TARIFNAME BASLATICI GAZ YAYI Bulusun ilqiIi oldugu teknik alan: Bulus, çalismasi için gereken gazi kendi içerisindeki bir haznesinde bulunduran, kullanilmaya baslayacagi anda patlama diskini pim veya igne araciligiyla delerek gazi serbest birakan bir mekanizma içeren bir gaz yayi ile ilgilidir. Bulus, içerisinde yüksek basinçli gaz bulunduran, biri güvenlik, digeri islevsel kullanim için yerlestirilmis iki adet patlama diski ve dolumun yapilabilmesi için dolum arayüzü bulunan basinçli gaz tankini ve bir eyleyici yardimiyla pim veya ignenin yataklanip itilmesini saglayan mekanizmayi içeren baslatici gaz yayi ile ilgilidir. Teknigin bilinen durumu: Klasik çelik yay ve poliüretan yaylar yerine, gaz basinci ile itme saglayan sistemlere gazli yay denilmektedir. Gazli yay, kapali bir gövde içerisine yerlestirilmis, hareketli bir mil ve sizdirmazlik elemanlarindan olusmaktadir ve içerisinde azot gazi bulunmaktadir. Gazli yaylarda genellikle azot gazi, belirli bir basinca erisinceye kadar silindir içine doldurulmaktadir. Gaz basinci mil üzerinde etki yapmakta ve meydana çikan kuvvet, mili baslangiç kuvvetine esit oluncaya kadar disariya itmektedir. Mil, silindir içerisine itildiginde haznede bulunan gazi sikistirarak ve hacmini azaltarak kuvveti artirmaktadir. Gazli yaylar tipki siradan mekanik yaylar gibi davranirlar, fakat buna karsilik ön yüklemeye gerek duymazlar. Gazli yaylar genellikle Sönümleme sistemlerinde kullanilmaktadir. Ancak burada basincin kontrolsüz artmasi durumunda bazi sorunlarla karsilasilmaktadir. Bu sebeple basincin kontrolsüz bir sekilde artmasi durumunda güvenlik amaçli kullanilan vanalar gazli yaylarda kullanilmaktadir. Sönümleme ve pnömatik sistemlerde kullanilan çesitli amaçlara yönelik gazli yay sistemleri gelistirilmektedir. Ancak bu sistemler ek kuvvet üretme gibi özellikleri bulunmayan Sönümleme amaciyla kullanilan sistemlerdir. incelenmistir. Basvuruya konu edilen bulusun özet kisminda "Sekillendirme ekipmanlarina yönelik bir gazli yay olup, ileri açilmis ve geri çekilmis pozisyonlar arasinda ileri geri hareket için bir silindir içerisine en azindan kismen alinan bir piston içerir ve piston ile silindir arasinda yer alan ve pistonun ileri geri hareketinin en azindan bir kismi boyunca birinci ve ikinci basinç hazneleri ile akiskan irtibatli olan bir kisma kanali içerir. Kisma kanali, pistonu önceden belirlenmis bir hizda yavaslatmak üzere pistonun ileri açilmis pozisyonuna geri dönüsüyle birlikte degisecek bir sekilde, içerisinden geçen gaz akisini en azindan kismen kisitlamak üzere kanalin bir uzunlugu ile degisen degisken bir enkesit alanina sahiptir" bilgileri yer almaktadir. incelenmistir. Basvuruya konu edilen bulusun özet kisminda "Eksenel olarak uzanan bir yan duvari olan bir mahfaza, bir açik uç ve açik uçtan ve basinç altinda bir gaz almak için kismen duvarlari bulunan bir basinç bölmesinden belirli bir mesafede konumlandirilan bir kapali uç ve kayar sekilde mahfaza içine alinan ve uzatilmis ve geri çekilmis konumlar arasinda ileri-geri hareket yapan bir piston kolu içeren bir gazli amortisördür. Piston kolu çevresinde kayar sekilde tasinan ve normalde eksenel olarak mahfazadan disari dogru çikinti yapan bir basinç tahliye bilezigi, basinç bölmesindeki basinçli gazin gazli amortisör disina kaçmasina izin vermek amaciyla bir asiri basinç tahliye yolunu açmak için piston kolunun bir kismini hareket ettirmek üzere piston kolunun bir mesafe asimi kosulu sirasinda eksenel olarak içeri dogru hareket ettirilebilir" bilgileri yer almaktadir. Teknigin bilinen durumunda bulunan "US10124642B2" numarali patent dosyasi incelenmistir. Basvuruya konu edilen bulusta, temel olarak iki bölmeden olusan bir gaz yayindan bahsedilmektedir. Bu bulusta basincin kontrolsüz bir sekilde artmasi durumunda güvenlik amaçli kullanilan bir patlama diski basinçli gazi tahliye etmektedir. Dolum ara yüzündeki tasarim ile arada olusturulmus bir tampon bölgeye dolum yapilmakta ve sistemin montajinin yapilmasina müteakip, bu tampon bölgeden islevsel kisma gaz basinci verilerek islevsel hale getirilmektedir. Bu bulusun kuvvet üretebilme özelligi ve yetenegi bulunmamaktadir. Teknigin bilinen durumunda bulunan "GBZ188698A" numarali patent dosyasi incelenmistir. Basvuruya konu edilen bulusta, bir gaz yayi ünitesinden bahsedilmektedir. Bu bulus basincin kontrolsüz bir sekilde artmasi durumunda güvenlik amaçli kullanilan bir patlama diski basinçli gazi tahliye etmektedir. Basinçli gazi piston yapisinin bir tarafinda hapsederek kuvvet üretilmesini saglamaktadir. Bu bulusun kuvvet üretebilme özelligi bulunmasina karsin, standart bir gazli yay ile ayni sekilde, önden basinçlandirilmis bir gaz kullanarak üretmektedir. Teknigin bilinen durumunda bulunan "CN106314331A" numarali patent dosyasi incelenmistir. Basvuruya konu edilen bulusta, pnömatik ve hidrolik eklem etkili otomobil tamponundan bahsedilmektedir. Bu sistem hem sivi hem de gaz malzemeleri piston silindir yapisi içerisinde farkli basinç seviyelerinde gazin sikistirilip, sivinin tahliye edilmesi ile sönümleme yapmakta ve çarpismalarda çarpmanin etkisini zayiflatmaya yönelik bir çözüm sunarak tasarim amaci da olan güvenlik önlemi görevini görmektedir. Ayrica bu sistem çarpmanin oldugu zaman kullanilacak sekilde tasarlandigi için yani gerekli oldugu zaman islevsel hale gelmektedir. Bu bulus sönümleyici görevi görmektedir. Istenilen bir zamanda gaz yayi gibi kuvvet olusturmak gibi bir özelligi bulunmamaktadir. Teknigin bilinen durumunda kullanilan gaz yaylarinda basinçli gaz, silindir içerisinde gaz yayi islevselken depolanip kuvvet saglamak için kullanilmaktadir. Ya da basinçli gaz baska bir kaynaktan borular vasitasiyla gaz yayina tasinarak kullanilmaktadir. Teknigin bilinen durumunda kullanilan gazli yaylarda kullanilan sizdirmazlik bilesenlerinin üretimden kaynakli getirdigi belirsizliklerden dolayi depolama ömrünün belirlenmesinde zorluklar bulunmaktadir. Sonuç olarak yukarida anlatilan olumsuzluklardan dolayi ve mevcut çözümlerin konu hakkindaki yetersizligi nedeniyle ilgili teknik alanda bir gelistirme yapilmasi gerekli kilinmistir. Bulusun amaci: Bulusun en önemli amaci, lineer hareket sistemlerinde kimi zaman eyleyici görevi gören kimi zaman da sönümleyici olarak kullanilmasidir. Bu sayede ek kuvvet olusturabilen bir eyleyici olarak kullanilabilen bir gazli yay elde edilmektedir. islevsel hale geldikten sonra gaz yayi olarak kullanilabilir. Bulusun asil amaci, istenildigi zaman basinçli gaz yardimiyla kuvvet üretmek iken, gaz haznesi hidrolik bir bilesenle doldurularak ve piston üzerinde akis kontrollü kanallar olusturularak sönümleme özelligi kazandirilabilmesidir. Bulusun bir diger önemli amaci, kullanacagi gazi kendi içinde tutacagi için boru vb. elemanlar olmadan kullanilabilmesidir. Bu özelligi ile montaj vb. islemlerde kullanimini kolaylastiracaktir. Bulusun bir diger amaci borulama tertibatina ihtiyaç duymamasidir. Bu sayede basinç kontrol sistemi olmadan kullanilabilmesi (tek basina kullanilabilmesi) açisindan da beslemeli gaz yaylarindan avantajli olacaktir. Bulusun amaçlarindan bir digeri islevsel kullanilabilmesi için ihtiyaci olan