Przedmiotem wynalazku jest sposób wielkoseryj¬ nej obróbki skrawaniem, takiej jak wiercenie, gwintowanie, wytaczanie i inne sposoby obróbki, dokonywane ma duzych ilosciach przedmiotów, któ¬ re maja byc wszystkie jednakowe lub rózne, a zwlaszcza operacje obróbcze wykonywane za po¬ moca glowic wielowrzecionowych o duzej liczbie wrzecion oraz zespolowa obrabiarka wieloopera¬ cyjna, majaca co. najmniej jedno stanowisko ob¬ róbkowe, ma którym zamocowany w przyrzadzie obróbkowym obrabiany przedmiot jest obrabiany skrawaniem za pomoca narzedzi zamocowanych w wymiennych imakach narzedziowych napedza¬ nych przez zespól napedowy, przy czym imaki narzedziowe sa kolejno wprowadzane i wypro¬ wadzane ze stanowisk obróbkowych na zamknie¬ tym przenosniku wyznaczajacym droge bez konca. Obrabiarki skrawajace skonstruowane do pro¬ dukcji wielkoseryjnej sa to: obrabiarki, tarczowe, obrabiarki o ruchu posuwisto-zwrotnym, automaty wielowrzecionowe i obrabiarki przenosnikowe. Ob¬ rabiarki o wysokiej wydajnosci, od których wy-- magana jest wysoka dokladnosc posiadaja jedno- • wrzecionowy uklad sterowana liczbowego, w nie¬ których przypadkach, w celu zwiekszenia' ich wy¬ dajnosci, wyposazone sa w automatyczny zespól wymiany narzedzi. W wielu przypadkach jedno¬ wrzecionowe centrum obróbkowe nie zapewnia wymaganej wydajnosci bez stosowania wielu zer spolów, z których kazdy posiada obudowe, silnik, wrzeciennik i inne zespoly. Koszt zakupu wielu zespolów zwiejksza koszt inwestycji powyzej opla¬ calnosci stosowania innych sposobów takich jak stosowanie obrabiarek przenosnikowych. Tego typu obrabiarki moga jednak miec wydajnosc znacznie wieksza od wymaganej. Próby rozwiazania zadan lezacych uv podstaw przedmiotu ynalazku przedstawiono w patentach nr nr 3 762 038; 3 650 018; 3 310 299; 3 789 473. Pierwszy z wymienionych patentów, majacych najscislejszy zwiazek z niniejszym wynalazkiem posiada jednak w porównaniu z nim szereg wad, takich jak niemozliwosc stosowania glowie wielo¬ wrzecionowych i trudnosci uzyskania dokladnosci ustawienia narzedzi. Celem wynalazku jest_ skonstruowanie centrum obróbkowego zapewniajacego w ekonomiczny spo^ sób wyzsza wydajnosc niz jednowrzecionowe cen¬ trum obróbkowe, lecz mniejsza niz obrabiarki sto¬ sowane do produkcji masowej takie jak obrabiarki przenosnikowe. Innym celem wylnalazku jest sposób obróbki przedmiotów, który zapewnia niski koszt wytwa¬ rzania przy zastosowaniu wielu róznych glowic narzedziowych w sposób szybki i wydajny. Dodatkowym celem wynalazku jest centrum ob¬ róbkowe, które moze byc elastycznie przystoso¬ wane do profilu produkcji tak, ze wyposazenie dodatkowe majace na celu stopniowe zwiekszenie 105 5723 105 572 4 wydajnosci moze byc nabyte po koszcie proporcjo¬ nalnym do 'iyzrostu produkcji. Jest równiez celem niniejszego wynalazku ulep- ; szone centrum obróbkowe, które moze wytwa- » Tzac podobna grupe wyrobów, na przyklad czesci O' róznych wymiarach przy minimalnym bezpro- du£cyjnym czasie zmiany glowic narzedziowych. Nastepnym celem wynalazku jest ulepszenie cen¬ trum obróbkowego-, które w pewnych przypadkach moze obrabiac przypadkowe asortymenty przed¬ miotów kilku róznych rodzajów bez koniecznosci wymiany glowic narzedziowych. Nastepnym celem wynalazku jest centrum ob¬ róbkowe wykorzystujace wielowrzecionowe glowice narzedziowe o/wzglednie duzych wymiarach i wy¬ dajnosci, tatfie jak stosowane w obrabiarkach przenosnikowych. Jest równiez celem niniejszego wynalazku cen¬ trum obróbkowe opisanego typu, w którym osz¬ czedza sie zuzycie energii napedzajac kolejno- wiele glowic narzedziowych przy zastosowaniu tylko jednego silnika. Centrum obróbkowe wedlug niniejszego wyna¬ lazku zawiera przenosnik bez konca okreslajacy linie obróbki, wiele glowic narzedziowych przesu¬ wanych