Przedmiotem wynalazku jest srodek do zwalczania niepozadanej roslinnosci, który oprócz znanego rozcienczal¬ nika i/albo substancji powierzchniowo czynnej zawiera jako skladnik nowa pochodna kwasu 2-chloro-2-fosfinylo- octowego.Znany jest sposób wytwarzania zwiazków o ogólnym wzorze 5, w którym R2 i R3 oznaczaja rodniki alkilo¬ we. Zwiazki te dzialaja owadobójczo.W opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3627842 i 3772412 omówiono wytwarzanie zwiazków o ogólnym wzorze 6, w którym X oznacza atom chloru, bromu lub jodu, a R oznacza rodnik alkilowy lub arylowy. Zwiazki te opisano jako produkty wyjsciowe do wytwarzania detergentów ijako dodatki do sma¬ rów.Znany jest równiez sposób wytwarzania owadobójczych zwiazków o ogólnym wzorze 7, w którym X ozna¬ cza atom wodoru lub chloru, Y oznacza grupe o wzorze -NR2 R3 albo grupe o wzorze -OR lub -SR, w których to wzorach R oznacza rodnik alkilowy, przy czym podano, ze reakcja wytwarzania tych zwiazków zachodzi zgodnie ze schematem 1. Dalsze badania [Frieder W. Lichtenthaler, Chemical Reviews, 61, 612 (1961) i powolane publi¬ kacje] wykazaly jednak, ze w wyniku reakcji przedstawionej na schemacie 1 otrzymuje sie zwiazki nie o wzo¬ rze 7, ale o wzorze 8.Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 2995486 wiadomo równiez, ze zwiazki takie jak zwiazek o wzorze (C2H50)2P(0)CCl2COOC2H5 maja wlasciwosci owadobójcze.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze nowe zwiazki w pewnej mierze spokrewnione z opisanymi wyzej zwiazka¬ mi sa bardzo dobrymi srodkami do zwalczania niepozadanej roslinnosci, a poniewaz ich szkodliwosc dla wielu roslin uprawnych, np. soi, bawelny, buraka cukrowego i orzeszków ziemnych, jest nieznaczna, przeto moga one byc korzystnie stosowane jako czynne substancje srodków chwastobójczych w uprawach wielu roslin i to za¬ równo przed wzejsciem, jak i po wzejsciu roslin.Zgodnie z wynalazkiem, czynna substancje srodków chwastobójczych stanowia zwiazki o ogólnym wzo¬ rze 1, w którym X oznacza atom tlenu lub siarki, Q oznacza atofti wodoru albo chloru, R oznacza rodnik alkilowy o 1—4 atomach wegla, rodnik cykloalikowy o 5—8 atomach wegla, rodnik alkilocykloalkilowy o 6-82 113 571 atomach wegla, rodnik cykloalkiloalkilowy o 6-7 atomach wegla, rodnik alkenylowy o 3-4 atomach wegla, rodnik aryloalkilowy o 7—8 atomach wegla, rodnik tienylowy, naftylowy lub dwufenylowy albo grupe o wzo¬ rze 2, w którym R3 oznacza atom wodoru, fluoru, chloru lub bromu, rodnik alkilowy o 1—3 atomach wegla, grupe -N02 lub grupe metoksylowa, R4 oznacza atom wodoru, chloru, bromu lub fluoru, rodnik alkilowy o 1—3 atomach wegla, grupe metoksylowa, grupe o wzorze -NR6 R7, w którym R6 i R7 sa jednakowe lub rózne i ozna¬ czaja rodniki metylowe albo etylowe, grupe o wzorze -(0)COR8, w którym R8 oznacza rodnik alkilowy o 1—3 atomach wegla, albo R4 oznacza grupe o wzorze -(0)CNR9 Ri 0, w którym R9 i Ri 0 sa jednakowe lub rózne i oznaczaja atomy wodoru, rodniki metylowe lub etylowe, a R5 we wzorze 2 oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy o 1-3 atomach wegla, atom chloru, bromu lub fluoru, grupe -N02, grupe alkoksylowa o 1-3 atomach wegla, grupe -CF3 lub -CN albo grupe o wzorze -(0)CORg lub -(0)CNR9 Ri 0, przy czym najwyzej jeden z pod¬ stawników R3, Ra i R5 moze oznaczac grupe -N02 i gdy R4 oznacza grupe o wzorze -(0)COR8 lub -(0)CNR9 Ri 0, wówczas R3 iR5 oznaczaja atomy wodoru, chloru lub bromu i gdy R5 oznacza podstawnik inny niz atom wodoru, chloru, bromu lub fluoru, wówczas R3 i R4 oznaczaja atomy wodoru, chloru, bromu lub fluoru i naj¬ wyzej dwa z podstawników R3, R4 i R5 moga równoczesnie oznaczac rodniki alkilowe o 1-3 atomach wegla lub atomy bromu albo grupy alkoksylowe, Ri we wzorze 1 oznacza rodnik fenylowy, rodnik alkilowy o 1—4 ato¬ mach wegla, rodnik alkenyloksylowy o 3—4 atomach wegla, rodnik alkilotio o 1—3 atomach wegla, rodnik alkoksylowy o 1—4 atomach wegla, rodnik alkoksylowy o 2—3 atomach wegla podstawiony rodnikiem alkoksy- lowym o 1—3 atomach wegla albo 1—3 atomami chloru lub jednym atomem bromu, albo rodnik fenoksylowy ewentualnie podstawiony 1-3 atomami chloru lub bromu, 1—2 rodnikami alkilowymi o 1—4 atomach wegla albo grupa -N02, lub tez R! oznacza grupe o wzorze -NRi 1 Ri 2, w którym Ri 1 oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy o 1—4 atomach wegla, rodnik cykloalkilowy o 5—6 atomach wegla lub grupe o wzorze 3, w którym V oznacza atom wodoru, fluoru lub chloru lub grupe -N02, T oznacza atom wodoru, fluoru, chloru lub bromu albo rodnik alkilowy o 1—3 atomach wegla lub rodnik -CF3, zas M oznacza atom wodoru lub chloru, grupe alkoksylo¬ wa o 1—3 atomach wegla lub grupe -CF3, przy czym najwyzej jeden z podstawników M i T oznacza grupe -CF3, aRn oznacza atom wodoru, rodnik metoksylowy lub rodnik alkilowy o 1—4 atomach wegla, przy czym gdy Ri 2 oznacza rodnik metoksylowy, wówczas Ri 1 oznacza atom wodoru lub rodnik metylowy, zas Rn i Ri 2 razem moga tworzyc mostek o wzorze -(CH2)n-, w którym n oznacza liczbe 4—6, albo mostek o wzorze -(CH2)2-0-(CH2)2- lub o wzorze 4, w którym W oznacza atom wodoru, rodnik metylowy lub etylowy, a R2 we wzorze 1 oznacza rodnik alkilowy o 1—6 atomach wegla, rodnik alkenylowy o 3—4 atomach wegla lub rodnik cykloalkilowy o 5-6 atomach wegla, ewentualnie podstawiony rodnikiem metylowym, przy czym gdy R2 ozna¬ cza rodnik etylowy i R oznacza rodnik fenylowy, wówczas Ri nie oznacza grupy dwualkiloaminowej.Korzystne ze wzgledu na swe wlasciwosci i/lub stosunkowo niski koszt wytwarzania sa zwiazki o wzorze 1, w którym X oznacza atom tlenu i/albo R oznacza rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla lub rodnik fenylowy i/albo Ri oznacza rodnik alkoksylowy o 1—4 atomach wegla lub grupe o wzorze -NRnRi2, w którym RM i Ri 2 sa jednakowe lub rózne i oznaczaja atomy wodoru lub rodniki alkilowe o 1—3 atomach wegla, albo razem tworza mostek o wzorze -(CH2)n-, w którym n oznacza liczbe 4-6, mostek o wzorze -(CH2 )2 -0-(CH2 )2 - lub o wzorze 4, w którym W ma wyzej podane znaczenie, przy czym korzystnie równoczesnie R oznacza rodnik alkilowy o 1—4 atomach wegla lub rodnik fenylowy i Rt oznacza rodnik alkoksylowy o 1-4 atomach wegla.Szczególnie dobre wlasciwosci maja wyzej wymienione zwiazki, w których równoczesnie R2 oznacza rodnik alkilowy o 1 —4 atomach wegla.Zwiazkami szczególnie korzystnymi ze wzgledu na ich bardzo dobre wlasciwosci i stosunkowo niski koszt wytwarzania sa nastepujace: 2-chloro-2-[(l-metyloetoksy)-fenylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu, 2-chloro-2-[(n-butoksy)-fenylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu, 2-chloro-2-[(metyIoetoksy)-metylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu, 2-chloro-2-[(etoksy)-metylofosfinylo]-octan 1 -metyloetylu, 2-chloro-2-[(n-propoksy)-fenylofosfinylo]-octan 1 -metyloetylu, 2-chloro-2-[(l-metyloetoksy)-etylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu, 2,2-dwuchloro-2-[(l-metyloetoksy)-fenylofosfmylo]-octan 1-metyloetylu, o temperaturze topnienia 42-44°C, 2,2-dwuchloro-2-[( 1 -metyloetoksy)-fenylofosflnylo]-octan 1-metylopropylu, 2,2-dwuchloro-2-[(n-butoksy)-fenylofosflnylo]-octan 1-metyloetylu, 2,2-dwuchloro-2-[(l-metyloetoksy)-metylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu, 2,2-dwuchloro-2-[(etoksy)-metylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu, 2,2-dwuchloro-2-[(n-propoksy)-fenylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu i 2,2-dwuchloro-2-[(etoksy)-etylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu.113 571 3 Wynalazek obejmuje stosowanie w srodkach chwastobójczych wszystkich izomerów zwiazków o wzorze 1, bedacych wynikiem wystepowania srodków asymetrii przy atomie fosforu i przy atomach wegla.Zwiazki o wzorze 1, w którym Q oznacza atom chloru, a R, Ri, R2 i X maja wyzej podane znaczenie, wytwarza sie przez chlorowanie zwiazków o wzorze 9, w którym R, Ri, R2 i X maja wyzej podane znaczenie.Proces chlorowania prowadzi sie za pomoca podchlorynu sodowego, potasowego, litowego lub wapniowego w srodowisku wodnym o wartosci pH wiekszej niz 7 i w temperaturze 0°C—75°C. Wedlug opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3624188 chlorowanie pochodnych kwasu fosfonooctowego nrowadzi sie w ukladzie dwufazowym, skladajacym sie z fazy wodnej, zawierajacej jony podchlorynu i z fazy w obojetnym rozpuszczalniku organicznym nie mieszajacym sie z woda, ale w którym produkty chlorowania sa rozpuszczalne w stosunku wynoszacym co najmniej 5% wagowych. Przykladami takich rozpuszczalników sa: czterochlorek wegla, chloroform i sym. czterochloroetan. Stwierdzono jednak, ze zwiazki a wzorze 1 mozna wytwarzac przez chlorowanie zwiazków o wzorze 9 podchlorynem w srodowisku wodnym, nie zawierajacym fazy organicznego rozpuszczalnika nie mieszajacego sie z woda. Daje to znaczne korzysci, gdyz unika sie koniecznosci stosowania kosztownych i toksycznych chlorowcoweglowodorów.Zwiazki o wzorze 1 mozna tez wytwarzac przez chlorowanie zwiazków o wzorze 9 chlorkiem sulfurylu albo chlorem w obecnosci promieniowania aktynicznego, stosujac metode opisana przez N.D. Bodnarchuk, V.V.Malovik i G.I. Derkach [J. Gen. Chem. (USSR), 39, 1673-1677 (1968), CA 71,12452e (1968)]. Reakcje te mozna prowadzic bez rozpuszczalnika lub z rozpuszczalnikiem, takim jak np. chloroform, czterochlorek wegla, benzen i czterochloroetan.Zwiazki o wzorze 9 mozna wytwarzac droga reakcji zwiazku o wzorze 10, w którym R i Ri maja wyzej podane znaczenie, a Z oznacza rodnik alkilowy o 1-6 atomach wegla, ze zwiazkiem o wzorze 11, w którym R2 i X maja wyzej podane znaczenie, a Y oznacza atom chloru, bromu lub jodu.Zwiazki o wzorze 10 mozna wytwarzac stosujac modyfikacje metod opisanych w dziele Organophosphorus Compounds - G.M. Kosolapoff, wyd. John Wiley and Sons Inc., New York, 1950, str. 180—210 i w dziele Orga¬ nie Phosphorus Compounds - G.M. Kosolapoff and L. Maier, tom 4, wyd. John Wiley and Sons Inc., 1972, str. 255—462. Typowe przyklady takich reakcji wytwarzania zwiazków o wzorze 10 przedstawiaja schematy 2, 3 i 4. Symbole we wzorach wystepujacych w tych schematach maja wyzej podane znaczenie.Niektóre zwiazki o wzorze 1 mozna tez wytwarzac droga reakcji przedstawionych na schemacie 5. We wzorach wystepujacych w tym schemacie R, R2, X i Z maja wyzej podane znaczenie, a B oznacza grupv alkoksy- lowa, alkilotio lub fenoksylowa albo grupe o wzorze -NRi i Rt 2, w którym Rn i Ri 2 maja wyzej podane znacze¬ nie. Pierwsza z tych reakcji, to jest chlorowanie, prowadzi sie w temperaturze 25—150°C, ewentualnie w srodo¬ wisku rozpuszczalnika, takiego jak czterochlorek wegla, toluen lub chlorobenzen. Druga reakcje prowadzi sie w temperaturze od - 78°C do 80°C w obojetnym rozpuszczalniku organicznym, takim jak eter dwuetylowy, czterowodorofuran, chlorek metylenu albo czterochlorek wegla. Jako zasade stosuje sie trójalkiloaminy, N,N'-dwualkiloaniliny, alkanolany metali lub wodorek sodowy. Zamiast organicznego rozpuszczalnika mozna tez stosowac nadmiar trójalkiloaminy.Zwiazki o wzorze 1, w którym Q oznacza atom wodoru, mozna wytwarzac z analogicznych zwiazków o wzorze 1, w którym Q oznacza atom chloru, dzialajac na nie zwiazkiem alkilowym lub arylowym litu w tempe¬ raturze od —150°C do -30°C i nastepnie dzialajac na otrzymany produkt nadmiarem fazy wodnej o wartosci pH mniejszej od okolo 6. Jako zwiazki litu korzystnie stosuje sie metylolit, n-butylolit, IH-rz.butylolit lub fenylolit i reakcje prowadzi np. w srodowisku eteru, czterowodorofuranu lub dioksanu. Wartosc pH fazy wodnej mozna zmniejszyc do ponizej 6 przez dodawanie kwasu mineralnego lub organicznego, np. kwasu solnego lub octowego.Zwiazki o wzorze 1, w którym Q oznacza atom wodoru, mozna tez wytwarzac ze zwiazków o wzorze 1, w którym Q oznacza atom chloru, stosujac metode znana z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3627842.W przykladach I—VIII zilustrowano sposoby wytwarzania zwiazków o wzorach 1, 9 i 10. Podane w tych przykladach wyniki badania widma magnetycznego rezonansu jadrowego wytworzonych zwiazków otrzymano w temperaturze pokojowej, przy 60 MHz.Przyklad I. Do roztworu 269 g fenylodwuchlorofosfiny w 1,5 litra czterowodorofuranu dodaje sie w temperaturze 0°—10°C roztwór 180 g propanolu-2 i 310 g trójetyloaminy w 300 ml czterowodorofuranu, po czym miesza sie w pokojowej temperaturze w ciagu 2 godzin, przesacza i przesacz odparowuje pod zmniejszonym cisnieniem. Pozostalosc przedestylowuje sie otrzymujac 209 g fenylofosforynu dwuizopropylu o konsystencji bezbarwnego oleju, wrzacego w temperaturze 62—63°C/40 Pa.NMR (CDC13) 5: 1,2-1,6 (m,12,0 H), 4,2 - 4,7 (m,l,9H), 7,6-8,2(m,5,lH).4 113 571 Przyklad II.Do 11,8 bromooctanu izopropylu dodaje sie 15,0g fenylofpsforynu dwuizopropylu, utrzymujac mieszanine w temperaturze 80-110°C i oddestylowujac bromek izopropylu. Nastepnie ogrzewa sie mieszanine do 130°C wciagu 30 minut, po czym oddestylowuje lotne produkty w temperaturze 65°C pod cisnieniem 13,3 hPa. Otrzymuje sie 18,8 g 2-[(l-metyloetoksy)-fenylofosfinylo]-octanu 1-metyloetylu