basinçli gazi kendi içerisindeki kapali bir hacimde depolamasidir. Bu sayede, istenildigi zaman islevsel hale getirilerek kullanilabilmesi açisindan bulus diger gazli yaylardan daha güvenilir olmaktadir. Bulusun amaçlarindan bir digeri de güvenlik amaçli önlem bulundurmasidir. Bulusun bir baska amaci sizdirmazlik performansi ile kullanim öncesi uzun depolama ömrüne sahip olmasidir. Bulusun bir baska amaci kullanilan gaz miktarini daha iyi koruyarak daha uzun bir süre kullanima hazir tutulabilmesidir. Bulusun bir diger amaci, kuvvet uygulama amaciyla kullanildigi için tetikleyici bir sinyal üreteci ile pilot firlatma koltugu, asansör fren sistemleri gibi acil durumlarda kullanilabilecek bir eyleyici görevi görebilmesidir. Ayrica açilir kanat sistemlerinde kanadin açilmasi gerektiginde islevsel hale getirilerek de kullanilabilmektedir. Bulusun bir baska amaci kullanilan sizdirmazlik elemanlari depolama süresince basinç altinda kalmayacagi için gaz kaçagina sebebiyet vermeyecek ve bu sekilde uzun bir depolama ömrüne sahip olmasidir. Bir yandan da kullanildigi uygulamada islevsel kullanim öncesinde sürekli yük uygulayan bir eleman olmayacagi için uygulamada kullanilan diger elemanlarin yük altinda olmasinin önüne geçilmis olacaktir. Bulusun amaçlarindan bir baskasi istenildigi zaman islevsellik kazanmasi özelligi ile önden doldurulmus gaz yaylarindan farklilasarak montaj yapacak personelin islemleri sirasinda kuvvet olusturmayarak daha güvenli bir ortamda çalismasina da imkân saglamasidir. Bulusun amaçlarindan bir digeri kullanilan konstrüksiyon ile gazin sizma orani üretimden bagimsiz bir hale getirilmesidir. Sizdirmazlik elemanlari, bulus islevsel degilken basinçli gaz ile temas halinde olmadigi için herhangi bir sizmaya sebebiyet vermemektedir. Bu nedenle bulus uzun bir depolama süreci sonunda performans kaybi yasamadan kullanilabilmektedir. Bulusun yapisal ve karakteristik özellikleri ve tüm avantajlari asagida verilen sekiller ve bu sekillere atif yapilmak suretiyle yazilan detayli açiklama sayesinde daha net olarak anlasilacaktir. Bu nedenle degerlendirmenin de bu sekiller ve detayli açiklama göz önüne alinarak yapilmasi gerekmektedir. Sekillerin açiklamasi: SEKIL -1; Bulus konusu baslatici gaz yayinin izometrik görüntüsünü veren çizimdir. SEKIL -2; Bulus konusu baslatici gaz yayinin yan görüntüsünü veren çizimdir. SEKIL -3; Bulus konusu baslatici gaz yayinin yan kesit görüntüsünü veren çizimdir. SEKIL -4; Bulus konusu baslatici gaz yayinin kesit detay görüntüsünü veren çizimdir. Referans numaralari: 101. Gaz Haznesi 102. Yüksek Basinçli Gaz Haznesi 103. Hacim 104. Piston Arkasindaki Hacim 1. Patlama Diski 2. Adaptör Parça 3. Güvenlik Patlama Diskli Ara Yüz 4. Dolum Portu . Delme Pimi 6. Yatak Gövdesi 7. Piro Teknik Atesleyici 8. C-Pim 9. Halka Conta . Rulman 11. Setskur 12. Piston 13. Silindir Kapagi 14. Kayar Yataklama Seridi Bulusun açiklamasi: Bulus temel olarak çalismasi için gereken gazi kendi içerisindeki bir gaz haznesinde (101) bulunduran bir gaz yayi ve/veya tek yönlü çalisan pnömatik pistondur. Kullanilmaya baslayacagi anda islevsel patlatma diski (1), delme pimi (5) araciligiyla delerek gaz haznesindeki (101) gazin serbest birakan bir mekanizma kullanmaktadir. Bu özelligi sebebiyle normal gaz yaylarinda büyük bir problem olan sizdirmazlik problemi ortadan kalkmakta ve uzun yillar süren depolama fazi sonunda performans kaybi yasamadan çalisabilmektedir. Bulus konusu gazli yay, gaz kaynagini kendi içinde bulundurmasi sebebiyle ise boru baglantisi gerektirmeyen tek kullanimlik tek