TARIFNAME BIR MAÇA MEKANI ZMASI Bulusun Konusu Bulus, plastik enjeksiyon kaliplama teknigi ile üretilen, özellikle bagaj kapagi vb. zor kaliplanabilir yapiya sahip otomotiv parçalarinin ters açilardan kurtularak rahatlikla kaliptan ayrilmasi ve enjeksiyon basinçindan dolayi maçanin kaymasinin önlemesi amaciyla kullanilan kilitleme/limitleme mekanizmalarina duyulan ihtiyacin ortadan kaldirilmasi amaçiyla gelistirilen bir maça mekanizmasina iliskindir. Teknigin Bilinen Durumu Plastik parçalarin üretimi için günümüzde kullanilan en verimli üretim yöntemi plastik enjeksiyon prosesidir. Enjeksiyon ve plastik malzeme teknolojisindeki gelismeler, plastik malzemelerin otomotiv endüstrisinde yaygin olarak küllanilmasina ve dolayisiyla otomotiv üzerindeki plastik parça oraninin artmasina olanak tanimistir. Bahsi geçen parçalar arasinda bagaj kapagi, çamurlük, tampon gibi parçalar yer almaktadir. Plastik enjeksiyon kaliplarinda en az bir veya daha fazla kalip ayrim çizgisi olarak tanimlanan alt ve üst kalip yarimlarinin açilip kapandigi, açilma düzlemi üzerinde meydana gelen çizgiler bulunmaktadir. Parçanin iç bölgesindeki, kalibin açilma dogrultusuna dik olan detaylar kalibin açilmasina veya itiçiyle parçanin kaliptan atilmasina engel olmaktadir. Bu nedenle maça adi verilen hareketli aparatlar kullanilmaktadir. Teknikte bulunan sistemler otomotiv endüstrisinde özellikle yapisi itibariyla zor kaliplanabilir yapiya sahip parçalarin üretiminde veya tek kalipla imalatinin saglanmasinda yetersiz kalmaktadir. Bahsi geçen sistemlerde parça imalatinda sikinti yasanmasinin. yani sira kalibin. maça sisteminde kirilmalar meydana gelmektedir. Mevcut sistemlerdeki bir diger problem kaliplama asamasinda enjeksiyon basincindan dolayi maça mekanizmasinin kaymasidir. Bu sorun parça kalitesinin olumsuz etkilenmesine sebep olmaktadir. Bahsi geçen soruna çözüm olarak sistemlerde genellikle mekanizmanin hareketini kisitlayaçak bir kilitleme/limitleme mekanizmasi kullanilmaktadir. Kilitleme mekanizmalari sistem içerisinde alan kaplayarak diger unsurlarin çalismasini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Ayrica kilitleme mekanizmalarinin enjeksiyon basinçi karsisinda yetersiz kalabilecegi düsünülmektedir. Otomotiv endüstrisinde ve özellikle bagaj kapagina iliskin kaliplanß. prosesinde karsilasilan. bir diger sorun. bagajin görünür yüzeyinde yer alan derin ve kaVisli alanin rahatlikla kaliptan çikartilamamasidir. Söz konusu sistemlerde genellikle maça mekanizmasi hareketli/erkek çelige yerlestirilmis olup, kalip açildiktan sonra maçanin hareketiyle kalip seklindeki yapi serbest kalmakta ve parça kaliptan çikarilmaktadir. Bagaj kapagi yüzeylerinde yer alan karmasik yapilar veya ters açilar göz önünde bulundurularak, görünür yüzeyde yer alan derin ve kaVisli alanin ters açidan kurtulmasi ve rahatlikla kaliptan çikarilmasi için gelistirilen bir çözüme duyulan ihtiyaç devam etmektedir. Geleneksel sistemlerde bulunan bir diger teknik sorun ise sabit tarafta meydana gelen inçe çelik olusumu ve buna bagli olarak kisa sürede disi çeligin degistirilmesinin gerekmesidir. Dolayisiyla, maliyet artmaktadir. Teknikte plastik enjeksiyon proseslerinde kullanilmak üzere gelistirilen maça mekanizmalarini konu alan dokümanlar bulunmaktadir. Teknigin bilinen durumuna örnek olarak CN204525975U numarali faydali model dokümani verilebilir. Söz konusu faydali model dokümanina konu bulusta, parçada yer alan kavisli kismin çikartilmasi için döner ve hareketli maça sisteminden faydalanilmaktadir. Dokümana konu kalip bagaj kapagi parçasi için gelistirilmistir. Erkek/hareketli çelige yerlestirilmis hidrolik sistemle çalisan. bu maça kalip açildiktan sonra terste kalan kisimdan kurtulmakta ve parçayi serbest birakmaktadir; Bir diger` deyisle, kalip açildiginda. parça hareketli tarafta kalmaktadir. Bahsedilen sistemde enjeksiyon sirasinda döner maçanin dönmesinin engellenmesi amaciyla maçanin hemen üst konumunda yardimci destek blogu yer almaktadir. Ayrica dokümana konu mekanizmada hidrolik sistem dik olarak konumlandirilmis olup, hidrolik silindirin pistonu asagi itmesiyle maça kendi ekseni etrafinda dönmeye baslamaktadir. Söz konusu dokümanda parçanin görünür yüzeyinin hareketli/erkek çelikte, arka yüzeyinin ise sabit/disi çelikte olmasi sebebiyle, dokümana konu sistemin görünür yüzeyde yer alan derin kavisli yapinin ters açidan kurtulmasi ve kaliptan rahatlikla çikarilmasi açisindan dezavantaj yaratacagi düsünülmektedir. Teknigin bilinen durumuna bir diger örnek olarak CN10343409OA numarali patent dokümani verilebilir. Bahsedilen doküman bir enjeksiyon kalibinin döner maça çekicisini açiklamakta olup, söz konusu maça çekici, maçayi yumusak bir sekilde çekmek ve ürünü kaliptan çikarmak için bir mekanizmayi açiklamaktadir. Dokümana konu sistemde enjeksiyon basinci karsisinda mekanizmanin geri kaçmamasi için bir kilitleme mekanizmasi yer almaktadir. Bunun yani sira dokümanda, kalip tasarimlarinda, a) sogutma kanali, b) ince çelik olusumu, c) enjeksiyon basinci ile mekanizmalarin esnememesi ve geri gelmemesi, d) sicak yolluk sisteminin yerlesimi için yeterli alan olmasi, e) kalip kapali ve ENJ makinesi kapama kuvveti karsisinda mekanizmanin çalisabilen bir tasarim olmasi beklentilerinden birinin karsilanmasi için ek bir mekanizma kurgusu tasarlanmistir. Dl numarali dokümana konu sistem özellikle bahsedilen a,b ve d konularina karsi negatif etki olusturmaktadir. Teknigin bilinen durumuna örnek olarak ayrica CNllOllö477A, dokümanlari verilebilir. CN110116477A numarali patent dokümaninda yag dolum portu için, CN207240758U' numarali faydali model dokümaninda ise yakit kapagi için tasarlanan döner maça mekanizmalari açiklanmaktadir. Bahsi geçen dokümanlara konu parçalar bagaj kapagi gibi kaliplama prosesi ile imalati zor olan parçalardan farkli bir yapiya sahiptir. Bagaj kapagi parçasinda terste kalan açi disi kalibin hareketini kisitlamaktadir. Ancak bahsi geçen dokümanlara konu örneklerde disi kalip rahatlikla hareket edebilmektedir. Buradaki sorun parçanin erkek çelikten alinamamasi oldugu için kalip açildiktan sonra hidrolik mekanizma rol oynamaktadir. Buna ek olarak söz konusu dokümanlarda kaliplama asamasinda enjeksiyon basincindan dolayi döner maça mekanizmasinin kaymasi gibi bir sorun bulunmaktadir; Bu sorun. parçanin. kalitesini olumsuz yönde etkileyeceginden mekanizmanin hareketini kisitlayacak bir kilitleme/limitleme yapisinin kullanimini gerektirmektedir. TR2004/O3155 numarali faydali model dokümani plastik enjeksiyon kaliplarinda üretilecek parçalarin iç yüzeyinde çesitli bosluklar, kademeler ve delikler olusturmak için gelistirilen yeni bir maçaya iliskindir. Bahsedilen dokümana konu maça yapilandirmasinda,terste kalan açilardan kurtulmak ve gerekli delik seklini bozmadan kalibin açilmasiyla beraber kademeli bir maça hareketi gözlemlenmektedir. Söz konusu maça yapilandirmasinin mekanik bir hareketle çalismasinin asinmalara sebep olabilecegi düsünülmektedir. Bunun yani sira, dokümana kon terste kalan açilardan kurtulmak adina tasarlanan maça mekanizmasi birden çok bilesen içermektedir. Bu durum kalipta çesitli arizalara sebep olabilmekte ve dolayisiyla maliyet artisi meydana gelmektedir. CN214395232U numarali faydali model dokümani döner bir maça çekme enjeksiyon kalibini açiklamaktadir. Söz konusu dokümanda mekanizmanin çalisabilmesi için öncelikle kalibin açilmasi ilk hareketin tamamlandiktan sonra silindir ile hareketin saglandigi görülmektedir. Dolayisiyla, kalip açilmadan mekanizma çalismamaktadir. CN209616249U' numarali faydali model dokümani kayar` bloklu döner* maça çekme mekanizmasini açiklamaktadir. Söz konusu doküman enjeksiyon mekanizmasi karsisinda bir kilitleme mekanizmasi kullanimini gerektirmektedir. Yukarida bahsedilen dokümanlarda plastik enjeksiyon kaliplama teknigi ile üretilen, otomotiV' endüstrisinde bagaj kapagi gibi zor kaliplanabilir yapiya sahip parçalarin ters açidan kurtulmasi ve kaliptan rahatlikla çikarilmasi için bir gelistirme sunulmamaktadir. Dolayisiyla, teknikteki dezavantajlarin giderilmesi amaçiyla özellikle bagaj kapagi Vb. otomotiV parçalarinin kaliplama proseslerinin kolaylastirilarak tek kalipla imalatin saglanmasi için enjeksiyon basinçina karsi kaymayan ve bir kilitleme mekanizmasi kullanimini gerektirmeyen bir maça mekanizmasi gelistirilmistir. Bulusun Detayli Açiklamasi Bulus, plastik enjeksiyon kaliplama yöntemi ile üretilen otomotiv parçalarinin kaliplama proseslerinin kolaylastirilmasi ve yapisi itibariyla zor kaliplanabilir parçalarin tek kalipla imalatinin yapilmasi için gelistirilen bir maça mekanizmasina iliskindir. Bulusun bir amaci, kaliplama prosesinde parçalarin ters açidan kurtularak rahatlikla kaliptan ayrilmasinin saglanmasidir. Bulusun bir diger amaci, plastik enjeksiyon prosesinde özellikle bagaj kapagi parçasinin görünür yüzeyinde yer alan derin ve kaVisli ters yüzeyin sabit kaliptan (disi kaliptan) rahatça ayrilmasinin saglanmasidir. Bulusun bir diger amaci, enjeksiyon basincindan kaynaklanan maça mekanizmasinin kaymasinin önlenmesi için bir kilitleme/limitleme yapisina duyulan gerekliligin ortadan kaldirilmasi ve kendi kendine kilitlenebilen bir maça mekanizmasinin gelistirilmesidir. Bulusun bir diger amaci ise, enjeksiyon kaliplama prosesinde kalip açilmadan çalisabilen bir maça mekanizmasinin gelistirilmesidir. Bulus, otomotiv endüstrisinde enjeksiyon kaliplama prosesinde kullanilmak üzere gelistirilen bir maça mekanizmasi olup, en genel haliyle; sabit kalipta yer almak üzere bir hareketli maça (l), kalip kapali iken, enjeksiyonun uygulanmasi sirasinda bahsi geçen hareketli maçanin (l) hareketini kisitlayan, enjeksiyon islemi sonrasinda hareketli maça (1) ile birlikte hareket ederek maçanin (1) kendi ekseni etrafinda dönmesini saglayan, maça (l) üzerinde yer alan ve maçanin (l) yerlesmesi için bir açikligi haiz bir tirnak yapili plaka (2), bahsedilen tirnak yapili plakaya (2) bagli, plaka (2) ile ayni eksende hareket ederek, plakanin (2) ve maçanin (1) kendi ekseni etrafinda dönüs hareketini saglayan bir hidrolik sistem içermektedir. Bulusa. konu maça. mekanizmasi sayesinde plastik enjeksiyon yöntemiyle yapisi itibariyla zor kaliplanabilen bir yapiya sahip ve buna istinaden tek kalipla. imalati saglanamayan otomotiv parçalari, enjeksiyon kalipla üretilebilmektedir. Bulusa konu maça mekanizmasina ait sematik görünümler Sekil- 1 ila Sekil-lO'da verilmektedir. Bahsi geçen sekillerde hareketli (döner) maça(l), tirnak yapili plaka (2), hidrolik sistem/hidrolik silindir (3), hareketli çelik (4) ve parça (5) gösterilmektedir. Söz konusu sekillerde daha detayli olarak enjeksiyon kaliplama prosesi esnasinda, hidrolik silindirin (3) ve dolayisiyla tirnak yapili plakanin (2) ileri ve geri konumda oldugu asamalar gösterilmektedir. Bulusa konu maça mekanizmasi sabit kalipta yer almakta olup, özellikle bagaj kapisi parçasinin görünür yüzeyinde yer alan derin ve kaVisli ters yüzeyin sabit kaliptan rahatlikla ayrilmasini saglamaktadir. Ters açida kalan kisim, bagaj kapaginin ergonomik bir sekilde tutulmasini saglayacak sekilde gelistirilmistir. Genellikle kalip açildiginda parçanin, hareketli çelikte (4) kalabilmesi gerekmektedir. Bu parçada da enjeksiyon tamamlandiktan sonra henüz kalip açilmadan hareketli maçanin (l) hareketi sayesinde genis ters yüzey bosa çikmaktadir. Maçanin (1) kendi ekseninde belirli bir oranda dönmesiyle sabit kalip plastik parçadan (5) kurtulmakta ve hareketli çeligin (4) geri hareketini kisitlamamaktadir. Bulusta kullanilan parça seklinin herhangi bir delik veya bosluk içermemesi avantaj saglamaktadir. Bulusa konu maça mekanizmasi ile, teknikte bilinen mekanizmalarda enjeksiyon basinçindan dolayi kaymanin önlemesi amaciyla kullanilan kilitleme/limitleme mekanizmalarina duyulan ihtiyaç ortadan kaldirilmaktadir. Bulusa konu maça mekanizmasinda ek bir kilitleme yapisina gerek duyulmamaktadir. Söz konusu maça mekanizmasinda, maçanin dönmesini saglayan tirnak yapili üst plaka (2) ile kalip kapali halde iken ve enjeksiyon uygulanirken hareketli maçanin (l) hareketi, ek bir kilitleme mekanizmasina gerek olmaksizin kisitlanmis olmaktadir. Enjeksiyon tamamlandiktan sonra hidrolik maçanin (l) yardimiyla tirnakli üst plaka (2) hareket etmekte ve hareketli maça (l) tirnak yapili plaka (2) sayesinde kendi ekseni etrafinda dönmektedir. Böylece ters açidan kurtulmakta ve kalip açilmaktadir. Bir diger deyisle, bulusa. konu maça. mekanizmasi sayesinde kilitleme yapisina gerek duymadan kalite standartlarina uygun ürün ortaya konulabilmektedir. Bulusa konu maça mekanizmasini, teknikte yer alan maça mekanizmalarindan ayiran bir diger önemli özellik maça mekanizmasinin sabit kalipta yer almasidir. Bagaj kapagi parçasinin görünür yüzeyine karsilik gelen arka yüzeyinde de karmasik yapilar mevcuttur. Bu yapilarda da ters açilarin mevcut olmasi sebebiyle ters açili (underçut) maçalar ve parçayi kaliptan itebilmek için itiçiler kullanilmaktadir. Bu sebeple bu mekanizma hareketli kalip tarafina yerlestirilememektedir. Bu durumun sebebi iki yüzeyde de kisitlayiçi yapilarin olmasidir. Bagaj kapagi parçasinin görünür yüzeyindeki ters açili alanin tek tip olmasi sebebiyle ilk olarak o yüzeyin birakilmasi, bagaj kapagi parçalari ve buna benzer parçalar özelinde daha dogru bir yaklasim olmaktadir. Bulusa konu maça mekanizma kalibinda bagaj kapagina ait görünür yüzey sabit kalip tarafinda, görünür yüzeye karsilik gelen yüzey ise hareketli kalip tarafinda yer almaktadir. Bulusa konu maça mekanizmasi özellikle bagaj kapagi gibi derin ve kaVisli alan içeren unsurlarin kaliplari için dogru bir isleyis yöntemi sunmaktadir. Bagaj kapagi parçasindaki en önemli etkenlerden biri kalip açilmadan ters açidan kurtulmasi ve maçanin görünür yüzeydeki bir alani kurtarmak için isleV görmesidir. Bu kaliptaki hareketli maçanin (l) belirli bir açiyla dönmesi yeterli olmaktadir. Maçanin (l) belirli bir oranda dönmesiyle hareket saglanmakta ve parça kaliptan rahatlikla çikabilmektedir. Bulusa konu maça mekanizmasini teknikteki mekanizmalardan ayiran bir diger önemli fark ise maçanin (l) çalisma sirasidir. Bulusa konu maça mekanizmasinda kalip açilmadan hidrolik maçanin (l) hareketiyle rotasyon hareketi gerçeklestirilmektedir. Fakat meVçut teknikte yer alan buluslarda, bir limit/kilit mekanizmasi var ise mekanik maça yardimiyla serbest kalmakta, bir diger deyisle bu sirada kalip açilmaktadir. Kalip açildiktan sonra hidrolik maçanin hareketiyle kaVis seklindeki yapi serbest kalmakta ve parça kaliptan çikarilmaktadir. Özetle, bulusa konu maça mekanizmasi sayesinde, otomotiv endüstrisinde enjeksiyon kaliplama prosesinde, kalip kapali iken, otomotiV' parçalarinin. (5) ters açilardan kurtularak rahatlikla kaliptan ayrilmasi ve enjeksiyon basincindan dolayi maçanin kaymasinin önlemesi amaciyla kullanilan kilitleme/limitleme mekanizmalarina duyulan ihtiyacin ortadan kaldirilmasi saglanmistir. Sekillerin Açiklamalari Sekil-1 Bülüsa konü maça mekanizmasinin ve hareketli çeligin perspektif görünümü Sekil-2 Bülüsa konü maça mekanizmasinin ve hareketli çeligin perspektif görünümü Sekil-3 Bülüsa konü maça mekanizmasina ait bir yan görünüm Sekil-4 Bülüsa konü maça mekanizmasinin plaka ileri konümda iken görünümü Sekil-5 Bülüsa konü maça mekanizmasinin plaka geri konümda iken görünümü Sekil-6 Bülüsa konü maça mekanizmasinin plaka ileri konümda iken görünümü Sekil-7 Bülüsa konü maça mekanizmasinin plaka geri konümda iken görünümü Sekil-8 Bülüsa konü maça mekanizmasinin plaka geri konümda iken görünümü Sekil-9 Bülüsa konü maça mekanizmasina ait bir yan görünüm Sekil-10 Bülüsa konü maça mekanizmasina ait bir yan görünüm Sekillerde Yer Alan Referans Numaralarinin Açiklamalari TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR