TARIFNAME SICAK HADDELENMIS ÇELIK SERIT ÜRÜNÜN IMAL EDILMESINE YÖNELIK YÖNTEM VE SICAK HADDELENMIS ÇELIK SERIT ÜRÜN ÖNCEKI TEKNIK Bulus, bilesimi aglEIllKça yüzde olarak asagIki sekilde olan çelik kullanllârak 2 ila 12 mm araleUa bir duvar kal-[g]- sahip olan bir lelak haddelenmis çelik serit ürünün imal edilmesine yönelik bir yöntem ile ilgilidir 0.03 : < 0.015 V: 5 0.1 geri kalanlîcllemir ve kaçIlIB1az katlskllârdlEl Düsük karbon içerigi, iyi kaynaklama özelliklerine sahip çeligin saglanmaslZliçin mükemmeldir. AyrlEla çeligin düsük karbonlu esdegeri, iyi kaynaklanabilirlik için pozitif bir etkiye sahiptir. Bulus ayrlEh 2 ila 12 mm'lik bir duvar kalIlgll ve yukar- aç[lZland[g]l:üzere bir bilesime sahip olan bir çelik ürün ile ilgilidir. EP 1319725 numaralEbatent dokümanÇlyukarlkui bilesime sahip olan bir çelik seridin imal edilmesine yönelik bir yöntemi açlKlamaktadlE Bu sekilde imal edilen çelik seridin mukavemeti nispeten yüksektir, klEIlBia sonrasia nispeten yüksek bir uzama yüzdesi (%12 ila 21) ile birlikte, akma mukavemeti 690 MPa'yElasmaktadlB Yay. göre bu mekanik özelliklere, çeligin iki adIiIDJir sogutmaya tabi tutulmasüle ulasllIhaktadlEl Birinci sogutma adIiIia aslElEI derecede hlîIEl bir sogutma gerçeklestirilmektedir, sogutma Elîlslîlak haddelemeden sonra 150°C/sn.'nin üzerindedir, bunu aktif sogutma olmadan 3 ila 10 saniyelik bir ara takip etmektedir, bunun sonrasIa imal edilecek olan çelik seridin sarma lelakllglIa bir ikinci sogutma adIilîgerçeklestirilmektedir, lelakllE arzu edilen mukavemete göre seçilmektedir. 690 MPa'yElasan akma mukavemetleri için önerilen sarma slîlakllElarEl 580°C'dir. Birinci menevisleme adliia 150°C/sn.'nin üzerindeki yüksek sogutma hlîü sadece düsük serit kalIllZlarIa elde edilebilmektedir ve yayI sadece 4 mm'den daha az olan serit kallEllElarIElele almaktadlEl Sogutma arasÇl malzemenin akma mukavemetinin özellikle düstügü ve akma mukavemeti/gerilim mukavemeti degerinin devam eden sogutmaya klýlasla düstügü bir faz degisimi için zaman saglama anlam. gelmektedir. YaylEl, 690 MPa'nI üzerinde olan bir akma mukavemetinin, sarma lelakllgE580°Cnin altlEL'Ia oldugu zaman çelikte naslljelde edilecegini açllZlamamaktadlÜ Yayü 580°C'den daha az olan bir sarma slîakltglia elde edilen akma mukavemetinin 690 MPa'nI aItIda kald[g]Iü göstermektedir. üretim yöntemini açlElamaktadlB Çelik mikro-alasIilllîlve bunun açlEIanan kimyasal bilesimi, dokümanlEtla açElZlanan yöntem, plaklar, külçeler veya ince plaklar gibi bir ham maddenin olusturulacak sekil Ac3 sElakIlglIElasan bir bitirme haddeleme sElakIlgllîitla termomekanik olarak slîlak haddelenmesini; en az 15C°/sn.'lik bir sogutma h-a 590-630°C'Iik bir sarma slîbkllgll sogutulmasIan olusmaktadlü Söz konusu iki adlllîlsogutmanl tek adIlEbir sogutmaya göre yürütülmesi uygulamada daha karmaslthlEl ve daha karmasilZl üretim ekipmanDgerektirmektedir. Üstelik iki adllEl sogutma ile elde edilen çelik seridin egilebilirligi özellikle iyi degildir ancak çelik serit klîllüiadan sonra uzama yüzdesi için nispeten iyi degerlere sahiptir. Egilebilirlik çelik seridin, egilme noktaleUa yüzey hasarEbrtaya çlEmadan küçük bir egilme yarüplüda egilebilmesi anlam. gelmektedir. Iki adllßogutma, yüksek mukavemet ile kombinasyon halinde düsük lelakIllZJarda özellikle iyi darbe mukavemeti degerlerine sahip çeligin saglanmasia basarlIJJZl degildir. BULUSUN KISA AÇIKLAMASI Bulusun bir amacü önceki teknikteki söz konusu dezavantajlari üstesinden gelinmesi ve yüksek mukavemete ve özellikle iyi egilebilirlige sahip olan serit çelik ürünün, tipik olarak bir çelik seridin imal edilmesine yönelik uygulamasEkolay olan bir yöntemin saglanmasEblup, serit çelik ürün yukari bahsedilen bir kimyasal bilesime sahiptir. Bunun gerçeklestirilmesi için bulusun yöntemi asagidakiler ile karakterize edilmektedir - 1200 ila 1350°C aras-a bulunan bir östenitleme slaakl[gilüha bir çelik is parçasII östenitlenmesi; - bir ön haddeleme adIiIa çelik is parçasII sis-:lak haddelenmesi; - son geçiste is parçasiîliçin 760 ila 960°C arasEUa bulunan bir haddeleme lelakllgb ulasllâcak sekilde, önceden haddelenmis çelik is parçasII bir serit haddeleme makinesinde haddelenmesi; ve - en fazla 300°C'de 30 ila 150°C/sn.'lik bir sogutma h-a tek adllübir sogutma ile serit haddeleme makinesinden son geçisinden sonra çelik seridin dogrudan menevislenmesi, dogrudan menevisleme son geçisten 15 sn. içerisinde gerçeklestirilmektedir. Bulus sasllEEliJir sekilde söz konusu çelik bilesiminin, yine iyi egilebilirlige sahip olan yüksek mukavemetli çeligi üretebildigi göstermektedir. Yine saslElllEEblarak çeligin mukavemetinin izotropik oldugu, baska bir ifadeyle akma mukavemetinin, haddeleme yönüne göre uzunlamasiüb mEIyoksa çaprazlamas. mElölçüldügüne bakilîhaks- önemli ölçüde degismedigi kesfedilmistir. Dogrudan menevisleme hiîEtercihen en fazla 120 °C/sn.'dir, çünkü bu iyi egilebilirlik ile kombine iyi darbe mukavemeti dahil olmak üzere özellikle iyi mekanik özelliklere sahip olan çeligi saglayan bir çelik mikro yapII elde edilmesine olanak saglamaktadü Tercihen nihai dogrudan menevisleme leiakligllîzn fazla 100°C'dir, çünkü bu menevislemeden sonra yine düzlemsel ve esit kenarlEiolan bir düzlemsel seridin elde edilmesine olanak saglamaktadB Tercihen çelik serit, sarma leiakHgiIa dogrudan menevislenmektedir ve sariiEiaktadiE Çelik seridin islenmesi tercihen termomekaniktir ve dolaylîlýla dogrudan menevisleme sonraleUa herhangi bir temperleme gerçeklestirilmemektedir. Yöntem ile imal edilen bir çelik ürünün iyi mekanik özelliklere sahip oldugu ve aynlîlzamanda üründe maliyetleri arttßn herhangi bir temperlemenin gerekli olmadlglljgözlemlenmistir. Temperleme, ürünün mekanik özelliklerini önemli ölçüde gelistirmemektedir ve prosesi karmaslKl hale getirmektedir. Bulusun tercih edilen yapllândlülnalarßkli istemler 2 ve 3'te açllZlanmlgtlü Bulus yönteminin büyük avantajlarüegilebilirlik dahil olmak üzere iyi mekanik özelliklere ve önceden belirlenmis bir bilesime sahip olan bir çelik ürünün, sade ve ekonomik bir sekilde ve sade bir ekipman ile imal edilmesine olanak saglamaktadlü Bulus ayrlîla bulusun yöntem adIilarEUa imal edilen bir ürün ile ilgilidir Bulusun çelik serit ürünü 2 ila 12 mm'lik bir duvar kalIIgllEa sahiptir ve aglEllllZça yüzde olarak asag-kilerden olusmaktadB 0.03 : < 0.015 V: 5 0.1 geri kalanülemir ve kaçIllEnaz katlSkllârdlîj ürün, çeligin mikroyap-I büyük ölçüde düsük karbonlu ferritik ve/veya düsük karbonlu beynitli olmasEIve yüksek karbonlu adalar barIHnasEile; bunun akma mukavemetinin 650 - 800 MPa olmasDie klEllEiadan sonra uzama yüzdesinin en az %12 olmasEliIe; akma oranlEllEl 0.8-0.95 olmasElile; ve bunun yaplîlöllEl, haddeleme yönünde akma mukavemetinin, haddeleme yönünün enine olan yönde akma mukavemetinden en fazla %65 oranIa degismesi aç-an izotropik olmasljle karakterize edilmektedir. Yüksek mukavemet, karbonca zengin martensit veya karbonca zengin beynitten büyük miktarlarda içermeden, çogunlukla düsük karbonlu ferrit ve/veya beynitten olusan çeligin mikro yap_ ragmen elde edilmistir. Önerildigi üzere dominant faz, neredeyse tamamen ferritli mikroyaplýla sahip ferritten, önerildigi üzere, ve zenginlestirilmis karbondan aslElZl derecede küçük adalar içinde küçük beynit ve/veya martensit ve/veya kalan östenit miktarlarIan olusmaktadlEI Elde edilen yüksek mukavemet için önemli bir sebep, yöntem ile üretilen çelik içinde mikro-alasIi elementleri olarak niyobyum ve titanyum kullanIiIlEl Hem niyobyum hem de titanyum kullanilmalIB Bulusun tercih edilen yapllândlîilnalarßkli istemler 5 ila 15'te açiElanmlStE Bulusun çelik ürününün büyük avantajlarÇlbilesimine iliskin olarak, egilebilirlik ve makaslama özellikleri ve darbe mukavemeti degerleri dahil olmak üzere mükemmel mekanik özellikleridir. Çelik aynüamanda arktik kosullarda da uygulanabilmektedir. Bulus çeligi, kaynaklanabilirligi iyi oldugu ve izotropik mukavemet özellikleri kullanHII çok etkili bir sekilde optimizasyonuna olanak sagladglîiçin mühendislik islerine iliskin özelliklerinden dolayElaslED derecede kullanSlIlEl Üstelik küçük egilme yarüplîözellikle egilme ürünü tasarncllârII isini kolaylastlEinaktadlEl Bulusun çelik serit ürünü özellikle kuvvetli yaplleligi olarak kullanIi için uygundur. SEKILLERIN KISA AÇIKLAMASI Asagüla bulus daha ayrlEtEIJEIarak ve ekli sekillerden hareketle açllZlanacak olup, burada Sekil 1, bulusun yöntem adIiIIarÜgöstermektedir; Sekil 2, egilme testlerinde V-egilmenin sematik bir görünümüdür; Sekil 3, basarÜJIliJir egilme testi sonucunun bir örnegini göstermektedir; Sekil 4, basarlgîlbir egilme testi sonucunun bir örnegini göstermektedir; Sekil 5, bulus çeligi ve bir referans çeligi ile elde edilen charpy-V geçis egrilerini göstermektedir; Sekil 6, akma mukavemeti izotropisi ve serit haddeleme arasiaki baglantlwîl göstermektedir; ve Sekil 7, akma mukavemeti izotropisi ve sarma slîlakllglü arasIdaki baglantlýü göstermektedir. BULUSUN AYRINTILI AÇIKLAMASI Sekil 1, 2 ila 12 mm'lik bir duvar kalIlgl. sahip olan bir çelik serit ürünün üretilmesi için bulusun yöntem adIiIlarEgöstermektedir. Imalat, bilesimi aglEllllZÇa yüzde olarak asag-ki sekilde olan çelikten bir is parçasüle baslamaktadlîl 0.03 V: 5 0.1 ve geri kalanülemir ve kaçlElllBiaz katlgkllârdE Çelik, malzemenin darbe mukavemeti, egilebilirlik ve kaynaklanabilirligi aç-an avantajlü olan, °/00.04 ila 0.08 aras-a düsük karbonlu C içerigine sahiptir. Silikon, Si bir giderme maddesi olarak (alüminyuma ek olarak) ve ferrit takviyesi için %0 ila 0.50 arasIa bir miktarda kullanllâbilmektedir. Özellikle iyi olan yüzey kalitesinin hedeflenmesi durumunda silikon içeriginin %0.25'in altIa olmaslîglierekmektedir. Manganez, Mn alasIi içerigi %13 ila 2.2'dir. Düsük karbon içerigi nedeniyle çelik döküm slûsia manganez ve karbon ayrlglnasliîla meyilli degildir ve bu, nispeten yüksek Mn içeriklerinde bile mikroyapII homojenligini arttlîilnaktadlîl Bulus çeligi hem termal olarak (örnegin lazer ve plazma araclllgJMa) hem de mekanik olarak hassas bir sekilde boyutlandlülßiig parçalara kesilebilmektedir. Nispeten pürüzsüz kesilmis yüzeye sahip olan bir parçanI elde edildigi gözlemlenmistir. Bu, yorulma mukavemeti üzerinde avantajllîlbir etkiye sahiptir. Buna ek olarak düsük karbonlu içerik, kesme yüzeyinin termal kesme sßsia pürüzlü hale gelmesini önlemektedir ve maksimum sertligi azaltmaktadiÜ kesme yüzeyi, parçanIqusturulmasBiEiasiEha ve bunun kullan! kosullar-a kmaya ve çatlamaya daha az meyillidir. Mekanik kesmede kesme boslugu levha kalIIIlgi olacaktIEIve dolaylîlîla kesme yüzeyinin ayrEbIarak bilenmesi veya termal kesmeye ihtiyaç duyulmayacaktlEl ki bu çalisma ödeneklerini önemli ölçüde azaltmaktadlü ve imalat adIiIarIlEl say-Müsürmektedir, dolayiglýla imalat prosesini gelistirmektedir. Iyi bir darbe mukavemeti ve egilebilirligin elde edilmesi amaclýla, katlgkünlarak mevcut olan fosfor, P (en fazla %0.03) ve sülfür, S (en fazla %0.015) miktarlarII sIlIiiandlîilüiasIZI gerekmektedir. Maksimum P miktarEllercihen %0.015'tir ve S miktarülse tercihen %0.005'tir. AyrEia özellikler gerektigi zaman erimis Ca veya CaSi ile isleme suretiyle gelistirilebilmektedir. Bir giderme maddesi olarak alüminyum AI %0.01 - 0.15 oranIEtia kullanlEnaktadB Kullanllân alüminyum miktarüiercihen en fazla %0.05'tir. Nitrojen, N miktarlln fazla %0.01'dir, çünkü titanyum barlîiblüin çelik içinde mevcut oldugu zaman nitrojen, çeligin egilebilirligini bozan sert titanyum nitrojen partikülleri olusturmaktadlîl Tercih edilen nitrojen miktarßn fazla %0.006'dlîl Bakü Cu içerigi, siElak haddelenmis bir serit için mükemmel yüzey kalitesinin saglanmasüiçin en fazla %0.3'e azaltüBwalIlEi BaklEiiçeriginin %0.3'ü asmasüiurumunda ayrlEla Cu içeriginin en az-an 0.25 katlEh esit bir miktarda nikelin, Ni alasIilanmasEönerilmektedir. çeligin baklEl olmadan iyi özelliklere ulasmasi ragmen, gerektigi zaman mukavemetin biraz daha arttiîllüiaslîiçin kullanllâbilmektedir. Cu içerigi en fazla %O.5'tir. %03 ila 0.5 oranütia bak& ve en az %0.1 oranIa nikel alashlÇlörnek olarak 8 ila 12 mm'lik kalI seritler için özellikler tercihen kullanilîhaktadü Alaslda baklE olmadan bile Ni en fazla %0.5 ile sIIlEhndlElilüiallB Çeligin Ni'nin harmanlanmasEI gerekmeden mükemmel mukavemet özelliklerine ulasmalela ragmen gerektigi zaman mukavemetin biraz daha arttlElllBiasEIlçin kullanüâbilmektedir. Bor, B hiç alasIiIanmamaktadlB çünkü sertlesmeyi gereksiz oran arttßcaktlEl DolaylîMa bulusun çelik serit ürünü içindeki bor içeriginin katigklîlseviyesi ile, baska bir ifadeyle B < Titanyum, T arzu edilen bir mukavemet seviyesine ulaslEhasEilçin alasnlanabilmektedir. Tipik olarak %0.06 ila 0.16 oran-a, daha yüksek Ti seviyeleri de kullanllâbilmektedir ancak bu durumda mukavemet arttüna etkisi çok küçük olacaktlEl ve is parçasII dökümünü karmasiElastlübilmektedir. Daha düsük TI yüzdeleri kullanllîhamaktadß çünkü daha sonra yüksek mukavemetin, karbon içeriginin %0.08'in üzerine arttlEllIhasljveya daha pahali] alasIilEi kullanilîhasllierekmeden elde edilmesi zordur. SaslîillEElbir sekilde bulus -40°C ve - 60°C gibi düsük slîakliElarda bile titanyumun, Tablo 3'teki ölçüm sonuçlarEIIe gösterildigi üzere temel maddenin darbe mukavemetini önemli ölçüde düsürmedigini göstermektedir. Kromiyum, Cr ve molibden, Mo'nun alasllanmasEgerekmemektedir. Bunlar sertlestirmeyi arttEin elementlerdir ve kaynaklanabilirlik üzerinde, en azIdan daha yüksek miktarlarda dezavantajlElbir etkiye sahiptir. Bu neden ötürü Cr, %0.2'Iik bir maksimum içerik ile ve benzer sekilde Mo ise %0.2'Iik bir maksimum içerik ile sIlBlandlEllEnaktadlEl Kromiyum miktarlII tercihen %0.1'den daha azdlE Molibden daha tercihen %0.10 ve en fazla %0.2 miktarIEUa izin verilmektedir, çünkü bulus çeliginin mekanik özellikler en tercih edilen sekilde, molibdenden daha karsilânabilir alasIi elementi saglayan titanyum alasIiIamasEile elde edilmektedir. Molibden, bulusun dogrudan menevislenen çelik serit ürün içinde mukavemet için daha bile zararIEbIabiImektedir. Her durumda eklenen molibden, ürün termomekanik isleme ile üretildigi zaman, bulusun çelik serit ürününün mukavemetini önemli ölçüde gelistirmemektedir. Vanadin, V'nin alasIilanmasElgerekmemektedir. Buna ek olarak gereksiz sertlesmeyi arttIEinaktadE ve en azlEtlan yüksek konsantrasyonlarda kaynaklanabilirlik üzerinde dezavantajIElbir etkiye sahiptir. Bu nedenden ötürü V %0.1'lik bir maksimum içerik ile sIlEIiandiEllB'iaktadIE Bununla birlikte özellikle 2 ila 6 mm'lik düsük serit kalIlElarEKt) ile, yüksek haddeleme kuwetlerinde Nb ve Ti konsantrasyonlarlîhsaglâbki sekilde slBllElbndlEllBiaktadlE Nb: %0.04 - 0.06 ve Ti: %0.06 - 0.10, bu haddeleme kuwetlerinin azaltllîhas. yönelik ve aynüamanda seçilebilmektedir. Düsük serit kalIlIZlarEll = 2 - 6 mm ile silikon avantajlüblmasüçian, deney bilesimi (El) ile yürütülen testlere iliskin Tablo 1'de gösterildigi üzere, mukavemetin arttEIlIhaslZlçin Si: Bulusun tercih edilen bir yapllândlülnas- göre niyobyum, titanyum ve vanadyum konsantrasyonlarII toplamlZ%0.15'ten fazladlEl baska bir ifadeyle Ti + Nb + V %0.15'tir, çelik serit ürün özellikle kuvvetli yaplîâl çelik olarak uygulanabilmektedir. Özellikle düsük karbon içerigi limitinde bulusun çelik serit ürünü, bükülme (katlanma) bir boru veya bir boru kirisine örnegin otojen yüksek frekans (HF) kaynaklama ile kaynaklanma açlîlEUan mükemmeldir. Imalat deneyleri, malzemenin HF-kaynaklanan boru kirislerinin üretilmesi için mükemmel bir sekilde uygun oldugunu göstermektedir. Çelik is parçasElörnegin 210 mm kal[gllEdadE ve 1280°C'|ik bir östenitleme slîlakllgll Elîllîl'iaktadß burada yaklasllZJolarak 3 saat boyunca tutulmaktadB Çelik is parçasII kaIIEglEI dogal olarak burada açllZlanandan farkllZblabilmektedir ve östenitleme lelakllgllîfarkIlZblarak seçilebilmektedir ancak 1200 - 1350°C arallgllîönerilmektedir. Östenitleme lelakl[glII belirli bir alt Iimitin altlEda olmasüdurumunda mikroalasIlIama elementlerinin östenit içinde çözülmeme, baska bir ifadeyle homojen bir östenitin elde edilmemesi riski mevcuttur. En çok tercih edildigi üzere tavlama süresi 2 ila 4 saat arallglia degismektedir. Çelik için karbon esdegeri tercihen C + Mn/6 + (Cr + Mo +V)/5 + Ni + Cu)/15 0.45'ten yüksek degildir, bu da çeligin iyi kaynaklanabilirligini garanti etmektedir. Östenitlemeden sonra çelik is parçasütipik olarak 25 - 50 mm olan bir kalIltha 950 - 1250°C'lik bir lelaklltha slîlak haddelenmektedir ve daha sonra derhal, 2 - 12 mm'lik nihai kallEHgb sahip bir serit haline getirilecek sekilde haddelenmek üzere bir serit haddeleme makinesine aktarllîhaktadlîl Çelik seridin nihai kalI[gll:bn az 4 mm'dir. Nihai kallEI[g]lEl 10 mm'yi asmamasEönerilmektedir. Serit haddeleme makinesinden geçis saylQZIipik olarak 5 ila 7'dir. Serit haddeleme makinesi içinden son geçis, 760 - 960°C'Iik bir slgklüîl arallgiIa gerçeklestirilmektedir, önerileni ise 780 - 850°C'dir. Son geçisten sonra çelik seridin dogrudan menevislenmesi 15 saniye içinde baslamaktadlEJ Çelik seridin slîlakllgiII dogrudan menevislenmesinin baslang-da en az ?00°C olmal- Dogrudan menevisleme, 30 - 150°C/sn.'lik bir menevisleme h-a su menevisleme olarak gerçeklestirilmektedir, önerilen üst limit ise en fazla 120°C/sn.'dir. Dogrudan menevisleme en fazla 300°C'Iik bir slaakllgb kadar devam etmektedir, önerilen lehklllZlise 100°C'dir. Dogrudan menevislenmeden hemen sonra çelik sarllBwaktadE Dolaylîlýla sarma lelakllgEBO - 300°C'Iik bir lelakliElarallglEja olabilmektedir. Önerilen bir baslanglglsarma lehkllgilln fazla 100°C'dir, çünkü çelik 100°C'yi asan bir sEiaklltha sarlgüaman, prosesi karmasllZl hale getiren kesintili buhar yatag Eelik yüzeyi üzerinde olusturulabilmektedir. Termomekanik islemin sonucu olarak çeligin mikroyaplâljiomojen hale getirilmektedir ve tercihen düsük karbonlu ferrit