yönlü çalisan pnömatik piston olarak da nitelendirilebilir. Bulus konusu gazli yay temel olarak iki ana bilesenden olusmaktadir. Birinci bilesen, içerisinde yüksek basinçli gaz bulunduran, biri güvenlik, digeri islevsel kullanim için yerlestirilmis iki adet patlama diski (1) ve gaz dolumunun yapilabilmesi için güvenlik patlama diskli ara yüz (3) bulunan basinçli gaz haznesi (101) içeren tanktir. Bu bilesen sistemde piston olarak da görev görebilir yataklamanin yapildigi dis yatak gövdesi (6) de bulunmaktadir. Ikinci bilesen ise piroteknik atesleyici (7) gibi bir eyleyici yardimiyla delme pimini (5) yataklanip itilmesini saglayan düzenektir. Bu bilesen de sistemde piston olarak veya dis yatak gövdesi (6) görevi görebilir. Bulus genel olarak kendi gazini kendi içinde hapseden ve istenildigi zaman gazini serbest birakarak kullanilan bir gaz yayidir. islevsel patlama diski (1) çesitli adaptör parçalarla (2) boru seklindeki pistona (12) kapak görevi görecek sekilde kaynakla bütünlenerek gaz haznesini (101) gaz tankina çevirmektedir. Bu gaz haznesinin (101) basinçli gaz ile dolum yapilabilmesi için bir adet dolum portu (4), depolanan gaz haznesindeki (101) gazin herhangi bir sebepten dolayi istenilen basinçtan yüksek olmasi durumunda gaz haznesi (101) içerisindeki gazi güvenli bir sekilde tahliye edebilmek için bir güvenlik patlama diskli ara yüz (3) bulunmaktadir. Piston titresim ve çesitli ivme yükleri altinda konumunu koruyabilmek için birkaç adet C-pim (8) kullanilarak yatak gövdesine (6) sabitlenmistir. islevsel patlama diskini (1) delmek üzere kullanilacak olan delme pimi (5) ayni sebeple bir adet C-pim (8) kullanilarak yatak gövdesine (6) sabitlenmis durumdadir. Bulusta delme pimini (5) islevsel patlama diskine (1)yönlendirmek için çesitli eyleyicilerin kullanilmasi mümkündür. Burada bahsi geçen tasarimda. piro teknik atesleyici (7) kullanilmaktadir. Yatak gövdesi (6) içerisinde islevsel konuma getirilirken gaz kaçaklarini azaltmak için O-halka contalar (9) bulunmaktadir. Yanal yükler altinda islevselliginin korunabilmesi için ise kayar yataklama seritleri (14) kullanilmaktadir. Bulusun montajinda kullanilmak üzere yatak gövdesinde (6) setskur (11) ile tutturulan dana gözü rulman (10) ve yatak gövdesinde (6) kama yolu bulunmaktadir. Ayrica yatak gövdesinin sonunda pistonu (12) ikinci bir noktadan yataklayarak düzgün çalismasini saglamak ve islevsel hale getirildiginde pistonun (12) yatak gövdesindeki (6) konumunu korumasi için kullanilan silindir kapagi (13) bulunmaktadir. Bulusun çalima prensibi ise su sekildedir. Piro teknik atesleyicinin (7) elektrik sinyali ile ateslenmesi sonucunda olusan gaz yüksek basinçli gaz haznesinde (102) yüksek basinçli gaz olusturmaktadir. Bu gazin olusturdugu kuvvet ile delme pimi (5), C-pimini (8) yirtip, daha sonra islevsel patlama diskini (1) delecektir. Islevsel patlama diskinin (1) delinmesiyle gaz haznesi (101) içerisinde depolanan basinçli gaz serbest birakilarak hacme (103) dogru akacaktir. Pistonun (12) arkasi serbest birakilan gaz ile dolarken olusan kuvvet ile pistonu (12) tutan C-pimler (8) yirtilacak ve piston (12) gaz yayi islevini yapmaya baslayacaktir. Bulusun gaz kaynagini kendi yapisal parçalarindan biri olan piston (12) içerisinde depolamasi sebebi ile benzeri olarak degerlendirilebilecek sistemlerden çok daha kompakt bir çözüm sunmaktadir. Hedef iç hacmin artirilmasi ve/veya agirlik azaltilmasi seklindedir. Piston (12) yapisinin basinçli gaz kaynagi olarak tutulmasi ise depolama amaçlidir. Bu sayede kendi kuvvetini olusturabilmektedir. Piston (12) baglantilarinda elastomer malzeme kullanilmayacak sekilde bir tasarim yapilmakta bunun yerine kaynakli baglanti kullanilarak elastomer yapilarda gerçeklesen difüzyon ve çözünme ile gaz tasinmasi problemi yalnizca metal malzeme üzerinde gerçeklesen difüzyon ile sizma seviyesine kadar indirgenerek gaz sizdirmazlik seviyesinde kademe seviyelerinde azaltilmaktadir. Bu durum da kullanim öncesi depolama ömrünü oldukça uzatmakta ve bulusun güvenilirligini arttirmaktadir. Tek kullanimlik olarak planlanan bulus konusu gaz yayi uzun süreli kullanilmasi gereken bir durumda kalmasi durumunda ise elastomerler halka contalarin (9) izin verdigi sürelerde güvenli bir sekilde kullanilabilmektedir. Bulus konusu gaz yayi gerektigi anda islevsel hale getirilebilecek bir tasarimla yüksek basinçli gaz kullanarak yüksek kuvvet olusturma problemini çözmektedir. Bu gazi oldukça küçük bir hacim içerisinde depolayarak yapmasi ve bunu yaparken benzer diger sistemlerde olan basinç düzenleyici olmadan yapmaktadir. Gerekli oldugu düsünülen basinç degerinde dolum yapilarak ayni ürünün genis bir kuvvet araliginda çalismasi da mümkündür. Basinç düzenleyici kullanmayan önden doldurulmus gaz yaylari gibi sistemlerde olan zaman içindeki gaz kaçaklari sebebi ile islevsellik kaybi problemini de çözmektedir. Bulusta bulunana ve sekil-3'te gösterilen piston arkasindaki hacim (104), atmosfere açik veya kapali olarak tasarlanabilmektedir. Bu piston arkasindaki hacim (104), piston (12) deplasmani sirasinda içindeki gazi sikistirarak sok etkilerini azaltmada kullanilabilmekte veya küçük delikler vasitasiyla sönümleme yapilabilmektedir. Standart gazli yaylarda kullanilan sizdirmazlik bilesenlerinin üretimden kaynakli getirdigi belirsizliklerden dolayi depolama ömrünün belirlenmesinde zorluklar bulunmaktadir. Bu bulus konusu gaz yayinda kullanilan konstrüksiyon ile gazin sizma orani üretimden bagimsiz bir hale getirilmistir. Conta halka (9), bulus islevsel degilken basinçli gaz ile temas halinde olmadigi için herhangi bir sizmaya sebebiyet vermemektedir. Bu nedenle bulus konusu gaz yayi uzun bir depolama süreci sonunda performans kaybi yasamadan kullanilabilecektir. Bulus konusu gaz yayinin islevsel kullanilabilmesi için ihtiyaci olan basinçli gazi kendi içerisindeki kapali durumdaki gaz haznesinde (101) depolamasi ve ayni zamanda borulama tertibatina ihtiyaç duymamasi sebebiyle, istenildigi zaman islevsel hale getirilerek kullanilabilmesi açisindan diger gaz yaylarindan daha güvenilir olmaktadir. Bulus konusu gaz yayinda, azami olarak planlanan basinçta çalisan patlama diski (1) kullanimi ile bulus islevsel hale gelmeden (kuvvet üretmeden) basinçli gazinin disari çikmasi için bir güvenlik patlama diskli ara yüz (3) kullanmaktadir. islevsel patlama diski (1) kullanimi ile istenildigi zaman patlatma diski (1) delinerek basinçli gaz piston (12) yapisi içerisine geçirilerek bulus islevsel hale getirilebilmektedir. Basinçli gaz ve piston (12) silindir yapisi kullanarak gaz yaylari ile benzer bir kuvvet olusturmaktadir. Bulus konusu gaz yayinda kullanilan elastomer elemanlar bulus islevsel hale gelmeden önce (kuvvet üretmeden) basinçli gaz ile temas etmemektedir. Bu sebeple uzun depolama ömrü sunmaktadir. Bulus konusu gaz yayi, kuvvet uygulama amaciyla kullanildigi için tetikleyici bir sinyal üreteci ile pilot firlatma koltugu, asansör fren sistemleri gibi acil durumlarda kullanilabilecek bir eyleyici görevi görebilmektedir. Açilir kanat sistemlerinde kanadin açilmasi gerektiginde islevsel hale getirilerek de kullanilabilmektedir. TR TR TR TR TR TR