Przedmiotem wynalazku jest srodek zwilzajacy i przeciwpianowy na osnowie anionowych substan¬ cji powierzchniowo czynnych.W procesach technicznych, w których stosuje sie srodowiska wodne lub w wysokim stopniu uwodnione, wystepuje czesto szkodliwe pienienie, które na przyklad zmniejsza predkosc przebiegu procesu oraz pogarsza jakosc produktów reakcji.Do typowych procesów, w których wystepuje to - szkodliwe pienienie, nalezy na przyklad sposób wytwarzania i wykanczania papieru, sposób wy¬ kanczania i barwienia róznych substratów, zwla¬ szcza materialów wlókienniczych, sposób wytwa¬ rzania farb powlokowych, a takze sposób mecha¬ nicznego, chemicznego lub biologicznego oczysz¬ czania scieków i przeróbki scieków, prowadzony w zwykle stosowanych oczyszczalnikach.Wiadomo, ze do tego celu stosuje sie srodki przeciwpianowe, na przyklad oleje silikonowe, aby w mozliwie duzym stopniu zapobiegac tworzeniu sie piany albo usuwac powstala piane. Nierozpusz¬ czalne w wodzie oleje silikonowe nalezy w tym celu przeprowadzac w wodne emulsje, aby mogly dzialac jako srodki przeciwdzialajace wytwarzaniu piany wzglednie jako srodki zbijajace piane. Trwa¬ losc tych emulsji nie jest zadawalajaca, poniewaz oleje silikonowe latwo wydzielaja sie, przy czym wtedy znika ich oczekiwane dzialanie, a ponadto na przyklad w procesach wykanczania lub barwie- 10 16 20 25 30 nia materialów wlókienniczych moze jeszcze wy¬ stapic niepozadany efekt (tworzenie plam) na sub- stratach.Stwierdzono, ze pewne nierozpuszczalne w wo¬ dzie albo trudno rozpuszczalne w wodzie zwiazki, nie wykazujace dzialania zwilzajacego, tworza z wodno-koloidalnymi roztworami anionowych srod¬ ków powierzchniowo-czynny eh jednorodne roz¬ twory, które rozpuszczaja sie w wodzie albo przy¬ najmniej mieszaja sie z woda. Kompozycje te maja w porównaniu z anionowymi substancjami po- wierzchniowo-czynnymi wyraznie lepsze dzialanie zwilzajace (synergizm), nadto sa niskopieniace, dzialaja przeciwpiennie i wykazuja wzmozona hy- drotropie (zdolnosc rozpuszczania) wzgledem in¬ nych substancji nie rozpuszczalnych w wodzie lub trudno rozpuszczalnych w wodzie.Wzmozone dzialanie hydrotropowe wzgledem innych nie rozpuszczalnych w wodzie lub trudno rozpuszczalnych w wodzie substancji przejawia sie np. podczas stosowania olejów silikonowych lub innych nierozpuszczalnych w wodzie substancji w mieszaninie z nizej opisanymi skladnikami (1) i (2) oraz ewentualnie skladnikiem (3). Zdolnosc podanej mieszaniny skladników do przeprowadza¬ nia substancji w postac rozpuszczalna jest tak wielka, ze po dodaniu oleju silikonowego powstaje nie jak oczekiwano emulsja, lecz optycznie kla¬ rowna jednorodna mieszanina. Mieszaniny takie, 106 822s 106 822 4 zawierajace oleje silikonowe, moga polepszac jeszcze dzialanie zwilzajace i przeciwpianowe srod¬ ka wedlug wynalazku.Srodki zwilzajace i przeciwpianowe na osnowie anionowych substancji powierzchniowo-czynnych, wedlug wynalazku w przeliczeniu na srodek za¬ wieraja jako skladnik (1) 2—50% wagowych anio¬ nowej substancji powierzchniowo-czynnej, 6—50% wagowych skladnika (2) i ewentualnie skladnika (3), przy czym skladnik (2) stanowi nierozpuszczal¬ ny w wodzie lub trudno rozpuszczalny w wodzie produkt reakcji o ciezarze molowym okolo 2000— 7000 otrzymany z (ai) jedno- do szesciowodorotle- — »oweg**^ttli*£tycznego alkoholu o 1—6 atomach ! A * M wegla? ^onotilkilo- lub monoalkilomonoamim albo polialkilenopfliamin i z (a2) 1,2-tlenku propylenu, j askladnik, 3} stanowi nierozpuszczalny w wodzie 'j ^^^Jl^tyjcz^y «a|kohol jednowodorotlenowy o co naj- -,.'- ' 4»»iej~8^tomach wegla, produkt reakcji tlenków alkilenu i nie rozpuszczalnego w wodzie alifatycz¬ nego alkoholu jednowodorotlenowego o co najmniej 8 atomach wegla, produkt reakcji tlenków alki¬ lenu i alkilofenolu, produkt reakcji nasyconego kwasu dwukarboksylowego o 3—10 atomach wegla i 1,2-tlenku propylenu lub glikoli, polipropyleno¬ wych, produkt reakcji kwasu tluszczowego o 10—13 atomach wegla i 1,2-tlenku propylenu lub glikoli polipropylenowych, produkt reakcji kwasu tlusz¬ czowego o 10—18 atomach wegla, trój, do szescio- wodorotlenowego alkoholu i 1,2-tlenku propylenu, albo produkt reakcji kwasu tluszczowego o 10—13 atomach wegla, polialkilenopoliaminy i 1,2-tlenku propylenu, oraz zawieraja jako skladnik (4) 0—30% wagowych oleju silikonowego i jako skladnik (5) 20—92% wagowych wody.Korzystne sa takie srodki zwilzajace i przeciw¬ pianowe wedlug wynalazku, które w przeliczeniu na srodek zawieraja jako skladnik (1) 2—50% wa¬ gowych anionowej substancji powierzchniowo- -czynnej, 6—50% wagowych skladnika (2) i ewen¬ tualnie skladnika (3), przy czym skladnik (2) sta¬ nowi nierozpuszczalny w wodzie lub trudno roz¬ puszczalny w wodzie produkt reakcji o ciezarze czasteczkowym 2000—7000 otrzymany z (ai) jedno- do szesciowodorotlenowyeh alkoholi o 1—6 ato¬ mach wegla, monoalkilo- i monoalkilolomonoamin lub polialkilenopoliamin i z (a2) 1,2-tlenku propy¬ lenu, a skladnik (3) stanowi nierozpuszczalny w wodzie alifatyczny alkohol jednowodorotlenowy o co najmniej 8 atomach wegla albo jego produkt reakcji z tlenkiem etylenu albo produkt reakcji alkilofenolu z tlenkiem alkilenu, oraz zawieraja jako skladnik (4) 0—30% wagowych oleju silikono¬ wego i jako skladnik (5) 20—92% wagowych wody.Srodek wedlug wynalazku mozna stosowac do odpieniania ukladów wodnych, zwlaszcza kapieli farbiarskich i uszlachetniajacych dla materialów wlókienniczych, zawiesin wlókien papierowych powstajacych przy wyrobie papieru, papierowych mas powlokowych albo farb powlokowych. Srodki wedlug wynalazku stosuje sie korzystnie jako nisko pieniace srodki powierzchniowo-czynne wzglednie jako srodki przeciwpianowe w kompozycjach do barwienia i uszlachetniania (wykanczania) ma¬ terialów wlókienniczych. Srodki wedlug wynalazku stosuje sie równiez korzystnie w procesach oczysz¬ czania scieków w urzadzeniach przewidzianych do tego celu.Jako anionowe substancje powierzchniowo czyn- 5 ne stanowiace skladnik (1) stosuje sie na przy¬ klad zawierajace grupy kwasowe kwasów nieorga¬ nicznych lub organicznych produkty przylaczenia tlenku etylenu i/lub tlenku propylenu do rfasyco- nych lub nienasyconych kwasów tluszczowych i !• wyzszych alkoholi, do alicyklicznych alkoholi i do alifatyczno-aromatycznych weglowodorów.Przedstawicielami takich substancji moga byc zwiazki o wzorze 1, w którym R oznacza alifatycz¬ na grupe weglowodorowa o 8—22 atomach wegla 15 albo cykloalifatyczna lub alifatyczno-aromatyczna grupe weglowodorowa o 10—22 atomach: wegla, Ri oznacza atom wodoru lub rodnik metylowy, A oznacza -O- lub -C(=0)-0-, X oznacza grupe kwasowa nieorganicznego kwasu zawierajacego 20 tlen albo grupe kwasu karboksylowego, przy czym te grupy kwasowe moga równiez wystepowac w postaci soli, a m oznacza liczbe 1—20. Grupa R-A- wywodzi sie na przyklad od wyzszych alkoholi, takich jak alkohol decylowy, laurylowy, tridecy- 25 Iowy, mirystylowy, cetylowy, stearylowy, oleilowy, arachidylowy lub behenylowy, a takze od alkoholu hydroabietylowego, od kwasów tluszczowych, ta¬ kich jak kwas kaprylowy, kaprynowy, laurynowy, mirystynowy, palmitynowy, stearynowy, arachino- 80 wy, behenowy, kwasy z tluszczu kokosowego (Cs—Cis), kwas nonanokarboksylowy, undekanokar- boksylowy, tridenokarboksylowy, pentadekanokar- boksylowy, kwas oleinowy, linowy, linalenowy, kwas nonadecenokarboksylowy, heneikozenokarbo- 35 ksylowy lub kwas klupanodonowy; od alkilofenoli, takich jak butylo- heksylo-, n-oktylo, n-nonylo-, p-III-dzed. oktylo-, p-III-rzed. nonylo-, decylo-, dodecylo-, tetradecylo- lub heksadecylofenol. Ko¬ rzystne sa grupy o 10—18 atomach wegla, zwlaszcza W wywodzace sie od alkilofenoli.Grupa kwasowa X wywodzi sie na ogól od niz¬ szych, organicznych kwasów mono- lub dwukarbo- ksylowych, takich jak kwas chlorooctowy, kwas octowy, kwas maleinowy, kwas malonowy, kwas 45 bursztynowy albo kwas sulfobursztynowy, i zwia¬ zana jest mostkiem eterowym lub estrowym z gru¬ pa R-A-(CH2CHRiO) -. Korzystnie jednak wy¬ wodzi sie X od nieorganicznych kwasów wieloza- sadowych, takich jak kwas ortofosforowy i kwas 30 siarkowy. Grupa kwasowa X wystepuje korzystnie w postaci soli, na przyklad jako sól metalu alka¬ licznego, amonu lub aminy. Jako przyklady takich soli wymienia sie sól sodowa, potasowa, amonowa, trójmetyloaminowa, etanoloaminowa, dwuetanolo- 55 aminowa lub trójetyloaminowa. W przypadku jed¬ nostek tlenku alkilenu (CH?CHRiO- we wzorze 1 chodzi na ogól o jednostki tlenku etylenu i 1,2- -tlenku propylenu. Te ostatnie wystepuja w zwiaz¬ kach o wzorze 1 korzystnie w mieszaninie z jed- 60 nostkami tlenku etylenu.Zwiazki te wytwarza sie w znany sposób, a mia¬ nowicie do wymienionych alkoholi, kwasów i alki¬ lofenoli przylacza sie tlenek etylenu albo w do- « wolnej kolejnosci tlenek etylenu i 1,2-tlenek pro-5 mm® 6 ! pyjenu, po czym estryfikuje sie i estry ewentualnie przeprowadza w sole.Substancje powierzchniowo-czynne skladnika (1) znane -sa na przyklad z opisu patentowego SL Zjedn. Am, nr 3211514. Sposród zwiazków o wzo¬ rze 1 korzystne sa zwiazki powierzchniowo czynne o., wzorze 2, a zwlaszcza o .wzorze 3, w których to wzorach R, A i X maja znaczenie wyzej podane, . suma-mi, m2 i ma. wynosi 2—20, stosunek grup tlenku etylenu do grup tlenku propylenu w zwiaz¬ kach o wzorze 2- wynosi 1 : (l-2), korzystnie 1: 1, a.nroznacza liczbe 1—9, korzystnie 1—5 albo 1—4.Szczególnie interesujace sa ponadto anionowe substancje powierzchniowo-czynne o wzorze 4, w którym R2 oznacza nasycony lub nienasycony rod¬ nik, weglowodorowy lub rodnik alkilofenolu o 10—18 atomach wegla, a X i n maja znaczenie wyzej po¬ dane. .......Sposród zwiazków powierzchniowo czynnych wy¬ wodzacych sie od adduktów alkilofenoli i tlenku etylenu korzystne sa zwiazki o wzorze Sio wzo¬ rze, 6, w których to wzorach p oznacza liczbe 4^12, q oznacza liczbe 1—3, Xi oznacza atom wo¬ doru, jon atomowy lub kation metalu alkalicznego a X i n maja znaczenie wyzej podane. Mozna tez stosowac ewentualnie mieszaniny wymienionych substancji powierzchniowo czynnych.Substancje powierzchniowo-czynne jako sklad¬ niki (1) stanowia znane srodki zwilzajace i wyrów¬ nujace, (farbiarskie srodki pomocnicze), które same jako takie silnie sie pienia.Skladnik (2) stanowia nie rozpuszczalne w wo- x dzie albo trudno rozpuszczalne w wodzie produkty reakcji o ciezarze czasteczkowym okolo 2000— 7.000, zwlaszcza do okolo 6000, a korzystnie okolo 2.000—40QO. Produkty reakcji skladnika (2) nie wy¬ kazuja dzialania zwilzajacego. Te produkty reakcji otrzymuje ; sie na ogól przez przylaczenie okolo 3Q-^120 moli 1,2-tlenku propylenu do 1 mola jedno- do szesciowartosciowego alkoholu alifatycznego o 1—6 atomach wegla, monoalkilo- albo monoalkilo- monoaminy lub polialkilenopoliaminy.Jako przyklady jedno- do szesciowartosciowych alkoholi wymienia sie alkohol metylowy, etylowy, propylowy, lub butylowy, glikol etylenowy, glikol dwuv i trójetylenowy, glikol propylenowy, glikol dwupropylenowy, propandiol-1,3, butandiol-1,2 -1,3, -1,4 i -2,3, gliceryne, trójmetyloloetan i -propan, heksantriol-1,2,5 i -1,2,6, 3-hydroksymetylopenta- diol-2,4 pentaerytryt, dwupentaerytryt, mannit lub sorbit.Korzystnie sa dwu- do szesciowartosciowe alko¬ hole o 2—6 atomach wegla, takie jak glikol etyle¬ nowy, glikol propylenowy, gliceryna, pentaerytryt, sorbit, trójmetyloloetari~i trójmetylolopropan.Morióalkilomonoaminy moga zawierac 1—18, zwlaszcza~- 1—6, korzystnie 2—4 atomów wegla i stanowia na przyklad etylopropylo- oktyio-, decy- lo-, dodecylo-, heksadecylo- lub oktadecyloamine.Monoalkilolomonoaminy stanowia na ogól zwiaz¬ ki o 1—6, korzystnie 2—4 atomach wegla, takie jak etanolo-, propanolo-, izoprópanolo- lub butanolo- amina.PoUalkilenopolianiny odpowiadaja korzystnie wzorowi 7, w którym r oznacza liczbe 0 alba liczbe. 1—3.Zwiazki skladnika (2) sa w wiekszosci znanymi; produktami handlowymi. Przykladowo wymienia 5 sie produkty przylaczenia 1,2-tlenku propylenu do - nastepujacych alkoholi, mono- i poliamin. W na¬ wiasach podaje sie korzystny sredni ciezar-cza¬ steczkowy: glikol etylenowy (2000), glikol propyle¬ nowy (2000) i (2700),. gliceryna (3000), (3100) i (4000), 10 trójmetylopropan (2500), (3200), (4000) i (6300), etylenodwuamina (3600), monoizopropanoloamina (2300), a takze produkt przylaczenia trójmetylolo- propanu, 1,2-tlenku propylenu i tlenku etylenu (3700). ' 15 Jako skladnik (3), który wprowadza sie do srod¬ ka wedlug wynalazku ewentualnie razem ze sklad¬ nikiem (2), stosuje sie na przyklad nie rozpuszczalne w wodzie alkohole jednowodorotlenowe o 00 naj¬ mniej 8, korzystnie 8—18, albo 9—18 atomach 20 wegla. Alkohole te moga byc nasycone lub niena¬ sycone, rozgalezione lub o lancuchu prostym i mozna je stosowac same albo w mieszaninie. Jezeli skladnik (2) i (3) wprowadza sie równoczesnie do srodka wedlug wynalazku, to ich stosunek wagowy 25 wynosi na ogól (10 do 2) : 1.Mozna stosowac alkohole naturalne, takie jak alkohol mirystylowy, alkohol cetylowy, alkohol stearylowy lub alkohol oleilowy, albo alkohole syntetyczne, takie jak zwlaszcza 2-etyloheksanol, 30 ponadto trójetyloheksanol, albohol trójmetylono- nylowy albo alfole (nazwa handlowa firmy Conti¬ nental Oil Company). Alfole stanowia liniowe alkohole pierwszorzedowe. Numer za nazwa zwiaz¬ ku podaje srednia liczbe atomów wegla w "alko-. 35 holu. Tak na przyklad alfol (1218) stanowi miesza¬ nine alkoholu decylowego, dodecylowego, tetrade- cylowego, heksadecylowego i oktadecylowego. Jako dalszych przedstawicieli wymienia sie alfol (810), (12), (16) i (18). 40 Produkty reakcji z tlenkiem alkilenu wymienio¬ nych nie rozpuszczalnych w wodzie alkoholi jedno- wodorotlenowych, takie jak produkty reakcji z 1,2-tlenkiem propylenu, na przyklad zawierajace 1—30 moli 1,2-tlenku propylenu, zwlaszcza jednak produkty reakcji z tlenkiem etylenu tych alkoholi mozna równiez stosowac jako skladnik (3). Ko¬ rzystne produkty reakcji z tlenkiem etylenu mozna przedstawic na przyklad wzorem 8, w którym Rs oznacza nasycony lub nienasycony rodnik weglo- „ wodorowy, korzystnie rodnik alkilowy, o 8—18 50 atomach wegla, a s oznacza liczbe 1—10. W przy¬ padku, gdy s oznacza liczbe 1—3, sa to na ogól produkty nie rozpuszczalne w wodzie, natomiast produkty reakcji z wieksza iloscia jednostek tlenku etylenu sa rozpuszczalne w wodzie. Jako przyklady takich produktów wymienia sie produkty reakcji zwlaszcza z 2-etyloheksanolem, a takze z alkoho¬ lem laurylowym, alkoholem, tridecylowym, alkoho¬ lem heksadecylowym i alkoholem stearylowym, oraz tlenkiem etylenu.Jako skladnik (3) stosuje sie ponadto trudno rozpuszczalne w wodzie produkty reakcji z tlenku. etylenu i/lub 1,2-tlenku propylenu i alkilofenoli o. 4—12 atomach wegla w czesci alkilowej. Korzystnie ^ zwiazki te odpowiadaja wzorowi 9, w którym .IU.T * oznacza atom wodoru lub rodnik metylowy, p ozna¬ cza liczbe 4—12, korzystnie 8—9, a t oznacza liczbe 1—00, zwlaszcza 1—30, korzystnie 1—3. f Jako przyklady produktów reakcji oktylo- i no- -nylofenolu wymienia sie produkt reakcji p-nonylo- i fenolu i 30 moli tlenku propylenu, p-oktylofenolu i 2 moli tlenku etylenu, p-nonylofenolu i 3 moli tlenku etylenu, p-nonylofenolu i 60 moli 1,2-tlenku propylenu.Jako skladnik (3) mozna stosowac tez produkty 1( reakcji z nasyconego kwasu dwukarboksylowego o 3-^10, zwlaszcza 6—10 atomach wegla i 1,2-tlenku pfótfytenu albo glikoli polipropylenowych. Jako kwasy dwukarboksylowe brane sa pod uwage na przyklad kwas malonowy, kwas bursztynowy, kwas ll glUtafówy, kwas adypinowy, kwas pimelinowy, kwas korkowy, kwas azelainowy lub kwas seba- cytiowy. Korzystnie stosuje sie kwas adypinowy i sebacynowy. Liczba jednostek 1,2-tlenku propy¬ lenu w produktach reakcji moze wynosic okolo * - 2—40. Mozna tez stosowac produkty reakcji kwa¬ sów tluszczowych o 10—18 atomach wegla i 1,2- -tleriku propylenu albo glikoli polipropylenowych.Kwasy tluszczowe moga byc nasycone lub niena¬ sycone, takie jak kwas kaprynowy, laurynowy, mirystynowy, palmitynowy lub stearynowy albo kwas nonenokarboksylowy, undecanokarboksylowy, tridecenokarboksylowy, pentadecenokarboksylowy, kwas oleinowy, linolowy, linolenowy, albo kwas rycyrioiówy. Liczba jednostek 1,2-tlenku propylenu 3* w tych estrach moze byc w przyblizeniu taka, jak w wyzej opisanych produktach reakcji.Dalsze produkty reakcji nadajace sie do stoso-. wariia jako skladnik (3) otrzymuje sie z wyzej wymienionych kwasów tluszczowych o 10—18 ato- M mach wegla, trój- do szesciowodorotlenowych alko¬ holi albo polialkilenopoliamin i 1,2-tlenki propy¬ lenu. ' Trój- do szesciowodorotlenowe alkohole zawieraja korzystnie 3—6 atomów wegla i stanowia zwlasz- *° cza gliceryne ,trójmetylopropan, pentaerytryt i sorr bit. Polialkilenopoliaminy mozna przedstawic wzo¬ rem 7.Przykladowo stosuje sie produkt reakcji laurylo- sorbitu i 1,2-tlenky propylenu (ciezar czasteczko¬ wy 2500) i produkt reakcji poliaminoamidu o wzo¬ rze G11H23CONHCH2CH2NHCH2-CHJSTHC H2CH2NH2 (kwas laurylowy/trójetylenoczteroamina) i 1,2-tlenku propylenu (ciezar czasteczkowy 2600).Wszystkie wymienione jako skladnik (2) zwiazki i produkty reakcji sa znane, po czesci dostepne w handlu albo tez mozna je otrzymac w zn-my sposób.Oleje silikonowe stanowiace skladnik (3) wpro- m wadza sie zwlaszcza wtedy, gdy chodzi o uzyskanie dzialania wyjatkowo zmniejszajacego pienienie.Przez zastosowanie olejów silikonowych mozna jednak równiez polepszyc dzialanie zwilzajace sto¬ sowanych srodków. Oleje silikonowe moga wyste- powac w ilosci do 30, na przyklad 0,1—30, zwla¬ szcza do 20, ewentualnie tez tylko do 10% wago¬ wych, na przyklad do 0,1—10 albo 0,1—2 albo 0,5~-l,5% wagowych w przeliczeniu na srodek. Pod pojeciem olejów silikonowych rozumie sie organo- ^ polisiloksany (ewentualnie zablokowane na koncu: czasteczki grupami hydroksylowymi), takie jak polidwumetylosiloksany, polimetyiofenylosiloksany i polimetylowodorosiloksany o srednich ciezarach 5 czasteczkowych okolo 1000—100000, zwlaszcza 5000- 40000.Korzystne sa zwlaszcza alkilopolisiloksany o lep¬ kosci w temperaturze 25°C co najmniej 0,7 centy- puazów. Rodnik alkilowy moze zawierac 1—6 atb- 10 mów wegla. Korzystnie metylopolisiloksany mozna przedstawic wzorem 10, w którym R oznacza rod¬ nik metylowy lub grupe metoksylowa, a x oznacza liczbe calkowita wieksza od 1, na przyklad wy¬ noszaca 50—1200 lub wiecej. w Sa to zazwyczaj znane produkty handlowe, któr* obok oleju silikonowego moga ewentualnie zawie¬ rac jeszcze pozostale dodatki, takie jak koloidalny kwas krzemowy lub emulgatory na osnowie gli¬ kolu polietylenowego. Przykladami takich olejów 20 silikonowych sa: olej silikonowy o znakach SAG 100 (produkt firmy Union Carbide), olejv siiikonowy^ o znakach DB 10O orafc ifSA ^rotftfkt^firttiy Dow Corning) i olej silikonowy oznakach,SH (produkt firmy Wacker Chemie): Korzystne* sia wielkocza¬ steczkowe oleje silikonowe. Wprowadza sie je ko¬ rzystnie w stosunkowo malych ilosciach, a1# na przyklad zapobiec efektom wlasnym olejów^ silikon nowych (hydrofobia).Srodki zwilzajace i przeciwpianowe wedlug wy- * nalazku mozna otrzymac przez proste zmieszanie skladników w temperaturze 15—30°C, w wodzie jako skladniku (5), uzyskujac jednorodne, korzyst¬ nie przezroczyste mieszaniny bardzo odporne na skladowanie w temperaturze pokojowej.Srodek wedlug wynalazku zawiera swiasa&cza 10—50% wagowych skladnika (1), 10—50*/T wago¬ wych skladnika (2) i ewentualnie skladnika (3); 0—30*/o wagowych skladnika (4) i 20—80% wago¬ wych wody, kazdorazowo w przeliczeniu na srodek.Szczególnie korzystne sa srodki zawierajace Ifr^ 20% wagowych skladnika (1), 15—35% wagowych skladnika (2) i ewentualnie skladnika (3), ,0—10% wagowych skladnika (4) i 40—75% wagowych wody.W zaleznosci od ilosci i rodzaju stosowanych skladników nowe srodki w opisanej postaci wod¬ nej wykazuja lepkossc niska do wysokiej. Mozna je mieszac z woda, przy czym zaraz uzyskuje sie przezroczyste, jednorodne preparaty.Srodki zwilzajace i przeciwpianowe wedlug wy¬ nalazku mozna stosowac w srodowisku kwasnym lub alkalicznym (wartosc pH okolo 1—12) oraz w szerokim zakresie temperatur, na przyklad w tem¬ peraturze 20—120°C, przy czym nie traca one swo¬ ich wlasciwosci. Do celów praktycznych mozna je- stosowac w postaci nie rozcienczonej lub po roz¬ cienczeniu woda, przy czym ilosc okolo 0,001—20 g/litr jest wystarczajaca. Kapiele do obróbki ma-_ terialów wlókienniczych moga zawierac okolo 0,1—10 g/litr, zwlaszcza 0,5—5 g/litr. Srodki zawier rajace oleje silikonowe i w zwiazku z tym nada¬ jace sie zwlaszcza do zbijania piany lub do. zapo¬ biegania pienieniu, na przyklad przy oczyszczeniu scieków, stosuje sie na ogól w ilosci 0,001—1 g/litr, 1 korzystnie 0,001—0,1 g/litr. Wprowadzana ilos£ za-& M8«2 1* lezy tez od obecnych juz w sciekach wzglednie irmpch uklad&ch wodnych srodków powierzchniowo czynnych.Srodki zwilzajace i przeciwpianowe wedlug wy¬ nalazku mozna stosowac w najrózniejszych proce¬ sach, w których wystepuja preparaty wodne lub zawierajace wode o duzej sklonnosci da pienienia, na przyklad: a) barwienie welny za pomoca barwników me- talókompleksowych 1:1 lub 1: 2, barwników kwas¬ nych lub reaktywnych, procesy wyciagania bar¬ wnika z kapieli albo ciagle sposoby barwienia do farbowania syntetycznych wlókien poliamidowych barwnikami kwasnymi lub zawiesinowymi, bar¬ wienie wlókien poliestrowych barwnikami zawie¬ sinowymi, barwienie wlókien celulozowych barwni¬ kami reaktywnymi i bezposrednimi, barwienie wfókien poliakrylonitrylowych za pomoca barwni¬ ków kationowych; bj procesy wykanczania (uszlachetniania) ma¬ terialów wlókienniczych, nadawanie welnie i mie¬ szankom wlóknistym zawierajacym welne otfpoT- nosci na filcowanie i kurczenie, nadawanie celulo¬ zowym materialom wlóknistym ognioodpornosci i odpornosci na gniecenie, nadawanieróznym materia¬ lom wlóknistym odpornosci na olei, wode; i zabru¬ dzenie, nadawanie róznym- materiarlom wlóknistym' wlasciwosci antystatycznych i miekkiego chwytu, rozjasnianie optyczne róznych materialów wlók¬ nistych; cf wytwarzanie papfera (zawiesiny wfókien pa¬ pierowych) i wykanczanie papieru, zwlaszcza kle¬ jenie papieru wodnymi preparatami zywic albo obróbka powierzchniowa papieru (powlokowe masy papierowe); d) odpienianie scieków; scieki komunalne i prze¬ myslowe obok porwanych lub rozpuszczonych za¬ nieczyszczen wykazuja jeszcze te wade, ze simie pienia. Moze to utrudniac przeróbke w oczyszczal-. niach i przeszkadzac na przyklad w wprowadzaniu powietrza do biologicznych oczyszczalnikdw. Ko¬ rzystnym jest wiec wprowadzanie do scieków srod¬ ków przeciwpianowych. Aby zuzywac bardzo male iltisti takich srodkóiy przeciwpianowych, a z dru¬ giej strony nie obnizac* wydolnosci oezyszczalnika, musi taki srodek przeciwpianowy byc bardao trwaly i mozliwie obojetny. Srodek wedlug wyna¬ lazku spelnia te warunki w wybitny sposób e) Jako srodek zbijajacy piane podczas prania w pralkach domowych; f) wytwarzanie niepienracych preparatów ferb powlokowych.Srddki wedhig wynalazku moga równiez w wy¬ ze^ wymienionych procesach, zwlaszcza w proce¬ sach farbiarskich i uszlachetniajacych, wykazywac dodatkowo dzialanie wyrównujace.W" przypadku stosowania innych lekko pieniacych srodków pomocniczych substancji powierzchniowo czynnych (mozna uzyskac dobre dzialanie prze¬ ciwpianowe przez dodatek srodków wedlug wyna¬ lazku. Inne dzialanie srodków wedlug wynalazku objawiajace sie w równomiernosci wybarwien. i apretur polega na zdolnosci praktycznie prawie calkowitego odpowietrzania ukladów wodnych^ to znaczy na zapobieganiu wystepowania wtretów po¬ wietrza w kapielach oraz na lub w substrataeh.Wskutek takiego odpowietrzania wykluczone jest na przyklad tworzenie sie plam na wybarwionyeh substratach. 5 Ze wzgledu na swe dobre wlasciwosci hydrotro- powe srodki wedlug wynalazku nadaja sie zwla¬ szcza do stosowania przy wprowadzaniu nieroz¬ puszczalnych w wodzie lub trudno rozpuszczalnych w wodzie substancji, takich jak barwniki, srodki ii uszlachetniajace, poniewaz mozna Je i w ten spo¬ sób przeprowadzic subtelnie rozdrobniona bez do¬ dawania dodatkowych, ewentualnie duzych ilosci rozpuszczalników. W ten sposób procesy uszla¬ chetniajace mozna prowadzic o wiele taniej. 15 W nastepujacych przykladach blizej wyjasniaja¬ cych wynalazek czesci oznaczaja czesci wagowe a procenty oznaczaja procenty wagowe. Wymienione ponizej produkty reakcji wzglednie zwiazki sta¬ nowia przyklady skladników (1) do (3): Anionowe * srodki powierzchniowo-czyinne skladnik (l): Ai = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 2 moli tlenku etylenu . do I mola p-III-rzed. nonylofenolu, A2 = sól 'amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 3 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu tridecylowego, A.-? = sól sodowa kwasnego estru kwasu maleino- we# produktu przylaczenia 2 moli tlenku etylenu do 1 mola p-nonylofenolu, A* = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarkom wego produktu przylaczenia 3 moli tlenku etylenu do 1 mola p-butyloJenolu, 39 As = sól amonowa kwasnego estru kwasu fosforo¬ wego produktu przylaczenia 2 moli tlenku etylenu do 1 mola p-nonylofenolu, Ai = sól sodowa octanu produktu przylaczenia 4 moli tlenku etylenu do I mola p-oktylofenolu, & Ai = sól sodowa estru kwasu dwu-sulfobursztyno- wego produktu przylaczenia 4 fnoii tlenku etylenu do I mola p-oktylofenolu, Aa = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko- wegp dwuglikjolu kwasu z tluszczu koksowego, 45 As = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu, przylaczenia 1 mola tlenku etylenu do 1 mola alkoholu stearylowego, Aio = sól amonowa kwasnego estru kwasu siar¬ kowego produktu przylaczania 9 moli tlenku ety¬ lenu do 1 mola p-nonylofenolu, Au = sól amonowa: kwasnego estru kwasu siarko* wego produktu przylaczenia 6 moli tlenku etylenu; do 1 mola p-nonylofenolu, jc An « sól sodowa estru kwasu mónosulfoburszty-; nowego produktu przylaczenia 2, moli tlenku ety¬ lenu db 1 mola p-nonylofenolu, Au = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 1 mola tlenku propy- lenu i 1 mola tlenku etylenu do 1 mola nonylofe¬ nolu, Ai4 =^ sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 10 moli tlenku propy-* lenu i 10 moli tlenku etylenu do 1 mola nonylo^ og fenolu, •_106*22 11 12 A15 = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 6 moli tlenku etylenu do 1 mola dodecylofenolu, Ai6 = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 6 moli tlenku etylenu do 1 mola pentadecylofenolu, A17 = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 5 moli tlenku etylenu do 1 mola trójbutylofenolu, Ais = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 3 moli tlenku etylenu do 1 mola alfolu (2022), Am ¦¦= sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 2 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu hydroabietylowego, A:o = sól amonowa kwasnego estru kwasu siarko¬ wego produktu przylaczenia 2 moli tlenku etylenu do 1 mola oktylofenolu.Skladnik (2): Bi = produkt reakcji glikolu etylenowego i 1,2- -tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 2000, Bj = produkt reakcji glikolu propylenowego i 1,2-tlenku propylenu ,ciezar czasteczkowy 2000, Ba = produkt reakcji glikolu propylenowego *i 1,2-tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 2700, Ba = produkt reakcji gliceryny i 1,2-tlenku pro¬ pylenu, ciezar czasteczkowy 3000, Bs = produkt reakcji gliceryny i 1,2-tlenku pro¬ pylenu, ciezar czasteczkowy 3100, Bs -= produkt reakcji gliceryny i 1,2-tlenku propy¬ lenu, ciezar czasteczkowy 4000, Bt = produkt reakcji trójmetylopropanu i 1,2-tlen¬ ku propylenu, ciezar czasteczkowy 2500, Bs = produkt reakcji trójmetylolopropanu i 1,2- tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 3200, B9 = produkt reakcji trójmetylolopropanu i 1,2- -tlenku propylenu ,ciezar czasteczkowy 4000, Bjo =¦- produkt reakcji trójmetylopropanu i 1,2- -tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 6300, Bu —- produkt reakcji etylenodwuaminy i 1,2- -tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 3600, B12 = produkt reakcji 'monoizopropanoloaminy i 1,2-tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 2300, B13 = produkt reakcji metanolu (albo 1-metoksy- -2-propanolu) i 1,2-tlenku propylenu, ciezar cza¬ steczkowy 2750, Bm = produkt reakcji butanolu i 1,2-tlenku pro¬ pylenu, ciezar czasteczkowy 3000, Bis = produkt reakcji sorbitu i 1,2-tlenku propy¬ lenu, ciezar czasteczkowy 2650, Bis = produkt reakcji pentaerytrytu i 1,2-tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 3000, B17 = produkt reakcji metyloetanoloaminy i 1,2- -tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 3000, Bi8 — produkt reakcji heksyloaminy i 1,2-tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 3000, B19 = produkt reakcji trójetanoloaminy i 1,2-tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 3650, B20 = produkt reakcji trójetylenoczteroamuiy i 1,2-tlenku etylenu, ciezar czasteczkowy 3050, B21 = produkt reakcji dwupropylenotrójaminy i 1,2-tlenku propylenu, ciezar czasteczkowy 3500, Skladnik (3): Ci = 2-etyloheksanol, C< = alfol(1218), V 10 15. 20 55 40 45 50 55 60 0? Cs = trójmetyloheksanol, d = produkt przylaczenia 30 moli tlenku propy¬ lenu do 1 mola nonylofenolu, Ci = produkt przylaczenia 3 moli tlenku etylenu do 1 mola nonylofenolu, Cg = produkt przylaczenia 2 moli tlenku etylenu do l mola nonylofenolu, C? = produkt przylaczenia 1 mola tlenku etylenu do 1 mola 2-etyloheksanolu, Cs = produkt przylaczenia 3 moli tlenku etylenu / do 1 mola alkoholu stearylowego, C9 = produkt przylaczenia 1 mola tlenku etylenu do 1 mola butylofenolu, C10 = produkt przylaczenia 10 moli tlenku propy¬ lenu clo 1 mola dodecylofenolu, Cu = produkt przylaczenia 5 moli tlenku etylenu do 1 mola 2-etyloheksanolu, C12 = produkt przylaczenia 8 moli tlenku etylenu do 1 mola o-fenylofenolu, C13 = produkt przylaczenia 3 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu tridecylowego, C14 = produkt przylaczenia 3 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu heksadecylowego, • Cir, — produkt przylaczenia 2 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu laurylowego, Cie = produkt przylaczenia 10 moli tlenku etylenu do 1 mola 2-etyloheksanolu, . Ci7 = produkt przylaczenia 1,2-tlenku propylenu do 1 mola alkoholu oleilowego (ciezar czasteczko¬ wy 2000), Cis = produkt przylaczenia 60 moli 1,2-tlenku pro¬ pylenu do 1 mola p-inonylofenolu (ciezar czastecz¬ kowy 3700), C19 = produkt przylaczenia 1 mola glikolu polipro¬ pylenowego (ciezar czasteczkowy 2000) do 1 mola kwasu oleinowego, C20 = produkt przylaczenia 2 moli glikolu polipro¬ pylenowego (ciezar czasteczkowy 1000) do 1 mola kwasu adypinowego, C21 = produkt przylaczenia 1,2-tlenku propylenu do 1 mola estru laurylosorbitanu (ciezar czastecz¬ kowy 2500), C22 =¦-• produkt przylaczenia tlenku propylenu do *1 mola poliamidoamidu o wzorze CntfoCONHCH:: CH2NHCH2CH2NHCH2CH2NH2 (ciezar czasteczkowy 2600).Przyklad I. Do 70 czesci 40% preparatu sub¬ stancji powierzchniowo czynnej Ai wprowadza sie, mieszajac, 50 czesci produktu reakcji B7 (ogrza¬ nego do temperatury 60°C). Nastepnie stale mie¬ szajac wprowadza sie 50 czesci wody o tempera¬ turze 60°C i mieszanine miesza dalej az do ochlo¬ dzenia do temperatury pokojowej. Otrzymuje sie przezroczysty, bezbarwny preparat latwo dajacy sie przelewac, który mozna stosowac jako nisko pieniacy srodek zwilzajacy i odpowietrzajacy oraz jako srodek ulatwiajacy rozpuszczanie barwników w róznych procesach farbiarskich, takich iak me¬ toda wyczerpywania kapieli, nasycania lub napa¬ wania.Tworzenie sie piany, wzglednie zbijanie piany stwierdza sie za pomoca testu pienienia. W tym celu wytwarza sie rozcienczone wodne preparaty opisanych srodków, wytrzasa w ciagu 1 minuty i nastepnie mierzy wysokosc piany w mm kazdo-13 H razowo po uplywie 1 wzglednie 5 minut po zakon¬ czeniu wytrzasania. Wyniki podane sa w tablicy I.Tablica I Substancja badana porównawcza substan¬ cja powierzchniowo czynna (1 g/litr) (Ad- dukt p-III-rzed. okty- lofenolu i 8 moli tlen¬ ku etylenu preparat wedlug przy¬ kladu I (1 g/litr).Wysokosc piany w mm po uplywie 1 minuty 210 80 5 minut 200 20 Zamiast substancji powierzchniowo czynnej Ai mozna równiez, stosowac nastepujace substancje powierzchniowo czynne: A2, A3, A4, Ao, As, A12, Zamiast zwiazku B7 mozna stosowac równiez na¬ stepujace substancje: Bi, B2, B?, B4, B), Bjo, Bu, Bi* i ewentualnie Ci, C2, C3 lub d We wszystkich przypadkach otrzymuje sie rów¬ niez nisko pieniace preparaty, które z dobrymi wynikami mozna stosowac do opisanego celu.Przyklad II. Do 70 czesci 40% wodnego, ogrza¬ nego do temperatury 70°C preparatu substancji po¬ wierzchniowo czynnej As wprowadza sie 30 czesci ogrzanego do temperatury 70°C produktu reakcji B».Nastepnie mieszajac dodaje sie jeszcze 1 czesc oleju silikonowego i 49 czesci wody w temperaturze 70°G, po czym mieszajac pozostawia sie mieszanine do ochlodzenia do temperatury pokojowej. Otrzy¬ muje sie przezroczysty lekko zóltawy, wolny od piany preparat, który mozna stosowac jako srodek zwilzajacy i odpowietrzajacy w procesach farbiar- skteh, przy czym równoczesnie uzyskuje sie dobre dzialanie przeciwpianowe, jezeli na przyklad sto¬ suje sie dodatkowe srodki powierzchniowo czynne.W tescie pienienia wedlug przykladu I otrzymuje sie nastepujace wyniki (tablica II).T a b 1 i c a II stepujace skladniki: jako skladnik (1): Ai, As, As, A10,-Au; jako .skladnik (2): Bi, B?, Bi, B7, Bo, Bu, Bi 2 i ewentualnie Cs.Przyklad III. Do 70 czesci i 40% wodnego, 5 ogrzanego do temperatury 70° C preparatu sub¬ stancji powierzchniowo-czynnej Ai dodaje sie, mieszajac, 30 czesci ogrzanego do temperatury 70°C produktu reakcji Bs. Nastepnie dodaje sie 10 czesci oleju silikonowego i miesza calosc w ciagu 1 godzi¬ ny w temperaturze 70°C. Nastepnie dodaje sie 27 czesci wody o temperaturze 70°C i miesza dalej az do ochlodzenia mieszaniny do temperatury poko¬ jowej. Otrzymuje sie trwaly preparat srodka prze- ciwpianowego, który na przyklad przy wspólza- stosowaniu innych substancji powierzchniowo* czynnych dziala bardzo dobrze przeciwpianowo.W tescie pienienia wedlug przykladu I uzyskuje sie nastepujace wyniki (tablica III).I Tablica III Substancja badana substancja powierzch¬ niowo-czynna Ai (lg/litr) substancja powierzch- niowo-czynna Ai+pro- dukt reakcji Bs (1 g/litr) porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna A (0,5 g/litr) (addukt oleiloaminy i -8 moli tlenku etylenu) porównawcza substan- cja powierzchniowo- 1 czynna A (0,5 g/litr) + preparat wedlug przy- | kladu III (0,2 g/litr) 1 porównacza substancja powierzchniowo-czyn- na B (0,5 g/litr) (addukt alkoholu z tluszczu ko¬ kosowego i 6 moli tlenku etylenu) porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna B (0,5 g/litr+ preparat wedlug przy- 1 kladu III (0,5 g/litr) 1 porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna C (1 g/litr) ' (sulfonowany produkt reakcji o-fenyleno- dwuaminy, kwasu ste- 1 arynowego i chlorku 1 benzylu) 1 porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna C (1 g/litr) + preparat wedlug przy- 1 kladu III (0,3 g/litr) Wysokosc piany w mm f po uplywie 1 minuty 220 80 140 10 190 70 205 55 5 minut 190 20 | 135 2 j 180 3 1 207 40 Substancja badana porównawcza substan¬ cja powierzchniowo czynna (1 g/litr) (sul¬ fonowany produkt re¬ akcji o-fenylenodwu- aminy, kwasu stearynowego i chlorku benzylu) porównawcza substan¬ cja powierzchniowo czynna (1 g/litr)+ pre¬ parat wedlug przy¬ kladu II (1 g/]itr) preparat wedlug przy¬ kladu II (1 g/litr) J "Wysokosc piany w mm po uplywie 1 minuty | 5 minut 205 . 50 0 205 20 0 j 45 50 W celu otrzymania preparatów o podobnie do¬ brych wlasciwosciach mozna stosowac równiez na- alkoholu z tluszczu ko¬ kosowego i 6 moli tlenku etylenu) porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna B (0,5 g/litr+ preparat wedlug przy- 1 kladu III (0,5 g/litr) 1 porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna C (1 g/litr) ' (sulfonowany produkt reakcji o-fenyleno- dwuaminy, kwasu ste- 1 arynowego i chlorku 1 benzylu) 1 porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna C (1 g/litr) + preparat wedlug przy- 1 kladu III (0,3 g/litr) 190 70 205 55 180 3 207 40 15 10 2S W 35 porównacza substancja powierzchniowo-czyn- na B (0,5 g/litr) (addukt alkoholu z tluszczu ko¬ kosowego i 6 moli tlenku etylenu) porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna B (0,5 g/litr+ preparat wedlug przy¬ kladu III (0,5 g/litr) 190 70 180106 822 15 16 Ponadto mierzy sie zdolnosc zwilzania: sztuke tkaniny bawelnianej zanurza sie w badanej cieczy i poczatkowo dzieki zawartemu w tkaninie po¬ wietrzu obserwuje sie unoszenie sie tkaniny. Wsku¬ tek wsiakania cieczy powietrze zostaje z tkaniny usuwane i obserwuje sie zatapianie tkaniny. Okres od chwili zanurzenia do momentu rozpoczecia za¬ tapiania sztuki tkaniny mierzy sie, przy czym wy¬ niki podane sa w tablicy IV.Tablica IV Substancja badana substancja powierzch- niowo-czynna Ai (1 g/litr) produkt reakcji § (1 g/litr) substancja powierzch- 1 niowo-czynna Ai + pro¬ dukt reakcji Bb (1 g/litr) Okres zanurzenia w sekundach 42 brak dzialania zwil¬ zajacego 27 * | Oprócz tego pozytywnego efektu synergistycznego na zwilzanie mieszanina skladajaca sie z substancji powierzchniowo-czynnej Ai i produktu reakcji B3 pieni sie o wiele mniej, niz sama substancja po- wierzchniowo-czynna Ai.Substancje powierzchniowo-czynne o podobnie do¬ brych wlasciwosciach otrzymuje sie tez przy za¬ stosowaniu nastepujacych skladników: jako sklad¬ nik (1): A2, Ae, As, A9, A12, jako skladnik (2): Bj, Bs, B.3, B3, B7, Bs, Bg, B12.Przyklad IV. a) 30 czesci produktu reakcji B3 miesza sie z 30 czesciami 40% wodnego preparatu substancji powierzchniowo-czynnej Ai w tempera- turze pokojowej. Nastepnie dodaje sie 6 czesci zwiazku Ci i 1 czesc oleju silikonowego i rozcien¬ cza mieszanine, stale mieszajac, 33 czesciami wody. b) 25 czesci produktu reakcji B3 miesza sie z 5 cze¬ sciami zwiazku Ce, 6 czesciami zwiazku Ci i 1 czescia oleju silikonowego. Do mieszaniny tej wprowadza sie, stale mieszajac 30 czesci 40% preparatu substancji powierzchniowo czynnej Ai i nastepnie rozciencza 33 czesciami wody.W obydwu przypadkach uzyskuje sie wolny od piany srodek zwilzajacy i odpowietrzajacy, który mozna stosowac w procesach farbiarskich i uszla¬ chetniajacych. Wyniki testu na pienienie, przepro¬ wadzonego analogicznie jak w przykladzie I, zesta¬ wiono w tablicy V.Tablica V Substancja badana 1 porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna (1 g/litr) (sul¬ fonowany produkt re¬ akcji o-fenylenodwu- aminy, kwasu steary¬ nowego i chlorku ben¬ zylu) Wysokosc piany w mm po uplywie v 1 minuty 1 205 5 minut 1 205 10 15 25 35 45 50 55 60 1 1 porównawcza substan- 1 cja powierzchniowo- czynna (1 g/litr) + pre¬ parat wedlug przykla¬ du IVa (1 g/litr) porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna (1 g/litr) + pre¬ parat wedlug przykla¬ du IVb (lg/litr) preparat wedlug przy¬ kladu IVa (1 g/litr) preparat wedlug przy¬ kladu IVb (1 g/litr) 1 2 - 60 50 0 ' ° 3 20 20 0 0 1 Przyklad V. W naczyniu szklanym miesza sie równomiernie w temperaturze pokojowej 24 czesci produktu reakcji B17 i 0,8 czesci oleju silikonowego.Po podwyzszeniu temperatury do 60°C dodaje sie 22 czesci substancji powierzchniowo-czynnej Aj, a nastepnie 53,2 czesci wody. Mieszanine miesza sie az do ochlodzenia do temperatury pokojowej.Otrzymuje sie nisko pieniacy srodek zwilzajacy, który mozna stosowac zarówno w kapielach do napawania, jak i w procesach wyczerpywania ka¬ pieli.Podobne wyniki uzyskuje sie zastepujac produkt reakcji Bi7 produktem reakcji B13 lub Bia.Przyklad VI. 0,6 czesci oleju silikonowego miesza sie w kotle z mieszadlem z 19 czesciami produktu reakcji B-.o do" stanu jednorodnego, po czym dodaje 46 czesci substancji powierzchniowo- czynnej A15. Mieszanie kontynuuje sie w ciagu 60 minut, po czym powoli dodaje sie 34,4 czesci wody o temperaturze 40°C i miesza dalej w ciagu 30 minut. Powstaje trwaly produkt o konsystencji pasty, który mozna stosowac jako nisko pieniacy srodek zwilzajacy. Podobne wyniki uzyskuje sie stosujac produkt reakcji B20.Przyklad VII. 32 czesci substancji powierzch¬ niowo-czynnej A17 i 16 czesci produktu reakcji B?i miesza sie w temperaturze 60°C, po czym dodaje 3 czesci oleju silikonowego i miesza az do uzys¬ kania stanu jednorodnego. Nastepnie dodaje sie 49 czesci wody ogrzanej do temperatury 70°C i miesza az do ochlodzenia do temperatury pokojo¬ wej. Otrzymuje sie wolny od piany srodek zwil¬ zajacy.Przyklad VIII. a) 16 czesci produktu reakcji Bu i 16 czesci produktu reakcji B17 miesza sie w kotle z mieszadlem w temperaturze pokojowej, po czym ogrzewa do temperatury 80°C. Nastepnie wprowadza, mieszajac, 1,3 czesci oleju silikonowego, i nastepnie ogrzewane do temperatury 50°C sklad¬ niki — 14 czesci substancji powierzchniowo-czyn¬ nej Ai i 52,7 czesci wody. Nastepnie miesza sie dalej az do ochlodzenia do temperatury pokojowej.Otrzymuje sie preparat, który mozna stosowac jako wolny od piany srodek zwilzajacy.17 106 822 18 Podobne wyniki uzyskuje sie, zastepujac produkt reakcji B:7 produktem reakcji B15 albo preparatem z nastepujacych skladników: b) 32 czesci produktu reakcji Bj, 14 czesci sub¬ stancji powierzchniowo czynnej Ai, 0,3 czesci oleju silikonowego i 53,7 czesci wody.Przyklad IX. 40 czesci substancji powierzch¬ niowo czynnej A20, 33 czesci produktu reakcji B17 i 53 czesci wody miesza sie w kotle z mieszadlem do stanu jednorodnego. Otrzymuje sie nisko pie¬ niacy srodek zwilzajacy, nadajacy sie zwlaszcza do ciaglego barwienia dywanów.Przyklad X. 20 czesci produktu reakcji B3 i 14 czesci oleju silikonowego miesza sie w tempe¬ raturze pokojowej do stanu jednorodnego. Nastep¬ nie dodaje *sie powoli, mieszajac, 47 czesci srodka powierzchniowo-czynnego Ai (40% wodny preparat) i wreszcie 19 czesci wody. Nastepnie miesza sie jeszcze w ciagu 2 godzin w temperaturze pokojo¬ wej. Otrzymuje sie srodek przeciwpianowy o uni¬ wersalnym zastosowaniu, na przyklad do odpienia- nla scieków.W tablicy VI podaje sie wyniki testu na pienie¬ nie wedlug przykladu I.Tablica VI Substancja badana [ Porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna (sulfonowany produkt reakcji o-fe- nylenodwuaminy, kwa¬ su stearynowego i chlorku benzylu) 1 porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna + preparat , wedlug przykladu V preparat wedlug przy¬ kladu V porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna + preparat wedlug przykladu VI preparat wedlug przy¬ kladu VI 1 porównawcza substan- 1 cja powierzchniowo- czynna + preparat wedlug przykladu VII preparat wedlug przy¬ kladu VII porównawcza substan- 1 cja powierzchniowo- czynna +1 preparat wedlug przykladu VIIIa preparat wedlug przy- | kladu VIIIa - g/litr 2 1 1 1 1 1 2 2 1 0,5 0,5 1 3 3 Wysokosc piany w mm po uplywie 1 minuty 1 3 205 18 30 67 20 0 24 0 5 minut 4 205 ' 3 0 14 0 0 0 0 1 porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna + preparat wedlug przykladu VIIIb preparat wedlug przy¬ kladu VIIIb porównawcza substan¬ cja powierzchniowo- czynna preparat we¬ dlug przykladu X preparat wedlug przy¬ kladu X 1 - 1 3 3 1 0,05 0,05 3 24 0 0 0 4 I 0 0 • 0 0 Przyklad XI. Do cyrkulacyjnego aparatu far- biarskiego wprowadza sie 100 kg welny w postaci szpul krzyzowanych z nosnikiem materialu. jg W zbiorniku ogrzewa sie 1200 litrów wody do tem¬ peratury 60°C i rozpuszcza 1200 g preparatu wed¬ lug przykladu II. Nastepnie kapiel pompuje sie ze zbiornika poprzez material do aparatu farbiar- skiego, po czym poddaje cyrkulacji ze zmiennym u kierunkiem. Przez dodatek preparatu uzyskuje sie samorzutnie odpowietrzanie ukladu i wskutek tego dobre przenikanie w barwiony material. Mozna to stwierdzic w ten sposób, ze przy zastosowaniu wymienionego preparatu aparat mozna napelnic 30 woda w ilosci o 10% wiekszej. Nastepnie mozna prowadzic barwienie na przyklad za pomoca bar¬ wienia reaktywnego o wzorze 11 w ciagu 1 godziny w temperaturze wrzenia kapieli (96—100°C). Jako dalszy pomocniczy srodek farbiarski kapiel zawiera 1 kg mieszaniny 1: 1 z czwartorzedowego produktu przylaczenia 7 moli ,tlenku etylenu do 1 mola mie¬ szanin amin tluszczowych C16-C18 (srodek czwarto¬ rzedujacy: chloroacetamid) oraz z soli amonowej kwasnego estru kwasu siarkowego produktu przy¬ laczania 7 moli tlenku etylenu do 1 mola miesza¬ niny amin tluszczowych Cig-Cis (50% preparat wodny). Podczas barwienia nie wystepuje prak¬ tycznie powstawanie piany. Wskutek opisanego po¬ wyzej dobrego odpowietrzania uzyskuje sie pod¬ wyzszona predkosc przeplywu. W ten sposób unika sie szkodliwych wtretów powietrza oraz tworzenia plam na barwionym materiale. Krzyzowe szpule sa silnie i równomiernie wybarwione.Przyklad XII. W kadzi farbiarskiej z kolo- sf wrotkiem zwilza sie 100 kg dzianiny bawelnianej w 3000 litrach wody z dodatkiem 3 kg preparatu wedlug przykladu II. W ciagu 30 sekund bawelna jest calkowicie zwilzona i odpowietrzona i w zwiaz¬ ku z tym podczas barwienia nie wykazuje sklon- 55 nosci do unoszenia sie na powierzchni. Dzianine bawelniana farbuje sie nastepnie w tej samej ka¬ pieli, do której dodaje sie 2 kg barwnika o wzorze 12 obok zwyklych chemikaliów, takich jak elektro¬ lity i zwiazki alkaliczne, w ciagu 2 godzin w tem- jieraturze wrzenia kapieli (96—100°C). Chociaz rów¬ noczesnie stosuje sie pieniacy srodek wyrównujacy, to jednak pienienie zostaje tak zmniejszone, ze dzianina podczas procesu barwienia pozostaje pod powierzchnia kapieli z wyjatkiem drogi poprzez g5 kolowrót. Dzianina bawelniana jest wybarwiona, 19 iowpomiernie i bez. plam w odcieniu czerwonym.Przyklad XIII. Do aparatu wsadowego wpro¬ wadza sie 100 kg bawelny w postaci klaczków. Do Ogrzanej do temperatury 60°C kapieli zawierajacej1 2000 litrów wody wprowadza sie 2 kg preparatu wedlug przykladu I. Wskutek silnego dzialania zwilzajacego i odpowietrzajacego bawelna zostaje w krótkim czasie zwilzona i odpowietrzona i mozna ja barwic na przyklad w sposób opisany w przy¬ kladzie XII. Tworzenie sie piany jest wyraznie bbnj^one. Uzyskuje sie równomiernie wybarwione klaczki bawelny.. Jezeli jako produkt porównawczy stosuje sie produkt przylaczenia" 8 moli tlenku etylenu do 1 mola p-IH.-rzed. oktylafenolu, to uzyskuje sie c£ prawda zadawalajace zwilzanie, lecz odpowietrza¬ nie', jest nie wystarczajace i tworzenie piany prze¬ szkadza w przebiegu procesu barwienia.E£ekt odpowietrzania mozna wykazac w sposób nastepujacy; do Jednostronnie otwartych cylin- djfycznyeh naczyn szklanych o dlugosci 24 cm i 2,£ cm srednicy wewnetrznej wprowadza sie rów¬ nomiernie 10 g welny czesankowej i sciska* Na¬ stepnie do kazdego cylindra wlewa sie 80 cm3 wody zawierajacej 0,08 g porównawczego srodka powierzchniowo czynnego wzglednie preparatu wedlug przykladu I. W cylindrze o nizszym po¬ ziomie kapieli odpowietrzenie jest silniejsze.Przyklad XIV. Do silnie pieniacej mieszaniny scieków komunalnych i przemyslowych wprowa¬ dza sie. ze zbiornika zawierajacego 1% roztwór preparatu wedlug przykladu IV a 1 ml tego roztwo¬ ru, na litr scieków. Obecna w sciekach piana zo¬ staje wskutek tego zbita, a nowe pienienie nie wy- stepuje. Temperatura i wartosc pH scieków nie ma wplywu na dzialanie stosowanego roztworu.Przyklad XV. Tkanine z garderoby bawel¬ nianej (surowa) napawa sie kapiela farbiarska za¬ wierajaca w litrze 20 g barwnika C.J. Vat Bsown 33, 10 g preparatu wedlug przykladu VUIb, 29r& 10% wodnej kompozycji z 1 czesci poliwiny- lapirolidanu i 3 czesci kopolimeru eteru metylowi- nryLawego i bezwodnika kwasu maleinowego oraz 2 g zageszczacza algkuanowegor odciska do przy- Baru wagi 80% i suszy w ciagu 2 minut w tempe- wrtusze 12fl°C. Nastepnie tkanine napawa sie po¬ nownie wodna kapiela zawierajaca w litrze 50 ml anty* roztworu wodorotlenku sodowego, 35 g wo- dorosiarczynu sodowego i 15 g krystalicznego siar - czasnx sodowego,, po czym odciska do przyboru 9&gi 9d %. Nastepnie paruje sie w ciagu 30 sekund pasa nasycona o temperaturze 103°C. Tak potrak¬ towany material poddaje sie nastepnie zwyklej obróbce^ takiej jak utlenianie, plukanie, odkwasza¬ nie; ponowne plukanie i zmydlanie wystanie wrze¬ nia oraz suszenie. Przez dodanie preparatu wedlug przykladu VTIIa uzyskuje sie doskonale i równo¬ mierne wybarwienie tkaniny, przy czym odpornosc wybarwien nie ulega pogorszeniu.Przyklad XVI. Tkanine z surowej bawelny napawa sie wodna kapiela zawierajaca w litrze 7 ml czjerokrzemianu sodowego (szklo wodne) w postaci roztworu 80%, "22 ml nadtlenku wodoru W poptaci roztworu 35%, 20 g wodorotlenku sodo- wego, 2 g kwasu etylenodwuaminoczterooctowego » w postaci dwuwodzianu soli sodowej i 1 g prepa¬ ratu wedlug przykladu VIIIb, po czym odciska sie do przyboru wagi 80%. Nastepnie pozostawia sie, 5 tkanine w ciagu 15 godzin w temperaturze 250C, po czym material bez posredniego suszenia po¬ nownie napawa sie wodna kapiela zawierajaca w litrze 12 ml 35% roztworu nadtlenku wodoru i od¬ ciska do przyboru wagi 38%. Nastepnie tkanine 13 paruje sie w ciagu 60 sekund w parowniku wyso¬ kotemperaturowym w temperaturze 130°C, po czym plucze w maszynie 100-Plus-Uhik w ternpe- ' raturze 130°C. Wskutek dodatku preparatu wecfctg przykladu VIIIb tkanina zostaje dobrze nawilzona 15 w kapieli, przy czym kapiel równoczesnie nie pieni sie. Uzyskuje sie równomiernie wybielona tkanine; o bardzo wysokim stopniu bialosci. • Przyklad XVII. 100 kg tkaniny z wlókien poliestrowych barwi sie w aparacie wysokotempe- 20 raturowym w nastepujac^ sposób: kapiel farbiar¬ ska z 1000 litrów wody -ogrzewa sie do tempera¬ tury 60°C i dodaje nastepujace skladniki: 5 gflftr preparatów wedlug przykladu VIIIb, *& g/litu dwuetanoloamidu kwasów z tluszczu kokosowego 25 w postaci 17% roztworu, 0,5 g/litr kwasu octowego i 1500 g barwnika o wzorze 13. Tkanine wprowadza sie do kapieli. W ciagu 40 minut kapiel ogrzewa sie do temperatury 125°C; w ciagu 40 minut far¬ buje w tej temperaturze i nastepnie plucze. Wsku- J0 tek dodatku preparatu wedlug przykladu VIIIb proces przebiega bez przeszkód dzieki dobremu dzialaniu przeciwpianowemu. Jezeli nie stosuje sie dodatku tego preparatu, to wskutek tworzenia sie piany proces przebiega nie zadawalajaco i nie uzy- 15 skuje sie równomiernego wybarwienia matemln.Przyklad XVIII. Dzianinie z syntetycznych wlókien poliamidowych (nylon 3,6) nadaje sie; wy¬ konczenie antystatyczne za pomoca kompozycji o nastepujacym skladzie: 16 g/litr zwiazku dwu- epoksydowego glikolu polietylenowego ciezar cza¬ steczkowy 300), 3 g/litr trójetylenoezteroainiiiy, 5 g/litr preparatu wedlug przykladu II i 97& g/litr wody, lacznie 1000 g kapieli do napawania. Pobór kapieli wynosi 70%. Po zakonczeniu napawania 5 suszy sie, po czym utrwala w ciagu 30 sekund w temperaturze 180°C. Nastepnie kondycjonuje sie w pomieszczeniu klimatyzowanym o temperaturze 22°C i 45% wzglednej wilgotnosci powietrza w ciagu 24 godzin, po czym mierzy sie opornosc 0 czynna powierzchniowa za pomoca Hewlett-Pac- kard-High-Resistance. Otrzymuje sie wartosci ze¬ brane w tablicy VII.Tablica VII 1' Material nietrakto- wany 1 traktcwa- 1 ny Opornosc po¬ wierzchniowa oni 2.10" 1,5.10» t ' * ~^ 1 Opornosc po¬ wierzchniowa po 1 praniu w temperaturze 4#C 2.10« * 2.10*< . 12! mm zr Przyklad XIX. Tkaninie na ubrania robocze z bawelnianego plótna nadaje sie wykonczenie ognioodporne za pomoca kompozycji o nastepuja¬ cym Skladzie*: 280 g/litr 80% N-metyloloamidu kwa¬ su 3-dwUmetylofostaiopropionowego, 80 g/litr 5 eteru dwumetylowego szesciometylolomelamiiny, 20 g/litr produktu reakcji eteru metylowego szescio¬ metylolomelamiiny i alkiloloamidu kwasu stearyno¬ wego, 40 g/litr 2-amino-2-metylo-propanolu-l, 5 g/ /litr preparatu wedlug przykladu V i 575 g/litr wody, 10 lacznie 1000 g kapieli do napawania. Pobór kapieli wynosi 80%. Tkanine po napawaniu suszy sie w temperaturze 80°C, po czym w ciagu 4.5 godziny utrwala w temperaturze 160°C. Nastepnie plucze sie w ciagu 5 mirtut w temperaturze 95°C za pomoca x$ 4 g/litr weglanu sodowego i 1 g/litr produktu re¬ akcji z 1 mola p-III-rzed. nonylofenolu i 9 moli tlenku etylenu. Przez doAatek preparatu wedlug przykladu V uzyskuje sie lepsze przenikanie ka¬ pieli do materialu, a ponadto kapiel do napawania" ^ nfi^1 pieni sie. Efekty ognioodporne okresla sie wedlug DIN 53 906 (test pionowy, zaplon 6 sekund), przy czym wyniki zebrane sa w tablicy VIII.Tablica VIII 1 ' 1' ¦ Material celulozowe plótno nie- traktowane celulozowe plótno trak¬ towane Dlugosc wypa¬ lania w cm przepala sie 12 Okres dopalania w sekun¬ dach 0 Zastrzezenia patentowe 1. Srodek zwilzajacy i przeciwpianowy na osno- 4( wie anionowych substancji powierzchniowo-czyn- nyeh, znamienny tym, ze w przeliczeniu na srodek zawiera jako skladnik (1) 2—50% wagowych anio¬ nowej substancji powierzchniowo-czynnej, jako skladnik (2) 6—50% wagowych nierozpuszczalnego a w wodzie lub trudnorozpuszczalnego w wodzie produktu reakcji o ciezarze czasteczkowym 2000— 7000, otrzymanego z (ai) jedno- do szesciowodorb- tlenowych alkoholi alifatycznych o 1—6 atomach wegla, monoalikilo- lub monoalkilolomonoamin 60 albo polialkilenopoliamin i z (a:) 1,2-tlenku pro¬ pylenu, oraz zawiera jako skladnik (4) 0—30% wa¬ gowych oleju silikonowego i jako skladnik (5) 20—92% wagowych wody. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze m zawiera zwiazki skladnika (1) w postaci soli me¬ tali alkalicznych, soli amoniowych lub soli amin. 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako skladnik (2) zawiera produkt reakcji glikolu etylenowego, gliceryny, trójmetylolopropanu, pen- w taerytrytu, sorbitu, trójmetyloloetanu lub trójme¬ tylolopropanu i 1,2-tlenku propylenu, albo produkt reakcji monoalkilo- lub monoalkilolomonoamin o l—6 atomach wegla, zwlaszcza monoizopropanolo- ajniny, lub polialkilenopoliamin c wzorze 7, w któ- w iym r oznacza liczbe 0 lub liczbe 1—3, i 1,2-tlenku propylenu. , 4. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako skladnik (1) zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza alifatyczny rodnik weglowodo¬ rowy o 8—22 atomach wegla albo cykloalifatyczny lub aliiatyczno-aromatyczny rodnik weglowodoro¬ wy o 10—22 atomach wegla, Ri oznacza atom wo¬ doru lub rodnik metylowy, A oznacza -O- albo -C(=)-0-, X oznacza grupe kwasowa kwasu nie¬ organicznego, zawierajacego tlen, albo grupe kwasu karboksylowego, przy czym te grupy kwasowe moga równiez wystepowac w postaci soli, a m oznacza liczbe 1—20. 5. Srodek wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze jako skladnik (1) zawiera zwiazek o wzorze 4, w którym R2 oznacza nasycony lub nienasycony rod¬ nik weglowodorowy albo rodnik alkilofenylowy o 10—18 atomach wegla, n oznacza liczbe 1—9, korzystnie liczbe 1—4, a X oznacza grupe kwasowa kwasu nieorganicznego, zawierajacego tlen, albo grupe kwasu karboksylowego, przy czym te grupy kwasowe moga równiez wystepowac w postaci soli. 6. Srodek wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze jako skladnik (1) zawiera zwiazek o wzorze 5, w którym p oznacza liczbe 4—12, n oznacza liczjte 1—9, korzystnie liczbe 1—4, a X oznacza grupe kwasowa kwasu nieorganicznego, zawierajacego tlen, albo grupe kwasu karboksylowego, przy czym te grupy kwasowe moga równiez wystepowac w postaci soli. 7. Srodek wedlug zastrz. 6, znamienny tym* ze jako skladnik (1) zawiera zwiazek o wzorze 6, w którym q oznacza liczbe 1—3 a Xi oznacza atom wodoru, grupe NH4 lub kationu metalu alkalicz¬ nego. 8. Srodek zwilzajacy i przeciwpianowy na osno¬ wie anionowych substancji powierzchniowo-czyn- nyph, znamienny tym, ze w przeliczeniu na srodek zawiera jako skladnik (1) 2—50% wagowych anio¬ nowej substancji powierzchniowo-czynnej, 6—50% wagowych mieszaniny skladnika (2) i skladnika (3) o stosunku wagowym (10 do 2): 1, przy czym skladnik (2) stanowi nierozpuszczalny w wodzie lub trudnorozpuszczalny w wodzie produkt reakcji c ciezarze czasteczkowym 2000—7000, otrzymany z (aij jedno- do szesciowodorotlenowych alkoholi alifa¬ tycznych o 1—6 atomach wegla, monoaliklo- lub monoalkilolomonoamin albo polialkilenopoliamin i z (a2) 1,2-tlenku propylenu, a skladnik (3) stanowi nierozpuszczalny w wodzie alifatyczny alkohol "jednowodorotlenowy o 00 najmniej 8 atomach wegla a zwlaszcza alifatyczny nasycony lub niena¬ sycony, rozgaleziony lub prostolancuchowy alkohol jednowodorotlenowy o 8—18 atomach wegla lub mieszanine takich alkoholi, albo jego produkt re¬ akcji z tlenkami alkilenu lub produkt reakcji tlen¬ ków alkilenu z alkilofenolem, oraz zawiera jako skladnik (4) 0—30% wagowych oleju silikonowego i jako skladnik (5) 20—02% wagowych wody. 9. Srodek wedlug zastrz. 8, znamienny tym, ze jako skladnik (3) zawiera produkt reakcji tlenku etylenu i/lub 1,2-tlenku propylenu i alifatycznych, nasyconych lub nienasyconych, rozgalezionych lub23 106822 24 prostolancuchowych alkoholi jednowodorowych o 8^18 atomach wegla. 10. Srodek wedlug zastrz. 8 .znamienny tym, ze jako skladnik (3) zawiera produkt reakcji tlenku etylenu i/lub 1,2-tlenku propylenu i alkilofenoli o 4—12 atomach wegla w czesci alkilowej, 11. Srodek wedlug zastrz. 8, znamienny tym, ze zawiera zwiazki skladnika (1) w postaci soli metali alkalicznych, soli amoniowych lub soli amin. 12. Srodek zwilzajacy i przeciwpianowy na osno¬ wie anionowych substancji powierzchniowo-czyn- nych, znamienny tym, ze w przeliczeniu na srodek zawiera jako skladnik (1) 2—50% wagowych anio¬ nowej substancji powierzchniowo-czynnej, 6—50% wagowych mieszaniny skladnika (2) i skladnika (3) o stosunku wagowym (10 do 2) : 1, przy czym sklad¬ nik (2) sianowi nierozpuszczainy w wodzie lub trudnorozpuszcz:.lny w wodzie produkt reakcji o ciezarze czasteczkowym okolo 2000—7000, otrzyma¬ ny z (ai) jedno- do szesciowodorotlenowych alko¬ holi alifatycznych o 1—6 atomach wegla, monoal- kilo- lub monoalkilolomonoamin lub polialkileno- poliamin i z (a?) 1,2-tlenku propylenu, a skladnik (3) stanowi produkt reakcji nasyconego kwasu dwukarboksylowego o 3—10 atomach wegla, zwla¬ szcza kwasu adypinowego lub sebacynowego i 1,2-tlenku propylenu lub glikoli polipropyleno¬ wych, produkt reakcji i kwasu tluszczowego o 10—18 atomach wegla i 1,2-tlenku propylenu lub glikoli polipropylenowych, produkt reakcji kwasu tluszczowego o 10—18 atomach wegla, trój- do szesciowodorotlenowego alkoholu o 3—6 atomach wegla i 1,2-tlenku propylenu, lub produkt reakcji kwasu tluszczowego o 10—18 atomach wegla, poli- alkilenopoliaminy o wzorze 7, w którym n oznacza liczbe 0 lub liczbe 1, 2 lub 3, 1,2-tlenku propylenu, oraz zawiera jako skladnik (4) 0—30% wagowych oleju silikonowego i jako skladnik (5) 20—92% wagowych wody. 13. Srodek wedlug zastrz. 12, znamienny tym, ze zawiera 10—50% wagowych skladnika (1), 10—50% wagowych mieszaniny skladnika (2) i skladnika (3), 0—30% wagowych skladnika (4) i 20—80% wagowych wody. 14. Srodek wedlug zastrz. 12, znamienny tym, ze zawiera 10—20% wagowych skladnika (1), 15—35% wagowych mieszaniny skladnika (2) i skladnika (3), 0—10% wagowych skladnika (4) i 40—75% wago¬ wych wody. 15. Srodek wedlug zastrz. 12, znamienny tym, ze 5 jako skladnik (1) zawiera zwiazek o wzorze 2, w którym R oznacza alifatyczny rodnik weglowo- dorowy o 8—22 atomach wegla albo cykloalifatycz- ny lub alifatyczno-aromatyczny rodnik weglowodo¬ rowy o 10—22 atomach wegla, A oznacza -O- .lub io -C(=)-0-, X oznacza grupe kwasowa kwasu nie¬ organicznego, zawierajacego tlen, albo grupe kwasu karboksylowego, przy czym te grupy kwasowe moga równiez wystepowac w postaci soli, suma symboli mi, rm i m3 jest równa 2—20 a stosunek 15 jednostek tlenku etylenu do jednostek tlenku pro¬ pylenu jest równy 1 : (1 do 2). 16. Srodek wedlug zastrz. 12, znamienny tym, ze jako skladnik (4) zawiera organopolisiloksan, ewen¬ tualnie ,z zablokowanymi krancowymi grupami 20 hydroksylowymi, korzystnie alkilopolisiloksan, wy¬ kazujacy w temperaturze 25°C lepkosc co najmniej. 0,7 centypuaza. 17. Srodek zwilzajacy, i przeciwpianowy na osnowie anionowych substancji powierzchniowo- £5 czynnych, znamienny tym, ze w przeliczeniu na srodek zawiera jako skladnik (1) 20—50% wago¬ wych anionowej substancji powierzchniowo-czyn¬ nej, 6—50% wagowych. mieszaniny skladnika (2) . i skladnika (3) o stosunku wagowym (10 do 2): 1, przy czym skladnik (2) stanowi nierozpuszczalny w wodzie lub trudnorozpuszczalny w wodzie pro¬ dukt reakcji o ciezarze czasteczkowym okolo t 2000—7000, otrzymany z (ai) jedno- do szesciowo¬ dorotlenowych alkoholi alifatycznych o 1—6 ató-; mach wegla, monoalkilo- lub monoalkilolomono-, -amin lub polialkilenopoliamin i z (a2) 1,2-tlenku propylenu, a skladnik (3) sianowi zwiazek o wzo¬ rze 8, w którym R3 oznacza nasycony lub niena¬ sycony rodnik weglowodorowy o .8—18 atomach ,n wegla i s oznacza liczbe 1—10, albo zwiazek o 49 wzorze 9, w którym Ri oznacza atom wodoru lub rodnik metylowy, p oznacza liczbe 4—12 i t ozna¬ cza liczbe 1—60, zwlaszcza liczbe 1—30, oraz za¬ wiera jako skladnik (4) 0—30% wagowych oleju silikonowego i jako skladnik (5) 20—92% wago¬ wych wody.106 822 R — A — (CH2CHO)m—X Wzór 1 R-A-ICHgC^ICHjCHO^^C^Ol^-K CH, Wzór 2 CgH^ —CJ— 0(CH2CH20)q S03X1 Wzór 6 H2N(CH2CH2NH)rCH2CH2NH2 Wzór 7 R30(CH2CH20)sH Wzór 8 R-A —(CH2CH20)n—X Wzór 3 R20(CH2CH20)n—X Hzór 4 CpH2p+i —(3—0(CH2CH20)nX Wzór 5 CpH2p*1 Wzór 9 0(CH2CH0)tH «1 R R —Si—0 R CH3 Si —0 S03H NHCH3 CH2=CCONH^[jM = N—f^ CH3 Wzór 10 R —Si—R x R A~ ci N N // \\ faH - oh NH-CX i-NH2 n=ntYj ' ;- H03S S03H Wzór 12 OH 0 NH2 H2N O OH Wzór13 PL