wzdluz przenosnika,, stacje obróbkowe znajdujace sie kolo przenosnika, urzadzenia slu¬ zace do dokladnego ustawiania i mocowania okre¬ slonych glowic narzedziowych na przenosniku w celu wykonania obróbki, zespoly napedu glowic narzedziowych na stacjach obróbkowych, urzadze¬ nia do wybiorczego sprzegania zespolów napedo¬ wych z ustawiona glowica narzedziowa, zespoly mocujace przedmiot obrabiany na stacji obróbko¬ wej, zespoly ruchów przesuwajacych zespoly mo- ^ cujace z polozenia biernego do polozenia, w któ¬ rym przedmiot wchodzi w kontakt z narzedziami zamocowanymi w glowicy narzedziowej i z po¬ wrotem w polozenie cofniete. Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania ma rysunku, na którym fig. 1 przedstawia obrabiarke zespolowa w widoku. z góry z pokazaniem przenosnika bez konca i lo¬ kalizacji jednej lub wielu stacji obróbkowych, fig. 2 — otoczenie, stacji obróbkowej z pokaza¬ niem trzpieni wychwytowego i nawrotowego oraz zwiazanych z nimi mechanizmów, fig. 3 — fra¬ gmentaryczny przekrój oznaczony 3-3 na figv 2, fig. 4 — czesciowy przekrój oznaczony 4-4 na fig. 2, fig. 5 — czesciowy przekrój oznaczony 5-5 na fig. 2, fig. 6 — czesciowy przekrój oznaczony 6-6 na tfig. 2, fig. 7 — urzadzenia ustawiajace i mo¬ cujace glowice narzedziowa, urzadzenia wsporcze silnika narzedziowego glowice narzedziowa, uchwyt przedmiotu obrabianego i stól podzialowy, w cze^ sciowym przekroju wykonanym w poblizu stano¬ wiska obróbkowego, fig. 8 — zespól napedowy uchwytu przedmiotu obrabianego, fig. 9— zespól napedowy stolu podzialowego pokazany w cze¬ sciowym przekroju bocznym, fig. 1<0 — elementy wsporcze szyn, lancuchów i bocznych prowadnic glowic narzedziowych w bocznym przekroju, fig. 11 —zespól naipedu lancuchów w czesciowym widoku z góry, fig. 12 — konstrukcje lancuchów w czesciowym przekroju bocznym, fig . 13 — pro¬ wadnice glowic narzedziowych i szyny wsporcze oraz zespoly ustawiajace i mocujace, w przekroju bocznym, fig. 14 ^- typowy przyrzad obróbkowy, 3 w czesciowym przekroju bocznym, fig. 15 — wie- lowrzecionowa glowice wiertarska, w czesciowo wykrojonym widoku bocznym* fig. 16 — glowice gwinciarska, w widoku takim jak na fig. 15, fig. 1,7 — glowice wytaczarska, fig. 18 — glowice i0 frezarska, w czesciowym widoku, fig. 19 — od¬ mienna postac wynalazku, w której zespoly usta¬ wiania i mocowania glowicy narzedziowej na sta¬ nowisku obróbkowym zawiera znajdujace sie na zespole napedu glowicy krzywki wchodzace w kon¬ takt z glowica narzedziowa, w czesciowo wycie¬ tym widoku bocznym, fig. 20 — mechanizm przed¬ stawiony na fig. 19, w widoku z góry, fig. 21 <— przesuwany wózek lancuchowy na stanowisku ob¬ róbkowym w widoku z góry oznaczonym 21-21 na fig. 19. Centrum obróbkowe, oznaczone ogólnie oznacz- nikiem 21 na fig. 1, zawiera przenosnik bez konca 22 i stanowiska obróbkowe oznaczone ogólnie oz- nacznikiem 23 w jednym miejscu przy przenos¬ niku. W zaleznosci od potrzeb produkcji wzdluz prze¬ nosnika moga byc zainstalowane dodatkowe sta¬ nowiska obróbkowe 23a i 23b w odpowiednich od¬ stepach. Przenosnik 21 o wzdluznym ksztalcie, wyznacza linie obróbki posiadajaca czesci proste polaczone czesciami zaokraglonymi. Przenosnik niesie na so¬ bie wiele glowic narzedziowych oznaczonych ogól¬ nie 24. W przedstawionym rozwiazaniu, glowice sa zamocowane tak, zeby ich ruchy nie byly ze soba zsynchronizowane.- Znaczy to, ze dana glowica lub glowice moga byc utrzymywane w okreslonym polozeniu, a równoczesnie pozostale glowice moga byc przesuwne wzdluz przenosnika do momentu zetkniecia sie ich z glowicami utrzymywanymi w okreslonej pozycji, lub tez do momentu za¬ trzymania ich w sposób opisany ponizej. W kaz¬ dym przypadku wszystkie glowice narzedziowe w przedstawionej postaci wynalazku ustawione sa w jednakowej kolejnosci i znajduja sie caly czas na linia okreslonej przenosnikiem 22. Wymiana narzedzi odbywa sie na przenosniku, posiadaja¬ cym dzialajacy wybiorczo wylacznik stop, co po¬ zwala operatorowi na wymiane zuzytych narzedzi lub zmiane kompletu narzedzi, w miare potrzeby. Mozliwosc wymiany narzedzi na innym stano-, wisku obróbkowym, podczas pracy stanowiska ob¬ róbkowego 23 zwieksza wydajnosc netto. Usytuo¬ wanie przenosnika 22 na wygodnym dla obslugi poziomie powoduje to, ze operator nie potrzebuje wchodzic na drabine w celu wymiamy narzedzi jak to ma miejsce w niektórych znanych roz¬ wiazaniach. Na fig. 1 przedstawiono szesnascie glowic na¬ rzedziowych oznaczonych od A do R, przesuwa¬ nych w kierunku przeciwtnym do ruchu wskazówek zegara. Glowice narzedziowe moga byc wielo- wrzecionowymi glowicami wiertarskimi, gwinciar¬ skimi, frezarskimi, wytaczarskiimi, przy czyni kaz¬ da glowica narzedziowa posiada plyte dolna ozna- 40 45 50 55 60105 572 czona 25 na fig. 10. Przenosnik 22 zawiera pare szyn oznaczonych ogólnie 26 i 27, z których kazda posiada pionowe elementy 28 i 29- oddzielone ele¬ mentem dystansowym 30. Pomiedzy pionowymi eTementami szyn umieszczono lancuchy oznaczone 31 i 32 na fig. 13. Kazdy lancuch posiada plyty boczne 33 i 34, przedstawione na fig. 1(2, polaczone pionowymi nitami 35, na których zamocowane sa rolki 3fr na tulejach 37. Do górnych konców nitów sa przymocowane, przedstawione na fig. 11 za¬ krzywione plyty nosne 38, których zewnetrzne wy¬ stepy spoczywaja na górnych powierzchniach ele¬ mentów 28 i-29. Plyty dolne 25 spoczywaja na ply¬ tach 38 w taki sposób, ze plyty dolne i zakrzywio¬ ne oraz górne plyty nosne posiadaja wchodzace we wzajemny kontakt powierzchnie, które tworza tarciowe i elastyczne polaczenie napedowe pomie¬ dzy lancuchami i glowicami narzedziowymi. Do ciaglego napedu lancuchów 31 i 32 przewidziano zespoly napedowe zawierajace kola lancuchowe 39 i 41 napedzane silnikami elektrycznymi 42, poprzez paski 43 i przekladnie redukcyjna 44. Na fig. 10 przedstawiono sposób ustawienia prze¬ nosnika 22 na podlodze 45. Posiadajaca sruby po¬ ziomujace 47, podstawa 46 posiada czesci piono¬ we 48 i 49 oraz zefbra 51. Pólki 52 na górnvm koncu wspornika niosa na sobie szyny podtrzy¬ mujace 26 i 27, a równiez prowadnice boczne 53 i 54 glowic narzedziowych. Na fig. 7 przedstawiono czesc stanowiska obrób¬ kowego 23, a zwlaszcza, zespól napedu glowicy oraz urzadzenia mocujace i ustawiajace glowicy. Zespól napedu glowicy narzedziowej oznaczono ogólnie 55. Zawiera on podstawe 56, do1 której przymo¬ cowane sa sanie 57 przesuwane poprzecznie do przenosnika 22. Na saniach zamocowany jest sil¬ nik 58 posiadajacy wal 59 ze sprzeglem 61 zaze¬ biajacym sie z tarcza napedowa 62 na glowicy. Sprzeglo 61 moze byc sprzeglem pneumatycznym, przy czyni hamulec pneumatyczny 63 zamontowa¬ ny jest na drugim koncu walu 59. Na wale moze byc umieszczona zlaczka obrotowa 64 sluzaca do doprowadzania chlodziwa lub sprezonego powie¬ trza. Zespól napedu 55 glowicy jest przesuwany po¬ miedzy polozeniem czynnym pokazanym ciaglymi liniami na fig. 7, w którym to polozeniu sprzeglo 61 zazebia sie z tarcza napedowa 62 zamocowanej i ustawionej glowicy narzedziowej, a polozeniem biernym, w którym czesc sprzegla jest pokazana linia przerywana na fig. 7. Urzadzenia sluzace do przesuwania zespolu napedowego pomiedzy tymi pochodnymi skladaja sie ze sruby 65 obracanej na¬ pedem 66 zamontowanym na podstawie 56. Po¬ miedzy napedem 66, a gniazdem 68 sruby w podj- stawie l6 podtrzymujacej sanie 57, znajduje sje blok oporowy 67 sruby! Zespoly mocujace i ustawiajace glowice narze¬ dziowe w stanowisku obróbkowym 23 moga byc takie jak przedstawione w patentach 2 672675; 2673 386 i 3155 217. * Przy stanowisku obróbkowym 23 przewidziano dwie .szyny nosne 69 i 71 prowadzace odpowiednio zewnetrzna i wewnetrzna, krawedz kazdej plyty dojnej 25* pokazanej na fig. 13. Górne- powierzch- 6 nie tych szyn znajduja sie nieco wyzej od po¬ ziomu zakrzywionych, górnych plyt nosnych 38. Szyny 69 i 71 posiadaja na koncach skosne czesci 72 i 73 przedstawione na fig. 2. Pomiedzy szynami 69 i 71 oraz sasiadujacymi z nimi lancuchami 31 i 32 umieszczone- dwie pary kolków ustalajacych 74 i 75. Na zewnatrz szyn, umieszczono dwie pary zacisków 76 i 77 glowic narzedziowych. Zaciski i.szyny 69 i 71 sa podtrzy- mywane przez stojaki 78 i 79. Zaciski 76 i 77 oraz kolki ustalajace sa poruszane sluzacym do ustawiania i mocowania cylindrem 81 pokazanym na fig. 2. Kolejnosc dzialnia jest taka, ze najipierw pod- noszone sa kolki ustalajace, które wchodza do otworów ustalajacych 82 w podstawie, a nastepnie zaciski 76 i 77 zostaja opuszczone w celu mocnego, przytwierdzenia plyty dolnej do szyn 69 i 71. Przy zwalnianiu glowicy narzedziowej najpierw sa pod- noszone zaciski, a nastepnie sa opuszczone kolki ustalajace. Normalnie, kazda kolejna glowica narzedziowa 24 zostaje ustawiona i zamocowana po zatrzymaniu jej przy stanowisku obróbkowym. Jednak jezeli, w jakims stadium procesu obróbki okreslonej cze¬ sci, dana glowica narzedziowa nie jest stosowana to moze byc ona przesunieta dalej bez ustawiania i mocowania. Jednym ze sposobów wykonania tej operacji jest takie rozwiazanie, zeby urzadzenie ustalajace i mocujace byly uruchamiane za po¬ srednictwem srodków znajdujacych sie na glowi¬ cach i powodujacych rozróznianie poszczególnych glowic. Na przyklad, kazda glowica moze miet indywidualny uklad elementów rozrózniajacych takich jalk kolki 83, które uruchamiaja w sposób wybiorczy przyciski 84 na stanowisku obróbko¬ wym. Przyciski te powoduja wyslanie sygnalu do komputera lub innych urzadzen sterujacych 85, które porównuja otrzymany sygnal z programem 40 dla okreslonego wyrobu i dla danego stanowiska obróbkowego. Jezeli dana glowica ma zostac za¬ stosowana, zostanie wyslany sygnal do ustawiaja- co-mocujacego cylindra 81. W innym przypadku zatrzymana glowica nie zostanie ustawiona i za- ^ mocowana lecz bedzie usunieta ze stanowiska ob¬ róbkowego, a na jej miejsce zostanie podana nastepna glowica. Zastosowano tez odpowiednie srodki sluzace do utrzymywania nastepnej glowicy: przed stanowi- 50 skiem obróbkowym ido przesuwania jej na okre¬ slone stanowisko obróbkowe. Jak to pokazno na fig. 2, 3, 4, 5 i 6 srodki te zawieraja trzpien na- wrotny 86 i trzpien wychwytowy 87 usytuowany równolegle do przenosnika w poblizu stanowiska 55 obróbkowego 23. Trzpien nawrotny, podtrzymywa¬ ny przez wklesle rolki 88, posiada nich posu¬ wisto-zwrotny i wahliwy dookola swojej osi. Za¬ mocowane sa na nim dwa, rozstawione osiowo zaczepy 89 i 91, które zazebiaja sie z krawedziami 60 ezolo^ymi kazdej z plyt dolnych 2$. W tym celu, plyty dome posiadaja wyciecia 92 i 93. Do trzpienia nawrotnego 86 jest przymocowan cylinder 94 podwójnego dzialania w celu przesu¬ wania trzpienia pomiedzy polozeniem wciagnietym, 0^ w którym zaczepy 89 i 91 zahaczaja glowice na-105 572 ¦T . rzedziowa 24 bezposrednio przed stanowiskiem ob¬ róbkowym, a polozeniem wysunietym,, w którym glowica narzedziowa jest przestawiona na stano¬ wisko obróbkowe. Zaczep 89 jest nieco dluzszy niz •zaczep 91, a gdy ma miejsce przesuniecie do przo¬ du zaczepia on o wystep 95 glowicy narzedziowej 24 znajdujacej sie na stanowisku obróbkowym, wypychajac dana glowice ze stanowiska obróbko¬ wego. Trzpien wychwytowy 87 posiada dwa, umiesz¬ czone wzdluz niego zaczepy wychwytowe 96 i 97, przesuniete katowo, jak to przedstawiono na fig. 4 i 5. Trzpien wychwytowy jest podparty w celu zapewnienia mu ruchów wahadlowych, jedy¬ nie na wspornikach. Rozmieszczenie zaczepów jest takie, ze zaczep 96 moze trzymac glowice narzedziowa znajdujaca sie o dwie dlugosci "przed stanowiskiem obróbkowym, a zaczep 97 trzyma glowice znajdujaca sie bezpo¬ srednio przed stanowiskiem. Do obrotu trzpienia zastosowano cylinder 98 o podwójnym dzialaniu, posiada on przedluzacz 99 tloczyska z przedstawionymi na fig. 6 wycieciami 101 i 102, w które wchodza zgrubienia 103 i 104 na trzpieniu nawrotnym 86 i trzpieniu wychwyto¬ wym 87. Gdy przedluzacz 99 jest wysuwany, za¬ czep wychwytowy 97 jest przesuwany do pozycji trzymania, a zaczep 96 do pozycji zwalniania. Trzpien nawrotmy zostaje przesuwany tak, zeby wysunac, w dól, znajdujace sie na nim zaczepy. Powrotny ruch przedluzacza 99 spowoduje dzia¬ lanie odwrotne. Dzialanie zespolów pfzytrzymywania, wprowa¬ dzania i usuwania zostanie opisane w odniesie¬ niu do, przedstawionych na fig. 2 glowic narze¬ dziowych oznaczonych F, G i H. Glowica F znaj¬ duje sie na stanowisku obróbkowym, glowica G przed stanowiskiem, a glowica H przed glowica G. Dzialanie rozpoczyna sie w sytuacji, w której glowica G jest uchwycona pomiedzy zaczepami nawrotnyma 89 i 91, a zaczep wychwytowy 96 utrzymuje glowice H w polozeniu przedstawionym na rysunku: Ustawiajacy i mocujacy cylinder 81 zadziala, zwalniajac zaciski i wyjmujac kolki usta¬ lajace z glowicy F. Zadziala nastepnie cylinder nawrotmy 94 wypy¬ chajac glowice F ze stanowiska obróbkowego i wprowadzajac glowice G na stanowisko obróbko¬ we. Jezeli glowica G jest glowica wlasciwa, co zostanie przekazane do urzadzen sterujacych 85 przez przyciski 84, to cylinder 81 cofnie sie usta¬ wiajac i mocujac glowice G na stanowisku. Cylinder 98, obrotu trzpienia, zostanie urucho¬ miony rozlaczajac zaczepy nawrotne z glowica G i zwalniajac glowice H, Lancuchy transportowe 81 i 32 niosa glowice H do momentu, w którym zo¬ stanie ona zatrzymana przez zaczep wychwytowy 97 w polozeniu zajmowanym przed tym przez glowice G. Cylinder nawrotu 94 cofnie sie, prze¬ suwajac trzpien nawrotny w pierwotne polozenie. Nastepnie, cofnie sie cylinder 98 powodujac za¬ czepienie glowicy H przez zaczepy nawrotne. Spo¬ woduje to równiez obrót zaczepu wychwytowego 96 przed nastepna glowica t usuniecie zaczepu wychwytowego 97 z przed czola glowicy H. Wszystkie zespoly sa znowu gotowe do wykonania nastepnego cyklu. Przedstawione na fig. 7, 8 i 9 zespoly mocowania przedmiotu zawierajac podstawe 105 znajdujaca sie z boku przenosnika 22, po przeciwnej stronie niz zespól napedowy i zamontowane slizgowo na podstawie sanie 106, które moga byc przesuwane do i od glowicy narzedziowej zamocowanej na stanowisku obróbkowym^ Jest rzecza oczywista, ze w rozwiazaniu, objetym zakresem wynalazku moga byc zastosowane rów¬ niez inne zespoly mocowan;a przedmiotu* a w tym zespól posuwu poprzecznego. Sanie 106 po^ siadaja ustalacz 107 wspólpracujacy z prowadnica 108 podstawy 105. Naped podluzny i poprzeczny 109 zamocowany na zewnetrznej czesci podstawy 105 jest polaczony z saniami 106 poprzez blok oporowy 110, srube 111 i nakretke kulista 112, Naped podluzny i poprzeczny moze byc tego typu co przedstawiony w patencie nr 3 213 7H1. Stól podzialowy oznaczony ogólnie 113 jest za¬ montowany na saniach 106, stól podzialowy posia¬ da powierzchnie podporowa 114 niosaca obrotowa tarcze podzialowa 115 z lozyskiem promieniowym 116. Do obrotu stolu 115 sluzy silnik elektryczny 117 napedzajacy lozysko pierscieniowe 118 poprzez przekladnie 119 i czop 121 oraz lozysko pierscie¬ niowe 118 znajdujace sie pod stolem 115. Na dolnej czesci stolu 115 przewidziano jeden lub wiecej zatrzymujacych stól przycisków 122 wspólpracuja¬ cych z mechanizmem zatrzymywania 123 stolu. Ogólnie konstrukcja stolu podzialowego 113 moze byc taka jak przedstawiona w patencie nr 3 048 059. Na fig. 14 przedstawiono uchwyt obrabianego przedmiotu, oznaczony ogólnie 124 i zamontowany na stole podzialowym 113. Uchwyt posiada wspor¬ niki 125 i elementy górne 126, w których zamo¬ cowane sa sruby mocujace 127 i dociskacie 128 naciskajace na obrabiany przedmiot pokazany li¬ niami przerywanymi i oznaczony 129. Uchwyt po¬ siada równe poduszki 131 i czopy ustalajace 132 ustawiajace przedmiot obrabiany. Jezeli jest to potrzebne na uchwycie moze byc zamontowane Je¬ den lub wiecej wylaczników krancowych 133 sty¬ kajacych sie z obrabianym przedmiotem i powo¬ dujacych sygnaly identyfikujace przedmiot obra¬ biany, które to sygnaly moga byc wprowadzane do urzadzen sterujacych 85. Na fig. od 15 do 18 przedstawiono typowe narzedziowe glowice wielowrzecionowe 24 sluzace do róznych zabiegów obróbczych. Glowica wiertaor* ska 24a przedstawiona na fig. 15 posiada wal na* pedowy 134 poruszajacy przekladnie 135 wrzecion 136. Obrabiany przedmiot 129 w trakcie operacji wiercenia jest przesuwany w kierunku wrzecien- nika. Na fig. 16 przedstawiono glowice gwinciarska 24b, w której wal napedowy 137 napedza prze¬ kladnie 138 wrzecion 189. Wrzeciona sa zamonto¬ wane w nakretkach prowadzacych 141. W tym przypadku obrabiany przedmiot 129 jeat przeku¬ wany do chwili, w której gwintowniki zetkna sie 40 45 50 55105 572 9 z obrabianym przedmiotem, od tego momentu gwintowniki sa wprowadzane do przedmiotu. Na fig. 17 przedstawiono typowa, wielowrzecio- nowa glowica wytaczarska 24c, w której czesci sa podobne do czesci poprzednio opisanej glowicy na¬ rzedziowej lecz z zamontowanymi narzedziami do wytaczania. Na fig. 18 przedstawiono wielowrzeeionowa glo¬ wice frezanska 24d z zamontowanymi frezami 144. Zostanie teraz opisany typowy przyklad cyklu roboczego dla danego obrabianego przedmiotu 129. Gdy przedmiot obrabiany zostaje umieszczony i za¬ mocowany w uchwycie 124, operator znajdujacy sie, na przyklad przy stanowisku-obróbkowym w miejiscu ofcnaczonym 145 na fig. 1 uruchamia prze¬ lacznik wybierakowy w celu wskazania jaki przed¬ miot obrabiany znajduje sie w uchwycie, co w na¬ stepstwie spowoduje wybranie i zrealizowanie od¬ powiedniego programu przez urzadzenia sterujace 85. Idetyntyfikacja przedmiotu moze byc tez prze¬ kazana do urzadzen sterujacych za pomoca wy¬ lacznika krancowego 133. Zakladajac, ze na sta¬ nowisku obróbkowym 23 przedstawionym na fig. 1 znajduje sie glowica narzedziowa A, czujniki 84 przekaza do narzedzi sterujacych informacje o tym, ze glowica A znajduje sie w polozeniu ro¬ boczym. Urzadzenia sterujace sprawdza czy glo¬ wica A jest odpowiednia do wykonania pierwszej operacji. Jezeli tak, wydadza one sygnal, wskutek którego cylinder 81 ustawi i zamocuje glowice oraz sygnal do mechanizmu napedu 66 w celu sprzezenia zespolu napedu glowicy i uruchomie¬ nie silnika 58. Urzadzenia sterujace przekaza rów¬ niez sygnal do stolu podzialowego 113 w celu prawidlowego ustawienia przedmiotu obrabianego. Na przyklad, jezeli przedmiot obrabiany posiada dwie powierzchnie, które maja byc obrabiane, to stól podzialowy moze zostac obrócony w celu spowodowania ustawienia powierzchni, która ma byc obrabiana pierwsza, w kierunku glowicy na¬ rzedziowej. Prawidlowe ustawienie stolu podzialo¬ wego jest sygnalizowane do urzadzen sterujacych. Urzadzenia sterujace przekazuja wtedy sygnal do zespolu napedowego 109 w celu szybkiego przesu¬ niecia san 106 naprzód do polozenia ustalonego wylacznikiem krancowym i zostaje rozpoczety ruch roboczy obrabiarki. Sygnal wskazujacy zakoncze¬ nie posuwu roboczego powoduje szybkie wycofa¬ nie san do polozenia oswobadzajacego glowice na¬ rzedziowa. Gdy sanie 106 osiagaja polozenie tylne, sygnal przekazany do urzadzen sterujacych 85 po¬ woduje cofniecie san 57 silnika 58 i wylaczenie silnika 58. Gdy cofanie san silnika zostaje zakonczone a silnik 58 zatrzymany odpowiedni sygnal spowoduje odlaczenie zacisków od glowicy narzedziowej A oraz wyciagniecie czopów prowadzacych 74 i 75. Gdy czynnosci te zostana zakonczone, sygnal prze¬ kazany do urzadzen sterujacych spowoduje to, ze trzpien nawrotny 86 wypchnie glowice A ze sta¬ nowiska obróbkowego 23, a na stanowisko- obrób¬ kowe wprowadzi glowice B, która zatrzyma sie gdy tlok cylindra 94 zakonczy swój skok roboczy. W tym samym czasie glowica C jest przesuwana lancuchami 31 i 32 na polozenie zajmowane po¬ przednio przez glowice B. Sygnaly identyfikujace glowice B zostaja prze¬ slane do urzadzen steruj§Iych. Jezeli urzadzenia sterujace stwierdza, ze glowica B znajduje sie na swoim miejscu i jezeli do wykonania nastepnej operacji obróbki znajduje sie na stanowisku od¬ powiednia glowica to nastepnie zostaja wykonane: ustawianie, mocowanie, ruchy pomocnicze i ruchy posuwu roboczego oraz rozlaczania tak jak to opi¬ sano poprzednio. Po zakonczeniu wszystkich ope¬ racji na jednej powierzchni przedmiotu obrabia¬ nego, nastepna glowica wprowadzana na stano¬ wisko obróbkowe, przekazuje sygnal do urzadzen sterujacych w celu uruchomienia silnika 117 na¬ pedzajacego ,stól podzialowy 113 w celu obrócenia stolu podzialowego tak, zeby ustawic druga obra¬ biana powierzchnie w polozenie robocze, zeby mogla byc obrabiana za pomoca nastepnej grupy glowic. Dalsze dzialanie urzadzenia bedzie "takie jak opisane poprzednio. Jak poprzednio wspomnia¬ no, jezeli jakas glowica wprowadzona na stano¬ wisko obróbkowe zostaje rozpoznana jako- nie od¬ powiednia do realizacji danego programu to zo¬ staje ona usunieta i zastapiona nastepna glowica. Na fig. 19, 20 i 21 przedstawiono inne rozwia¬ zanie urzadzen sluzacych do ustawiania i moco¬ wania glowic narzedziowych. Urzadzenia te za¬ wieraja umieszczone na zespolach napedu glowic narzedziowych krzywki zaczepiajace glowice na¬ rzedziowa, gdy zespól napedowy zasprzegla sie z glowica narzedziowa. W tym rozwiazaniu prze¬ nosnik zawiera dwa lancuchy bez konca 201 i 202 zbudowane podobnie jak w poprzednio opisanym rozwiazaniu. Posiadaja one plyty 203 zapewnia¬ ja e elastyczne polaczenie napedowe z dolna po¬ wierzchnia 204 plyt dolnych 205 glowic narzedzio¬ wych, z których jedna oznaczona jest oznacze¬ niem 206. Na stanowisku obróbkowym przewidzia¬ no dwie szyny podtrzymujace 207 i 208 podobne do szyn 69 i 71 w poprzednio opisanym rozwiazaniu. Urzadzenia do ustawiania i mocowania zawie¬ raja krzywkowy klin 209 zamocowany do sani 211 silnika 212 napedu glowicy narzedziowej. Klin, jest nachylony do dolu i wspóldziala z uzupelnia¬ jaca krzywka 213 przymocowana do glowicy na¬ rzedziowej 206. Dzialanie klina 209 na krzywke 213 jest tego rodzaju, ze klin stara sie powierzch¬ nia klinowa 214 popchnac glowice ku dolowi na prawo, w usytuowaniu przedstawionym na fig. 19 i dzieki powierzchni klinowej 215, w kie¬ runku przeciwnym do kierunku ruchu lancucha przedstawionego na fig. 20. Za nim klin 209 wejdzie w kontakt z krzywka 213 glowica narzedziowa 206 znajduje sie w po¬ lozeniu oznaczonym liniami przerywanymi na fig. It9. W miare przesuwania sie san 211 do ze- sprzeglenia elementu sprzegla 216 z walem nape¬ dowym glowicy, przesuwa sie ona na prawo, do osiagniecia polozenia oznaczonego linia ciagla. Na stanowisku obróbkowym, po stronie przeciwnej do san 211 przewidziano dwie powierzchnie ustalajace 217 nachylone skosnie ku dolowi i wspóldzialajace z pomocniczymi powierzchniami 218 na glowicy w celu ograniczenia jej ruchu w prawo. W tym sa- 40 45 50 55 60 r105 572 11 12 mym czasie powierzchnie 214 i 217 dociskaja glo¬ wice narzedziowa do wsporników 207 i 208. Usta¬ wienie glowicy narzedziowej 206, w kierunku po¬ dluznym przenosnika trókonywane jest za pomoca klinowej powierzchni 215, która wspólpracuje z pomocnicza powierzchnia 219 na krzywce 213. Glowica zostaje ustawiona gdy powierzchnia 221 na klinie docisnie pomocnicza powierzchnie 222 na krzywce. Ustawiona i zamocowana glowica na¬ rzedziowa 206 znajduje sie stale na drodze okre¬ slonej przez przenosnik. W celu cofniecia glowicy 206 na jej normalne polozenie po wycofaniu san 211 zastosowano urza¬ dzenie, które sklada sie z szyny 223 umieszczonej po przeciwnej niz sanie 211 stronie przenosnika, dociskanej sprezyna 224 w kierunku szyn. Szyna 223 jest umieszczana ponizej powierzchni 217 i wspólpracuje z czolowa krawedzia plyty dolnej 205, sciskajac sprezyne 224 gdy glowica jest prze¬ kuwana w kierunku polozenia, w którym zostaje ustawiona i zamocowana. Cofniecie san 211 pozwala sprezynie na odepchniecie szyny 223 na zewnatrz, co powoduje powrót glowicy do polozenia pokaza¬ nego linia przerywana na fig. 19. Zespól ustawiania i mocowania opisany w po¬ wolaniu sie na fig, 19, 20 i 21 dziala w powiazaniu z innymi elementami ukladu podobnymi do opi¬ sanych w poprzednim rozwiazaniu czopów usta¬ lajacych i zacisków. Sa tu równiez zastosowane trzpien nawrotny i trzpien wychwytowy sluzace do wprowadzania glowicy na stanowisko obrób¬ kowe. Jedna róznice stanowi 'to, ze ustawianie i mocowanie odbywa sie' w polaczeniu z przesu¬ waniem zespolu napedu glowicy, a zwolnienie glowicy odbywa sie w tym samym czasie co wy¬ cofanie zespolu- napedowego. Na fig. 19, 20 i 21 przedstawiono równiez urza¬ dzenia do przytrzymywania glowicy przed stano¬ wiskiem obróbkowym, które moga zastapic trzpie¬ nie nawrotny i wychwytowy i zwiazane z nimi mechanizmy, opisane w zwiazku z poprzednim roz¬ wiazaniem. Te zastepcze urzadzenia zawieraja ogranicznik 301 ruchu poprzecznego- zamontowany przed sta¬ nowiskiem obróbkowym, ustawiany sprezyna 302 w polozeniu, w którym zblizajaca sie glowica na¬ rzedziowa 303 ma byc przytrzymywana bezposred¬ nio przed stanowiskiem obróbkowym. Na stano¬ wisku obróbkowym przewidziano drugi ogranicz¬ nik 304 sluzacy do zatrzymania przesuwanej na stanowisko glowicy narzedziowej 206 w taki spo¬ sób, zeby "mogla byc ona prawidlowo ustawiona przez urzadzenia do ustawiania i zamocowania opisane powyzej z powolaniem sie na fig 19 i 21. Do san 211 przymocowany jest zaczep 305 wy¬ cofania ogranicznika, wchodzacy w kontakt z ele¬ mentem 30$ na ograniczniku 301 w celu odciag¬ niecia ogranicznika wbrew dzialaniu sprezyny 302, po wycofaniu san 211. Cofanie ogranicznika 304 jest skorygowane z ruchem ogranicznika 301 w celu umoaldwienda przesuniecia glowicy na stano¬ wisko obróbkowe po zwolnieniu jej przez ogra¬ nicznik 301 i wypchniecia glowicy ze stanowiska przez wzajemnie stykajace sie-'powierzchnie 307 i 308. W celu zapewnienia wlasciwego ustawiania i za¬ mocowania glowicy na stanowisku obróbkowym i rozlaczenia mechanizmów przesuwu glowicy po dokonaniu jej ustawienia i zamocowania, lan¬ cuchy 201 i 202, moga byc zamontowane na wóz¬ ku 309 znajdujacym sie na stanowisku obróbko¬ wym. Wózek, po stronie przeciwnej niz sanie 211 jest zamocowany na przegubie 311. Wózek, od strony san, posiada powierzchnie krzywkowa 312 wspól¬ pracujaca z dodatkowym klinem 313 na saniach 211. Normalnie, wózek 309 jest utrzymywany w polozeniu pionowym za pomoca sprezyny 314, lecz jest zaciagany w dól, gdy klin 313 wchodzi w kontakt z krzywka 312. Zapewnia to odlaczenie plyt lancuchowych 203 od plyty dolnej 205. Jest rzecza oczywista, ze mimo iz przedstawione w niniejszym opisie korzystne rozwiazania sa do¬ brze dobrane do osiagniecia wymienionych powy¬ zej celów, przedmiot wynalazku moze ulegac ulep¬ szeniom, zmianom i odmianom bez odejscia poza zakres wynalazku. 6Q PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL