PL111766B1 - Lubricating agent for metal hot working - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest srodek smarowy do obróbki plastycznej metali na goraco. Szczegól¬ nie wynalazek odnosi sie do zawierajacych wode, nieszkodliwych dla otoczenia srodków smarowych, które odpowiednie sa do bezwiórowej obróbki metali, np. walcowania albo ciagnienia i które za¬ pewniaja wystarczajace smarowanie wzglednie dzialanie rozdzielajace miedzy stosowanymi narze¬ dziami i obrabianymi materialami.Znane dotychczas srodki smarowe, np. na bazie smoly albo oleju mineralnego wykazuja niedogod¬ nosci. Przy ciaglym chlodzeniu narzedzi woda — w przypadku walcarek do walcowania na goraco duzymi ilosciami wody — produkty krakowania oraz nie rozlozone czesci oleju mineralnego moga dostawac sie do obiegu wody chlodzacej. Oddzie¬ lanie substancji dajacych sie trudno rozkladac bio¬ logicznie, które moglyby w niespodziewany spo¬ sób obciazyc scieki, powoduje znaczne koszty i zmniejsza rentownosc procesu.Produkty zawierajace smole i olej mineralny rozkladaja sie termicznie pod wplywem wysokich temperatur narzedzi z wytworzeniem silnych chmur dymu i sadzy, które trzeba koniecznie usu¬ wac ze wzgledu na higiene miejsca pracy, co rów¬ niez zwiazane jest ze znacznymi inwestycjarni.Po krótkim czasie pracy resztki srodka smaro¬ wego pokrywaja osprzet i klatki walcownicze w postaci cienkiej warstewki trudnej do usuniecia.Powleczone olejem gladkie przedmioty moga za¬ klócac przebieg procesu i przez zsuwanie sie albo zeslizgiwanie powodowac wypadki.Dlatego celem wynalazku jest opracowanie srod- • ka smarowego do obróbki plastycznej metali na 5 goraco, zwlaszcza do walcowania stali na goraco, który nie wykazuje niedogodnosci znanych srod¬ ków smarowych na osnowie oleju mineralnego, który poza tym mozna stosowac za pomoca zwykle¬ go osprzetu, np. pompami, dyszami itd. i który 10 wykazuje dobra wlasciwosc blonotwórcza na sto¬ sowanych narzedziach oraz doskonala przyczep¬ nosc po naniesieniu na wilgotne powierzchnie me¬ tali, nawet wówczas gdy narzedzia chlodzone sa woda biezaca. 15 Cel ten osiaga sie za pomoca srodka wedlug wynalazku, który sklada -sie z wodnej dyspersji albo emulsji o zawartosci 5—60% wagowych oksyetyle- nowanych monodwuglicerydów kwasów tluszczo¬ wych i/albo oksyetylenowanych kwas6w tluszczo- 20 wych, przy czym oksyetylenowane monodwuglice- rydy kwasów tluszczowych zawieraja 2—6 moli, . korzystnie 3—5 moli, tlenku etylenu na mol obec¬ nych grup hydroksylowych, oksyetylenowane kwa¬ sy tluszczowe zawieraja 2—6 moli, korzystnie 25 2—5 — 4 moli, tlenku etylenu na mol oksyetyle- nowanego kwasu tluszczowego a wodna dyspersja wzglednie emulsja wykazuje lepkosc miedzy 5 000—40 000 cP przy gradiencie scinania 2—64 cm — Iw temperaturze 30°C. 30 Jako produkty oksyetylenowane rozumie sie 111 766111 766 3 , .. ...J. -,:.. -..-.. 4 produkty reakcji korzystnie z tlenkiem etylenu lub ewentualnie z tlenkiem propylenu.Oksyetylenowane kwasy tluszczowe i oksyetyle- nowane czesciowe glicerydy kwasów tluszczowych sa znane i wytwarza sie je przez bezposrednia reakcje kwasów tluszczowych wzglednie czescio¬ wych glicerydów kwasów tluszczowych z tlenkiem etylenu albo ewentualnie z tlenkiem propylenu, przez co do grup OH kwasów tluszczowych wzgled¬ nie czesciowych Jlicerydów przewaznie jednostron¬ nie przylaczaja sie lancuchy alkoksylowe, które zamykaja sie atomami wodoru.Wyrózniaja sie mieszaniny oksyetylenowanych mono dwuglicerydów kwasów tluszczowych z oksy- etylenowanymi kwasami tluszczowymi z co: naj- 15 mniej 10, z reguly eo najmniej 20% wagowych, jednego z obydwu skladników: jednak mozliwe sa równiez mieszaniny oksyetylenowanychmonodwu- glicerydów kwasów tluszczowych miedzy soba i ewentualnie mieszanina oksyetylenowanych kwa- 20 sów tluszczowych ze soba.Jako monodwuglicerydy rozumie sie takie mie¬ szaniny wolne od trójglicerydów albo ze zreduko¬ wana iloscia trójglicerydów, które zawieraja mono i dwuglicerydy z reguly w ilosci 30—100% wago- 25 wychr korzystnie 55—90% wagowych. Reszty kwa¬ sów tluszczowych czesciowych glicerydów wzgled¬ nie kwasów tluszczowych moga byc nasycone albo nienasycone: reszty hydroksykwasów tluszczowych nie powinny wystepowac. 30 Wprawdzie z opisu patentowego Republiki Fe¬ deralnej Niemiec DOS nr 2446319 znany jest sro¬ dek smarowy, zawierajacy rozpuszczalne w wodzie oksyetylenowane kwasy tluszczowe o co najmniej 10—20 grupach etoksylowych w czasteczce, przezna- 35 czony do stosowania w postaci wodnego roztworu, np. w obróbce wiórowej, jako olej wiertarski, albo przy walcowaniu na zimno blach, ksztaltek itp. w celu smarowania oraz oddzielania narzedzi i wy¬ twarzanego produktu, lecz srodek ten rozwiazuje 40 zupelnie inne zagadnienia niz srodek wedlug wy¬ nalazku, zawierajacy zreszta tylko 2—6 grup eto¬ ksylowych w czasteczce substancji trudnorozpusz- czalnej lub nierozpuszczalnej w wodzie, i wyko¬ rzystywany natomiast w obróbce plastycznej me- 45 tali na goraco, np. przy walcowaniu zarzacych sie bloków i kesów, w celu skutecznego smarowania oraz rozdzielenia narzedzia i obrabianego wyrobu, a przy tym nieoczekiwanie nie ulegajacy rozkla¬ dowi na produkty krakowania w wysokiej tern- 50 peraturze prowadzonej obróbki plastycznej.Nadto roztwory wodne srodka smarowego wed¬ lug ogloszeniowego opisu DOS nr 2446319 sa nie¬ korzystne ze wzgledu na mala ich lepkosc a tym samym slaba przyczepnosc do narzedzi. Z narzedzi 55 chlodzonych biezaca woda te srodki smarowe sa splukiwane i dlatego nie sa odpowiednie do sma¬ rowania tych narzedzi.Takze niedogodnoscia srodków smarowych wedlug ogloszeniowego opisu Republiki Federalnej «0 Niemiec DOS nr 2446319 jest ich uciazliwe sporza¬ dzanie z trzech podstawowych skladników, a mia¬ nowicie (A) rozpuszczalnych w wodzie substancji o dluzszym lancuchu alkoksylowym, (B) roz¬ puszczalnych w oleju substancji o krótszym lan¬ cuchu alkoksylowym i (C) substancji powierzchnio¬ wo czynnej.Srodek wedlug wynalazku zawiera korzystnie 10—40% wagowych produktów oksyetylenowania, przy czym wzrastajace zawartosci produktów oksyetylenowainia podnosza lepkosc i w ten sposób istnieje mozliwosc ustawiania lepkosci. Druga mozliwosc ustawiania lepkosci polega na zmianie dlugosci lancucha alkoksylowego, przy czym w licznych przypadkach dluzsze lancuchy alkoksylowe powoduja obnizenie lepkosci. Poza tym wplyw na lepkosc ma stopien rozdrobnienia produktów oksy¬ etylenowania w fazie wodnej dyspersji wzglednie emulsji, dlugosc lancucha kwasów tluszczowych oraz zawartosc mono — wzglednie dwuglicerydów w czesciowych glicerydach tak, ze na podstawie analizy chemicznej okreslonego produktu oksyety¬ lenowania czesciowych glicerydów wzglednie kwa¬ sów tluszczowych nie mozna z wystarczajaca do¬ kladnoscia przepowiedziec lepkosci wodnej dysper¬ sji. Dlatego przewidziane jest to, ze pozadana okreslona lepkosc okreslonego produktu ustawia sie do kazdorazowego stosowania, ewentualnie po zmierzeniu lepkosci otrzymanej z danych receptu¬ rowych przez proste domieszanie dyspersji o wyz¬ szych i dyspersji o nizszych lepkosciach.Korzystne stopnie oksyetylenowania w przypad¬ ku oksyetylenowanych monodwuglicerydów kwa¬ sów tluszczowych odpowiadaja 3—5 molom tlenku etylenu na mol grup hydroksylowych czesciowych glicerydów, a przy oksyetylenowanych kwasach tluszczowych odpowiadaja 2,5—4 molom tlenku etylenu na mol kwasu tluszczowego.Znaczna korzyscia dyspersji wzglednie emulsji jest ich samorzutne tworzenie sie. Stwierdzono, ze wodna dyspersja albo emulsja oksyetylenowanych monodwuglicerydów kwasów tluszczowych o stop¬ niu oksyetylenowania mniejszym niz 2 mole tlenku etylenu na mol obecnych grup hydroksylowych i/albo oksyetylenowanych kwasów tluszczowych o stopniu oksyetylowania mniejszym niz 2 mole tlenku etylenu na mol kwasu tluszczowego daja wprawdzie dostateczna przyczepnosc do wilgotnych powierzchni metali, jak np. chlodzonych woda wal¬ ców, to jednak nie jest zapewnione utworzenie równomiernej warstewki smarowej. Na miejscach szczególnie gladkich albo mocno zasilanych woda dochodzi do odrywania warstewki, z czego osta¬ tecznie wynika zwiekszone zuzycie narzedzia.Wodne dyspersje albo emulsje oksyetylenowa¬ nych monodwuglicerydów kwasów tluszczowych i/albo — kwasów tluszczowych o stopniu oksyety¬ lenowania wiekszym niz 6 moli tlenku etylenu na mol grup hydroksylowych wzglednie kwasu tlusz¬ czowego wykazuja natomiast tak zla przyczepnosc do wilgotnych powierzchni metali, ze nie jest moz¬ liwe pewne naniesienie warstewki smarowej, na przyklad za pomoca dysz na obracajace sie, zrasza¬ ne woda walce, poniewaz warstewka smarowa zos¬ taje szybko wymywana.Poza tym stwierdzono, ze srodek smarowy wed¬ lug wynalazku musi wykazywac lepkosc 5000— 40000 cP, korzystnie 15000—30000 cP, mierzona w podanych warunkach, 5 10111 7M 5 Wymagane pomiary lepkosci przeprowadzano za pomoca wiskozymetru rotacyjnego Rotovisko firmy Gebr. Haake. Wykorzystano urzadzenie Couette MV II P w polaczeniu z glowica pomiarowa 500, które dzieki specjalnemu uksztaltowaniu jest szcze¬ gólnie odpowiednie do badania dyspersji wzgled¬ nie emulsji. Szczególy mozna zaczerpnac z ulotki firmowej „Rotovisko, Beschreibung und Gebrauch- sanleituhg", broszury 105/16 oraz z artykulu W. Heinz'a Rheologie und Rheometrie mit Rota- tionsviskosimetern, 2. wydanie, wydawnictwo Springer, Berlin.Podane wyzej zakresy lepkosci uzyskuje sie przy gradiencie scinania 2-64 om-1 w temperaturze 30°C. Zestawy srodka smarowego o lepkosci po¬ nizej 5 000 i powyzej' 40 000 cP. takze wówczas gdy zawieraja produkty oksyetylenowane o odpo¬ wiednim albo podobnym do srodków wedlug wy¬ nalazku skladzie, nie nadaja sie do rozwiazania podstawionego zagadnienia.Srodki smarowe o lepfkosciach ponizej 5 000 cP wykazuja niewystarczajaca przyczepnosc do wil¬ gotnych powierzchni metali i dlatego nie mozna stosowac ich w praktyce. Natomiast górna granica zakresu lepkosci srodka smarowego wedlug wy¬ nalazku podana jest dlatego, ze transport i sto¬ sowanie wodnej dyspersji wzglednie emulsji musza byc prowadzone zwyklymi urzadzeniami technicz¬ nymi, jak np. pompami, dyszami i podobnymi. Poza tym lepkosci powyzej 40 000 cP sa niepozadane z tego wzgledu, ze wynikaja trudnosci przy rów¬ nomiernym naniesieniu warstewki smarowej.Srodek smarowy wedlug wynalazku poza tym wykazuje tzw. plastyczne zachowanie sie lepkosci, Z tym laczy sie istnienie granicy plynnosci, która przekracza wartosc 50 dyn. cm — 2 (otrzymana wedlug metody relaksacji po 30 sek. czasu odpre¬ zenia). Odpowiednio do tego zachowania sie obser¬ wuje sie zmniejszanie lepkosci ze zwiekszajacym sie gradientem scinania. I tak srodek smarowy wedlug wynalazku wykazuje lepkosc 100—500 cP przy gradiencie scinania 428 cm-1 i, tempera¬ turze 30°C.Ustawianie zakresu lepkosci wedlug wynalazku moze nastepowac przez zmiane stezenia oksyetyle- nowanych monodwugrycerydów kwasów tluszczo¬ wych i/albo oksyetylenowanych kwasów tluszczo¬ wych. Tak dyspersje wzglednie emulsje o wiek¬ szej zawartosci produktów oksyetylenowanych wy¬ kazuja na ogól wieksza lepkosc i odwrotnie* Po¬ zadana lepkosc wodnych dyspersji wzglednie emul¬ sji mozna takze uzyskac przez zmieszanie np. dwóch produktów oksyetylenowania, z których je¬ den stosowany jako pojedynczy skladnik w od¬ powiedniej dyspersji wzglednie emulsji daje niska lepkosc, a drugi stosowany jako pojedynczy sklad¬ nik wysoka lepkosc.Reszty kwasów tluszczowych produktów oksyety¬ lenowania stosowanych w srodku smarowym wedlug wynalazku pochodza od kwasów tluszczo¬ wych o 12—22 atomach wegla, takich jak kwas laurynowy, mirystynowy, palmitynowy, stearyno¬ wy, olejowy, linolowy, linolenowy, arachidowy, erukowy, albo mieszanin tych kwasów, przewaznie C mieszanin kwasów tluszczowych o 16—22 atomach wegla. * Wytwarzanie produktów oksyetylenowania moze szczególnie korzystnie nastepowac na bazie surow- 5 ców naturalnych, jak np. oleju palmowego, oleju arachidowego, oleju z nasion bawelny, oleju sojo¬ wego, oleju slonecznikowego, oleju lnianego, oleju rzepakowego, smalcu wieprzowego, loju wolowego, oleju z wieloryba, oleju ze sledzi. Oksyetylenowane io monodwuglicerydy kwasów tluszczowych mozna wytwarzac znanymi metodami, np. przez transe- stryfikacje gliceryna wymienionych wyzej tlusz¬ czów albo olejów, albo przez estryfikacje gliceryna kwasów tluszczowych otrzymanych droga rozszcze- 15 pienia tluszczów i nastepnie oksyetylenowanie po¬ danymi ilosciami tlenku etylenu. Oksyetylenowane kwasy tluszczowe mozna wytwarzac np. przez przy¬ laczenie tlenku etylenu do kwasów tluszczowych otrzymywanych przez rozszczepienie tluszczów albo 2f przez estryfikacje kwasów tluszczowych glikolami polietylenowymi o odpowiedniej dlugosci lancucha.Wytwarzanie srodka smarowego wedlug wynalaz¬ ku nastepuje przez rozmieszanie oksyetylenowa¬ nych monodwuglicerydów kwasów tluszczowych gg i/albo kwasów tluszczowych w wodzie. Ponie¬ waz dyspersja wzglednie emulsja tworzy sie samorzutnie, mozna po rozprowadzeniu produktów oksyetylenowania w fazie wodnej zrezygnowac z dalszych zabiegów, np. z homogenizacji. 30 Otrzymywane w ten sposób wodne dyspersje wzglednie emulsje mozna stosowac bezposrednio po wytworzeniu, ale poniewaz wykazuja one do¬ bra stabilnosc, mozna je skladowac w stanie nie zmienionym przez dluzszy okres, np. przez kilka 35 tygodni. W ostatnim przypadku korzystny jest dodatek zwyfelego Srodka konserwujacego, aby za¬ pobiec mikrobiologicznemu rozkladowi. Do srod¬ ka smarowego wedlug wynalazku mozna poza tym wyrabiac w malych ilosciach ewentualnie dalsze 40 substancje dodatkowe, jak srodki chroniace przed korozja, inhibitory fazy gazowej, przeciwutlenia- cze i podobne..W przypadku stosowania oksyetylenowanych kwasów tluszczowych bez jakiegokolwiek dodatku oksyetylenowanych monodwuglicerydów kwasów tluszczowych korzystne jest przy wytwarzaniu od¬ powiednich dyspersji wzglednie emulsji podanie malej ilosci soli sodowej albo potasowej kwasu tluszczowego o 12—22 atomach wegla. Dodatek ten ulatwia utworzenie dyspersji wzglednie emulsji, a nanoszenie warstewki smarowej nastepuje bar¬ dziej równomiernie.Srodek smarowy wedlug wynalazku spelnia wy¬ magania, które musza byc stawiane ze wzgledu na ochrone srodowiska przy rosnacym stosowaniu substancji pomocniczych w przemyslowym zakre¬ sie. Talk juz przez stosowanie, np. 25%-wej dysper¬ sji wzglednie emulsji wedlug. wynalazku mozna zredukowac • substancje organiczne do jednej czwartej, w porównaniu ze stosowaniem srodków smarowych na bazie oleju mineralnego.Srodek smarowy wedlug wynalazku dobrze daje sie rozkladac biologicznie, tak, ze resztki udajace sie do scieków stanowia tylko nieznaczne obcia¬ zenie. Poniewaz na przyklad przy walcowaniu stali111 7«6 T na goraco i tak wieksza czesc materialu organicz¬ nego po odparowaniu wody spala sie przy wycho¬ dzeniu z przeswitu walców, udzial, który trzeba miec na wzgledzie jest nadzwyczaj maly. Przy stosowaniu srodka smarowego wedlug wynalazku 5 w porównaniu z zachowaniem sie substancji za¬ wierajacych 'olej mineralny notuje sie znacznie mniejsze tworzenie sadzy i dymu.Przy stosowaniu srodka smarowego wedlug wy¬ nalazku nie wystepuje przykry zapach, jaki przy 10 stosowaniu srodków zawierajacych olej mineralny tworzy sie przez powstawanie cuchnacych pro¬ duktów krakowych.Srodek smarowy wedlug wynalazku wykazuje doskonala przyczepnosc do wilgotnych powierzchni 15 i metali i dlatego, mimo, ze daje sie dyspergowac wzglednie emulgowac w wodzie, mozna go stoso¬ wac do nanoszenia na chlodzone woda walce, przy czym tworzy sie równomierna warstewka sma¬ rowa. 20 Z drugiej strony resztki srodka smarowego, któ¬ re ewentualnie osadzily sie przy przemyslowym stosowaniu, np. przez natrysk, na klatkach wal¬ cowniczych i osprzecie, mozna w prosty sposób calkowicie usunac, na przyklad przez splukanie 25 silnym strumieniem wody.Srodek smarowy wedlug wynalazku znajduje korzystne zastosowanie przy walcowaniu na go¬ raco profilowanej stali. Uzyskuje sie przy tym równomierne utworzenie warstewki smarowej, 30 dobra przyczepnosc do walców oraz dostateczne dzialanie smarujace i oddzielajace.W przykladach I—XIX blizej opisany jest sro¬ dek smarowy wedlug wynalazku. Procenty odno¬ sza sie, o ile nic innego nie jest powiedziane, do 35 procentów wagowych. Jako OHZ rozumie sie liczbe hydroksylowa, jako SZ liczbe kwasowa, a jako JZ liczbe jodowa, ostatnia jako miare podwójnych wiazan, które oznacza sie wedlug znormalizowa¬ nych metod (Deutsche Gesellschaft fur Fettwis- 4§ senschaft) dzial D-IV 2b (61) wzglednie C-IV 4a (52).Przyklad porównawczy 1. 25 czesci oksyetyleno- wanego monodwuglicerydu kwasu tluszczowego (z czesciowego glicerydu o 46% mono- i 50% dwu- 45 glicerydów), na bazie 55% kwasu kaprylowego (Cs), 40% kwasu kaprynowego (C10) oraz malego udzialu kwasu kapronowego i laurynowego — z 4 molami tlenku etylenu na mol grup hydroksylowych mie¬ szaniny czesciowego glicerydu zmieszano z 75 czes- 50 ciami wody. Mieszanina posiadala lepkosc znaj¬ dujaca sie znacznie ponizej wartosci 5 000 cP, któ¬ rej nie mozna bylo dokladnie oznaczyc w wymie¬ nionym ukladzie pomiarowym.Mieszanina wykazywala niedostateczna przy- 55 czepnosc do wilgotnych powierzchni metali.Przyklad porównawczy 2. 25 czesci oksyetyle- nowanego monodwuglicerydu kwasów tluszczowych (42% mono — i 48% dwuglicerydów) na bazie uzyskanej ze smalcu wieprzowego mieszaniny kwa- 60 sów tluszczowych z 1,9 molami tlenku etylenu na mol obecnych grup hydroksylowych zdyspergo¬ wano w 75 czesciach wody. Mieszanina posiadala lepkosc 7 200 cP, mierzona przy gradiencie scina¬ nia 2-^64 cm—1 w temperaturze 30°C. Przy próbie f uzyskano wprawdzie wystarczajaca przyczepnosc do wilgotnych powierzchni metali, jednak nanie¬ siona warstewka smarowa byla nierównomierna i wykazywala sklonnosc do odrywania.Przyklad porównawczy 3. 25 czesci óksyetyleno- wanego monodwuglicerydu kwasów tluszczowych (42% mono — i 48% dwuglicerydów) na bazie sto¬ sowanej w porównawczym przykladzie 2 miesza¬ niny kwasów tluszczowych z 6,25 molami tlenku etylenu na mol grup hydroksylowych zmieszano z 75 czesciami wody. Mieszanina wykazywala lep* kosc 4 800 cP, mierzona w podanych wyzej wa¬ runkach i dawala cienka, o bardzo zlej przyczep¬ nosci warstewke smarowa.Przyklad I. 25 czesci óksyetylenowanego monodwuglicerydu kwasów tluszczowych (42% mo¬ no — i 48% dwuglicerydów) na bazie uzyskanej ze smalcu wieprzowego mieszaniny kwasów tlu¬ szczowych z 4 molami tlenku etylenu na mol grup hydroksylowych zdyspergowano w 75 czesciach wo¬ dy. Otrzymano nieprzezroczysta emulsje o lepkosci 13 000 cP. Emulsja wykazywala doskonala przy¬ czepnosc do wilgotnych powierzchni metali i two¬ rzyla ciagla, warstewke ochronna.Przyklad II. — 25 czesci óksyetylenowanego kwasu tluszczowego na bazie kwasów tluszczowych z oleju rzepakowego z 3 molami tlenku etylenu na mol kwasu tluszczowego zdyspergowano w 75 czesciach wody. Wodna dyspersja miala lepkosc 6 500 cP. i wykazywala zarówno wystarczajaca przyczepnosc jak tez tworzenie sie warstewki.Przyklady III—V. — Wytworzono miesza¬ niny z wymienionego w przykladzie II óksyetyle¬ nowanego kwasu tluszczowego, oleinianiu potaso¬ wego i wody. Otrzymano przy tym nastepujace lepkosci: Czesci óksyetylenowanego kwasu tluszczowego 30 35 40 Czesci oleinianiu potasowego 111 Czesci wody 69 64 59 Lepkosc cP 15700 16400 28800 Przyczepnosc i tworzenie warstewki tych mie¬ szanin byly dobre.Przyklady VI—XI. 25 czesci mieszaniny skladajacej sie z a) 48 czesci óksyetylenowanego monodwuglicerydu kwasu tluszczowego (40% mono — i 50% dwuglicerydów) na bazie mieszaniny kwa¬ sów tluszczowych zlozonej z: 27% kwasu palmity¬ nowego, 12% kwasu staerynowego, 48% kwasu ole¬ jowego, 8% kwasu linolowego oraz malego udzialu kwasu laurynowego i kwasu mirystynowego oraz wyzszych kwasów tluszczowych o stopniu oksy- etylenowania wynoszacym 4 mole tlenku etylenu na mol grup hydroksylowych; i b) 52 czesci óksy¬ etylenowanego kwasu tluszczowego na bazie mie¬ szaniny kwasów tluszczowych zlozonej z: 12% kwasu palimitynowego, 3% kwasu stearynowego, 26% kwasu olejowego, 18% kwasu linolowego, 6% kwasu linolenowego, 21% kwasu erukowego oraz malego udzialu kwasu laurynowego, kwasu mirystynowego i wyzszych kwasów tluszczowych o stopniu oksyetylenowania wynoszacym 3 mole tlenku etylenu na mol kwasów tluszczowych; zmie¬ szano z 75 czesciami wody.Tak otrzymana emulsja wykazywala lepkosc111766 S lt 1450 cf, doskonala przyczepnosc do wilgotnych powierzchni metali i tworzyla ciagla warstewke smarowa. 20% dyspersja równej mieszaniny oksyetyleno- wany monodwugliceryd kwasu tluszczowego (oksy- 5 etylenowany kwas tluszczowy posiadala lepkosc 5 900 cP, 30% dyspersja 12000 cP, a 40% 22300 cP. 25% dyspersja zlozona z a) 20 czesci wymienio¬ nego oksyetylenowanego monodwuglicerydu i b) 80 czesci wymienionego oksyetylenowanego kwasu 10 tluszczowego wykazywala lepkosc 10500 cP. 25% dyspersja zlozona z a) 70 czesci wymienio¬ nego oksyetylenowanego monodwuglicerydu kwasu tluszczowego i b) 30 czesci wymienionego oksyety¬ lenowanego kwasu tluszczowego wykazuje lepkosc 15 24500 cP.Przyklady XII—XVIII. — Wytworzono mie¬ szaniny skladajace sie z oksyetylenowanego mono¬ dwuglicerydu kwasu tluszczowego (36% mono — i 54% dwuglicerydów) na bazie mieszaniny kwa- 2o sów tluszczowych zlozonej z: 30% kwasu palmity¬ nowego, 15% kwasu stearynowego, 50% kwasu ole¬ jowego, 2% kwasu linolowego oraz malego udzialu kwasu mirystynowego i wyzszych kwasów tlusz¬ czowych z 4 molami tlenku etylenu na mol grup 25 Tablica Stosunek w mieszaninie oksyetylenowanego monodwu¬ glicerydu kwasu tluszczo¬ wego 0 20 40 50 60 80 100 kwasu tluszczo¬ wego 100 80 60 50 40 20 0 Lepkosc 25% dyspersji przy gradiencie scinania 2,64 cm-1 7000 9000 19500 22000 29000 22500 22500 428 cm"1 140 150 260 280 340 290 200 hydroksylowych i oksyetylenowanego kwasu tlusz¬ czowego na bazie mieszaniny kwasów tluszczo¬ wych: 4% kwasu laurynowego, 3% kwasu mirysty¬ nowego, 19% kwasu palimitynowego, 2% kwasu stearynowego, 31% kwasu olejowego, 8% kwasu linolowego, 23% kwasu erukowego oraz malego udzialu frakcji posrednich i wyzszych kwasów tluszczowych z 3 molami tlenku etylenu na mol kwasu tluszczowego.Otrzymane z mieszanin 25% dyspersje wykazywa¬ ly wartosci podane w tablicy.Przyklad XIX. 23 czesci monoestru, który otrzymano przez estryfikacje 1,1 mola glikolu trój- etylenowego (OHZ 740) 1 molem uzyskanej z ole¬ ju rzepakowego mieszaniny kwasów tluszczowych (SZ 190, JZ 115), zmieszano przy ogrzewaniu z 2 czesciami oleinianu potasowego. Otrzymana z tego emulsja 25% wykazywala lepkosc 21000 cP. Przy¬ czepnosc i tworzenie sie warstewki byly dobre.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek smarowy do obróbki plastycznej me¬ tali na goraco, znamienny tym, ze sklada sie z wodnej dyspersji wzglednie emulsji oksyetyleno- wanych monodwuglicerydów kwasów tluszczowych i/albo oksyetylenowanych kwasów tluszczowych o zawartosci oksyetylenowanych monodwuglicery¬ dów kwasów tluszczowych i/albo oksyetylenowa¬ nych kwasów tluszczowych 5—60% wagowych, przy czym oksyetylenowane monoglicerydy kwasów tluszczowych zawieraja 2—6 moli, korzystnie 3—5 moli, tlenku etylenu na mol obecnych grup hydro¬ ksylowych, oksyetylenowane kwasy tluszczowe, za¬ wieraja 2—5 moli, korzystnie 2,5-^4 moli, tlenku etylenu na mol oksyetylenowanego kwasu tluszczo¬ wego a wodna dyspersja wzglednie emulsja wy¬ kazuje lepkosc 5000—40000 cP przy gradiencie sci¬ nania 2,64 cm-1 w temperaturze 30°C. 2. Srodek smarowy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sklada sie z wodnej dyspersji wzglednie emulsji oksyetylenowanych monodwuglicerydów kwasów tluszczowych i/albo oksyetylenowanych kwasów tluszczowych na osnowie kwasów tluszczo- wych o 12—22 atomach wegla, korzystnie na osno¬ wie mieszanin kwasów tluszczowych o przewazaja¬ cej zawartosci kwasów tluszczowych o 16—22 ato¬ mach wegla. PL PL PL

Claims (2)

1.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek smarowy do obróbki plastycznej me¬ tali na goraco, znamienny tym, ze sklada sie z wodnej dyspersji wzglednie emulsji oksyetyleno- wanych monodwuglicerydów kwasów tluszczowych i/albo oksyetylenowanych kwasów tluszczowych o zawartosci oksyetylenowanych monodwuglicery¬ dów kwasów tluszczowych i/albo oksyetylenowa¬ nych kwasów tluszczowych 5—60% wagowych, przy czym oksyetylenowane monoglicerydy kwasów tluszczowych zawieraja 2—6 moli, korzystnie 3—5 moli, tlenku etylenu na mol obecnych grup hydro¬ ksylowych, oksyetylenowane kwasy tluszczowe, za¬ wieraja 2—5 moli, korzystnie 2,5-^4 moli, tlenku etylenu na mol oksyetylenowanego kwasu tluszczo¬ wego a wodna dyspersja wzglednie emulsja wy¬ kazuje lepkosc 5000—40000 cP przy gradiencie sci¬ nania 2,64 cm-1 w temperaturze 30°C.

2. Srodek smarowy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sklada sie z wodnej dyspersji wzglednie emulsji oksyetylenowanych monodwuglicerydów kwasów tluszczowych i/albo oksyetylenowanych kwasów tluszczowych na osnowie kwasów tluszczo- wych o 12—22 atomach wegla, korzystnie na osno¬ wie mieszanin kwasów tluszczowych o przewazaja¬ cej zawartosci kwasów tluszczowych o 16—22 ato¬ mach wegla. PL PL PL