Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie steru¬ jace do skrzynki rozdzielczej pojazdu samochodo¬ wego, sluzace do wybiórczego przylaczania przed¬ niego mostu napedowego do tylnego mostu na¬ pedowego i jednoczesnie sluzace jako sterowanie dwustopniowa przekladnia stala o jednym stopniu przelozenia do jazdy ulicznej i drugim do jazdy terenowej, zaopatrzone w dwa równolegle tory rozrzadowe o jednej przesuwce widelkowej kaz¬ dy i o jednej wspólnej dzwigni recznej zmiany biegów, przy czym obie przesuwki widelkowe sa osadzone w obudowie przekladni wychylnie wokól równoleglych osi ii sa sprzegniete za pomoca most¬ ka, który jest usytuowany poprzecznie do torów rozrzadowych.W znanych konstrukcjach tego rodzaju obie przesuwki widelkowe sa osadzone na równoleg¬ lych cieglach, przy czym ramie wodzace dzwigni recznej zmiany biegów siega w odpowiednie, zwró¬ cone ku sobie wneki obu równoleglych ciegiel w zaleznosci od wyboru. Wlaczanie obu stopni dwu¬ stopniowej przekladni stalej do jazdy ulicznej i jazdy terenowej oraiz przylaczanie lub odlaczanie przedniego mostu napedowego jest dokonywane przez przesuniecie jednego lub drugiego ciegla w kierunku wzdluznym pojazdu za pomoca dzwigni recznej zmiany biegów, siegajacej w kazdym przypadku we wneke odpowiedniego ciegla. Jesli jednak w przypadku przylaczone¬ go przedniego mostu napedowego, a wiec w 10 ii 25 przypadku napedzania wszystkich kól jezdnych, ramie wodzace dzwigni recznej zmiany bie¬ gów zostanie wysuniete z danego ciegla, na przyklad w celu przelaczenia dwustopniowej prze¬ kladni stalej, i przy tym nastapi przesuniecie tego ciegla na skutek obciazenia tulei momentem obro¬ towym, wtedy kierowca w przypadku zastosowa¬ nia zwyklej kulisy nie moze doprowadzic do sprzegniecia dzwigni recznej zmiany biegów lub jej ramienia wodzacego z tym cieglem do przy¬ laczania przedniego mostu napedowego, a tym sa¬ mym nie moze przylaczyc przedniego mostu na¬ pedowego. Samochód w niekorzystynm przypadku staje sie niesprawny, kiedy ramie wodzace dzwigni recznej zmiany biegów znajduje sie w zazebieniu z cieglem do przylaczania przedniego mostu na¬ pedowego i jednoczesnie kiedy zostanie bezwied¬ nie wlaczony niezamierzony stopien przelozenia do jazdy ulicznej /ma to miejsce w przypadku osiagniecia polozenia biegu luzem pomiedzy stop¬ niami przelozenia do jazdy ulicznej i jazdy tere¬ nowej/. Nawet kiedy nie jest stosowana kulisa rozrzadowa wyszukanie ramieniem wodzacym wne¬ ki znajdujacej sie w drugim ciegle w przypadku zmiany toru rozrzadowego, a wiec w przypadku wyczucia dzwignia reczna zmiany biegów przej¬ scia z jednego ciagla w drugie, przysparza kie¬ rowcy znacznych trudnosci.Wszystkie te trudnosci wynikaja z róznicy po¬ legajacej w porównaniu ze zwyklymi skrzynkami 111 370111370 3 rozdzielczymi, na tym, ze aby wlaczyc jedno z obu ciegiel trzeba w kazdym przypadku zwolnic drugie z nich, które swym uzebionym czolem ze¬ batym podczas jazdy pozostaje pod czesciowym obciazeniem, na skutek czego latwo moze nastapic wysuniecie tego ciegla lub wyskoczenie odpowied¬ niej tulei rozrzadczej z polozenia sprzegniecia.Znane jest równiez przy przelaczaniu jednego cie¬ gla mosowanie drugiego ciegla za pomoca zwyk¬ lych srodków mechanicznych, np. sworzni za¬ trzaskowych lub kulek zatrzaskowych, na przy¬ klad z opisu patentowego nr 1530 713 RFN lub zapadek, opisu patentowego nr 462 512 RFN i to mocowanie poosiowe. Zastosowanie takiej bloka¬ dy mechanicznej do ciegla nie nasuwa watpliwosci w zwyklych skrzynkach tylko w odniesieniu do polozenia biegu luzem, w którym jest ono nie ob¬ ciazone, lecz w przypadku skrzynki rozdzielczej wedlug wynalazku, w przypadku wlaczenia stop¬ nia przelozenia, pod obciazeniem i przy istnie¬ jacej sklonnosci do wyskakiwania odpowiedniej tulei, prowadziloby to do ciaglego obciazania od¬ powiedniej przesuwki widelkowej, skutki tego w postaci wzrastajacego zuzycia nie bylyby poczat¬ kowo zauwazalne przez kierowce, az do wystapie¬ nia powaznych uszkodzen w przekladni.Znane jest równiez wedlug opisu patentowego 1405 858 RFN laczenie w skrzynce rozdzielczej tulei rozrzadczej obu stopni przelozenia, dwustop¬ niowej przekladni stalej, za pomoca dzwigni dwu- ramiennej z tuleja rozrzadcza do przylaczania przedniego mostu napedowego. Ma to jednak te niedogodnosc, ze przylaczenia przedniego mostu napedowego jest zawsze zwiazane z wzebieniem stopnia przelozenia do jazdy terenowej, a tym samym nie jest mozliwe wykorzystywanie stopnia przelozenia do jazdy ulicznej w przypadku nape¬ dzania obu osi.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedogod¬ nosci i takie ulepszenie urzadzenia sterujacego wy¬ mienionego na wstepie, zeby w razie wyskoczenia czesci sprzegajacych przedni most napedowy z jednej strony lub stopnie przelozenia do jazdy te¬ renowej lub jazdy ulicznej z drugiej strony mozna bylo dzwignie recznej zmiany biegów bez zadnych trudnosci ponownie doprowadzic do takiego polo¬ zenia, w którym mozliwe jest ponowne wlaczenie zadanego stopnia przelozenia lub zadanego napedu osi, przy czym nie powinno to wplywac ogranicza¬ jaco na swobode wyboru przelozen wlaczania, a poza tym uzyskania stosunkowo prostej konstrukcji.Cel ten wedlug wynalazku zostal osiagniety przez to, ze mostek zaopatrzono w prowadnice wzdluzna do wzebienia ramienia wodzacego dzwigni recznej zmiany biegów, oraz polaczono z przesuwkami widelkowymi za pomoca sworznia wychylnego wzglednie czopa umieszczonego w wy¬ dluzonym otworze. W przypadku przelaczenia dwustopniowej przekladni stalej lub przylaczania wzglednie odlaczania przedniego mostu napedowe¬ go, mostek ten jest przemieszczany z jednego lub drugiego konca prowadnicy wzdluznej przez ramie wodzace, dokonujace przelaczenia, przy czym mostek ten jest wychylany w kazdym przypadku wzgledem drugiej koncówki swej prowadnicy, zas przesuwka widelkowa znajdujaca sie ^po stronie koncówki przemieszczanej przez ramie wodzace jest wspólprzemieszczana do zadanego polozenia wlaczania. Kiedy nastepnie ramie wodzace zosta- 5 nie przemieszczone w drugi koniec mostka wzdluz prowadnicy, aby tam spowodowac przelaczenie, a wyskoczy z zazebienia pierwotnie zlaczone tule¬ je, to równiez i koncówka mostka polaczonego z odnosna przesuwka widelkowa bedzie wykonywac 10 taki sam ruch przy wyzebianiu i ramie wodzace mozna bez trudu ponownie wprowadzic wzdluz prowadnicy w odpowiedni tor rozrzadowy lub w dana koncówke mostka, w celu dokonania nowego wlaczenia rozlaczonego stopnia przelozenia lub na- 15 pedu osi. Polaczenie obu przesuwek dzwigniowych za pomoca mostka i prowadnicy w mostku prze¬ znaczonej dla ramienia wodzacego dzwigni recznej zmiany biegów umozliwia wiec niezaleznie od po¬ lozenia przesuwki widelkowej lub koncówki most- 20 ka w kazdym przypadku przemieszczenie ramie¬ nia wodzacego w drugi tor rozrzadowy lub w dru¬ gi koniec mostka w kierunku do drugiej prze¬ suwki widelkowej, w celu przeprowadzenia lub powtórzenia laczenia. 25 W dalszym rozwinieciu wynalazku mostek jest zaopatrzony w zaczep, a obudowa skrzynki roz¬ dzielczej ma powierzchnie oporowe, do których za¬ czep dolega w polozeniu mostka, odpowiadajacym wlaczonemu przedniemu mostowi napedowemu se oraz wzebionemu stopniowi przelozenia przezna¬ czonego do jazdy terenowej. Wykluczone jest wiec, aby naped pojazdu byl w stopniu przelozenia do jazdy terenowej, który daje wyzszy moment obro¬ towy, przekazywany wylacznie na tylna os, co 35 zmuszaloby do masywniejszego wykonania tylnej osi. Jesli jest wlaczony przedni most napedowy oraz stopniem przelozenia do jazdy terenowej i trze¬ ba przelaczyc tylko na tylny most napedowy, to trzeba najpierw wlaczyc stopien przelozenia do 40 jazdy ulicznej, aby uwolnic zaczep od powierzchni oporowej, po czym dopiero mozna dokonac zada¬ nego wlaczenia. Obudowa skrzynki rozdzielczej korzystnie ma druga powierzchnie oporowa, z któ¬ ra zaczep wchodzi w styk w przypadku odlacze- 45 nia przedniego mostu napedowego, przed wzebie¬ niem stopnia przelozenia do jazdy terenowej, tak wiec w przypadku kiedy przedni most napedowy jest odlaczony kierowca moze dokonywac przela¬ czen tylko z biegów ulicznych w polozenie biegu 90 luzem dwustopniowej przekladni stalej i odwrot¬ nie, nie moze jednak przy wlaczonym tylko tyl¬ nym moscie napedowym wlaczyc stopnia przelo¬ zenia do jazdy terenowej, i tym samym skierowac wysoki momnet obrotowy na os tylna. 59 Wedlug wynalazku mostek jest polaczony z dziwgnia wychylna za pomoca sworznia wychyl¬ nego, przy czym pomiedzy mostkiem, a dzwignia wychylna do przylaczania przedniego mostu nape¬ dowego jest osadzona sprezyna przelaczajaca. W oo przypadku wlaczania przedniego mostu napedowe¬ go, jesli pazury sprzegajace nie sa usytuowane na przeciw luk, nie trzeba jak dotychczas dlugo na¬ ciskac na dzwignie recznej zmiany biegów nie wykonujac wlasciwego ruchu wlaczenia, az wy- 09 równaja sie rózne predkosci obrotowe przedniej111 370 i tylnej osi na pewnym odcinku drogi, zróznico¬ wane pod wplywem na przyklad ruchu kierowania i pazury zostana wprowadzone w luki. Wystarczy napiac sprezyne przelaczajaca przez wykonanie ruchu wlaczenia dzwignia recznej zmiany biegów, 5 po czym po osiagnieciu wlasciwego polozenia przez pazury przesuwka widelkowa zostanie przemiesz¬ czona pod dzialaniem sprezyny, powodujac samo¬ czynne wlaczenie przedniego mostu napedowego.Przy tym szczególnie korzystnym jest przypadek, ii kiedy dzwignia wychylna jest wyposazona w za¬ padke o ograniczonym kacie wychylenia, pozosta¬ jaca pod obciazeniem sprezyny,zaczepiajaca o nie¬ ruchomy zderzak obudowy w przypadku napiecia sprezyny przelaczajacej i utrzymujaca dzwignie 15 wychylna w polozeniu napiecia, dzieki czemu kierowca po napieciu sprezyny przelaczajacej mo¬ ze puscic dzwignie recznej zmiany biegów, po¬ niewaz dzwignia wychylna jest przytrzymywana z napieta sprezyna przez zapadke, która zostaje 20 zwolniona ze zderzaka obudowy dopiero wtedy, kiedy rozprezy sie sprezyna przelaczajaca, a wiec zostanie wlaczony przedni most napedowy, po czym zapadka ta nie wywiera dalszego wplywu na dzwignie wychylna, a wiec jest przywrócona 35 pelna zdolnosc przelaczania.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zasadnicze czesci urzadzenia sterujacego, stosowanego do skrzynki rozdzielczej, w przekroju pionowym, 30 fig. 2 czesci te w widoku z góry po zdjeciu po¬ krywy skrzynki wraz z dzwignia recznej zmiany biegów, a fig. 3 — tory rozrzadowe.Wedlug fig. 3 sa dwa równolegle tory rozrza¬ dowe I, II, w których tor rozrzadowy I okresla polozenia galki dzwigni I recznej zmiany biegów, w przypadku wlaczenia tylko tylnego mostu nape¬ dowego /la/ i wlaczenia przedniego mostu na¬ pedowego /Ib/, natomiast tor rozrzadowy II la¬ czy polozenia Ha do stopnia przelozenia do jazdy ulicznej, polozenie Ilb stopnia przelozenia do jaz¬ dy terenowej oraz posrednie polozenia lic biegu luzem. Wedlug tego schematu wlaczen wedlug fig. 1 i 2 torowi rozrzadowemu I jest przyporzad¬ kowana lewa przesuwka widelkowa 2, natomiast prawa przesuwka widelkowa 3 sluzy do wlacza¬ nia dwustopniowej przekladni stalej zgodnie z to¬ rem rozrzadowym II. Dla lepszej przejrzystosci rysunku nie sa przedstawione tuleje rozrzadpwe ani walki przekladniowe. W tym przykladzie wy¬ konania obie przesuwki widlekowe 2, 3 sa osa¬ dzone wychylnie wokól czopów lub sworzni 4, 5 .w obudowie 6.Dzwignia 1 recznej zmiany biegów jest osa- 55 dzona na osi 7 równoleglej wzgledem torów roz¬ rzadowych I, II w dzwonie 8, który jest osadzony w pokrywie 10 obudowy 6 wychylnie wokól osi poprzecznej 9. Poprzeczna os 9 przechodzi przez odpowiedni otwór znajdujacy sie w dzwigni 1 60 recznej zmiany biegów, a ponadto ma wreby 11, w które wskakuje sworzen zatrzaskowy 12, po¬ zostajacy pod dzialaniem sprezyny, a osadzony w trzonie dzwigni 1 recznej zmiany biegów, co u- mozliwia jednoznaczne ustalenie polozen wychyle- w 35 nia dzwigni 1 recznej zmiany biegów, odpowia¬ dajacych obu torom rozrzadowym I, II.Ramie wodzace la dzwigni 1 recznej zmiany biegów siega do wewnatrz prowadnicy wzdluznej 13 mostka 14, usytuowanego poprzecznie wzgledem torów rozrzadowych I, JL Mostek 14 jest z jednej strony polaczony z dzwignia wychylna 16 za po¬ moca sworznia wychylnego 15, a z drugiej strony ma wydluzony otwór 17, do którego wchodzi czop 18 umieszczony na przesuwce widelkowej 3.Dzwignia wychylna 16 jest osadzona na tym sa¬ mym sworzniu 4 co przesuwka widelkowa 2. Prze¬ suwka widelkowa 2 jest zaopatrzona w nasade 19 wystajaca ku górze, a przy tym dzwignia wychyl¬ na 16 ma wystep 20 skierowany ku dolowi, przy czym pomiedzy nasada 19, a wystepem 20 jest na¬ pieta sprezyna przelaczajaca 21, o postaci sprezy¬ ny naciskowej. Poza tym dzwignia wychylna 16 jest zaopatrzona w zapadke 22 obciazona nieprzed- stawiona sprezyna w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara. Zapadka 22 siega kolkiem 23 do wewnatrz otworu 24 dzwig¬ ni wychylnej, kiedy dzwignia 1 recznej zmiany biegów jest w torze rozrzadowym I do przylacza¬ nia przedniego mostu napedowego i przemieszcza¬ nia z polozenia Ja do tylu w polozenie Ib wed¬ lug fig. 3, to mostek 14 jest wychylany w kierun¬ ku ruchu wskazówek zegara, a dzwignia wychyl¬ na 16 polaczona z nim jest wychylana w kierun¬ ku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, przy czym ta ostatnia oddzialywuje na przesuwke wi¬ delkowa 2 za pomoca sprezyny przelaczajacej 21 i usiluje przemiescic ja równiez w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara.Jesli stopien przelozenia do jazdy terenowej nie daje sie przy tym wzebic, to sprezyna przelacza- lana zapadka 22 w kierunku przeciwnym do ruchu jaca 21 zostaje napieta. Jednoczesnie jest wychy- wskazówek zegara, az do zetkniecia z nieruchomym zderzakiem 25 obudowy, na skutek czego dzwignia wychylna 16 jest utrzymywana w polozeniu na¬ piecia, zwalniajac kierowce z koniecznosci przy¬ trzymywania dzwigni 1 recznej zmiany biegów, Kiedy moze juz zostac wlaczony stopien przelo¬ zenia do jazdy terenowej to pod stalym nacis¬ kiem sprezyny przelaczajacej 21 zostaje wychylona przesuwka widelkowa 2 w polozenie przedstawio¬ ne na fig, 2, przy czym za pomoca kolka 23 zabiera ona zapadke 22 odsuwajac ja od zderzaka 25, na skutek czego zostaje przywrócona gotowosc do dalszego przelaczania.Kiedy dzwignia 1 recznej zmiany biegów jest wychylana w tor rozrzadczy II, to ramie wodzace la, znajdujace sie w prowadnicy wzdluznej 13 mostka 14 przemieszcza sie na prawo wedlug fig. 2* Na skutek ruchu dzwigni recznej zmiany biegów w torze rozrzadowym II nastepuje wychylenie przesuwki widelkowej 3, w jednym lub drugim kierunku, i tym samym wlaczenie jednego lub drugiego stopnia przelozenia dwustopniowej prze¬ kladni stalej, przy czym mostek 14 jest wychyla¬ ny wokól sworznia 15. Mostek 14 jest zaopatrzony w zaczep 26, któremu sa przyporzadkowane dwie powierzchnie oporowe 27, 28 obudowy 6 skrzynki rozdzielczej. W polozeniu wedlug fig. 2, w którym7 111370 8 jest przylaczany przedni most napedowy, mozna bez przeszkód wychylic mostek 14 wlaczajac albo jeden albo drugi stopien przelozenia dwustopnio¬ wej przekladni stalej. Jesli jednak zostanie wy¬ brany stopien przelozenia do jazdy terenowej /wy¬ chylenie mostka 14 wokól sworznia 15 w kie¬ runku zgodnym z ruchem wskazówek zegara/, to zaczep 26 wchodzi w styk z powierzchnia oporowa 27, uniemozliwiajac odlaczenie przedniego mostu napedowego, to znaczy zablokowany jest ruch mostka 14 powodujacy wychylenie przesuwki wi¬ delkowej 2 w kierunku ruchu wskazówek zegara.Jesli przedni most napedowy jest odlaczony, co jest mozliwe w przypadku uprzedniego wlaczenia stopnia przelozenia do jazdy ulicznej, i chce sie wlaczyc stopien przelozenia do jazdy terenowej /wychylenie mostka 14 w kierunku ruchu wska¬ zówek zegara/, to zaczep 26 uderza ó powierzchnie oporowa 28 zapobiegajac takiemu przelaczeniu.Z a s t r ze zenia patentowe 1. Urzadzenie sterujace do skrzynki rodziel- czej pojazdu samochodowego, sluzace do wybiór¬ czego przylaczania przedniego mostu napedowego do tylnego mostu napedowego i jednoczesnie slu¬ zace jako sterowanie dwustopniowa przekladnia stala o jednym stopniu przelozenia do jazdy ulicz¬ nej i jednym do jazdy terenowej, zaopatrzone w dwa równolegle tory rozrzadowe o jednej prze- suwce widelkowej kazdy i o jednej wspólnej dzwigni recznej zmiany biegów, przy czym obie przesuwki widelkowe sa osadzone w obudowie przekladni wychylnie* wokól równoleglych osi i sa sprzegniete za pomoca mostka, który jest usy¬ tuowany poprzecznie do torów rozrzadowych, zna¬ mienne tym, ze mostek /14/ jest zaopatrzony w prowadnice wzdluzna /13/ do wzebienia ramienia 5 wodzacego /la/ dzwigni /l/ recznej zmiany biegów oraz jest polaczony z przesuwlkami widelkowymi /2, 3/ za pomoca sworznia wychylnego /l5/ wzgled¬ nie czopu /l8/ umieszczonego w wydluzonym otwo¬ rze /17/. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze mostek /l4/ jest zaopatrzony w zaczep /26/, a obudowa /6/ ma powierzchnie oporowa /27/, do której dolega zaczep /26/ w polozeniu mostka /14/» odpowiadajacym wlaczonemu przedniemu mostowi napedowemu i wlaczonemu stopniowi przelozenia do jazdy terenowej. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym,. ze obudowa /6/ ma druga powierzchnie oporowa /28/, z która zaczep /26/ wchodzi w styk, w przy¬ padku gdy przedni most napedowy jest odlaczony, a przed wlaczeniem stopnia przelozenia do jazdy terenowej. 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze mostek /14/ jest polaczony z dzwignia wychylna /16/ za pomoca sworznia wychylnego /15/, przy czym pomiedzy ta wychylna dzwignia, a przesuw- ka widelkowa 12/ jest umieszczona sprezyna prze¬ laczajaca /21/ do przelaczania przedniego mostu napedowego, oddzialujaca w kierunku przylaczania przedniego mostu napedowego. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze dzwignia wychylna /l6/ jest wyposazona w za¬ padke /22/ o ograniczonym wychyleniu, obciazona sorezyna. 19 20 21111 370 FIG. 3 : f'g.2 PL