TARIFNAME PETROL YATAGI HIDROKARBONLARININ ÜRETIMI Bu bulus, petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefinik ürünler üretmek için bir proses ile ilgilidir. Ham petrol gelecek yillarda ulasim enerjisinin yine ana bir kaynagi olacaktir ve büyük bir ölçüde giderek artan yakit talebi, dolum istasyonlarinin sadece gazla çalismak üzere dönüstürülmesi ile iliskili yeterli altyapi eksikligi ve zaman ile maliyet nedeniyle son zamanlardaki kaya gazi patlamasi tarafindan kolay bir sekilde yavas yavas kullanimdan kaldirilamayacaktir. Gaz su anda dünya çapinda isitma araçlari olarak oldukça genis ölçüde kullanilmaktadir ve ayrica gelecekte, sadece bir yakit veya yakit pre-kürsörü olarak kullanilinaktan daha ziyade, köinür yakildigi zaman daha düsük bir karbon dioksit ayak izi olan gaz türbinleri yoluyla elektrik üreten araçlar olarak daha popüler hale gelebilir. Bu, petrol birikintilerinden kazaniminin devam edecegi ve hatta muhtemelen, gelecek pek çok yilda daha da önemli bir aktivite haline gelebilecektir. Birincil ve ikincil petrol geri kazanim teknikleri kullanildigi zaman, kuyulardaki ham petrolün sadece yaklasik %50"si kazanilabilmektedir. Yüksek petrol fiyati döngüleri esnasinda, faal olmayan veya yeni kuyulara basmak için kimyasal yüzey aktif maddelerin kullanimi vasitasiyla üçüncü] kazanim yöntemleri arastirmak yarar saglamaktadir. Bu kazanim teknigi ayrica, zenginlestirilmis petrol kazanimi (BOR-Enhanced Oil Recovery) olarak da adlandirilmaktadir. potansiyel olarak büyük hacimler halinde EOR kimyasallarina yönelik ihtiyaç, petrol yatagi çözücüleri veya sondaj akiskanlari ihtiyacini da beraberinde getirmektedir. Bununla beraber bu çözücüler, sondaj akiskanlari ve benzeri genellikle petrol yatagi hidrokarbonlari olarak adlandirilmaktadir. Petrol yatagi hidrokarbonlari, yani sira yaglama bazli yaglar, eger bir tek üretim tesisinden kaynaklanabilir ise yakitlarin üzerinde cazip kar marjlari temin edebilmektedir. Bu gibi bir üretim tesisi avantajli olarak, bir Fischer-Tropsch hidrokarbon sentezi reaktöründen çikan ürün akiinlannda mevcut olan gerekli petrol yatagi hidrokarbon molekülleri ve/veya baz petrol molekülleri olan bir Fischer-Tropsch sentez santrali olabilmektedir. Tipik olarak ancak, akis asagi yönünde çalisma tesisleri olan bir FIscher-Tropsch santrali: petrol yatagi hidrokarbonlarinin üretimine yönelik, veya yaglama bazli yaglarin Optimize üretimine yönelik ama daha ziyade dizel ve petrol (benzin) gibi yakit üretimine yönelik yapilandirilmamaktadir. EOR kimyasallari veya yüzey aktif madde hammaddesi tipik olarak olefinlerdir ve tamamen islevsel hale getirildikleri zaman, yeralti rezervuarlarindan petrol ve gazin aranmasi ve/Veya kazanimi için kullanilabilen hidrokarbonlardir. Petrol yatagi çözücüleri karada veya denizde sondaj uygulamalarinda kullanilan ya Dolayisiyla, EOR yüzey aktif maddelerine veya kimyasallarina yönelik hidrokarbon hammaddesinin en çok yönlü kaynagi olefinlerdir. Olefinler parafinlerden daha reaktiflerdir ve bu nedenle, nihai olarak EOR uygulamalarinda dogrusal ve/Veya dalli yüzey aktif maddeler olarak kullanilmak üzere alkoksilasyon, sülfatlasma ve/veya sülfonasyona ugrayabilen alkoller (örnegin hidroformilasyon yoluyla) ve alkil veya di-alkil aromatikler (örnegin alkilasyon yoluyla) için ideal pre-kursörler olabilmektedirler. Bir olefin hammaddesi ayrica ya dahili olefin sülfonat veya alfa olefin sülfonat olarak EOR uygulamalarinda kullanilmak üzere dogrudan sülfonlanabilmektedir. Petrol yatagi çözücülerine ve daha Spesifik olarak petrol bazli sondaj sivilarina yönelik hidrokarbon hammaddesi kaynaklari ya parafinler veya Olefinler ya da daha çok tercihen bir dogrusal ve dalli parafinler veya dahili olefinler karisimidir. Petrol yatagi hidrokarbonlarina yönelik karbon araliklari, çesitli uygulamalarda kullanilacak olan parafinler veya olefinler olup olmadiklarina bagli olarak degisebilmektedir. Parafînler ve/veya olefinler bir sondaj sivisi olarak kullanildiklari zaman, karbon araligi C12-C22 arasinda olabilmektedir. Alkil aromatikler üretmek için alkilasyona yönelik olefinler kullanildigi zaman, karbon araligi Cio-C24 olabilmektedir ve olefinler olduklari gibi veya bir alkol pre-kursörü olarak kullanildigi zaman, karbon araligi C15-C30 olabilmektedir. Yaglama bazli petrol olarak parafinler kullanildigi zaman, karbon araligi Cis-Css arasinda olabilmektedir ve orta Fischer-Tropsch olefin fraksiyonlarinin, olefinlerin hidrojenasyonundan veya hidro isleminden sonra garafinik yaglama maddesi yag baz stogu üretmek için bir çift oligomerizasyon prosesi asamasinda islem gördükleri bir proses açiklanmaktadir. Bütün hammadde, sonraki oligomerizasyon asamalarinda parafinleri olefinlere dönüstürmek için dehidrojenize edilebilmektedir. GB 2158090 sayili Birlesik Krallik patent basvurusu dokümaninda, dogrusal Cio-Czo olefinlerin hazirlanmasi için bir proses açiklanmaktadir. Bulusun bir ilk yönüne göre, Istem llde açiklandigi gibi petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefmik ürünler üretmek için bir proses temin edilmektedir. Olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati, bir Cs-sz Fischer-Tropsch kondensati ürünü veya akimi olabilmektedir. Olefinler-Ihtiva eden bir Fischer-Tropsch kondensatini bir isik fraksiyonuna, bir ara madde fraksiyonuna ve bir agir fraksiyona ayirmak tipik olarak olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensatini distile etmeyi kapsamaktadir. arasinda kaynayabilmektedir. Ara fraksiyonu olusturan moleküllerin kütlece en az %95? 110°C ile 270°C arasinda kaynayabilmektedir. Ara fraksiyon, bir Cs-Cis fraksiyonudur. Agir fraksiyonu olusturan moleküllerin kütlece en az %95"i 280°C ile 370°C arasinda kaynayabilmektedir. Ara fraksiyoni bir Cia-sz fraksiyonudur. Proses: ortam sartlari altinda gaz seklinde olan bir C3 ve/veya C4 fraksiyonunu, isik fraksiyonunu oligomerize etmeden önce isik fraksiyonu ile kombine etmeyi kapsayabilmektedir. Bu parafinik ve/veya olefinik fraksiyon ayrica, sivilastirilmis petrol gazi (LPG) olarak da adlandirilabilmektedir. kapsayan söz konusu ilk olefinik ürünü temin edebilmektedir. Isik fraksiyonunu oligomerize etmek: bir zeolitik katalizör kullanilmasini, örnegin US 8,318,003 sayili Birlesik Devletler patent basvurusu dokümaninda veya EP 382804 B1 sayili Avrupa patent basvurusu dokümaninda açiklandigi gibi bir zeolitik katalizör, kapsamaktadir. Teknikte uzman olan kisiler tarafindan takdir edilecegi gibi, Siklo- parafin ve aromatik üretimi inhibe etmek ve dalli dahili olefinlerin üretimini desteklemek amaciyla optimize oligomerizasyon prosesi kosullarini seçmek önemlidir. Bu proses kosullari, US 8,318,003 sayili Birlesik Devletler patent basvurusu dokümaninda açiklandigi gibi 50-80 bara kiyasla, 15 bardan daha düsük bir ortalama katalizör aktivitesi ve daha düsük bir basinç kapsamaktadir. Proses, ilk olefinik ürünü bir C9-C15 fraksiyonuna ve bir Cis* fraksiyonuna ayirmayi kapsayabilmektedir. C9-C15 fraksiyonu, dalli di-alkilatlar üretmek için bir aromatik alkilasyon ünitesine dönüstürülebilmektedir. Örnegin, 2 x C10 olefinler bir Czs di-alkilat üretecektir. Bunun yerine, ve ara fraksiyon dehidrojenasyon ve daha yüksek olefin sentezine tabi tutuldugu zaman (yukarida asama (i)), Cg-Cis fraksiyonu: böylece ikinci olefinik ürününün bir kismini olusturmak için daha yüksek olefinlere sentezlenmek üzere, ara fraksiyonun dehidrojenasyonundan sonuçlanan dahili ve alfaolefînler kapsayan ara ürün ile kombine edilebilmektedir. Ara fraksiyonu dehidrojenize etmek için, UOP7nin PACOLTM teknolojisi gibi piyasada mevcut teknolojiler kullanilabilmektedir. UOP'nin ticari OLEXTM teknolojisi ayrica, ilk olarak parafinlerin dehidrojenasyonundan önce ara fraksiyonun parafinlerinden alfa olefinleri ayirmak için kullanilabilmektedir. Dehidrojenasyon asamasi esnasinda, dahili olefinler üretilmektedir böylece bunlar ayrilmis olan alfa olefinler ile daha sonra kombine edildikleri zaman, dahili ve alfa olefinler karisimini içeren ara ürün olusmaktadir. Daha yüksek oleiinlerin dahili olefinler ve alfa-olefinler kapsayan ara üründen sentezlenmesi, dimerizasyon veya olefin metatezi vasitasiyla etkilenmektedir. Alternatif olarak, ara fraksiyon yukaridaki dimerizasyon asamasina (ii) tabi tutuldugu zaman, Cg-Cis fraksiyonu ara fraksiyon ile kombine edilebilmektedir böylece dimerizasyona da tabi tutulmaktadir ve dolayisiyla ikinci olefinik ürünün bir kismini olusturmaktadir. D I merizasyon bir dimerizasyon katalizörünün mevcudiyetinden etkilenebilmektedîr. Uygun dimerizasyon katalizörleri, örnegin, WO 99/55646 sayili Uluslararasi patent basvurusu dokümaninda ve EP 1618081 B1 sayili Avrupa patent basvurusu dokümaninda açiklanmaktadirlar. Ikinci olefinik ürün, vinilidenlerin ve/veya dahili olefinlerin bir Cie-C30 karisimi olabilmektedir. Ilk olefinik ürün ve ikinci olefinik ürün: ilk olefinik ürünün ve ikinci olefinik ürünün bir kombinasyonunun, molekül basina 15 ile 30 karbon atomu arasinda karbon Zincir I uzunluklarina sahip hidrokarbonlarin kütlece en az %50"si olan bir olefinik ürün temin ettigi; ya da ilk olefinik ürünün ve ikinci olefinik ürünün bir kombinasyonunun, molekül basina 15 ile 30 karbon atomu arasinda karbon zinciri uzunluklarina sahip ve ortalama olarak molekül basina en aZ 0.5 dala sahip hidrokarbonlarin kütlece en az %9071 olan bir olefinik ürün temin ettigi sekildedir. Proses, aromatikleri alkillestirmek için ikinci olefinik ürünü kullanmayi kapsayabilmektedir. Bunun yerine, proses: dogrusal ve dalli petrol yatagi hidrokarbon pre-kürsör molekülleri üretmek için ikinci olefinik ürünü hidroformillemeyi ve alkoksillemeyi kapsayabilmektedir. Piyasada mevcut teknoloji, daha önce bahsedilen UOP PACOLTM teknolojisi gibi, daha agir fraksiyonu dehidrojenize etmek için kullanilabilmektedir. Daha agir fraksiyon ayrica, alfa oletinleri parafinlerden ayirmak için bir OLEXTM ünitesinde islenebilmektedir ve ardindan sadece sonuçta olusan parafin fraksiyonu dehidrojenize edilmektedir; ancak, bu daha agir fraksiyondaki olefin içerigi bu ek adim için ihtiyaci temin etmek için yeterince düsük olmayabilmektedir. Proses, aromatikleri alkillestirinek için üçüncü olefinik ürünü kullanmayi kapsayabilmektedir. Bunun yerine, proses: dogrusal ve dalli petrol yatagi hidrokarbon pre-kürsör molekülleri üretmek için üçüncü olefinik ürünü hidroformillemeyi ve alkoksillemeyi kapsayabilmektedir. Proses, aromatikleri alkillestirmek için ilk olefînik üründen Cisir fraksiyonunu kullanmayi kapsayabilmektedir. Bunun yerine, proses: dogrusal ve dalli petrol yatagi hidrokarbon pre-kürsör molekülleri üretmek için ilk oletinik üründen C15+ fraksiyonunu hidroformillemeyi ve alkoksillemeyi kapsayabilmektedir. Tipik olarak, Fischer-Tropsch kondensati bulusa ait proseste akis asagi yönünde kullanilan bazilarini etkisiz hale getirebilen istenmeyen oksijenatlar kapsamaktadir. Dolayisiyla proses, oksijenli hidrokarbonlari alfa-Olefinlere dönüstürmek için olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensatini dehidre etmeyi kapsayabilmektedir. Bu tipik olarak, olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensatini söz konusu isik fraksiyonuna, ara fraksiyonuna ve agir fraksiyonuna ayirinadan önce meydana gelecektir. Tipik olarak, oksijenatlar çogunlukla birincil olarak alkollerdir ve bir alümina katalizörü kullanilarak dehidre olabilmektedir. Alternatif olarak, oksijenatlar metanol sivi ekstraksiyonu kullanilarak olefinler-Ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensatindan kazanilabilmektedir ama bu yaklasim, istenen olefinlerin üretimini indirgeyecektir. Tercihen, olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati kütlece en az %50 olefînler kapsamaktadir. Denge, büyük bir çogunlukla paratînler olabilmektedir. Olefinler-Ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati, ortam kosullari altinda bir sividir. Olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati, bir Fe veya bir CO-bazli katalitik Fischer-Tropsch prosesinden elde edilebilmektedir. Tercihen, olefinler- ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati ancak bir Fe-bazli katalitik Fischer- Tropsch prosesinden elde edilmektedir. Proses dolayisiyla sentez gazini, söz konusu olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensatini üretmek için bir Fischer-Tropsch sentezi asamasinda Fischer- Tropsch sentezine tabi tutmayi kapsayabilmektedir. Söz konusu Fischer-Tropsch sentezi asamasinda söz konusu Fischer-TrOpSCh sentezi ayrica söz konusu sivilastirilmis petrol gazini da temin edebilmektedir. Bulus, petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefinik ürünler üretmek için bir proseste olefinler-ihtiva eden Fischer- Tropsch kondensatin kullanimina uzanmaktadir. OIefInIer-ihtiva eden FISCher-Tropsch kondensati, 200°C ile 300°C arasindaki bir sicaklikta gerçeklestirilen bir Fischer-Tropsch sentezi reaksiyonundan elde edilebilmektedir. Bulus simdi, örnek yoluyla, ekteki diyagram biçimindeki sekillere iliskin olarak açiklanacaktir. Sekillerde: Sekil 1: petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefinik ürünler üretmek için ve baz yaglar ile birlikte, petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olef'inik ürünler üretmek için bulusa ait bir ilk uygulama dogrultusunda bir prosesi göstermektedir; ve Sekil 2: petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olelinik ürünler üretmek için ve baz yaglar ile birlikte, petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefinik ürünler üretmek için bulusa ait bir ikinci uygulama dogrultusunda bir prosesin bir kismini göstermektedir. Sekil 1"e iliskin olarak, referans numarasi 10 genel olarak: petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefinik ürünler üretmek için ve petrol yatagi hidrokarbonlari, yani sira baz yaglar, olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefinik ürünler üretmek için bulusa ait bir ilk uygulama dogrultusunda bir prosesi göstermektedir. Proses 10, bir FISCher-Tropsch k0ndensat1ndan olefinik ürünler üretmek için bulus dogrultusunda bir prosesin 20 ve bir Fischer-Tropsch vaksindan parafînik ürünler (ve baz yaglar) üretmek için bir prosesin 30 bir kombinasyonudur. Proses 20: bir dehidrasyon asamasi 40, bir distilasyon kolonu 42, bir oligomerizasyon asamasi 44, bir distilasyon kolonu 46, bir aromatik alkilasyon ünitesi 48, bir dehidrojenasyon asamasi 50, bir dimerizasyon asamasi 52, bir aromatik alkilasyon asamasi 54 veya istege bagli bir hidroformilasyon ve alkoksilasyon asamasi 56, bir dehidrojenasyon asamasi 58, aromatik bir alkilasyon asamasi 60 ve istege bagli bir hidroformilasyon ve alkoksilasyon asamasi 62 kapsamaktadir. Proseste 20, olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati bir hat 64 vasitasiyla dehidrasyon asamasina 40 beslenmektedir. Olef'inler-Ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati: sentez gazinin, oksijenatlar gibi bir hidrokarbonlar ve yan ürünler Sleyti üretmek için bir Fischer-Tropsch katalizörünün mevcudiyetinde Fischer-Tropsch sentezine tabi tutuldugu bir sentezi asamasindan elde edilmektedir. FISCher-Tropsch katalizörü ya kobalt-bazli bir katalizör ya da demir-bazli bir katalizör olabilmektedir, ancak demir-bazli katalizör tercih basvurusu dokümanlarinda, söz konusu Fischer-Tropsch sentezi asamasinda kullanilabilen C0 ve Fe katalizörlerinin hazirlanmasini ögretmektedir. Tablo 1, hem kobalt-bazli katalizörler hem de demir-bazli katalizörlere yönelik bu gibi bir Fischer-Tropsch sentezi asamasi için uygun veya hatta tercih edilen çalisma kosullarini göstermektedir. Çalisma kosullari Katalizör CO/Pt/ AI203 Çöktürülmüs Fe Sicaklik 230°C 245°C Basinç 25 bar 21 bar Sentez gazi (Syn gas) 2:1 1.55: 1 molar H2:CO orani Vaks alfa degeri 0.91 0.945 Tablo 2, kobalt-bazli katalizörler veya demir-bazli katalizörler kullanarak bu gibi bir Fischer-Tropsch sentezi asamasi için tipik ürün sleytlerini göstermektedir. Teknikte uzman olan kisiler tarafindan takdir edilecegi gibi, kullanilan Fischer- Tropsch katalizörünün türüne, sicakliga ve HzzCO sentez gazi molar oranina bagli olarak; Fischer-Tropsch sentezi tarafindan üretilen bir ham sentez (syncrude) ait hidrokarbon türleri, agirlikli olarak parafînler veya oldukça önemli miktarlarda olefinler arasinda degisebilmektedir; bu olefinlerin yigini sivi kondensat fraksiyonunda (kütlece %30) görünmektedir. Fischer-Tropsch ham sentezi düsük ila orta sicaklikli bir Fe-bazli Fischer-Tropsch katalitik prosesten türetildigi zaman (hani sentez yigininin reaksiyon sartlari altinda sivi fazda oldugu 200°C - 300°CJ, kondensat ham sentezde sonuçta olusan olefin içerigi tipik olarak toplam ham sentezin kütlece %15,inden daha fazlasini asmaktadir. Tablo 2°de gösterilen C3-C22 hidrokarbonlarinin pek çogu, olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensatinin bir kismini olustunnaktadir; ancak C3 ve C4 hidrokarbonlarinin bazilari, sivilastirilmis petrol gazi (LPG) olusturmak için sivilastirilabilen bir gaz formunda Fischer-Tropsch sentezi asamasi tarafindan üretilecektir. Olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati bu nedenle tipik olarak, Cs-sz hidrokarbonlar ve bazi oksijenatlardan (kütlece %2 - 10) olusmaktadir. Fischer-Tropsch Syncrude Bilesimi (toplam kütleye dayali %) Fischer-Tropsch Co Düsük Sicaklik Fischer- Fe Düsük Sicaklik Fischer- Prosesi Tropsch Katalizörü Tropsch Katalizörü C3-C7 Olefinler Cs-Cis Olefinler 5 10 Cs-Cis Parafinler 24 10 Cie-sz Parafinler 8 6 Kondensat 5-10 5-10 Oksijenatlar C22-C50 mumsu 35 35 (waxy) parafinler C50+ mumsu 9 15 parafinler Olefinler-ihtiva eden FIscher-Tropsch kondensati bu nedenle, konvansiyonel sekilde 200°C ila 300°C araliginda bir sicaklikta çalisan bir Fischer-Tropsch bulamaç (Slurryl reaktörünün üzerinden kazanilmaktadir ve ortam kosullari altinda sividir. Olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati, Tablo 27den görülebilecegi gibi, akis asagi yönünde islem ünitelerinde kullanilan katalizörleri potansiyel olarak etkisiz hale getirebilen bazi istenmeyen Oksijenatlar kapsamaktadir. Olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati dolayisiyla: oksijenli hidrokarbonlari, birinci alkollerin pek çogunu içeren, tipik olarak bir alümina katalizörü kullanilarak alfa olefinlere dönüstürmek için dehidrasyon asamasinda 40 dehidre edilmektedir. Alternatif olarak, bu Oksijenatlar bir metanol sivi ekstraksiyon ünitesi (gösterilmemektedir) vasitasiyla Olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensattan kazanilabilmektedir. Ancak bu, oleünlerin üretimi pahasina olacaktir. Dehidre edildigi zaman, ayrica Tablo Zade görülebildigi gibi önemli bir miktarda parafin de kapsayan olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati bir akis hatti 66 vasitasiyla distilasyon kolonuna 42 beslenmektedir. Distilasyon kolonunda 42, olefinler-ihtiva eden Fischer-Tropsch kondensati bir isik Cs-C7 fraksiyonu, bir ara Cg-Cis fraksiyonu ve bir agir Cie-sz fraksiyona ayrilmaktadir. C5-C7 fraksiyonu, bir akis hatti 68 vasitasiyla geri çekilmektedir ve bir akis hatti 70 vasitasiyla beslenen Fischer-Tropseh sentez asamasindan sivilastirilmis petrol gazi ile kombine edilmektedir. Isik C5-C7 fraksiyonu, sivilastirilmis petrol gazi ile birlikte, bir zeolitik katalizör kullanilarak oligomerizasyon asamasinda 44 oligomerize edilmektedir; distilat kaynama araliginda C9-C22 dalli dahili olefinler kapsayan bir ilk oletînik ürün üretmektedir. Tercih edilen zeolitik katalizörlere ait örnekler, US 8,318,003 sayili Birlesik Devletler patent basvuiusu dokümaninda ve EP 382804 B1 sayili Avrupa patent basvurusu dokümaninda bulunabilmektedir. Ilk olefinik ürün, akis hatti 72 vasitasiyla geri çekilmektedir ve distilasyon kolonunda 46 bir C9-C15 olefin akisina ve bir C15Jr olefin akisina ayrilmaktadir. C9-C15 olefin akisi, bir akis hatti 74 vasitasiyla distilasyon kolonundan 46 geri çekilmektedir ve bir akis hatti 78 vasitasiyla geri çekilen dalli di-alkilatlar üretmek için bir akis hattindan 76 aromatikleri alkillestirrnek için aromatik alkilasyon asamasinda 48 kullanilmaktadir. C15+ olefin akisi, bir akis hatti 75 boyunca distilasyon kolonundan 46 geri çekilmektedir. Alternatif olarak, distilasyon kolonundan 46 veya bunun bir kismindan Cg-Cis olefinler: C13-C30 dalli olefinler üretmek için, istege bagli akis hatti 82 tarafindan gösterildigi gibi, dimerizasyon asamasinda 52 dimerize edilebilmektedir. Distilasyon kolonundan 42 Cs-Cis ara fraksiyonu: Cs-Cis ara fraksiyonunun, dahili olefinler üretmek için, UOP7nin PACOLTM teknolojisi gibi piyasada mevcut teknolojiler kullanilarak dehidrojene edildigi dehidrojenasyon asamasina 50 bir akis hatti 82 vasitasiyla beslenmektedir. Istege bagli olarak, yani eger gerekirse, alfa olefinler parafinlerden örnegin bir UOP OLEXTM ünitesinde ayrilabilmektedir (gösterilineinektedir); daha sonra sadece sonuçta olusan parafin fraksiyonu dehidrojenasyon asamasina 50 geçmektedir. Dahili ve alfa olefmlerin bir karisimi, bir akis hatti 84 yoluyla beslenmektedir ve uygun bir dimerizasyon katalizörü kullanilarak, örnegin WO 99/55646 sayili Uluslararasi patent basvurusu dokümaninda ve/veya EP 1618081 B1 sayili Avrupa patent basvurusu dokümaninda açiklandigi gibi, dehidrojenasyon asamasinda dimerize edilmektedir. Tipik olarak bir Cie-Cao vinilidenler ve dahili olefinler karisimi olan bir ikinci olefinik ürün, bir akis hatti 86 vasitasiyla dehidrojenasyon asamasinda 52 geri çekilmektedir. Ikinci olefmik ürün ya bir akis hatti 90 vasitasiyla geri çekilen dalli mono-alkilatlar üretmek için aromatik alkilasyon asamasinda 54 bir akis hattindan aromatikleri alkillestirmek için kullanilabilmektedir ya da daha çok tercihen, bir akis hatti 92 vasitasiyla geri çekilen çesitli dogrusal ve dalli petrol yatagi pre-kürsör inolekülleri üretmek için istege bagli hidroformilasyon ve alkoksilasyon asamasi 56 tarafindan gösterildigi gibi hidroforrnillenebilmekte ve alkoksillenebilmektedir. Distilasyon kolonundan 42 agir Cie-sz fraksiyonu, örnegin tekrar UOP7nin PACOLTM teknolojisi kullanilarak, dahili olefinler kapsayan üçüncü bir olefinik ürün üretmek için bir akis hatti 94 vasitasiyla geri çekilmektedir ve dehidrojenasyon asamasinda 58 dehidrojenize edilmektedir. Üçüncü olefinik ürün, bir akis hatti 96 vasitasiyla dehidrojenasyon asamasindan 58 geri çekilmektedir. Üçüncü olefinik ürün ayrica, bir akis hatti 100 vasitasiyla geri çekilen dalli mono- alkilatlar üretmek için bir akis hatti 98 vasitasiyla aromatik alkilasyon ünitesine 60 temin edilen aromatikleri alkillestirmek için kullanilabilmektedir ya da bir akis hatti 102 vasitasiyla geri çekilen dogrusal ve dalli petrol yatagi pre-kürsör molekülleri üretmek için hidroforrnilasyon ve alkoksilasyon asamasinda 62 hidroformillenebilmekte ve alkoksillenebilmektedir. Takdir edilecegi gibi; proseste 20, bir Fischer-Tropsch kondensatindan olefinler, yüksek degerdeki daha yüksek moleküler agirlikli olefinlere yükseltilmis olan çesitli kimyasal dönüsüm asamalarindan geçmektedir. Bu daha yüksek moleküler agirlikli olefinler, Cis-Cgo karbon araliginda EOR yüzey aktif madde hammaddesi veya sondaj sivilari olarak kullanilabilmektedir. Proses 30: bir vakum distilasyon kolonu 110, bir hidro-muamele asamasi 112, bir hidro-izomerizasyon asamasi 114, bir vakum distilasyon kolonu 116, bir hidro- muamele asamasi 118, istege bagli olabilen, bir hidro-parçalama asamasi 120 ve bir atmosferik distilasyon kolonu 122 kapsamaktadir. Fischer-Tropsch sentezi asamasindan Fiseher-Tropsch vaksi (gösterilmemektedir) esasen, kullanilan FIscher-Tropsch katalizörüne ve elde edilen sonraki alfa degerine bagli olarak Ci5 ila C105, veya Cizo karbon araligi kadar yüksek dogrusal parafinlerden meydana gelmektedir; ve dolayisiyla Tablo 2,de gösterildigi gibi C22-C50 mumsu parafinler ve Cso+ mumsu parafinler kapsamaktadir; bir akis hatti 124 vasitasiyla vakum distilasyon kolonuna 110 beslenmektedir. Eger Fischer- Tropsch sentezi bir kobalt-bazli katalizör kullanirsa, mumsu parafinler yaklasik Cis ila yaklasik Cgo araliginda olabilmektedir ve yaklasik 0.91 bir alfa degerine sahip olabilmektedir. Eger Fischer-Tropsch sentezi ancak demir-bazli bir katalizör kullanirsa, mumsu parafinler yaklasik C120 hidrokarbonlar kapsayabilmektedir. Geleneksel olarak Düsük Sicaklikli Fischer-Tropsch C0 vakslari, yakit türü ürünleri -örnegin dizel, gazyagi ve nafta- hidro parçalayicinin daha agir tabanindan potansiyel bir yanürün olan yaglama bazli yaglar ile maksimize edilmek için hidrojenle parçalanmaktadir. Ancak, daha yüksek alfa degerine (0.945) vakslari kaydirmak ayrica -örnegin bir bulamaç reaktöründe Fe vaksi- katalizörün ve C21 civarinda doruga ulasan vaksin kullanim ömrü üzerinde yaklasik olarak 50:50 kütle oranini kondense etmesi için geleneksel Co bulumaç islemlerine kiyasla, SChuItZ-Flory dagiliminda daha uzun bir kuyruk ile (C1207ye kadar), vaksin daha yüksek kütle oranini kondense etmesi için de kaydirmaktadir. Fischer-Tropsch vaksi tipik olarak, bir Fischer-Tropsch bulamaç reaktörünün bir kenarindan kazanilmaktadir ve dolayisiyla tercihen, Tablo 1°de gösterilen kosullar altinda demir-bazli bir Fischer-Tropsch katalizörü kullanilarak üretilmektedir; yaklasik 0.945 bir alfa degeri ve yaklasik Cizo araliginda olan vaks üretmektedir. Fischer-Tropsch vaksi, yaklasik Cis-Cizo olan söz konusu aralikta çogunlukla dogrusal parafinler ihtiva etmektedir. Vakum distilasyon kolonunda 110, Fischer-Tropsch vaksi: bir isik Cis-sz fraksiyonu, bir akis hatti 128 vasitasiyla geri çekilen bir ara C23-C50 fraksiyonu ve bir akis hatti 130 vasitasiyla geri çekilen bir C50+ daha agir fraksiyonuna ayrilmaktadir. Cis-sz isik fraksiyonu esasen parafîniktir ve daha dahili olefinler üretmek için prosesin 20 dehidrojenasyon asamasinda 58 dehidrojenasyon için prosesin 20 akis hattinda 94 Cis-sz agir fraksiyon ile kombine edilmektedir. C23-C50 ara fraksiyonu, yaglama bazli yag araligindadir ve ara fraksiyonda mevcut olabilen herhangi bir küçük miktarlardaki oksijenatlari veya olefinleri uzaklastirmak için istege bagli hidro-muamele asamasina 112 geçilmektedir. HidrO-muamele asamasi 112, herhangi bir mono-fonksiyonel ticari katalizör - örnegin Ni veya alümin- olabilen bir hidro-muamele katalizörü kullanabilmektedir. Hidro-muamele edilen ara fraksiyon, bir akis hatti 132 vasitasiyla hidro-muamele asamasindan 112 geri çekilmektedir ve C23-C50 ara fraksiyonun tercihen: bir hidro-izomerize ara ürün temin etmek için, SAPO-ll, ZSM-ZZ, ZSM-48i 28 M- veya MCM-türü destek üzerinde bir asal metal katalizörü üzerinden reakte edildigi hidro-izomerizasyon asamasina 114 beslenmektedir. Hidio-izomerize ara ürün vakum distilasyon kolonunda 116, bir akis hatti 134 vasitasiyla geri çekilmektedir ve üç adet yaglama bazli yag kademesine veya fraksiyonuna ayrilmaktadir; yani bir akis hatti 136 vasitasiyla geri çekilen bir hafif kademeli baz yagi fraksiyonu, bir akis hatti 138 vasitasiyla geri çekilen bir orta kademeli baz yagi fraksiyOnu ve bir akis hatti 140 vasitasiyla geri çekilen bir agir baz yagi fraksiyonu. Vakum distilasyon kolonundan 110 Cso+ daha agir fraksiyon, eger gerekirse: bir akis hatti 142 vasitasiyla hidrO-parçalama asamasina 120 geçirilmeden önce, Cso+ daha agir fraksiyonunda mevcut olabilen herhangi bir küçük miktarlardaki oksijenatlari veya olefinleri uzaklastirmak için istege bagli hidrO-muamele asamasinda 118 hidro-muameleye tabi tutulmaktadir. HidrO-parçalama asamasi 120, ya amorf SiOz/AI203 destegi ya da bir Y-zeolit üzerinde bir asal metal-bazli katalizör olan bir hidro-parçalama katalizörü kullanmaktadir. Hidro-parçalama asamasi tercihen: 590°C"nin üzerinde kaynayan C50+ daha agir fraksiyon bilesenlerinin kütlece en az %809inin, 590°C3den daha az kaynayan bilesenler olusturmak için dönüstürüldügü veya parçalandigi sekilde yüksek siddetli kosullar altinda çalistirilmaktadir. Ancak, bu gibi bir distilat için akma noktasinin - distilat seçiciligi saglamak için asiri parçalanmaiim önlenmesi için dikkat edilmelidir. EP 1421157 sayili Avrupa patent basvurusu dokümaninda, yüksek siddetli asal metal hidrO-parçalanma kosullari altinda elde edilebilecekler hakkinda iyi bir açiklama saglamaktadir. Parçaianmis bir ara madde dolayisiyla, bir akis hatti 144 vasitasiyla hidro- parçalama asamasindan 120 geri çekilmektedir ve atmosferik distilasyon kolonuna 122 geçmektedir. HIdro-izomerizasyon asamasindan 114 hidro-izomerize ara ürün, hidro- izomerizasyon prosesinin siddetine bagli olarak, sz'den daha hafif olan nafta ve diger bilesenler kapsayabilmektedir. Distilasyon kolonu 116 dolayisiyla, akis hattinda 144 parçalanmis ara madde ile kombine edilebilen sz'den daha hafif bir distilat üretebilmektedir. Atmosferik distilasyon kolonunda 122, parçalanmis ara madde: akis hatti 146 tarafindan gösterildigi gibi, sivilastirilmis petrol gazi (LPG) üretmek için bir isik fraksiyonUna; bir akis hatti 148 vasitasiyla geri çekilen bir nafta fraksiyonuna; bir akis hatti 150 vasitasiyla geri çekilen nafta parafinik distilat fraksiyonundan daha agir bir fraksiyona; ve parafinik distilat fraksiyonUndan daha agir ve bir akis hatti 152 vasitasiyla geri çekilen bir dip tortular fraksiyona ayrilmaktadir. Akis hatti 146 vasitasiyla geri çekilen isik LPG fraksiyonu, akis hatti 70 tarafindan temsil edildigi gibi sivilastirilmis petrol gazi formunda proseste 20 kullanilabilmektedir. Tipik olarak bir Cs-Cii fraksiyonu olan nafta fraksiyonu, nispeten küçük degere sahiptir. Akis hattindaki 148 nafta fraksiyonu, örnegin proseste 10 üretilen herhangi bir yüksek viskoziteli materyalin pompalanabilirligini iyilestirmek için seyreltici olarak ya da bir buhar parçalayiciya hammadde olarak kullanilabilmektedir. Alternatif olarak, nafta fraksiyonu prosesin 20 distilasyon kolonundan 42 akis hattinda 82 ara fraksiyon ile kombine edilebilmektedir. Atmosferik distilasyon kolonundan 122 daha agir nafta parafinik distilat fraksiyonu, dizelden daha iyi kar getiren marjlara sahip olan bir sentetik parafinik sondaj sivisi bileseni olarak kullanilabilmektedir. Distilat fraksiyonunun 60°C,nin üzerinde bir alevlenme noktasina sahip oldugunu saglamak amaciyla; nafta parafinik distilat fraksiyonundan daha agir bir dip tortu kesim noktasi, dizel için norm oldugu gibi geleneksek Cg°den daha ziyade, Ciz civarinda veya atmosferik distilasyon kolonunda 122 daha yüksek ayarlanmaktadir. Parafinik distilat fraksiyonunun akma noktasi, hidrO-parçalama asamasinda 120 yüksek siddette çalisan asal metal hidrO-parçalama katalizörünün kullanimi nedeniyle dalli parafinik moleküllerin (kütlece %30 i:n parafin oranindan daha çok) yüksek bir yüzdesi ile sivilari (-15°C,den daha az) sondajlamak için iyi bir degerdedir. Eger belirli uygulamalar için istenen akma noktasi - 25°C,nin altindaysa, Ciz-sz parafinik distilat fraksiyonu veya sondaj sivisi ayrica: hidro-izomerizasyon asamasi 114 için bahsedildigi gibi benzer bir asal metal katalizörü ile hidro- izomerize edilebilmektedir; bu durumda tipik olarak 2:1,den daha fazla bir izn parafin kütle oranina sahip olacak olan son derece dalli bir ürün üretmektedir. C12- C22 parafinik distilat fraksiyonu, eko-toksisite ve biyo-çözünürlük açisindan önemli olan kütlece %1 "den daha az aromatiklere sahiptir. Dip tortular fraksiyonu, tipik olarak sz+ akis hatti 152 vasitasiyla hidro- parçalania asamasina 120 geri kazanilabilniektedir. Alternatif olarak, ve tercihen, dip tortular fraksiyonu ancak sondaj sivilarininkinden önemli oranda daha yüksek kar marjlari olan daha yüksek degerli baz yaglari üretmek için hidro- izomerizasyon asamasina 114 beslenmektedir. Sekil 2°ye iliskin olarak, referans numarasi 200 genel olarak: petrol yatagi hidrokarbonlari olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefinik ürünler üretmek için ve petrol yatagi hidrokarbonlari, yani sira baz yaglar, olarak kullanim veya bunlara dönüsüm için uygun olan olefinik ürünler üretmek için bulusa ait ikinci bir uygulama dogrultusunda bir prosesin bir kismina isaret etmektedir. Sekil l'e ait prosesinkiler 10 ile ayni veya benzer olan prosesin 200 kisimlari, ayni referans numaralari ile belirtilmektedir. Proses 200, prosesi 20 ile ilgili olarak ve daha ayrintili olarak ise distilasyon kolonundan 42 çikan ara Cg-Cis fraksiyonunun ve agir Cis-sz fraksiyonunun tetkiki ile ilgili olarak Sekil 17e ait prosesten 10 farklilik göstermektedir. Proseste 200, Cs-Cis ara fraksiyon: akis hatti 82 vasitasiyla, dogrudan dimerizasyon asamasina 52 -yani prosesin 10 dehidrojenasyon asamasinin 50 dagitildigi- geçmektedir. Dimerizasyon asamasinda 52, ara fraksiyondaki alfa olefinler dimerize edilmektedir. Dimerizasyon asamasindan 52 ürün, akis hatti 86 boyunca bir fraksiyonasyon kolonuna 202 geçmektedir. Fraksiyonasyon kolonu 202: asamadan 52 ürünü bir kis hatti 204 boyunca geri çekilen bir Cg-Cis parafin fraksiyonuna; ve bir akis hatti 206 boyunca, hidroformilasyon ve alkoksilasyon asamasina 56 geçen bir Cis-sz olefin akisina ayirmaktadir. Istege bagli olarak, ama daha az tercihen, fraksiyonasyon kolonundan 202 Cis-sz olefin akimi aromatik alkilasyon asamasina 54 yönlendirilebilmektedir. Fraksiyonasyon kolonundan 202 Cs-Cis parafin akimi, akis hatti 204 vasitasiyla, akis hattina 94 geçmektedir böylece bu fraksiyon ayrica dehidrojenasyon asamasinda 58 dehidrojenasyona da tabi tutulmaktadir. Dehidrojenasyon asamasindan 58 ürün: akis hatti 96 vasitasiyla, bir Cs-Cis dahili Olefin fraksiyonuna ve bir Cis-sz dahili Olefin fraksiyonuna ayrildigi bir fraksiyon kolonuna 208 geçmektedir. Cg-Cis dahili olefin fraksiyonu, bir akis hatti 210 boyunca kolondan 208 geri çekilmektedir ve aromatik bir alkilasyon asamasina 60 geçmektedir. Cis-sz dahili Olefin fraksiyonu kolondan 208, bir akis hatti 212 boyunca, alkoksillenmis alkollerin üretildigi hidroformilasyon ve alkoksilasyon asamasina 62 geçmektedir. Proses 200 Sekil lse ait proses 10 ile kiyaslandigi zaman, dehidrojenasyon asamasinin 50 ve istege bagli ara fraksiyon ayirma asamasinin -esasinda- iki fraksiyonasyon kolonu 202, 208 ile yer degistirdigine dikkat edilecektir. Akis hatlarinin hepsinin 75, 206 ve 212 bir tek hidroformilasyon ve alkoksilasyon asamasina beslenebilecegi takdir edilecektir; sermaye ve isletme maliyetlerinde önemli bir azalma olarak sonuçlanacak olan hidroformilasyon ve alkoksilasyon asamasi 56. Benzer bir sekilde, akis hatlari 74 ve 210 tek bir aromatik alkilasyon asamasina geçebilmektedir; sermaye ve isletme maliyetlerinde tasarruflar olarak da sonuçlanacak olan aromatik alki lasyon asamasi. Tek hidroformilasyon ve/veya alkoksilasyon ünitesinden elde edilen ürünler, dogrusal ve dalli alkoksile alkollerin bir karisimi olacaktir oysa tek aromatik alkilasyon ünitesinden ürün, dogrusal ve dalli dI-alkilatlarin bir karisimi olacaktir. Daha Spesifik olarak, akis hatti 75 boyunca distilasyon kolonundan 46 geri çekilen Cis+ olef in akimi dalli oligomerize alkoller üretecektir oysa akis hatti 206 boyunca fraksiyonasyon kolonundan 202 geri çekilen ve esasen viniliden olefinler içeren Cie-sz olefin akimi ayrica dalli alkoller üretecektir. Akis hatti 212 boyunca fraksiyonasyon kolonundan geri çekilen Cis-sz dahili olefin fraksiyonu, dogrusal alkoller üretecektir. Akis hatti 74 boyunca distilasyon kolonundan 46 geri çekilen ve esasen dalli oligomerize olefinler içeren Cg-Cis Olefin akimi dalli di-alkilatlar üretecektir oysa akis hatti 210 boyunca distilasyon kolonundan 208 geri çekilen ve esaSen dahili olefinler içeren Cs-Cis dahili olefin fraksiyonu dogrusal dI- al kilatlar üretecektir. Ancak, dI-alkilatlara tercihen mono-alkilatlar üretmek istenirse, O zaman asamalar 54 ve/veya 60 ayri asamalar olarak tutulabilmektedir. Takdir edilecegi gibi, proses 30 vasitasiyla, bir Fischer-Tropsch vaksi: karada veya denizde sondaj operasyonlari için, Ciz-sz karbon araliginda, ve sz-Cso karbon araliginda kaynayan çesitli degerli baz yag fraksiyonlari üretmek için, örnegin yüzey aktif maddeler veya çözücüler veya sondaj sivilari olarak, petrol yatagi hidrokarbonlarinda kullanilabilen daha yüksek degerde parafinlere yükseltilmis olan çesitli hidro-isleme asamalarina sahiptir. Avantajli olarak, prosesler 10, 200 kütlece %25°i hatta muhtemelen kütlece Parafinlerin toplam verimi, kütlece %15,i asan yaglama bazli yag fraksiyonlari ile kütlece %251 asmaktadir ve parafinik sondaj sivisi verimi kütlece %10,u asmaktadir; tek bir Fischer-Tropsch sentezi tesisinden kütlece %50"den fazla degerli petrol yatagi ve baz yag hidrokarbonlari üretmektedir. Tablo Zide bahsedilmemis ve degerli petrol yatagi hidrokarbonlarina veya baz yaglarina dönüstürülmemis olan küçük bir harn sentezin dengesi: daha düsük parafinler (C3- C7) ve Fischer-Tropsch reaktör artik gazi *örnegin CH4, C2H4, CzHeý yani sira C1- C5 sulu ürün yüzdesi olabilmektedir. Örnegin bir Fischer-Tropsch sentezi prosesi, konvansiyonel olarak hedeflenen bir C5-C9 nafta fraksiyonu, bir C9- Cis jet yakit fraksiyonu, bir C9 - sz dizel fraksiyonu ve bir C22- C40 bazindan hidrokarbon akimlari aritilirken; mevcut bulus, gösterildigi gibi, kar marjlarini gelistirmek maksadiyla ve petrol yatagi hidrokarbonlarina yönelik talebi maliyet etkin bir biçimde tedarik etmek için olefin üretimini maksimize etme girisimde bulunmaktadir ve konvansiyonel fraksiyonlardan farkli olan ve bir Cie-Cso olefinleri fraksiyonunu hedeflemektedir. TR TR TR TR TR TR TR