Przedmiotem wynalazku jest sposób obróbki wy¬ robów wlókienniczych wykonanych z politerefta¬ lanu glikolu etylenowego ewentualnie z dodatkiem wlókien celulozowych w celu nadania, tym wyro¬ bom trwalych wlasciwosci ulatwionego wypierania zabrudzen oraz odpornosci na zaszarzenie w ka¬ pieli pioracej, zwanych wlasciwosciami Soil Re¬ lease.Znane jest stosowanie srodków pomocniczych i chemikaliów nadajacych wyrobom wlókienni¬ czym z udzialem politereftalanu glikolu etyleno¬ wego okresowych wlasciwosci ulatwionego wypie¬ rania zabrudzen. Do srodków tych zaliczyc mozna polimery lub kopolimery kwasu akrylowego, mo¬ dyfikowany poliamid, modyfikowany politereftalan etylenowy oraz zwia&ki o podobnym charakterze, które dodaje sie do roztworów zawierajacych inne srodki apreterskie stosowane w procesie uszla¬ chetniania wyrobów. Jednakze wiadomo, ze srod¬ ki pomocnicze wymienione powyzej nadaja wyro¬ bom .wlókienniczym wlasciwosci Soil Release na ograniczony okres uzytkowania i na ogól pogar¬ szaja trwalosci wybarwien na wyrobach barwio¬ nych i drukowanych oraz efekt bieli na wyrobach bialych.Znany z opisu patentowego Niemtieckiej Repu¬ bliki Demokratycznej nr 90124 sposób wytwarza¬ nia wyrobów wlókienniczych z politereftalanu gli¬ kolu etylenowego o wlasciwosciach przeoiwbrudo- wyoh polega na stosowaniu obróbki wodnymi roz- li 15 tworami alkaliów o stezeniu 0—250 g/l w tempe¬ raturze 0—150°C, poddawaniu obróbce termicznej a nastepnie zobojetnianiu w srodowdsku kwasnym.Znany z opisu patentowego Stanów Zjednoczo¬ nych Ameryki nr 4008044 sposób obróbki wyro¬ bów wlókienniczych z politereftalanu glikolu ety¬ lenowego zwiekszajacy ich higroskopijmosc oraz odpornosc na brudzenie, polega na napawaniu wy¬ robu wodnym roztworem zawierajacym 0,5—2,5% wodorotlenku sodowego i nastepnie parowaniu w czasie 10—90 minut. Po tej obróbce wlókienniczy wyrób plucze sde woda celem usuniecia pozostalo¬ sci wodorotlenku sodowego.Celem wynalazku jest nadanie wyrobom wló¬ kienniczym z zawartoscia politereftalanu glikolu etylenowego trwalych wlasciwosci Soil Release, odpornych na wielokrotne pranie, przy równocze¬ snym zwiekszeniu powinowactwa tych wyrobów do barwników, a zadaniem technicznym jest od¬ powiednia modyfikacja struktury powierzchniowej wlókien, majaca na celu zwiekszenie na ich po¬ wierzchni grup hydrofilowych odpowiedzialnych za efekt ulatwionego wypierania zabrudzen. Cel ten osiagnieto w ten sposób, ze wyroby wlókien¬ nicze wykonane z politereftalanu glikolu etyleno¬ wego ewentualnie z dodatkiem wlókien celulozo¬ wych poddaje sie chemicznej powaerzchniowej mo¬ dyfikacji strukturalnej przez kompleksowa obrób¬ ke hydrolizujaca wodnym roztworem o pH 8—14 zawierajacym mieszanine alkoholi izopropylowego 107 25S* 3 i izabutylowego w stosunku 2 :1, w ilosci 0,5—5% w stosunku do objetosci hydrolizujacego roztworu, lub alkohole dwuwodorotlenowe, korzystnie glikol etylenowy lub glikol propylenowy w ilosci 0,5—5% w stosunku do objetosci hydrolizujacego roztworu oraz wodorotlenki metali alkalicznych w ilosci 1—150 gfl, korzystnie wodorotlenek sodowy w ilo¬ sci 1—80 g/d.Nastepnie prowadzi sie obróbke hydroteirimiczna w tym srodowisku w temperaturze 10—180°C w czasie od 10 sekund do 2,5 godziny lub w prze¬ grzanej parze wodnej w temperaturze 105—210°C w czasie od 10 sekund do 3 minut. Po tej obróbce usuwa sie zhydrolizowana substancje wraz z oli¬ gomerami z powierzchni wlókna przez obróbke w wodnych roztworach dyspergatorów, korzystnie niejonowych estrów kwasów tluszczowych lub nie¬ jonowych pochodnych eterów polietylenoglikolo- wych o stezeniu 0—20 g/l, korzystnie 5 g/l, w temperaturze 20—100°C, korzystnie 80°C. Obróbke hydrolityczna polaczona z obróbka hydrotermiczna prowadzi sie w dowolnym etapie procesu Wykon¬ czenia wlókienniczego wyrobu.Wyroby wlókiennicze poddane obróbce wedlug wynalazku uzyskuja trwale wlasciwosci ulatwio¬ nego wypierania zabrudzen oraz odpornosc na za- szarzenie w kapieli pioracej, jak równiez lepsze wlasciwosci barwiarskie i drukarskie oraz lepsze trwalosci wybarwien niz wlókiennicze wyroby wy¬ kanczane specjalna apretura nadajaca tym wyro¬ bom wlasciwosci Soil Release.Wynalazek zostanie blizej wyjasniony na przy¬ kladzie obróbki tkanin elanowyoh lub z mieszanek wlókien elainowych z wlóknami celulozowymi.Sposób obróbki tych tkanin majacy na celu na¬ danie trwalych wlasciwosci ulatwionego wypiera¬ nia zabrudzen oraz odpornosci na zaszarzenie w pioracym roztworze polega na traktowaniu ich mieszanina hydrolizujaca charakteryzujaca sie wy¬ sokim pH zawierajaca w szczególnosci mieszanine alkoholi izobutylowego i izopropylowego w stosun¬ ku 2:1 oraz wodorotlenków metali alkalicznych, obróbce hydrotermicznej w tym srodowisku oraz nastepczej obróbce w wodnych roztworach dysper¬ gatorów o charakterze niejonowym w celu usu¬ niecia z powierzchni wlókien krótkich lancuchów zhydrolizowanego polimeru. Przeprowadzona w ten sposób sterowana czesciowa hydroliza wlókien ela¬ nowyoh powoduje zwiekszenie na ich powierzchni ilosci grup karboksylowych i hydroksylowych od¬ powiedzialnych za efekt Soil Release, natomiast usuniecie krótkich lancuchów zhydrolizowanego po¬ limeru zwieksza ich dostepnosc dla barwników.Parametry stesowanej hydrolizy zostaly dobrane w ten sposób, ze ubytek masy polimeru nie po¬ woduje spadku wytrzymalosci tkaniny.Jako medium hydrolizujace stosuje sie wodne roztwory o wysokim pH takich srodków jak mie¬ szanina alkoholi izofoutyflowego i izopropylowego hib alkoholi dwurwodorottenowych i wodorotlen¬ ków metali alkalicznych. Korzystnie gdy. stosuje sie mieszanine alkoholi izobutylowego i izopropy¬ lowego w stosunku 2:1 lub glikolu etylenowego i glikolu propylowego w ilosciach 0,5—5% w sto¬ sunku do objetosci hydrolizujacego roztworu oraz 7 256 4 wodorotlenek sodowy lub potasowy w ilosci 1—80 g/l.Dodatek mieszaniny alkoholi do medium hydro¬ lizujacego poprawia efekt odpornosci na zaszarze- 5 nie o 1—1,5 stopnia wedlug szarej skali pieciostop¬ niowej. Kompdeksowe dzialanie zastosowanej mie¬ szaniny hydrolizujacej polega na synergetycznyim dzialaniu alkaliów i uzytej mieszaniny alkoholi izobutylowego i izopropylowego, która powoduje 10 pecznienie wlókna edanowego i zwiekszenie po¬ wierzchni hydrolizy. Ze wzgledu na to, ze efekt hydrolizy jest funkcja stezenia mieszaniny hydro¬ lizujacej, czasu jej dzialania oraz temperatury pro¬ cesu, poszczególne parametry hydrolizy zostaja do- 15 bierane w zaleznosci od skladu surowcowego tka¬ niny i przewidywanego dla danego asortymentu procesu technologicznego, który jest uzalezniony od posiadanego przez dane przedsiebiorstwo parku maszynowego. Proces moze byc prowadzony prze- 20 de wszystkim na ciaglych szerokosciowych lub pa¬ smowych urzadzeniach lub okresowych urzadze¬ niach typu Pad-Roll przeznaczonych do wstepnej obróbki alkaliczmo-bielarskiej oraz na parownikach wy sokotemperaturowych. 2g Usuwanie krótkich zhydrolizowanych lancuchów politereftalanu glikolu etylenowego z powierzchni wlókien elanowych w tkaninie przeprowadza sie droga obróbki w wodnych roztworach srodków dy¬ spergujacych o stezeniu 0—20 g/l w temperaturze 30 20—100°C. Do tego celu stosuje sie takie srodki jak na przyklad mieszaniny czwartorzedowych zwiazków amoniowych, aikilosulfoniany zawieraja¬ ce zwiazki kompleksowotwórcze, mieszaniny oksy- etylowanych kwasów tluszczowych i poliglikoli, 35 oksyetylowane kwasy tluszczowe i inne. Tempe¬ ratura roztworu pluczacego jest utrzymywana w zaleznosci od ilosci usunietych zhydrolizowanych czesci wlókna i od istniejacych warunków pro¬ wadzenia procesu, korzystnie stosuje sie tempera- 40 ture 80°C.Kompleksowy proces obróbki hydrolitycznej pro¬ wadzi sie w dowolnie wylbranym procesie wy¬ konczenia tkaniny, to znaczy w procesie obróbki wstepnej alkaliczno-bielarskiej, barwienia, druko- 45 wania, prania miedzyoperacyjnego lub prania po apreturze w zaleznosci od specyfiki technologii stosowanej w danym przedsiebiorstwie. Obróbka ta nie wymaga dodatkowych nakladów inwesty¬ cyjnych, energetycznych i tym podobnych, gdyz 50 moze byc dostosowana do posiadanego w kazdej wykonczalni parku maszynowego.Nizej wymienione przyklady wyjasniaja szcze¬ gólowo wynalazek. 55 Przyklad I. Tkanine koszulowa o skladzie surowcowym elana 50% i bawelna 50% przezna¬ czona do druku poddano w procesie prania po od- klejaniu obróbce hydrolitycznej w wodnym roz¬ tworze zawierajacym w 1 litrze 5 ml mieszaniny w alkoholi izopropylowego i izoburtylowego w sto¬ sunku 2:1, 40 g wodorotlenku sodowego i 5 g srodka zwilzajacego na bazie mieszaniny produk¬ tów niejonowych i alkilosulfonianów. Temperatura hydrolizujacego roztworu wynosila 100°C, czas ~ obróbki tkaniny w roztworze 3 minuty.107 256 5 Po zobojetnieniu do pH 7 tkanine obrabiano w wodnym roztworze zawierajacym 5 g/l niejono¬ wych estrów kwasów tluszczowych, przy czym temperatura roztworu wynosila 80°C a czas obrób¬ ki 1 minute. Nastepnie tkanine poddano dalszym procesom wykonczalniczym. Tak obrabiana tka¬ nina charakteryzowala sie trwalymi wlasciwoscia¬ mi ulatwionego wypierania zabrudzen i odpornos¬ cia na zaszarzenie w kapieli pioracej.Przyklad II. Tkanine sukienkowa o skladzie surowcowym elana 67% i polinosic 33% przezna¬ czona do barwienia poddano przed procesem bar¬ wienia obróbce hydrolitycznej w wodnym roztwo¬ rze zawierajacym w 1 litrze 10 ml mieszaniny gli¬ koli polietylenowego i polipropylenowego w sto¬ sunku 1 :1, 40 g wodorotlenku sodowego i 2 g niejonowego srodka zwilzajacego.Temperatura hydrolizujacego roztworu wynosila 40°C. Po napojeniu tkanine poddano obróbce hy- drotermicznej w parze wodnej o temperaturze 105°C w czasie 3 minut a nastepnie zobojetniono do pH 7, po czym zastosowano obróbke wodnym roztworem zawierajacym 5 g/l niejonowych estrów kwasów tluszczowych. Temperatura tego roztworu wynosila 80°C, czas dzialania 2 minuty. Tak obro¬ biona tkanine poddano dalszym procesom wykon¬ czalniczym. Po tej obróbce tkanina charakteryzo¬ wala sie dobra równomiernoscia wybarwien i trwa¬ lymi wlasciwosciami ulatwionego wypierania za¬ brudzen oraz odpornoscia na zaszarzenie w ka¬ pieli pioracej.Przyklad III. Tkanine koszulowa o skladzie surowcowym elana 83% i bawelna 17% poddano w procesie prania po odklejaniu obróbce hydro¬ litycznej w wodnym roztworze zawierajacym w 1 litrze 10 ml mieszaniny alkoholi izopropylowego i izobutylowego w stosunku 2:1, 2 g wodorotlenku sodowego i 2 g niejonowego srodka zwilzajacego.Temperatura roztworu wynosila 100°C, czas obróbki 2,5 godziny. Po zobojetnieniu do pH 7 tka¬ nine obrabiano w wodnym roztworze zawieraja¬ cym 5 g/l niejonowych estrów kwasów tluszczo¬ wych, w temperaturze 80°C, w czasie 2 minut.Nastepnie tkanine poddano dalszym procesom wy¬ konczalniczym zgodnie z zalozonym procesem te¬ chnologicznym. Tak obrabiana tkanina charaktery¬ zowala sie trwalymi wlasciwosciami ulatwionego wypierania zabrudzen, odpornoscia na zaszarzenie w kapieli pioracej oraz dobra odpornoscia wy¬ druków.Przyklad IV. Tkanina sukienkowa o skla¬ dzie surowcowym elana 50% i polinosic 50% po zadrukowaniu poddana zostala obróbce w wodnym roztworze zawierajacym w 1 litrze 5 ml miesza¬ niny alkoholi izopropylowego i izobutylowego w stosunku 2:1, 10 g wodorotlenku sodowego i 2 g niejonowego srodka zwilzajacego. Po napojeniu tkanine wysuszono w temperaturze 70°C a na- 5 stepnie poddano obróbce hydr©termicznej prze¬ grzana para wodna o temperaturze 180°C w czasie 10 sekund.Po zobojetnieniu tkaniny do pH 7 obrabiano ja wodnym roztworem zawierajacym 5 g/l niejono- 10 wych estrów kwasów tluszczowych w temperatu¬ rze 80°C, w czasie 2 minut. Nastepnie tkanine pod¬ dano dalszym procesom wykonczalniczym zgodnie z ustalonym procesem technologicznym. Tak obra¬ biana tkanina charakteryzowala sie trwalymi 15 wlasciwosciami ulatwionego wypierania zabrudzen, odpornoscia na zaszarzenie w kapieli pioracej oraz dobra odpornoscia wydruków. 20 50 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób obróbki wyrobów wlókienniczych wy¬ konanych z politereftalanu glikolu etylenowego ewentualnie z dodatkiem wlókien celulozowych 25 wodorotlenkami metali alkalicznych, szczególnie wodorotlenkiem sodowym, znamienny tym, ze wy¬ roby te poddaje sie chemicznej powierzchniowej modyfikacji strukturalnej przez kompleksowa obróbke hydrolizujaca wodnym roztworem o pH ^ 8—14 zawierajacym mieszanine alkoholi izopropy¬ lowego i izobutylowego w stosunku 2:1, w ilosci 0,5—5% w stosunku do objetosci hydrolizaijacego roztworu, lub alkohole dwuwodorotlenowe, korzy¬ stnie glikol etylenowy lub glikol propylenowy w 35 ilosci 0,5—5% w stosunku do objetosci hydrolizu¬ jacego roztworu, oraz wodorotlenki metali alkalicz¬ nych w ilosci 1—150 g/l, korzystnie wodorotlenek sodowy w ilosci 1—80 g/l, nastepnie prowadzi sie obróbke hydrotermiczna w tym srodowisku w tem- ^ peraturze 10—180°C w czasie od 10 sekund do 2,5 godziny lub w przegrzanej parze wodnej w tem¬ peraturze 105—210°C w czasie od 10 sekund do 3 minut, po czym usuwa sie zhydrolizowana sub¬ stancje wraz z oligomerami z powierzchni wlókna 45 przez obróbke w wodnych roztworach dysperga- torów, korzystnie niejonowych estrów kwasów tlu¬ szczowych lub niejonowych pochodnych eterów po- lietylenoglikolowych o stezeniu 0—20 g/1, korzy¬ stnie 5 g/l, w temperaturze 20—100°C, korzystnie 80°C. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze obróbke hydrolityczna polaczona z obróbka hydro¬ termiczna prowadzi sie w dowolnym etapie pro¬ cesu wykonczenia wyrobu wlókienniczego. PL