi Isi Dönüs basina isi agirlik [J/(g-K)] iletkenligi transferi [kJ/(m3 -K)] [kg/m3] [W/(m-K)] PTFE (beyaz) 360 1,01 0,35 364 PTFE (siyah) 300 1,24 0,43 372 Polipropilen 150 2,0 0,22 300 Çelik 850 0,46 40 391 Emaye-kapli 850 0,50 8 425 çelik Yukarida anilan malzemeler, 21 m çapli bir rotorun her dönüsü için, Tablo 1 'de de listelendigi üzere farkli isi transfer degerleri verir. Tipik rotor hizlari yaklasik 40 dönüs/saat ilâ yaklasik 90 dönüs/saat araligindadir. Asagida açiklanan Ornek l ilâ 5°de plastik malzeme olarak aglomere edilmis saf PTFE (Inoflon 230) kullanilir. Karsilastirma örnekleri için, teknigin son durumunda tavsiye edilen PTFE rejenerati yerine (DE 195 12 351 C1), yeniden islenebilirlik özelliginden dolayi, isleme özellikleri bakimindan PTFE-geri dönüsüm ürününe veya re jeneratina benzer olan önceden sinterlenmis bir PTFE (Inoflon 510, Partikül büyüklügü D50 = 400 um, Uretici Gujarat Fluorochemicals Ltd., Hindistan) kullanilir. Farkli parametrelere iliskin deneysel sonuçlar asagida Tablo 2'de örnekler ve karsilastirmali örnekler için listelenmistir: Tablo 2 Omek Plastik tipi Pres Mekanik özellikler Yüzey basinci pürüzlülügü [bar] Çekme mukavemeti [N/mmz] Kopma Ra Rz uzamasi [um] [um] [%1 V] Inoflon 510 250 0,2 1 24 136 V2 lnotloii 510 250 0,2 5 15 90 V3 Inoflon 510 120 0,4 18 24 147 V4 Inoflon 510 120 0,4 5 20 121 1 Inoflon 230 250 18,2 172 l 9 2 Inoflon 230 250 25,6 213 2 9 3 Inoflon 230 120 22,1 219 1 10 4 Inoflon 230 120 19,4 212 2 13 lnoflon 230 120 21,8 254 2 12 6 Dolgu 120 10,1 120 5 25 maddeli* Inofloii 640 *Agirlikça % 3 isi iletken pigment (Timrex C-therm TM002) l Mekanik özellikler için elde edilen degerlerden, DE 195 12 351 Cl'e uygun olarak imal edilenlere kiyasla bulusa göre imal edilen petek bloklarinin, teknigin son durumunda önerilen pres basinçlarinin yarisindan daha pres basinçlarinda bile ve hatta seçilen sogutma sicakligi profilinden büyük ölçüde bagimsiz olarak belirgin ölçüde daha üstün çekme mukavemeti degerleri gösterdigi ortaya çikmistir. Buna ek olarak, bulusa göre ikinci isi depolama vasati olarak kullanilan petek bloklarinda, baca gazlarindan kaynaklanan tortularin çok daha kolay temizlenmesini inümkün kilan daha pürüzsüz yüzeyler elde edilmektedir. Dolayisiyla, 'Önemli ölçüde iyilestirilmis mekanik saglamlik sayesinde yalnizca isi depolama vasatlarinin elleçlenmesi iyilestirilmez, fakat ayni zamanda temizlik de daha verimli ve ucuz bir sekilde yapilabilir. Dolayisiyla, özet olarak, imalatinda kullanilan baslangiç malzemelerinin daha yüksek maliyetleri hesaba katildiginda bile, bulusa uygun isi depolama vasatlarinin, DE 195 12 351 Cl°de önerilenlere kiyasla çok daha ekonomik bir sekilde isletilebilecegi sonucu ortaya çikmistir. SEKIL 5A ve SB"de, iki malzeme numunesi arasindaki karsilastirma gösterilmekte olup, burada SEKIL 5A'daki malzeme numunesi, yaklasik 400 um D50 partikül büyüklügüne sahip Inoflon 510 (ön- sinterlenmis PTFE) ile agirlikça % 3 oraninda, yaklasik 38 mm düzeyinde partikül büyüklügüne (D50) sahip bir isi iletken pigmentin (Timrex C-therm TM002) karisimi bazinda imal edilmisken, SEKIL 5B'de, yaklasik 25 um priiner partikül büyüklügüne (D50) sahip aglomere edilmis saf PTFE (lnoflon 640) ile ayni sekilde agirlikça % 3 oraninda ayni isi iletken piginentin bir karisimi bazinda, bulusa uygun olarak bilesim haline getirilmis bir malzeme numunesi elde edilmistir. Her iki durumda da, dis çapi 75 mm ve iç çapi 40 mm olan içi bos silindirik bir test parçasi yaklasik 120 bar basinçta preslenmis, daha sonra yaklasik 380 0C sicaklikta 240 dakika boyunca sinterlenmistir. Yaklasik 380 oC'den oda sicakligina kadar sogutma islemi, ASTM D 4894 test standardi spesifikasyonlarina göre yaklasik l°C/dak. sogutma hizinda yapilmistir. Silindirik test parçalarindan 1 mm kalinliginda dilimler ayrilmis ve ölçüm mikroskobu altinda incelenmistir (bakiniz Sekil 5A ve 5B'deki fotograflar). Mevcut bulusa göre hazirlanan numune durumunda, silindirik test parçasindan 1 mm kalinliginda bir film soyulabilirken, karsilastirma numunesinin mekanik mukavemeti ve kivami, üzerinden bir film soyulinayacak kadar düsük olmustur. Sekil 5A ve 5B'de gösterildigi gibi, iki numunenin karsilastirilmasindan, özellikle büyütülmüs görüntüde, baslangiç maddesi olarak bir PTFE-rejenerati veya PTFE-kalitesinde benzer bir ön-sinterlenmis malzeme kullanimi durumunda bir yandan isi iletken pigmentlerin karisim içinde homojen dagiliminin elde edilmedigi anlasilmaktadir. Diger yandan, PTFE-rejenerati bazli numunenin mekanik özellikleri o denli yetersizdir ki, bir rotorun operasyonu sirasinda uzun vadede kullanilabilecek bir isi depolama vasati imal edilemez. PTFE malzemelerinin, kimyasal inertliklerinden dolayi isi depolama vasatinin çok uzun bir servis ömrüne olanak verecegi düsünüldügünde bu nokta özellikle anlamlidir. Ancak, örnegin 15 yil veya daha üzerinde böylesi çok uzun servis ömürleri, bulusa uygun iinal edilen isi depolama vasatlariyla güvenceye alinabilmektedir. TARIFNAME IÇERISINDE ATIF YAPILAN REFERANSLAR Basvuru sahibi tarafindan atif yapilan referanslara iliskin bu liste, yalnizca okuyucunun yardimi içindir ve Avrupa Patent Belgesinin bir kismini olusturmaz. Her ne kadar referanslarin derlenmesine büyük önem verilmis olsa da, hatalar veya eksiklikler engellenememektedir ve EPO bu baglamda hiçbir sorumluluk kabul etmemektedir. TR TR TR