ve/veya düsük karbonlu beynit olan bir dominant fazdan olusmaktadlEl Dominant fazI miktarEltipik olarak %90" üzerindedir. Baska bir ifadeyle yüksek karbon beynit ve/veya kalan östenit ve/veya martensitin çok düsük miktarlarElaslElEl derecede yüksek karbon gruplarElçinde bulunmaktadIEl MikroyapEiçindeki ortala tane boyu küçüktür, tercihen yaklaslß olarak 2 - 4 mikrometredir. MikroyapII ilk olarak büyük taneler barIlElnamaktadlElve dolayElsîla çelik, çeligin mukavemeti göz önünde bulunduruldugunda özellikle iyi egilme özelliklerine sahiptir. Tane boyu mümkün oldugunca tek düze ve incedir, ki bu bulus yöntemi ile gerçeklestirilmektedir. Asaglki Tablolar 1 ila 3, bulus çeliginin konsantrasyon ve imalat parametrelerinin ve bunlarla elde edilen mukavemet ve tokluk örneklerini saglamaktadlü KarsllâstHna aç-dan Tablolar 2 ve 3 aynlîtamanda bulus yöntemi kapsam. ait olmayan imalat parametreleri, baska bir ifadeyle bulus yöntemine karsEElKl gelmeyen islemler barIIElnaktadlB Imalat parametrelerine iliskin Tablo 2'de ve mekanik mukavemet özelliklerine iliskin tabloda referans testleri R ile gösterilmektedir. Baska bir inceleme konusu, bulus islemleri ile elde edilen egilme özellikleridir, bunlar yöntem kapsamü dlglmja kalan imalat parametreleri ile elde edilen egilme özellikleri ile karsilâstülîhaktaclß bakIlîi Tablolar 3 ve 4 Çelik B3Q23 (egilme testi a) bulusa göre) ve Çelik A3M33 (egilme testi b) bulus dm Tablo 2'deki T_f ifadesi, son haddeleme geçisindeki slîiakl[gll:belirmektedir, T_c ise sarma baslangigislâiakligillîibelirtmektedir, Th ise çelik seridin kalIIigiEibelirtmektedir ve Wi ise çelik seridin genisligini belirtmektedir. Tablo 3'ün birinci sütununda T mukavemeti ve toklugu haddeleme yönünün enine olan bir yönde belirlenen bir numune gösterilmektedir. Sondaki L harfi, mukavemeti ve toklugu haddeleme yönünün enine olan bir belirlenen bir numuneyi belirmektedir. TABLO 1. TEST BILESIMI anal C SI MN P S AL NB V CU CR NI N M0 TI CA Ti+Nb+V örnek numune T_f T_c Th Wi örnek TABLO 3. MUKAVEMET VE TOKLUK ÖZELLIKLERI numune RP02 fark ChV- ChV- ChV- Th RP02 RM (T-L)/ L A5 20 40 60 örnegin Tablolar 2 ve 3, dogrudan menevisleme düsük bir lelakIiEta (50°C) gerçeklestirildigi zaman, darbe mukavemeti degerlerinin iyi oldugu ve mukavemetin izotropik olarak yüksek oldugunu göstermektedir. Tablo 3'ten görülebilecegi üzere bulusa göre çeliklerin akma mukavemeti 635 - 829 MPa'dE KlEIIB1adan sonra (A5) uzama yüzdesi en az %12'dir ve tipik olarak en az %15'dir. Çeliklerin akma oranlîaakma mukavemeti/klima mukavemeti) yaklasüZJOIarak O.8-0.95'dir. AyrlEla Tablolar 1 ila 3'teki sonuçlardan, çelik seridin makine yönünde ve çapraz makine yönünde çelik seridin akma mukavemeti degerlerinin, örnekler 3, 4, 6, 7, 9, 11 ve 12'de birbirlerinden önemli ölçüde degismedigi çlKlarliâbilmektedir. Makine yönündeki akma mukavemeti neredeyse çapraz makine yönündeki akma mukavemeti kadar yüksektir, mukavemetlerin 0ran|:l TR TR TR TR TR TR TR