TARIFNAME SÜTÜN OYLUMpNA ORAN LA A_GIRLIGI FAz_LA DURUMA GETIRILMESI ISLEMINDE YENILIK TEKNIK ALAN Bulus, süt ve sütten yapilan ürünlerden elde edilen; süt içeresinde bulunan suyun önemli bir kisminin uçurulmasiyla kuru madde orani yaklasik iki üç kati artirilmis ve suyunun uçurulmasiyla kurutularak dayanikli hale getirilmis, isi uygulamasi ile içeriginde bulunan mikroorganizmalari uzaklastirilan, sütün oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilmesi isleminde yenilik ile ilgilidir. ÖNCEKI TEKNIK Sütün yaklasik %12'si kuru madde ve geriye kalan %88'i sudan olusmustur. Sütün su aktivitesi 0,98-1 arasindadir. Bu durum mikroorganizmalarin çogalmasini kolaylastirmakta ve sütün kisa sürede bozulmasina sebep olmaktadir. Sütün raf ömrünü uzatmak amaciyla çesitli yöntemler gelistirilmistir. Bu yöntemlerden bir tanesi de süt suyunun uçurularak kuru madde oraninin arttirilmasi yani koyulastirilmasidir. Türk Gida Kodeksi Koyulastirilmis Süt ve Süttozu Tebligi'ne göre; yagli, yagi kismen veya tamamen alinmis sütten veya bu ürünlerin karisimindan suyun dogrudan kismi olarak uzaklastirilmasi ile elde edilen, içine süt tozu ve/veya krema katilabilen, sekerli veya sekersiz sivi ürününe koyulastirilmis süt denir. Süt, yüksek su orani sebebiyle çok çabuk bozulabilen bir gidadir. Sütün dayanikliligini arttirmak ve yan ürünlerinden faydalanmak amaciyla birçok üretim teknolojisi gelistirilmistir. Bu teknolojilerle üretilen ürünlerin raf ömrü uzun olup besin ögeleri korunmaktadir. Böylece tüketiciye üstün kaliteli, saglikli ve uzun ömürlü ürünler sunulmaktadir. Koyulastirilmis süt, sütün içerdigi suyun önemli bir kisminin uçurulmasiyla elde edilen kivamli süt mamulüdür. Çesitli gidalarin içerigine katilmasiyla da gida teknolojisinde önemli bir yere sahiptir. Koyulastirilmis sütler, birçok ülkede yaygin ölçüde üretilmekte ve basta dondurma olmak üzere yogurt, peynir gibi çesitli süt mamullerine islenecek ham maddenin yogunlastirilma, zenginlestirilme ve standardizasyonunda genis ölçüde kullanilmaktadir. Teknigin bilinen durumunda, sütün kondense edilmesinde birçok uygulama bulunmaktadir. Ancak gerçeklestirilen uygulamalar, sütün koyulastirilmasi amacini tam anlamiyla karsilayamamaktadir. Bu nedenle uygulama esnasinda ve sonrasin da maliyet artirici problemlere neden olmaktadir. Ayrica süreç içerisinde istenen oranda yogunlastirilamayan sütün besin ögeleri bakimindan yoksun olmaktadir. bir basvuruya rastlanmistir. Bu basvurunun özet sayfasinda; "Bulus konusu; Bulus, süt veya süt yan ürünlerinden elde edilen, isi uygulamasi ile sterilize edilmis ve suyunun uçurulmasiyla kurutularak dayanikli hale getirilmis bir süt ürünü elde etme yöntemi olup; - sütün ve/veya süt yan ürününün atmosfer kadar isitilan süt ve/veya süt yan ürününün 70 dereceye kadar sogutulmasi (81002), - Bir atmosfer basinci altinda 70 derece sabit isi ile vakumlu kazan içerisinde süt ve/veya süt yan ürününü içerisine kabartici esasli madde ilave edilmesi (81003), - lsitma islemi esnasinda çikan kaymagin, karisimin raf ömrünün uzatilmasi, protein bakimindan zengin ve enerji içerigi yüksek olan bir karisim elde edilmesi için kuru madde oranini arttirmak üzere bahsedilen karisim içerisinde eritilmesi (81004), - lsitma isleminin sonlandirilarak sogutma isleminin uygulanmasi ve koyulastirilmis süt ve/veya süt yan ürününün elde edilmesi (81005), - koyulastirilmis süt ve/veya süt yan ürününün içerisine %65 yagli bazli süt kremasi ve/veya yagsiz süt tozu ilave edilerek ürünün kuru maddesinin %50-55 seviyesine getirilmesi (81006), - elde edilen koyulastirilmis süt ürünlerinin ?dondurarak kurutma- freeze dry? teknigi ile kurutulmasi ve dayanikli süt ürünü elde edilmesi (81007), - elde edilen dayanikli süt ve/veya süt yan ürününün paketlenmesi (81008) islem adimlarini içermesi ile karakterize edilmektedir." seklinde belirtilmektedir. Bahsedilen basvuru incelendiginde; mevcut teknikte yer alan ve yukarida bahsedilen problemlere çözüm üretemedigi görülmektedir. Basvuruda bahsedilen sistemde; "Elde edilen koyulastirilmis süt ürünlerinin dondurularak kurutma- freeze dry teknigi ile kurutulmasi ve dayanikli süt ürünü elde edilmesi" seklinde bir süreç bulunmaktadir. Bahsedilen basvuruda belirtilen bu islem adiminda mikrobiyal ve diger bozulmalar durduruldugu için ilk çözünme veya sicaklik artisinda mikroorganizma faaliyeti artmakta ve bozulmalar meydana gelmektedir. Ayrica dondurarak kurutma islemi pahali bir sistem oldugundan tercih edilmemektedir. Sonuç olarak yukarida anlatilan olumsuzluklardan dolayi ve mevcut çözümlerin konu hakkindaki yetersizligi nedeniyle ilgili teknik alanda bir gelistirme yapilmasi gerekliligi ortaya çikmaktadir. BULUSUN AMAÇLARI Bulusun amaçlari yukarida bahsedilen gereksinimleri karsilayan, tüm dezavantajlari ortadan kaldiran ve ilave bazi avantajlar getiren kargo tasimacilik uygulamasi ile ilgilidir. Bunun yaninda; - süt üretiminin azaldigi kis mevsiminde süt talebini karsilamak, - koyulastirilmis sütün su içerigi, içme sütüne göre düsürülerek koyulastirilmis sütteki mikrobiyal faaliyet azaltmak ve sütün raf ömrü uzatmak, - sütün su içeriginin azalmasi, agirlik ve hacmini de azaltacagindan depolama ve tasima kolayligi saglamasi, - süt üretiminin olmadigi bölgelere kolay bir sekilde nakil edilebilmesi, - koyulastirilmis sütte kuru madde orani içme sütüne göre daha fazladir, bu da koyulastirilmis sütün besin ögeleri açisindan zengin olmasinin saglanmasi, - çesitli gida ürünlerine katilarak bu gidalarin besin ögeleri bakimindan zenginlestirilmesinin saglanmasi, - yeni gelistirilen gidalarin formülasyonlarinda kullanilmasidir. SEKILLERIN AÇIKLANMASI Sekil-1; Bulusa konu sütün oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilmesi isleminin akis semasi görünümüdür. REFERANS NUMARALARI A. Süreç semasi Tedarik ünitesi Aritma ünitesi Ara saklama Ilave ünitesi Oturmusluk ünitesi Sogutma ünitesi Dolum ünitesi Otoklav ünitesi Sevkiyat ünitesi BULUSUN DETAYLI AÇIKLAMASI Bulus, süt ve sütten yapilan ürünlerden elde edilen; süt içeresinde bulunan suyun önemli bir kisminin uçurulmasiyla kuru madde orani yaklasik iki üç kati artirilmis ve suyunun uçurulmasiyla kurutularak dayanikli hale getirilmis, isi uygulamasi ile içeriginde bulunan mikroorganizmalari uzaklastirilan, sütün oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilmesi isleminde yenilik ile ilgilidir. Sekil 1lde ki süreç semasi (A); tedarik ünitesi (100), aritma ünitesi (200), ara saklama (300), ilave ünitesi (400), oturmusluk ünitesi (500), sogutma ünitesi adimlarindan olusmaktadir. Süreç semasi (A); - çig sütün tedarik edilerek pastörize isleminin uygulandigi ve soguk zincir için +4 °Clye düsürüldügü tedarik ünitesi (100), yükseltilmesi ve sütün kimyasal formülündeki suyun uzaklastirtildigi aritma ünitesi (200), - aritma ünitesinden (200) gelen ve suyun uzaklastirilmasi için isitilan sütün +4 °C'ye düsürülerek bir sonraki asama için dinlendirildigi ara - lipit standardizasyonunun gerçeklestirildigi ve oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilen sütün içerigine ihtiyaca göre krema eklendigi ilave ünitesi (400), - patojen mikroorganizmalarin ölmesi amaciyla sütün 100 °C'nin altinda isil isleme tabi tutulmasi ve oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilen sütün basinç altinda homojenize edildigi oturmusluk ünitesi (500), oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilerek elde edilen yari mamul sütün sicakliginin soguk zincir için +4 °C'ye düsürüldügü sogutma ünitesi (600), oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilerek elde edilen yari mamul sütün istenen ambalaj tipine dolum yapilarak, +4 °C'de saklandigi dolum ünitesi (700), oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilen sütün, dolum ünitesinde (700) paketlenerek arinik hale getirildigi otoklav ünitesi (800), arinik hale getirilerek oylumuna oranla agirligi fazla duruma getirilerek elde edilen yari mamul süt paketlerinin ortam sartlarinda depolanabilir veya sevk edilebilir olmasi islemlerinin gerçeklestirildigi sevkiyat ünitesi (900) islem adimlarindan meydana gelmektedir. Süreç semasinin (A) mevcut teknige göre getirmis oldugu avantajlar; süt üretiminin azaldigi kis mevsiminde süt talebini karsilamak, koyulastirilmis sütün su içerigi, içme sütüne göre düsürülerek koyulastirilmis sütteki mikrobiyal faaliyet azaltmak ve sütün raf ömrü uzatmak, sütün su içeriginin azalmasi, agirlik ve hacmini de azaltacagindan depolama ve tasima kolayligi saglamasi, süt üretiminin olmadigi bölgelere kolay bir sekilde nakil edilebilmesi, - koyulastirilmis sütte kuru madde orani içme sütüne göre daha fazladir, bu da koyulastirilmis sütün besin ögeleri açisindan zengin olmasinin saglanmasi, - çesitli gida ürünlerine katilarak bu gidalarin besin ögeleri bakimindan zenginlestirilmesinin saglanmasi, - yeni gelistirilen gidalarin formülasyonlarinda kullanilmasidir. TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR