TR201903733T4 - Termoplasti̇k poli̇ami̇d parçaciklar. - Google Patents

Abstract

Buluş termoplastik poliamid parçacıklar, bunları üretme yöntemleri ve bunların yıkama işlemlerinde kullanımı ile ilgilidir.

Description

TARFNAME TERMOPLASTIK POLIAMID PARçAciKLAR Bulus termoplastik poliamid parçaciklar, bunlari üretme yöntemleri ve bunlarin yikama islemlerinde kullanimi ile ilgilidir. Kumaslarin temizlenmesinde poliamid parçaciklarin kullanimi 'önceden bilinmektedir. olup, kumaslar su ile ve silindirik veya küresel bir sekle sahip olan ve 0,5 ila 2.5 g/cm3tlük bir aralikta bir ortalama yogunluga ve 5 ila 275 mm3tlük aralikta bir ortalama hacme sahip olan polimer parçaciklari ile isleme tabi tutulmaktadir. Yikama için kullanilan yikama tamburu delikli yan duvarlara sahiptir ve 0,05 ila 900 g araliginda g- kuvveti ile sonuçlanacak bir hizda dönmektedir. Uygun olarak açiklanan polimer parçaciklar, polietilen ve polipropilen gibi polialkenlere, poliamidlere, poliesterlere veya poliüretanlara dayanan köpüklü veya köpüksüz parçaciklardir. Ozellikle tercih edilen olarak naylon, polietilen tereftalat ve polibütilen tereftalat belirtilmektedir. Silindirik veya küresel sekle sahip 'örnek niteligindeki poliamid parçaciklar 1,10 ila 1,16 g/cm3'lük yogunluklara sahiptir. 1,16 ila 1,88 glcm araliginda yogunluklari olan küresel naylon- 6,6 parçaciklar tablo 7'de açiklanmaktadir ancak parçaciklarin yogunlugunun nasil ayarlandigina dair belirtim yoktur. Ayrica hem parçacik büyüklügünün hem de parçacik yogunlugunun yikama isleminden sonra parçaciklarin geri kazanimini etkiledigi belirtilmektedir. parçaciklar kullanilmasi vasitasiyla kirli bir substrati temizlemek için bir yöntem açiklamaktadir. Poliamid parçaciklar kumaslarin temizlenmesinde kullanildigi zaman hem bir renk tutucu etki hem de ayrica yikama etkisi için önemli bir destek vardir. Poliamid parçaciklar kullanan bir yikama ve temizleme isleminin amaci gelismis bir yikama etkisine erisirken ayni zamanda kullanilan su, enerji ve deterjan seviyelerini azaltmaktir. Poliamid peletlerin tamamlanmamis ve tam uzaklastirilmasi, karsilastirilabilir bir yikama döngüsü zamani ve çamasir makinesinin fiyati gibi prosedür kosullari, son kullaniciya geleneksel yikama prosedürüne karsi çekici bir alternatif sunmayi amaçlamaktadir. Yikama etkisi çalisma sicakligi, deterjan formülasyonu, döngü süresi ve parçacik 'özellikleri gibi birçok faktorden etkilenmektedir. Bilinen polimer parçaciklar için bunlarin yikama isleminin bitmesinden sonra uzaklastirilmasi ayrica gelistirilebilmektedir. Bunun ötesinde kumaslari nazikçe isleme tabi tutulmak için asindirici olmamalidir. Mevcut bulusun bir amaci, yikama ve/veya temizleme sivisindan kolay bir sekilde uzaklastirilabilen ve kumaslara karsi asindirici olmayan, yukaridaki yikama islemlerinde kullanima y'onelik polimer parçaciklar saglamaktir. Mevcut bulusun baska bir amacina göre polimer parçaciklarin yikama etkisi gelistirilecektir. Her iki amaç, önceki teknikle karsilastirildiginda gelismis yikama özellikleri sergileyen termoplastik poliamid parçaciklarin dahil edilmesi olarak genellestirilmis bir formda ifade edilebilmektedir. Bulusa göre amaçlara en az bir poliamid ve en az 2,5 g/cm3=lük bir yogunluga sahip olan en az bir iri parçali inorganik dolgu maddesi içeren termoplastik poliamid parçacik araciligiyla erisilmekte olup, termoplastik poliamid parçaciklar en az 1,65 g/cm3'lük, tercih edilen sekliyle en az 1,9 g/cm3'lük bir yogunluga sahiptir ve 1 ila 100 mm*lik, tercih edilen sekliyle 2 ila 10 mm'lik, daha tercih edilen sekliyle 3 ila 5 mm'lik bir azami çapi olan elips sekline sahip veya neredeyse elips sekline sahiptir. Bulusa uygun olarak en az 1,65 g/cm3'lük, tercih edilen sekliyle en az 1,9 g/cm3tlük bir yogunluga sahiptir ve 1 ila 100 mmtlik, tercih edilen sekliyle 2 ila 10 mm'lik, daha tercih edilen sekliyle 3 ila 5 mmilik bir azami çapi olan elips sekline sahip veya neredeyse elips sekline sahip olan termoplastik poliamid parçaciklarin yikama isleminin bitmesinden sonra kolaylikla uzaklastirildigi ve bunun ötesinde herhangi bir keskin kenara sahip olmadigindan dolayi yikanacak kumaslar üzerinde asindirici etkiye sahip olmadigi bulunmustur. Tercih edilen sekliyle inorganik dolgu maddesi, en az 10 um'lik bir parçacik büyüklügü olan bir Dso-degerine sahip olan bir iri parçacikli dolgu malzemesidir. Daha tercih edilen Ek olarak daha genis bir parçacik büyüklügü dagilimi, baska bir deyisle en az 2,5 um, daha tercih edilen sekliyle en az 3,5 pm ve en çok tercih edilen sekliyle en az 4,0 um'lik bir yayilma alani olan dolgu maddeleri tercih edilmektedir. Parçacik büyüklügü dagiliminin yayilma alani D10, D50 ve D90 degerine dayanmaktadir ve parçacik büyüklügü dagiliminin genisligini açiklamaktadir. Span = (Dgo-D10)/D50 Her biri hacim ile ilgili olan Dso ve Dgo'ni olusturma yöntemi, tercih edilen sekliyle lazer difraksiyonu (Fraunhofer difraksiyonu) vasitasiyla olmaktadir. Ozellikle tercih edilen bir yöntem Malvern,den bulunabilen bir Mastersizer (cm, bir 3000) kullanmaktadir. Olçüm yönteminde iri parçacikli inorganik dolgu maddesi tercih edilen sekliyle sivi ortamda (tercih edilen sekliyle su) dagilmaktadir ve tercih edilen dagitma yöntemi, opsiyonel olarak az miktarlarda bir yüzey aktif madde ve dagitmaya yardimci bir dagitici ile 30 saniyelik ultrasonifikasyondur. Ozellikle uygun bir 'ölçüm yöntemi Technics - New Ek olarak en az 10 pm, tercih edilen sekliyle 10 ila 25 pm, daha tercih edilen sekliyle ila 25 um araliginda parçacik büyüklügü dagilimli bir Dso-degerine ve 25 umiden fazla, tercih edilen sekliyle 45 pm'den fazla ve en çok tercih edilen sekliyle 70 umrden fazla yarimda bir pik genisligi olan BaSO4 parçacik büyüklügü dagilimina sahip olan BaSO4 dolgu maddelerinin özellikle dolgu maddesinin yüksek yükleme seviyelerinde düzenli bir elips sekle sahip olan doldurulmus termoplastik poliamid parçaciklara neden oldugu ve ekstrüzyon islemleri vasitasiyla kolaylikla üretilebildigi bulunmustur. Dolayisiyla bulus ayrica en az bir poliamid ve en az 10 um'lik bir parçacik büyüklügü dagilimli bir Dso-degerine ve en az 15 um, tercih edilen sekliyle en az 40 umilik bir D90- degerine sahip olan bir iri parçali BaSO4 dolgu maddesi olan en az bir inorganik dolgu maddesi içeren termoplastik poliamid parçaciklar ile ilgilidir. Tercih edilen sekliyle D50- degeri 10 ila 25 um, en çok tercih edilen sekliyle 15 ila 20 um araligindadir. Dee-degeri tercih edilen sekliyle en az 15 um, tercih edilen sekliyle en az 40 pm ve tercih edilen sekliyle 40 ila 120 um araligindadir. Amaca ayrica bilesenlerin ekstrüde edilmesi ve sonrasinda sekillendirilmesi vasitasiyla bu tür termoplastik poliamid parçaciklar üretmeye yönelik bir yöntem araciligiyla erisilmekte olup, sekillendirme tercih edilen sekliyle peletleme, daha 'Özel olarak su altinda peletlemedir. Amaca ayrica yikama islemlerinde yukaridaki termoplastik poliamid parçaciklarin kullanimi araciligiyla ulasilmakta olup, tercih edilen sekliyle burada temiz olmayan kumaslar poliamid parçaciklar ve bir sivi ortam içeren bir temizleme bilesiminin mevcudiyetinde kumaslarin çalkalanmasi vasitasiyla temizlenmektedir. Herhangi bir özel teori tarafindan kisitlanmak istemeden daha yüksek bir yogunlugu olan temizleme parçaciklarinin temizleme prosedürünün sonunda temizlenmis substrattan daha iyi ayrildigina ve daha yogun bir dolgu maddesi kullaniminin mükemmel temizleme özellikleri ve geri kazanilma sunan düsük yogunluklu naylon termoplastiklerin kullanimina izin verirken buna çok verimli sekilde erisebildigine inanilmaktadir. Bunun ötesinde en az 10 mikronluk bir büyüklügüne ve en az 15 mikronluk bir büyüklügüne sahip olan inorganik dolgu parçaciklarinin kullanimi, daha fazla oranda inorganik dolgu maddesinin termoplastik reçineye parçacik erime reolojisini ve nihai morfolojiyi etkilemeden dahil edilmesine izin vermektedir böylece özelikle elips sekli veya küre gibi daha fazla istenen sekillerde ve uzunlukça 1 ila 10 mm gibi daha küçük büyüklüklerde temizleme parçaciklarinin hazirlanmasina yönelik uygun yöntemler bulmak zor veya pratik olmayan bir hale gelmektedir. Burada kumas kelimesi fiberler, tipik olarak bir iplik seklinde bükülen fiberler içeren bir dokunmamis malzeme anlamina gelmektedir. Substrat örnegin havlular, kiyafetler, örtüler, ayakkabilar veya çantalar formunda olabilmektedir. Uygun kiyafetlere iliskin örnekler pantolonlari, gömlekleri, montlari, çoraplari ve benzerini içermektedir. Kumas uygun herhangi bir malzemeden fiberlerden yapilabilmektedir; tercih edilen sekliyle kumas yünden, selülozdan, ipekten, naylondan, poliesterden veya akrilikten yapilan bir veya daha fazla fiber içermektedir. Substrat tercih edilen sekliyle kirlidir. Kir Olusturuculara iliskin örnekler vücut sivilarini ve vücut ürünlerini (örnegin kan, ter, deri kiri, sebum), çim, gida (örnegin yumurta, çikolata, sarap, un, domates), içecek (özellikle meyve sulari, kahve ve çay), çamur, mürekkep (örnegin kalemlerden ve keçeli kalemlerden), kozmetikler (makyaj) ve yaglari (örnegin motor yagi) içermektedir. Bulusun termoplastik poliamid parçaciklari tercih edilen sekliyle 2 ila 10 mm, daha tercih edilen sekliyle 3 ila 8 mm'lik bir azami çapi olan bir elips sekline veya neredeyse elips sekline sahiptir. Bir elips seklinin bulusa uygun olarak üç boyutlu uzayda bir küresel yüzeyin (kürenin) esnetilmis veya sikistirilmis (afin) görüntüsü olarak açiklanabilen, bir elipsin üç boyutlu bir analogu oldugu anlasilmaktadir. Kartezyen koordinatlarin ve x, y ve 2 koordinat eksenlerinin elips seklinin simetri eksenlerine uygun olarak kullanimi ile denklemi (x2/a2) + (y2/b2) + (ZZ/C2) - 1 = 0 olabilmektedir, burada pozitif reel sayilar a, b ve c yari eksenlerin uzunluguna karsilik gelmektedir. Farkli uzunlukta yari eksenler için aralarinda asagidaki ayrimin yapilabildigi dört farkli durum vardir: a b 0 üç eksenli bir elipsoite neden olmaktadir. a = b 0 bir düzlestirilmis elipsoite neden olmaktadir. a = b < c uzatilmis veya esnetilmis bir elipsoite neden olmaktadir. a = b = c küresel bir forma neden olmaktadir. Eger yari eksenlerin ikisi ayni uzunluga sahip ise bu iki yari eksen tarafindan ayrilan karsilik gelen elipsoit dairesel bir enine kesite sahiptir. Bulusun elipsoitleri keskin kenarlarin olmamasi ile ayirt edilmektedir; bunun yerine elipsoit her tarafta yuvarlatilmistir. Bulusun elipsoitinde yari eksenlerin a, b ve c uzunlugu serbestçe seçilebilmektedir ve dolayisiyla bunlar gerçek elipsoitleri veya diger küresel sekilleri temsil edebilmektedir. Farkli uzunlukta yari eksenler a, b ve 0 farkli çaplarla sonuçlanabilmektedir. Bulusa göre elipsoitler veya termoplastik poliamid parçaciklar 3 ila 8 mm, tercih edilen sekliyle 4 ila 7 mm'lik bir azami çapa sahiptir. Azami çap burada elipsoidin en uzun yari ekseninin tipik olarak iki katidir. Dolayisiyla azami çap elipsoidin orta noktasi boyunca bir hayali eksen anlamina gelmekte olup, söz konusu eksen en büyük uzunluga sahiptir. Bulusa göre neredeyse elips sekline sahip bir sekil, örnegin elipsoidin yüzeyindeki girintilerin ve çikintilarin bir sonucu olarak ideal bir elipsoit sekilden ti'Jreyen bir sekildir. Elipsoidin karsilik gelen çikintilari ve girintileri ve ayrica elipsoidin kivrimlari bu noktalarda degisen çaplara neden olmaktadir. Bulusa uygun olarak neredeyse elips seklinde bir sekil, ideal bir elipsoidin karsilik gelen çapindan en fazla % 20, tercih edilen sekliyle en fazla % 10, daha tercih edilen sekliyle en fazla % 5 sapan herhangi bir istege göre seçilmis pozisyondaki elipsoit çapi ile karakterize edilmektedir. Termoplastik poliamid parçaciklarin `üretimi, özellikle peletleme asamasinda meydana gelen elipsoitlerin yari eksenlerinin uzunlugunda siklikla belirli dagilmalar vardir. Büyük oranda özdes elipsoitler, sekillendirme yöntemleri vasitasiyla elde edilmekte olup, burada termoplastik poliamid sikistirmali kaliplanmakta, enjeksiyonlu kaliplanmakta veya dökülerek sekil almaktadir. Bilesenlerin ekstrüzyonu araciligiyla bulus niteligindeki tercih edilen sekillendirme ve sonrasinda peletleme, tercih edilen sekliyle su altinda peletleme vasitasiyla sekillendirme sirasinda belirli bir elipsoit sekil dagilimi ve ideal sekilden sapma vardir. Ozellikle tercih edilen elipsoitler bir küresel sekilden sapanlardir. Parçaciklar tercih edilen sekliyle artan bir sirada 1,5'ten, 1,4,ten, 1,3,ten, 1,28*den, sahiptir. Elbette mümkün olan en düsük en boy orani 1,0,dir. Bu oranlar, düzgün ve elipsoit/küresel olan ve yikama döngüsünde daha iyi ayrilan bir sekle karsilik gelmektedir. En boy orani her bir parçacik için en büyük ve en küçük lineer boyutlarin ölçülmesi vasitasiyla hesaplanmaktadir. Her bir parçacik için bir en boy orani buradan hesaplanabilmektedir ve birçok parçacigin sayi ortalamasi sonra alinabilmektedir. Parçaciklarin en büyük ve en küçük lineer boyutlarini ölçmeye yönelik tercih edilen yöntem bir verniyeli pergel kullanilmasidir. Tercih edilen sekliyle temizleme parçaciklarinin sayi ortalama büyüklügü veya en boy orani, en az 10, daha tercih edilen sekliyle en az 20 ve en çok tercih edilen sekliyle en az 10 temizleme parçacigindan ölçüm sonuçlaridir. Bulusu parçaciklarina yönelik en boy orani en çok tercih edilen sekliyle 1,2!nin altindadir. (Yaklasik olarak) elipsoidal sekil ve en boy orani görse olarak veya tercih edilen sekliyle örnegin parçaciklarin veya bunlarin gölgelerinin örnegin otomatik olarak veya bilgisayar tabanli bir veya daha fazla dijital görüntüsünün analiz edildigi bir optik/dijital görüntüleme yöntemi vasitasiyla belirlenebilmektedir. Örnegin bir camsizer (Retsch Technology) kullanilabilmekte olup, bir ekran üzerine parçaciklari yansitan, gölgelerin Bulusun termoplastik poliamid parçaciklari en az bir poliamid içermektedir. Bu poliamid Poliamidlerin esas bilesen olarak ana polimer zincirinde tekrarli sekilde amid gruplarina sahip olan sentetik, uzun Zincirli poliamidlerin homopolimerleri veya kopolimerleri olacagi anlasilmaktadir. Bu poliamidlere iliskin örnekler naylon-6 (polikaprolaktam), naylon-6,6 (polihekzametilenadipamid), naylon-4,6 (poIitetrametilenadipamid), naylon-5,10 (polipentametilenadipamid), naylon-6,10 (polihekzametilensebasamid), naylon-7 (polienantolaktam), naylon-1 1 (poliundekanolaktam) ve naylon-12 (polidodekanolaktam) olmaktadir. Bu poliamidler jenerik isim naylonu tasimaktadir. Poliamidler prensipte iki yöntem araciligiyla üretilebilmektedir. Amino asitlerden polimerizasyondaki gibi dikarboksilik asitlerden ve diaminlerden polimerizasyonda baslangiç monomerlerinin veya baslangiç oligomerlerinin amino ve karboksil uç gruplari bir amid grup ve su olusturmak için bir digeri ile reaksiyona girmektedir. Su, polimer bilesiminden daha sonra uzaklastirilabilmektedir. Karboksiamidlerden polimerizasyon durumunda baslangiç monomerlerinin veya baslangiç oligomerlerinin amino ve karboksil uç gruplari bir amid grup ve amonyak olusturmak için bir digeri ile reaksiyona girmektedir. Amonyak, polimer bilesiminden daha sonra uzaklastirilabilmektedir. Poliamidlerin üretimi için uygun baslangiç monomerlerine veya baslangiç oligomerlerine iliskin örnekler asagidaki gibidir: (1) Cz ila 020, tercih edilen sekliyle C3 ila Cis amino asit örnegin 6-aminokaproik asit, 11-aminoundekanoik asit ve ayrica bunlarin dimerleri, trimerleri, tetramerleri, pentamerleri veya hekzamerleri, (2) Cz ila C20 amino asit amidleri örnegin 6-aminokapr0amid, 11-aminoundekanamid ve bunlarin dimerleri, trimerleri, tetramerleri, pentamerleri veya hekzamerleri, (3) asagidakilerin reaksiyon 'ürünleri (3a) C2 ila 020, tercih edilen sekliyle C2 ila 012 alkenilendiaminler, örnegin tetrametilendiamin veya tercih edilen sekliyle hekzametilendiamin (3b) bir C2 ila C20, tercih edilen sekliyle C2 ila C14 alifatik dikarboksilik asit, örnegin sebasik asit, dekandikarboksilik asit veya adipik asit, ve ayrica bunlarin dimerleri, trimerleri, tetramerleri pentamerleri veya hekzamerleri, (4) (3a)'nin asagidakiler ile reaksiyon ürünleri (4b) bir Cs ila C20, tercih edilen sekliyle Cs ila 012 aromatik dikarboksilik asit veya bunlarin türevleri örnegin 2,6-naftelendikarboksilik asit, tercih edilen sekliyle izoftalik asit veya teraftalik asit ve ayrica bunlarin dimerleri, trimerleri, tetramerleri, pentamerleri veya hekzamerleri, (5) (3a)'nin asagidakiler ile reaksiyon ürünleri (5b) bir Cs ila C20, tercih edilen sekliyle 09 ila 012 arilalifatik dikarboksilik asit veya bunlarin türevleri örnegin 0-, 6- veya p-fenilendiasetik asit ve ayrica bunlarin dimerleri, trimerleri, tetramerleri, pentamerleri veya hekzamerleri, (6) asagidakilerin reaksiyon ürünleri (Ga) Ca ila 020, tercih edilen sekliyle Ce ila Cio aromatik diaminler, örnegin m- veya p- fenilendiamin ile (Sb) ve ayrica bunlarin dimerleri, trimerleri, tetramerleri, pentamerleri veya hekzamerleri, (7) asagidakilerin reaksiyon ürünleri (7a) C7 ila Czo, tercih edilen sekliyle Cs ila Cis arilalifatik diaminler, örnegin m- veya p- ksililendiamin ile (3b) ve ayrica bunlarin dimerleri, trimerleri, tetramerleri, pentamerleri veya hekzamerleri, (8) bir Cz ila 020, tercih edilen sekliyle Cz ila Cis arilalifatik veya tercih edilen sekliyle alifatik Iaktam, Örnegin enentolaktam, undekanolaktam, dodekanolaktam veya kaprolaktam, ve bu baslangiç monomerlerin veya baslangiç oligomerlerin homopolimerleri, kopolimerleri veya karisimlari. Burada polimerizasyon üzerine poliamidler naylon-6, naylon-6,6, naylon-4,6, naylon- naylon-6,6,ya neden olan baslangiç monomerlerine ve baslangiç oligomerlerine öncelik verilmektedir. Ayrica bunun ötesinde örnegin 1,4-diaminobütanin yüksek sicaklikta adipik asit ile yogusmasi vasitasiyla elde edilebilen poliamidlerden (naylon-4,6) bahsedilebilmektedir. Bu yapiya sahip poliamidlerin üretim islemleri örnegin EP-A 38 Poliamidlerin hazirlanmasi gelenekseldir veya önceden bilinen islemlere göre gerçeklestirilebilmektedir. Dolayisiyla baslangiç monomerlerinin polimerizasyonu veya polikondansasyonu alisilmis islem kosullari altinda gerçeklestirilebilmektedir ve reaksiyon sürekli olarak veya kesintili olarak gerçeklesebilmektedir. Ayrica yukarida bahsedilen monomerlerin veya bunlarin bilesenlerinin ikisi veya daha fazlasinin kopolikondansasyonu vasitasiyla hazirlanmis olan poliamidlerin kullanimi mümkün olup, örnekler adipik asidin, izoftalik asidin veya tereftalik asidin ve hekzametilendiaminin kopolimerlerini veya kaprolaktamin, tereftalik asidin ve hekzametilendiaminin kopolimerlerini içermektedir. Bu türde kismen aromatik kopoliamidler tereftalik asitten ve hekzametilendiaminden türetilen agirlikça % 40 ila 90 birim içermektedir. Kullanilan toplam aromatik dikarboksilik asitlerin agirlikça en fazla % 10ru gibi küçük bir tereftalik asit fraksiyonu izoftalik asit ile veya aromatik dikarboksilik asitlerle, tercih edilen sekliyle karboksilik asitlerin para-pozisyonda olduklari ile degistirilebilmektedir. Kismen aromatik bir poliamid, nonandiamin ve tereftalik asitteri türeyen naylon-9T*dir. Monomerler olarak asagidaki genel formüle sahip olanlar gibi siklik diaminler mümkündür NH24<_`___C4Ç\NH2 R2 i R3 R1 hidrojen veya bir C1-C4 alkil grubudur, R2 hidrojen veya bir C1-C4 alkil grubudur ve R3 hidrojen veya bir C1-C4 alkil grubudur. Ozellikle tercih edilen bu diaminler bis(4-aminosiklohekzil)metan, bis(4-amin0-3- metilsiklohekzil)metan, 2,2-bis(4-aminosiklohekzil)propan veya 2,2-bis(4-amino-3- metilsiklohekzil)propandir. Ayrica bu diaminler 1,3- veya 1,4-siklohekzandiamin veya izoforondiamindir. Tereftalik asit ve hekzametilendiaminden türetilen birimlerin yani sira kismen aromatik kopolimerler s-kaprolaktamdan türeyen birimleri ve/veya adipik asit ve hekzametilendiaminden türeyen birimleri içermektedir. s-kaprolaktamdan türeyen birimlerin fraksiyonu agirlikça en fazla % 50, tercih edilen sekliyle agirlikça % 20 ila 50, daha özel olarak agirlikça % 25 ila 407tir, diger taraftan adipik asit ve hekzametilendiaminden türeyen fraksiyon agirlikca en fazla % 60, tercih edilen sekliyle agirlikça % 30 ila 60 ve daha özel olarak agirlikça % 33 ila 55itir. Kopoliamidler ayrica s-kaprolaktam birimlerini ve adipik asit ve hekzametilendiamin birimlerini içerebilmektedir; bu durumda aromatik gruplardan muaf birimlerin fraksiyonunun agirlikça en az % 10, tercih edilen sekliyle agirlikça en az % 20 olmasi saglanmalidir. s-kaprolaktamdan t'L'ireyen birimlerin adipik asit ve hekzametilendiaminden türeyen birimlere orani burada herhangi bir özel kisitlamaya tabi degildir. belgelerinde açiklanan islem vasitasiyla hazirlanabilmektedir. Asagidaki kisitlayici olmayan program bahsedilen poliamidleri ve ayrica bulusun anlami içindeki poliamidleri ve monomerleri içermektedir. AB polimerler: PA 4 pirrolidon PA 6 e-kaprolaktam PA 7 etanolaktam PA 8 kaprilolaktam PA 9 9-amin0pelargonik asit PA 11 11-amin0undekan0ik asit PA 12 Iaurolaktam AAIBB polimerler PA 46 tetrametilendiamin, adipik asit PA 66 hekzametilendiamin, adipik asit PA 69 hekzametilediamin, azelaik asit PA 610 hekzametilediamin, sebasik asit PA 612 hekzametilendiamin, dekandikarboksilik asit PA 613 hekzametilendiamin, undekandikarboksilik asit PA 1212 1,12-d0dekandiamin, dekandikarbokdilik asit PA 1313 1,13-diamin0tridekan, undekandikarboksilik asit PA 6T hekzametilendiamin, tereftalik asit PA 9T 1,9-n0nandiamin, tereftalik asit PA MXD6 m-ksililendiamin, adipik asit PA 6l hekzametilendiamin, izoftalik asit PA 6-3-T trimetilhekzametilendiamin, tereftalik asit PA 6/6T (bakiniz PA 6 ve PA 6T) PA 6/66 (bakiniz PA 6 ve PA 66) PA 6/12 (bakiniz PA 6 ve PA 12) PA 6l/6T (bakiniz PA 6I ve PA 6T) PA PACM 12 diaminodisiklohekzilmetan, Iaurolaktam PA 6l/6T/PACM PA 6I16T + diaminodisiklohekzilmetan olarak PA 12/MACMI Iaurolaktam, dimetildiaminosiklohekzilmetan izoftalik asit PA 12/MACMT Iaurolaktam, dimetildiaminosiklohekzilmetan teraftalik asit PA PDA-T fenilendiamin, tereftalik asit Bulusa göre 'özellikle alifatik poliamidlerin kullanimi tercih edilmektedir. Bu baglamda alifatik poliamidlerin karisimlari ayrica kullanilabilmektedir. Ozel tercih ile en az bir poliamid naylon-6, naylon-6,6 veya bu polimerlerin bir karisimi veya kopolimeridir. Dolayisiyla tercih edilen poliamidler polihekzametilenadipamid, polihekzametilensebasamid ve polikaprolaktam ve ayrica daha 'özel olarak kaprolaktam birimlerin agirlikça % 5 ila 95'lik bir fraksiyonuna sahip kopoliamidlerdir . Ilave uygun poliamidler örnegin aminokapronitril (PA 6) ve hekzametilendiamin (PA 66) ile adiponitril gibi dogrudan patent belgelerinde açiklanan yontem araciligiyla su mevcudiyetinde w- aminoalkilnitrillerden elde edilebilmektedir. Bulusa uygun olarak kullanilan poliamidler ISO 307'ye uygun olarak ölçüld'ügünde araliginda bir viskozite sayisina sahiptir. Bulusun termoplastik poliamid parçaciklarinda bu poliamid en az 2,5 g/cm3, tercih edilen sekliyle en az 4 g/cm3'lik bir yogunluga sahip olan en az bir iri parçali inorganik dolgu maddesi ile kombine edilmektedir. Yogunluk 'üst limiti 20 g/cm3, daha tercih edilen sekliyle 10 g/cm3idir. Kullanilabilen iri parçali inorganik dolgu maddeleri, bulusa göre yogunluga sahip olan ve term0plastik poliamid parçaciklari, termoplastik poliamid parçaciklari kullanan yikama islemini tersine etkileyen özelliklere neden olacak veya dezavantajli ozellikleri olacak sekilde vermeyen uygun herhangi bir malzeme olabilmektedir. Üretim ve uygulama kosullari altinda iri parçali inorganik katki maddelerinin davranisi inert olmalidir. Iri parçali inorganik dolgu malzemesi tercih edilen sekliyle bir metal tuzundan, bir metal oksitten, bir metal karb'ürden, bir metal nitritten, bir seramikten, bir metalden, bir alasimdan ve bunlarin kombinasyonlarindan seçilen en az bir dolgu maddesi içermektedir. Inorganik dolgu maddesi bir metal oksit, bir metal tuzu, bir metal veya bir alasim içermektedir, daha tercih edilen sekliyle bir metal oksit veya bir metal tuzu içermektedir ve 'özellikle bir metal tuzudur veya bunu içermektedir. Tercih edilen metaller baryum, bizmut, krom, kadmiyum, bakir, kobalt, demir, iridyum, altin, kursun, molibdenyum, nikel, ozmiyum, paladyum, platin, gümüs, tungsten ve kalaydir. Tercih edilen alasimlar bronz, pirinç, pembe metal, çelik ve ferro alasimlar, nikrom ve konstantandir. Tercih edilen metal tuzlari nitrat, karbonat, hidrojenkarbonat, hidroksit, fosfat, silikat, hidrojen fosfat, halojen'ur formunda (Özellikle florür, klor'L'ir, brom'ür ve iyod'ür), asetat ve sülfattir. Uygun metal tuzlari kalsiyum silikat (ozellikle wollastanit), kalsiyum karbonat (ozellikle tebesir), magnezyum silikat (özellikle talk) ve baryum sülfat (gerek sentetik gerekse barit) içermektedir. Ozellikle tercih edilen metal tuzu baryum sülfattir. Uygun metal oksitler demir oksit (özellikle magnetit), bizmut oksit, titanyum oksit, alüminyum oksit, silikon dioksit (özellikle kuartz) içermektedir. Tercih edilen sekliyle inorganik dolgu maddesi &den az, daha tercih edilen sekliyle 7'den az, yine daha tercih edilen sekliyle 6*dan az, daha da tercih edilen sekliyle 5'ten az ve `Özellikle 4'ten az bir Mohr sertligine sahiptir. Referans olarak elmas 10'Iuk bir Mohr sertligine sahiptir, baryum sülfat 3'Iük bir Mohr sertligine sahiptir ve gipsum 2tlik bir Mohr sertligine sahiptir. Inorganik dolgu maddelerinin nispeten düsük bir Mohr sertligi ile kullanimi birçok açidan yardimci olmaktadir. Ilk olarak düsük sertlikte inorganik dolgu maddelerinin kullaniminin kumasa zarar verme egiliminde olan, tekstil substrati üzerinde istenmeyen asinmayi engellemeye yardimci oldugu düsünülmektedir. Ek olarak düsük sertlikli inorganik dolgu maddelerinin kullanimi sicak eriyik karistirmaya ve dolgu maddesinin poliamid ile ekstrüzyonuna yardimci olmaktadir çünkü dolu maddesinin bu malzemeleri karistirmak ve ekstrüde etmek için kullanilan aparati asindirma veya buna zarar verme egilimini azaltmakta veya engellemektedir. Bu dolgu maddeleri suda çözünmemelidir veya sadece az miktarda çözünmelidir ve su ile herhangi bir reaksiyon sergilememelidir. Metallerin veya metal oksitlerin veya metal sülfitlerin, metal sülfatlarin kullanilmasina öncelik verilmektedir. Uygun metallere iliskin bir ornek demirdir. Uygun metal oksit örnekleri TiOz, Fe20aidir. Inorganik dolgu maddeleri, tercih edilen sekliyle BaSO4, Ti02, ZnS metallerden veya bunlarin karisimlarindan seçilmektedir. BaSO4, ZnS veya her ikisinin karisimi dolgu maddesi olarak özellikle kullanilmaktadir. Ozellikle ilgili olan Litopondur. Litopon, baryum sülfat ve çinko sülfitin birlikte çökmesi vasitasiyla üretilmektedir. En yaygin birlikte çökme, çinko sülfatin ve baryum sülfitin es molar miktarlarinin kombine edilmesi vasitasiyla gerçeklestirilmektedir. Bu yol, agirlikça % 29,4 ZnS ve agirlikça % 70,6 BaSO4 olan bir ürün saglamaktadir. Dolgu maddesi, yumusak bir yüzey ile 2 ila 10 mm'lik, tercih edilen sekliyle 3 ila 5 mm'lik bir azami çapa sahip olan elips sekillerinin üretimine izin veren bir parçacik büyüklügüne sahiptir. Dolgu maddesinin maksimum çapi elips seklinin en küçük çapinin altinda olmalidir. Tercih edilen sekliyle inorganik dolgu maddesi en az 10 um, daha tercih edilen sekliyle ila 25 um araliginda, en çok tercih edilen sekliyle 15 ila 25 um araliginda parçacik büyüklügü dagilimli bir Dem-degerine sahiptir. Metaller örnegin metal boncuklar formunda kullanilabilmektedir. Yüksek yogunluklu metaller, örnegin demir ve tungstendir. Yüksek yogunlugu olan metal oksitler Örnegin Fe203, TiOz'dir. Tamamlanan termoplastik poliamid parçaciklara bagli olarak iri parçali inorganik dolgu maddelerinin miktari tercih edilen sekliyle agirlikça % 41 ila 80, daha tercih edilen sekliyle agirlikça % 50 ila 80idir. Geriye kalan fraksiyon en az bir poliamide ve herhangi baska bir bilesene karsilik gelmektedir. Tercih edilen sekliyle temizleme parçaciklari poliamidin en az % 40V, % 45V, % 50 ve mevcut ise istenen sekle, özellikle kürelere ve elips sekline sahip olan temizleme parçaciklari hazirlamanin zor hale geldigini bulmustur. Ek olarak temizleme parçaciklari, temizleme parçaciklarinda çok az poliamid kullanildigi zaman ufalanir hale gelebilmektedir. Tercih edilen sekliyle temizleme parçaciklari poliamidin en az % sahipleri eger çok fazla poliamid mevcut ise asagida belirtildigi üzere tercih edilen ortalama yogunluklara sahip olan temizleme parçaciklari elde etmenin zor hale geldigini bulmustur ve bu yüzden en çok tercih edilen ayirma ve temizleme performansi özelliklerine erisilememektedir. Parçaciktaki poliamidin % hacmi, teknikte geleneksel uygun analitik aletler araciligiyla belirlenebilmektedir ve/veya parçaciktaki poliamidin kullanilarak belirlenmesinden türetilmektedir. Temizleme parçaciklarinda poliamidin % hacmini olusturmak için uygun yöntemler külleme ve solvent ekstraksiyonudur. Küllemede temizleme parçaciklarinin bilinen bir hacmi kül olana kadar yakilmaktadir. Külleme tercih edilen sekliyle 500 cC'nin üstünde bir sicaklikta havada gerçeklestirilmektedir. Bilinen herhangi bir standart yöntem ve nihai küllenmis VFA hacimler piknometri araciligiyla, tercih edilen sekliyle helyum gazi piknometrisi vasitasiyla olusturulabilmektedir. Poliamidin % hacmi (Vl-VFA)NI ile saglanmaktadir. Bir piknometreye iliskin uygun bir örnek Micromeritics tarafindan Quantachrome mikropiknometredir. Solvent ekstraksiyonu temizleme parçaciklarinin bilinen bir hacmi üzerinde gerçeklestirilebilmektedir. Tercih edilen solventler konsantre sülfürik asit, resorsinol, kresol, fenol, klorofenol, ksilenoller ve 'özellikle formik asit içermektedir. Temizleme parçaciklari tipik olarak 16 saat boyunca bu solventlerin herhangi birini kullanarak geri akista ekstrakte edilebilmektedir. Geriye kalan ekstrakte edilmemis malzeme kurutulabilmektedir. Baslangiç Vi ve kurutulmus ekstrakte edilmemis VUE malzemenin hacmi piknometri, özellikle helyum piknometri araciligiyla belirlenebilmektedir. Poliamidin % hacmi daha sonra (Vi - Vuiz) / Vi x 100 ile belirlenmektedir. Iri parçacikli inorganik dolgu maddesi termoplastik poliamid parçaciklarin en az 1,65 g/cm3, tercih edilen sekliyle en az 1,9 g/cm3, daha tercih edilen sekliyle en az 2,0 g/cm3tlik bir yogunluga sahip olacagi bir miktarda kullanilmaktadir. Termoplastik poliamid parçaciklarin yogunlugunun 'üst limiti baslangiçta kisitlanmamaktadir. Termoplastik poliamid parçaciklarin yogunlugu için tercih edilen bir üst limit 4 g/cm3, daha tercih edilen sekliyle 3 g/cm3'dir. Bulusun termoplastik parçaciklari stabilize ediciler, antioksidanlar, termal parçalanmaya ve ultraviyole isik tarafindan parçalanmaya karsi ajanlar, kayganlastiricilar ve kalip ayirma ajanlari, pigmentler gibi renklendiriciler, nükleat'orler, plastiklestiriciler, vs. içerebilmektedir. Dolayisiyla bulusun parçaciklari bir kayganlastiricinin agirlikça % 0,05 ila 3*'ün'u, tercih edilen sekliyle 0,1 ila 1,5 ve daha özel olarak agirlikça % 0,1 ila 17ini içerebilmektedir. Tercih edilenler Al, alkali metal ve alkalin toprak metal tuzlari ve 10 ila 44 C atomuna sahip olan, tercih edilen sekliyle 12 ila 44 C atomuna sahip olan yag asitlerinin esterleri veya amidleridir. Metal iyonlari tercih edilen sekliyle alkalin topraklar, Zn ve Al olup, burada Ca veya Mg Tercih edilen metal tuzlari Ca stearat ve Ca montanat ve ayrica Al stearattir. Farkli tuzlarin karisimlari ayrica kullanilabilmekte olup, bu durumda karistirma orani istege baglidir. Karboksilik asitler monobazik veya dibazik olabilmektedir. Ornekler pelargonik asit, palmitik asit, Iaurik asit, margarinik asit, dodekandiyonik asit, behenik asit içermektedir ve özellikle stearik asit, kaprik asit ve montanik asit (30 ila 40 C atomu olan yag asitlerinin karisimi) tercih edilmektedir. Alifatik alkoller monohidrik ila tetrahidrik olabilmektedir. AIkoIIere iliskin örnekler n- bütanol, n-oktanol, stearil alkol, etilen glikol, propilen glikol, neopentil glikol ve pentaeritritol olup, gliserol ve pentaeritritol tercih edilmektedir. Alifatik aminler monofonksiyonel ila trifonksiyonel olabilmektedir. Bunlara iliskin örnekler stearilamin, etilendiamin, propilendiamin, hekzametilendiamin, di(6- aminohekzil)amin olup, etilendiamin ve hekzametilendiamin özellikle tercih edilmektedir. Tercih edilen esterler veya amidler ise karsiliginda gliserol distearat, gliserol tristearat, etilendiamin distearat, gliserol monopalmitat, gliserol trilaurat, gliserol monobehenat ve pentaeritritol tetrastearattir. Farkli esterlerin veya amidlerin karisimlari veya amidlerin esterler ile kombinasyonu kullanilabilmekte olup, bu durumda karistirma orani istege baglidir. Bulusun parçaciklari örnegin agirlikça % 0,01 ila 1, tercih edilen sekliyle % 0,05 ila 0,3 miktarinda sterikal olarak engellenmis fenoller gibi antioksidanlar olabilmektedir. Sterikal olarak engellenmis uygun fenoller prensipte fenolik halka 'üzerinde en az bir sterikal olarak yigin grubuna sahip olan bir fenolik yapisi olan bütün bilesiklerdir. Tasarlanan bilesiklere iliskin örnekler tercih edilen sekliyle asagidaki formülünkilerdir: R1 ve R2 bir alkil grubu, bir ornatilmis alkil grubu veya bir ornatilmis triazol grubu olup, burada radikaller R1 ve R2 özdes veya farkli olabilmektedir ve R3 bir alkil grubu, bir ornatilmis alkil grubu, bir alkoksi grubu veya bir ornatilmis amino grubudur. Belirtilen antioksidan türleri örnegin DE-A 27 sayili patent belgesinde açiklanmaktadir. Tercih edilen sterikal olarak engellenmis türevlerin baska bir grubu ornatilmis benzenkarboksilik asitten, daha tercih edilen sekliyle ornatilmis benzenpropionik asitlerden türemektedir. Bu siniftan 'özellikle tercih edilen bilesikler asagidaki formülün bilesikleridir HO k_ _5) CH& CH; (3 o R`O 0 CH; CH› g" Atis. OH burada R4, R5, R7 ve R8 bir digerinden bagimsiz olarak Ci-Cs alkil gruplaridir, bunlar da ornatilabilmektedir (en azindan bunlarin biri sterikal olarak yigin gruptur) ve R6 1 ila C atomuna sahip olan bir divalent alifatik radikaldir, bu da ana zincirde ayrica C-O bagina sahip olabilmektedir. Bu formüle uyan tercih edilen bilesikler i'îll. LLH_ '3'1 .'Ill ...9 (S 5;) i-H_ '_H_ ., ›._J _ HH. i_, _, _ ..ll i_.i ...H_ 'dll' V .7 v". HH: "Q ..45" O" (lrganox® CHI_\C/ICH5 ci-i,\ /cm 015' I; \ o o , (IC\CH.( CH1 CH CH( `CH. (lrganox® olmaktadir. Sterikal olarak engellenmis fenollere iliskin örnekler 2,2'-metiIenbis(4-metiI-6-tert- bütilfenol), 1,6-hekzanedi0l bis[3-(3,5-di-tert-bi'itiI-4-hidr0ksifenil)propionat], pentaeritritol tetrakis[3-(3,5-di-tert-b`ütil-4-hidroksifenil)-pr0pi0nat], distearil 3,5-di-tert- bütil-4-hidroksihidrosinnamat, 3,5-di-tert-bütiI-4-hidroksifeniI-3,5- distearilthiotriazilamin, 2-(2'-hidroksi-3'-hidroksi-S',5'-di-tert-bütilfeniI)-5- tert-bütiI-4-hidroksibenzil)benzen, 4,4'-metilenbis(2,6-di-tert-bütilfenol), 3,5-di-tert- bütiI-4-hidroksibenzildimetilamindir. Ozellikle etkili oldugu kanitlanan ve sonrasinda öncelikli kullanilanlar 2,2'-metilenbis(4- metil-6-tert-bütilfenol), 1,6-hekzanedi0l bis[3-(3,5-di-tert-bütiI-4- hidroksifenol)propionat] (lrgan0x® 259), pentaeritritil tetrakis[3-(3,5-di-tert-bütiI-4- hidroksifenil)pr0pi0nat ve ayrica N,N'-hekzametilenbis-3,5-di-tert-bütil-4- hidroksihidrocinnamide (Irganox® 1098) ve BASF SE'den Irganox® 245itir. Belirli durumlarda orto pozisyonu ila fenolik hidroksil grubunda birden fazla sterikal olarak engellenmis gruba sahip olmayan sterikal olarak engellenmis fenollerin özellikle uzun süreler boyunca difüze isikta depolama üzerine renk stabilitesi degerlendirildigi zaman avantajli oldugu kanitlanmistir. Tercih edilen antioksidanlarin baska bir grubu agirlikça % 0,02 ile 1, tercih edilen sekliyle agirlikça % 0,05 ila 0,5 miktarinda bakir stabilize edicilerdir. Bu bakir stabilize ediciler genel olarak iki bilesenden olusmakta olup, bunlar bakir bilesiklerinin ve spesifik halojen tuzlarinin bir karisimidir. Bu alisilmis bakir bilesenleri bakir(l) halojenürler ve ayrica bakir asetat, bakir sülfat veya bakir stearat gibi bakir tuzlari ve Örnegin bakir asetilasetonat gibi bakir kompleksleridir. Bu bilesiklerin antioksidanlar gibi etkili olmasi için büyük miktarda halojen bilesikleri eklenmektedir. Burada özellikle potasyum iyodid ve ayrica potasyum promid kullanilmaktadir. Kullanilan miktar molar bakirchalojen oraninin 1:5-15 olacagi sekilde seçilmektedir. Ekleme için önerilen miktar bakirin 30 ila 200 ppm*idir. Bunun ötesinde kompleks ligandlar trifenilfosfinler, merkaptobenzimidazoller, asetilasetonatlar ve glisin ile bakir komplekslerine öncelik verilmektedir. Ozellikle trifeilfosfinler ve merkaptobenzimidazoller tercih edilmektedir. Kullanilan tercih edilmis bakir kompleksleri bakir(l) iyonlarinin fosfin bilesikleri veya merkaptobenzimidazol bilesikleri ile reaksiyonu vasitasiyla alisildik sekilde olusturulmaktadir. Bu kompleksler örnegin trifenilfosfinin bakir(l) halidin bir kloroform süspansiyonu ile reaksiyonu vasitasiyla elde edilebilmektedir (G. Kosta, E. ekleme bilesigini elde etmek için bakir(ll) bilesiklerini trifenilfosfin ile redüktif reaksiyona tabi tutmak mümkündür (F.U. Jardine, L. Rule, A.G. Vohrei, J. Chem. Soc. (A) 238- 241 (1970)). Uygun komplekslere iliskin örnekler asagidaki formülle gösterilmektedir: SCN veya 2-MBI5dan seçilmektedir. Antioksidan ve isi stabilize edicilere iliskin örnekler sterikal olarak engellenmis fenoller ve/veya fosfitler ve aminler (örnegin TAD), hidrokinonlar, aromatik sekonder aminler örnegin difenilaminler, bu gruplarin çesitli ornatilmis örnekleri ve bunlarin termoplastik kaliplama bilesiklerinin agirligina bagli olarak agirlikça % 1te kadar konsantrasyonlardaki karisimlaridir. Genel olarak agirlikça en fazla % 2 miktarinda kullanilan UV stabilize ediciler olarak çesitli ornatilmis resorkinollerden, salisilatlardan, benzotriazollerden ve benzofenonlardan bahsedilebilmektedir. Titanyum oksit, ultramarin mavi, demir oksit ve karbon siyaji gibi inorganik pigmentler ve ftalosiyaninler, kinakridonlar ve perilenler gibi organik pigmentler ve antrakinonlar gibi boyalar renklendiriciler olarak eklenebilmektedir. Kapsanan nükleatörler sodyum fenilfosfinat, alüminyum oksit, silikon dioksit veya talk içermektedir. Bilinen poliamid parçaciklarla ilgili olarak bulusun termoplastik poliamid parçaciklari yikama islemindeki döngünün bitiminden sonra gelismis uzaklastirma özellikleri sergilemektedir. Bunun ötesinde bunlar keskin kenarlara sahip olmadigindan dolayi asindirici degildir ve bunlar avantajli yikama özelliklerine sahiptir. Termoplastik poliamid parçaciklar bilesenlerin ekstr'üzyonu ardindan bir peletleme, daha özel olarak bir su altinda peletleme olabilen sonraki sekillendirme vasitasiyla üretilmektedir. Bu durumda ilk olarak termoplastik poliamid parçaciklarin bilesenleri bir digeri ile karistirilmaktadir. Bilesenlerin karistirilma sirasi istege baglidir. Omegin baslangiç bilesenlerinin vidali ekstr'üderler, tercih edilen sekliyle çift vidali ekstrüderler, Brabender karistiricilari veya Banbury karistiricilari gibi bilinen karistirma aparatlarinda karistirilmasi ardindan ekstr'üzyon vasitasiyla kaliplama bilesiginin üretimi mümkündür. Ekstrüzyonu takiben ekstr'üdat sogutulmaktadir. Karistirma bilesenlerinin sirasi degisiklik gösterebilmektedir; dolayisiyla iki veya opsiyonel olarak üç bilesen önceden karistirilabilmektedir. Ayrica bilesenlerin tamaminin birlikte karistirilmasi mümkündür. Son derece homojen karistirma elde etmek için yogun birlikte karistirma avantajlidir. Bu amaç dogrultusunda genel olarak 240 - , tercih edilen sekliyle 245 - 310 cC'de 0,2 - 30 dakikalik karistirma zamani gerekmektedir. Ekstrüzyonu takiben ekstrüdat genel olarak sogutulmaktadir ve ufalanmaktadir. Peletleme, daha özel olarak su altinda peletleme bulusun elips benzeri veya yaklasik olarak elips benzeri seklini vermekte olup, burada azami çap 2 ila 10 mm, tercih edilen sekliyle 3 ila 5 mmrdir. Peletleme isleminin, daha özel olarak su altinda peletlemenin islemin bir birinci adiminda polimer eriyigi bir kalip araciligiyla ekstrüderden preslenmektedir. Kullanilabilen kalibin bir örnegi bir delikli plakali peletleme kalibi, örnegin bir dairesel düzende peletleme kalibidir. Peletleme kaliplari genel olarak mandrel/periferik isitmali olanlar, isi kanali tipinde olanlar veya isi esanjörü tipinde olanlar gibi isitilmis peletleme kaliplaridir. Bunlarin arasindan isitilmis kanalli ve isi esanjörlü tiptekilere öncelik verilmektedir. Bulusa göre polimer eriyik bir sivi sogutucu ile doldurulan bir kesme haznesinde bastirilmaktadir. Kesme haznesi örnegin peletleme kalibi gibi kalibi çevrelemektedir ve aparat polimer eriyigi ufalamak için kullanilmaktadir. Kesme haznesinin büyüklügü ve sekli serbestçe seçilebilmektedir ve peletleme kalibinin büyüklügü, biçaklarin geometrisi, kesme haznesine tasinacak sogutucunun miktari veya polimer çiktisi gibi pratik degerlendirmelere dayanmaktadir. Kullanilan sogutucu genel olarak sudur. Prensipte optik olarak temiz olan filtrelenmis nehir suyu, demineralize su veya kuyu suyu gibi herhangi bir suyu kullanmak mümkündür. Ayrica monohidrik veya polihidrik alkoller, glikol örnegin silikon yaglari veya parafinler gibi diger sogutucular kullanilabilmektedir. Tercih edilen bir yapilanmaya göre sogutucu atmosferik basinçta kullanilmaktadir. Sogutucunun sicakligi bu durumda genel olarak 60 ila 95 C'dir. Sogutucu sicakligi tercih edilen sekliyle 70 ila 95 "C araliginda, daha özel olarak 80 ila 95 C araliginda örnegin 80 ila 90 °C araligindadir. Tercih edilen baska bir yapilanmaya göre ayrica sogutucu yüksek basinç altinda kullanilabilmektedir. Dolayisiyla sogutucu örnegin 60 araligindaki bir sicaklikta yüksek basinç altina oldugu gibi 130 "Üye kadar kullanilabilmektedir. Dolayisiyla en fazla 10 bar, örnegin 1 ila 8 bar olacak sekilde bir basinç tercih edilebilmektedir. Ornegin basinç 1 ila 4, tercih edilen sekliyle 1 ila 3, daha tercih edilen sekliyle 1 ila 2 bar araliginda olabilmektedir. Tercih edilen yapilanmalarin birine göre kesme haznesindeki sogutucu en az 1,1 barlik bir basinç altindadir. Bu özellikle Örnegin sogutucu düsük bir kaynama noktasina sahip oldugunda Örnegin sogutucu olarak su kullanildigi zaman tercih edilmektedir ve amaç 100 cCtden daha fazla bir sabit sicaklikta çalismaktir. Bir ikinci adimda polimer eriyigi ezilmektedir. Bu amaç dogrultusunda dönen biçaklar gibi kesme aparati saglanabilmektedir. Bu durumda çok kollu dönen biçaklara atifta bulunulmaktadir. Ornegin en fazla 50 gibi 6, 8, 12, 14 veya daha fazla biçak kafasi olan dönen biçaklar kullanilmaktadir (bunlarin sayisinin çift sayi olmasi gerekli degildir). Bunlar genel olarak kalibin önünde, baska bir deyisle isitilmis kalip plakasinin önünde kesme haznesinde dönecek sekilde monte edilmektedir. Dönme hizlari örnegin dakikada 300 ila 5000 dönüs araliginda saglanmaktadir. Biçaklarin ayarlanmasi manüel olarak, pnömatik olarak veya hidrolik olarak yapilabilmektedir veya yay kuvveti ile otomatik olarak gerçeklestirilebilmektedir. Bu ölçüler teknikte uzman kisi tarafindan bilinmektedir. Polimer eriyigin bosaltimi ve bu eriyigin saglanmasi arasindaki zaman periyotlari genellikle çok küçüktür. Bunlar buluna göre en fazla 20 ms, tercih edilen sekliyle en fazla 10 ms, daha özel olarak en fazla 5 ms miktarindadir. Polimer eriyigin kaliptan daha tercih edilen sekliyle 200 ila 300 CC oldu gundan dolayi, polimer eriyigin kesme sirasindaki sicakligi bosaltim sicakliginin en fazla 10 ila 20 "C altindadir. Bulusa göre ikinci adimda elde edilen peletler bir üçüncü adimda sogutulmaktadir. Tercih edilen sogutma hizi burada polimerin yapisina baglidir. Bulusa göre sogutma hizi 2 ila 30 "C/s, tercih edilen sekliyle 5 ila 20 cC/s araliginda, daha tercih edilen sekliyle 8 ila 15 °Cls araligindadir. Sogutma adimi sirasina pelet ila sogutucunun Genel olarak üçüncü adimdan sonra peletlerin harici sicakliginin 100 ila 200 °C, tercih edilen sekliyle 100 ila 150 °C olmasi tercih edilmektedir. Bu sicaklik örnegin tanimlanan miktarinin alinmasi, yapisan sogutucunun uzaklastirilmasi ve bir lR haznesi araciligiyla sicakligin ölçülmesi vasitasiyla belirlenmektedir. Kullanilan sogutucunun peleti polimer eriyigin basildigi ve verildigi pelet ile ayni olacak sekilde sogutulmasi tercih edilmektedir. Islemin üçüncü adimi tercih edilen sekliyle suyla kapli kesme haznesinin disinda gerçeklesmektedir. Peletler sogurken bunlar tercih edilen sekliyle ayni zamanda kurutma aparatina tasinmaktadir. Isi sogutma ortamindan tüm tasima bölümü boyunca uzaklastirilmaktadir. Alternatif olarak isi sogutma ortamindan sadece tasima bölgesinin parçalarinda uzaklastirilabilmektedir. Ozellikle tercih edilen bir yapilanmaya göre tasima bölümünün bir birinci kisminda sogutma ortamindan isi uzaklastirilmamaktadir ve isi bir ikinci kisimda sogutma ortamindan uzaklastirilmaktadir. Birinci kismin uzunlugu tüm tasima bölümünün % 80ri olabilmektedir ve bunun uzunlugu örnegin tüm tasima bölümününkinin dörtte üçü olabilmektedir. Peletler örnegin uzman literatüründe açiklanan türde siradan bir kurutma aparatinda kurutulabilmektedir. Uygun kurutma aparatlarina iliskin örnekler santrifüjlü kurutucular veya akiskan yatakli kurutuculardir. Ozellikle tercih edilen kurutma aparati, kurutma islemini desteklemek için üçüncü adimdan sonra peletlerde bulunan kalinti isiyi es zamanli olarak kullanmanin mümkün oldugu kurutma aparatlaridir. Bulusun termoplastik poliamid parçaciklari yikama ve temizleme islemlerinde, tercih edilen sekliyle kumaslarin temizlenmesine yönelik yikama ve temizleme islemlerinde kullanilmaktadir. belgelerinde açiklanmaktadir. Tercih edilen bir temizleme ve yikama isleminde yikama isleminde temizlenmemis kumaslar bulusun termoplastik poliamid parçaciklar ile islenmesi vasitasiyla temizlenmekte olup, isleme delikli yan duvarlari olan ve temizlenecek kumaslar açisindan kg basina 5 ila 50 l'lik bir kapasitesi olan bir tambur içeren bir aparatta gerçeklestirilmektedir, termoplastik poliamid parçaciklar kumaslar için 0,1:1-10:1 araligindaki bir agirlik oraninda kullanilmaktadir ve delikli duvarlari olan tambur 0,05 ila 900 g araliginda g-kuvvetlerinin olusmasina neden olan bir hizda döndürülmektedir. belgesine atifta bulunulabilmektedir. Bu patentin Istemleri 1, 31 ve 25ite belirtilen islem adimlarini gerçeklestirmek özellikle mümkündür. Prosesi gerçeklestirmek Için uygun aparat tercih edilen sekliyle bir dönen temizleme haznesi ve yukarida açiklanan temizleme parçaciklarini içermek için uygun bir parçacik depolama tanki içermektedir. Tercih edilen sekliyle aparat asagidaki bilesenlerin birini veya daha fazlasini içermektedir: 1. i. bir kontrolör; 2. ii. bir ekran; 3. iii. bir solenoid valf; 4. iv. bir pnömatik valf. Aparat tercih edilen sekliyle bir kontrolör içermektedir. Kontrolör tercih edilen sekliyle kullanicinin istenen bir temizleme döngüsünü ve/veya istenen temizleme kosullarini seçebilecegi sekilde konfigüre edilmektedir ve kontrolör daha sonra istenen döngüyü gerçeklestirmek ve/veya istenen temizleme kosullarina erismek için yikama aparatini otomatik olarak kontrol etmektedir. Kontrolör tercih edilen sekliyle bir elektronik kontroldü r. Aparat tercih edilen sekliyle bir ekran içermektedir. Ekran tercih edilen sekliyle bir elektronik ekrandir. Uygun ekran örnekleri sivi kristal ve isik yayan diyot ekranlari dahil edenleri içermektedir. Tercih edilen sekliyle ekran örnegin kullanici tarafindan kontrolör üzerinde seçilen temizleme döngüsünü ve/veya temizleme kosullarini içeren bilgiyi göstermektedir. Aparat tercih edilen sekliyle bir kontrolör ve bir ekran içermektedir. Aparat bir veya daha fazla solenoid valf ve/veya bir veya daha fazla pnömatik valf içerebilmektedir. Bu valfler örnegin temiz sivi ortamin aparata girisini, kirli sivi ortamin aparattan çikisini ve/veya temizleme bilesimindeki opsiyonel bilesenlerin (deterjan gibi) substrata verilmesini kontrol edebilmektedir. Bulus asagidaki örnekler araciligiyla gösterilmektedir. Ornekler 1 Ham maddeler: . Ultramid® B4O BASF SE*den bir poliamiddir (PA6). 250 ml/g'lik bir viskozite sayisina sahiptir. Ultramid C33 BASF SE'den bir poliamiddir (PA6.66). 195 mI/gilik bir viskozite sayisina sahiptir. 0 Ultramid B. 150 ml/g*lik bir viskozite sayisina sahiptir. . Blanc Fixe® N, Sachtleben'den bir tür baryum sülfattir. Belirtilen örneklerde baryum sülfat yogunlugu arttirmak için kullanilmaktadir. Kullanilan Blanc Fixe® Ninin yogunlugu 4,5 mg/Itdir; parçacik büyüklügünün D50 degeri 5,8 um'dir. . Portaryte® D150, Sibelco*dan bir baryum sülfat türüdür. Belirtilen örneklerde baryum sülfat yogunlugu arttirmak için kullanilmaktadir. Parçacik büyüklügünün D50 degeri 13,3 um'dir. . Portaryte® B40/10, Sibelcoidan bir baryum sülfat türüdür. Belirtilen 'örneklerde baryum sülfat yogunlugu arttirmak için kullanilmaktadir. Parçacik büyüklügünün D50 degeri 1,7 um'dir. Viskozite sayilari DlN lSO 307'ye göre % 96 sülfürik asitte belirlenmistir. BaSO4 dolgu maddelerinin parçacik büyüklügü dagilimlari Malvern'in bir Mastersizer 3000tini kullanan lazer difraksiyonu yöntemi (Fraunhofer difraksiyonu) araciligiyla analiz edilmistir. Ornekler 30 saniye boyunca bir ultrason kaynagi ile isleme tabi tutulan distile suda dagitilmistir. Dio [um] Dso [um] Deo [pm] D97 [um] Yayilama araligi Bilesik haline getirme: Poliamid 270-340 *13'lik bir erime sicakligindaki bir çift vidali ekstrüderde asagida listelenen katki maddeleri ile ekstr'üde edilmistir. Katki maddeleri bir gravimetrik Ölçüm terazisi ile bir yan besleme araciligiyla ölçülmüstür. Çift Vidali ekstr'üderi Ornek 1'de peletleme takip etmistir. Parçacik sekli ve özellikleri Tablo 2'de bulunabilmektedir. Ultramid 100 Ultramid 50 25 Blanc Fixe 50 60 65 70 Portarit 60 65 70 75 Poritarit 70 840110 Nicelikse Mükemm Mükemm OK OK OK Mükemm Mükemm Mükemm Mükemm OK Olç'ümler: Tüm polimer parçacik seklinin degerlendirmesi görsel olarak yapilmaktadir: Mükemmel: Tüm sekil eliptik, en boy orani < 1,2 OK: Tüm sekil silindire yakin, en boy orani 1,2 Polimer parçaciklarin boyutlari bir verniyer pergel kullanilarak belirlenmistir. Olçümler büyüklüklerin ve en boy oraninin dagilimi hakkinda istatistiki bilgi almak için 30 parçacik üzerinde tekrar edilmistir. degerlendirilmistir. Agir dolgu maddesi BaSO4iün dahil edilmesi araciligiyla yogunluktaki artis referans 1 ve Ornekler 1 ila 5'ten açik hale gelmektedir. Tablo ?de verilen verilere göre 5,8 pm'lik bir D50'ye sahip olan Blanc fixe N benzeri boyalarda düzenli olarak kullanildiklarindan dolayi dar bir parçacik büyüklügü dagilimi olan daha ince parçacikli dolgu maddelerinin ve dar bir parçacik büyüklügü dagiliminin özellikle yüksek yüklerde (agirlikça % 50rden daha fazla) dozlandigi zaman daha az faydali isleme kosullarina neden oldugu düsünülmektedir. Bu özellikle erime basincindaki degisimler gibi güçlü islem dalgalanmalarinda fark edilmektedir. Dolayisiyla bu formülasyonlar yükleme seviyesi % 50'de yuvarlak/eliptik parçaciklar elde etmek için uygun degildir. Agirlikça % 50'den daha fazla yükleri olan tablodan görülebildigi üzere yikama islemleri için uygulanabilir olmayan yuvarlak ila silindiri parçacik formu degismektedir çünkü parçaciklarin ve yikama ögelerinin delikli tamburdan ayrilmasi engellenmektedir. Bu özellikle 1,2'lik en boy orani için gözlemlenmektedir. Bu zorluklarin üstesinden islem parametrelerinde degisimler araciligiyla gelinememektedir. Benzer isleme özellikleri yüksek yük seviyelerinde Portaryte B40/10 kullanilarak gözlemlenebilmektedir. Bu sonuçlarin aksine Portaryte D150 çok yüksek yük seviyelerinde (agirlikça % 60) bile tamamen farkli isleme özellikleri saglamakta olup, bunlar kolaylikla dozlanabilmekte ve erime basincinda kisitli dalgalanmalar ile isleme saglayabilmektedir. Bu, çok dar bir parçacik büyüklügü dagilimi ve düsük ve sabit bir en boy orani ile çok iyi tanimlanmis ve sabit eliptik granül seklini korurken yüksek dolgu maddesi yükü saglamaktadir. Parçaciklarin yüksek yogunluklar ile uygulanmasi, yikama döngülerinden sonra giysilerden küreciklerin ayrilmasina neden olmaktadir. 2 Temizleme 2.1 Temizleme Ornekleri ve Yöntemleri Yukarida Bölüm 1'de hazirlanan asagidaki temizleme parçaciklari temizleme deneyleri için seçilmistir: Karsilastirmali Ornek Ref 1 ve Ornek 8. Xeros yikama aparati ile 25 kgrlik bir önerilen kuru çamasir yüklemesi kullanilarak her bir temizleme parçacigi için üç kere gerçeklestirilmistir. Yikama döngüsü 20 kg*lik bir keten sofra takimi kullanilarak gerçeklestirilmistir. Yikama döngüsü 20 cCtlik bir sicaklikta 60 dakika veya 40tlik bir sicaklikta 70 dakika Xeros Ltd. tarafindan saglanan bir 250 gsm Paket 1 temizleme formülasyonu kullanilarak gerçeklestirilmistir. Temizleme parçaciklarinin 69m2 yüzey alani tüm durumlarda kullanilmistir. Sivi ortam su olmustur. Temizleme parçaciklari, 20 °C sicaklik için 10 dakikalik yikama döngüsü boyunca ve 40 "C sicaklik için 15 dakikalik yikama döngüsü sirasinda temizleme aparati araciligiyla geri kazanilmistir. Her bir temizleme döngüsünden sonra yikama yükü durulanmistir ve yikama aparati dakikalik bir periyot boyunca bir ayirma döngüsü gerçeklestirmistir. Temizleme performansini test etmek için WFK Testgewebe GmbH'den elde edilen 5x WFK (Ref No PCMS-55 05-05x05) lekeli test örtüleri, üç kere tekrarlanan temizleme deneylerini her birinde temizleme parçaciklarinin her bir türü için kullanilmistir. Her bir lekenin L*, a*, b* degerleri bir spektrofotometre kullanilarak temizlemeden önce ve sonra ölçülmüstür. Temizleme parçaciklarinin her bir türü için ortalama delta E degeri ClE76'ya göre hesaplanmistir. 2.2 Temizleme sonuçlari Tablo 3: Temizleme sonuclari Temizleme Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama parçaciklari delta E delta E delta E delta E delta E delta E (bütün (bütün (sebum) 20 (yag/is) 20 (sebum) 40 (yag/is) 40 Ornek Ref. 1 Görülebildigi üzere temizleme sonuçlari mevcut bulusun yöntemi Karsilastirmali Ornek Ref. 1'in aksine Ornek 8'in temizleme parçaciklari kullanilarak gerçeklestirildigi zaman daha üstün olmustur. 3 Ayirma Yukarida Bölüm 1'de hazirlanan asagidaki temizleme parçaciklari ayirma deneyleri için seçilmistir: Karsilastirmali Ornek Ref. 1, Ornek Ref. 2 ve Ornek 8. yikama aparati ile 25 kgtlik bir önerilen kuru çamasir yüklemesi kullanilarak her bir temizleme parçacigi için 5 kere gerçeklestirilmistir. Yikama döngüsü her biri önde tek bir cebe sahip olan uzun kollu tisörtler içeren 20 kgrlik bir balast kullanilarak gerçeklestirilmistir. Yikama döngüsü 20 cCtlik bir sicaklikta 60 dakika Xeros Ltd. tarafindan saglanan bir 250 gsm Paket 1 temizleme formülasyonu kullanilarak gerçeklestirilmistir. Temizleme parçaciklarinin 69m2 yüzey alani tüm durumlarda kullanilmistir. Sivi ortam su olmustur. Temizleme parçaciklarin toplam 10 dakikalik yikama döngüsü sirasinda temizleme aparati araciligiyla geri kazanilmistir. Her durumda yikama yükü durulanmis ve ayirma döngüsü 30 dakika boyunca çalistirilmistir. Ayirma döngüsünün bitiminden sonra balastin her bir ögesi disari çikartilmistir ve geriye kalan (ayrilmamis) herhangi bir temizleme parçacigi büyük bir konteynerde çalkalanmistir. Balastin tamami temizleme parçaciklarinin tamamini uzaklastirmak için çalkalandiktan sonra temizleme parçaciklari kurutulmus ve daha sonra sayilmistir. Ayrilmamis parçaciklarin ortalama sayisi, her bir temizleme parçacigi kullanilarak 5 yikama deneyinin tamami için hesaplanmistir. Sonuçlar Tablo 4'te açiklandigi gibidir. Tablo 4: Ayirma sonuclari Temizleme parçaciklari Ayrilmayan parçaciklarin ortalama sayisi Karsilastirmali Ornek Ref. 1 604,0 Görülebildigi üzere mevcut bulusun yöntemini kullanan Örnekler 2 ve 87deki temizleme parçaciklarina yönelik ayirma sonuçlari Karsilastirmali Ornek Ref. 1'deki temizleme parçaciklarinda elde edilenlerden çok daha üstün olmustur. Son kullanici nihai yikamadan çok daha az ayrilmamis temizleme parçacigini uzaklastiracagindan dolayi bu son derece istenir bir seydir. TR TR TR TR TR TR TR TR

Claims (16)

ISTEMLER

1. En az bir poliamid ve en az 2,5 g/cm3'lük bir yogunluga sahip olan en az bir iri parçali inorganik dolgu maddesi içeren termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; termoplastik poliamid parçaciklarin en az 1,65 g/cm37lük, tercih edilen sekliyle en az 1,9 g/cm3'lük bir yogunluga sahip olmasi ve 1 ila 100 mmilik, tercih edilen sekliyle 2 ila 10 mm'lik, daha tercih edilen sekliyle 3 ila 8 mm'lik bir azami çapi olan elips sekline sahip veya yaklasik olarak elips sekline sahip olmasidir.

2. Istem 1'e göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; inorganik dolgu maddesinin metaller, metal oksitler, metal tuzlari ve bunlarin karisimlarindan, tercih edilen sekliyle BaSO4, TiOz, ZnS, AI203 metallerinden veya bunlarin karisimlarindan seçilmesidir.

3. istem 1 veya ?ye göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; iri parçali inorganik dolgu maddelerinin termoplastik poliamid parçaciklara bagli olarak agirlikça

4. Istemler 1 ila 3*ten herhangi birine göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; inorganik dolgu maddesinin en az 10 pm'lik parçacik büyüklügü dagilimi D50- degerine sahip olan bir iri parçali dolgu maddesi olmasidir.

5. Istemler 1 ila 4'ten herhangi birine göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; inorganik dolgu maddesinin en az 10 pmilik parçacik büyüklügü dagilimi D50- degerine ve en az 40 ümiiik bir Dgo-degerine sahip olan bir iri parçali dolgu maddesi olmasidir.

6. istem 4 ve 5*e göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; inorganik dolgu maddesinin parçacik büyüklügü dagilimi Dso-degerinin 10 ila 25 pm, tercih edilen olmasidir.

7. En az bir poliamid ve en az bir inorganik dolgu maddesi içeren termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; dolgu maddesinin en az 10 pm'lik bir parçacik büyüklügü dagilimi D50-degerine ve en az 15 mm tercih edilen sekliyle en az 40 ümilik bir Dem-degerine sahip olan bir iri parçali BaSO4 dolgu maddesi olmasidir.

8. Istem 7iye göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; BaSO4*'L'in D50- degerinin 40 ila 120 um araliginda olmasidir.

9. Istemler 1 ila 8tden birine göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, Özelligi; parçaciklarin en boy oraninin 1,2'den daha az olmasidir.

10. Istemler 1 ila 9'dan herhangi birine göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, Özelligi; en az bir poliamidin bir alifatik poliamid olmasidir.

11. Istem 10,a göre termoplastik poliamid parçaciklar olup, özelligi; en az bir poliamidin naylon-6, naylon-6,6 veya bu poliamidlerin bir karisimi veya kopolimeri olmasidir.

12. Istemler 1 ila 11'den herhangi birine göre termoplastik poliamid parçaciklarin sekillendirilmesi vasitasiyla üretilmesidir.

13. Istem 12'ye göre yöntem olup, özelligi; sekillendirmenin bir peletleme, tercih edilen sekliyle su altinda peletleme olmasidir.

14. Istemler 1 ila 117den herhangi birine göre termoplastik poliamid parçaciklarin kullanimi olup, özelligi; yikama islemlerinde kullanilmasidir.

15. Istem 14'e göre kullanim olup, özelligi; temiz olmayan kumaslarin Istemler 1 ila 14iten herhangi birine göre poliamid parçaciklar ve bir sivi ortam içeren bir temizleme bilesimi mevcudiyetinde kumaslarin çalkalanmasi vasitasiyla temizlenmesidir.

16. Istem 14 veya 15*e göre kullanim olup, özelligi; temiz olmayan kumaslarin Istemler 1 ila 14iten herhangi birine göre termoplastik poliamid parçaciklar ve yikama suyu ile islenmesi vasitasiyla temizlenmesi, islemenin delikli yan duvarlari olan ve temizlenecek kumaslar açisindan kg basina 5 ila 50 I=lik bir kapasitesi olan bir tambur içeren bir aparatta gerçeklestirilmesi, termoplastik poliamid parçaciklarin kumaslar için O,1:1-10:1 araligindaki bir agirlik oraninda kullanilmasi ve delikli duvarlari olan tamburun 0,05 ila 900 g araliginda g-kuvvetlerinin olusmasina neden olan bir hizda döndürülmesidir.