w postaci bezbarwnego olejui NMR(CDC13)5: 1,1 - 1,6 (m,12,lH), 3,2 (d,J = 17Hz), 4.6 - 5,4 (m,l,8H), 7,7- 8,5 (m,5,3H).Przyklad III. 185 ml 5,25% technicznego roztworu podchlorynu sodowego (preparat o nazwie Clo- rox) chlodzi sie do temperatury 10°C, po czym dodaje sie tyle In kwasu solnego, aby uzyskac wartosc pH roztworu 9,0. Do otrzymanego roztworu, mieszajac energicznie w temperaturze 10—15°C, dodaje sie 15,0g 2-[(l-metyloetoksy)-fenylofosfinylo]-octanu 1-metyloetylu, utrzymujac wartosc pH mieszaniny 9,0 — 9,5 przez równoczesne dodawanie In kwasu solnego (80 ml). Otrzymany roztwór miesza sie dalej w temperaturze 15°C wciagu 15 minut, po czym ekstrahuje chlorkiem metylenu. Wyci'ag suszy sie i odparowuje, otrzymujac 17,0 g 2,2-dwuchloro-2-[(l-metyloetoksy)-fenylofosfinylo]-octanu 1-metyloetylu w postaci oleju ojasnozóltej barwie.NRM(CDC13)5: 1,3- 1,7 (m,12,3H), 5,0 - 5,6(m,l,8H), 7.7 - 8,6 (m,4,9H).Analizaelementarna: %C %H %C1 obliczono dla wzoru d 4Hi 9Cl2 04P: 47,61 5,42 20,08 znaleziono: 47,21 5,24 20,44 47,05 4,98 20,38 Próbke produktu, która powoli krystalizowala przy odstawaniu, przekrystalizowano z cykloheksanu, otrzymujac produkt staly o barwie bialej, topniejacy w temperaturze 42-44°C.Przyklad IV. Roztwór 20,4 g 2-etylobromobenzenu w 50 ml eteru dwuetylowego wkrapla sie w at¬ mosferze azotu do 2,7 g wiórków magnezowych, przy czym po wkropleniu pierwszych 2 ml roztworu dodaje sie 0,5 ml 1,2-dwubromoetanu w 5 ml eteru dwuetylowego, celem pobudzenia reakcji i gdy to nastapi pozostala ilosc roztworu dodaje sie w temperaturze 15°C w ciagu 1 godziny. Nastepnie pozostawia sie mieszanine na okres 1 godziny, przesacza i przesacz wkrapla w ciagu 30 minut do roztworu 15,6 g chlorofosforynu dwuetylu w 50 ml eteru, utrzymujac mieszanine w temperaturze —60°C. Nastepnie pozostawia sie roztwór na okres 1 godziny, po czym przesacza i osad soli przemywa eterem naftowym. Przesacz odparowuje sie i pozostalosc przedestylowuje, otrzymujac 7,0 g 2-etylofenylofosforynu dwuetylu o temperaturze wrzenia 65°C/200 Pa NMR(CDC13)&: 1,25 (t,9H), 2,85 (q,2H), 3,8(m,4H), 7,25 - 7,65 (m,4H).Przyklad V. 167 ml roztworu n-butylolitu w heksanie o stezeniu 1 fi m dodaje sie w atmosferze azotu i w temperaturze —65°C do roztworu 26,2 g 2-fluorobromobenzenu w 300 ml eteru dwuetylowego, po czym miesza sie w tej samej temperaturze w ciagu 90 minut i nastepnie, utrzymujac temperature mieszaniny ponizej —48°C, dodaje sie w ciagu 4 minut 28,0 g chlorofosforynu dwuetylu. Nastepnie miesza sie w pokojowej tempera¬ turze w ciagu 60 godzin, po czym utrzymuje w stanie wrzenia pod chlodnica zwrotna w ciagu 30 minut, przesa¬ cza i odparowuje przesacz. Oleista pozostalosc przedestylowuje sie, otrzymujac 10,2 g 2-fluorofenylofosforynu dwuetylu o temperaturze wrzenia 75-79°C/173 Pa.NMR(CDC13)5: l,3(t,6H), 4,1 (m,4H), 7,6(m,4H).Przyklad VI. Do 10,14 g 2,2-dwuchloro-2-[(etoksy)-fenylofosfinylo]-octanu 1-metyloetylu w tempe¬ raturze 60°C i w atmosferze azotu dodaje sie porcjami po 1 g 6,24 g pieciochlorku fosforu, po czym miesza sie w ciagu 48 godzin i nastepnie w temperaturze 45-50°C i pod cisnieniem 100 Pa oddestylowuje lotne produkty.Oleista pozostalosc o barwie brazowej stanowi 2,2-dwuchloro-2-[(l-chloro)-fenylofosfinylo]-octan 1-metyloety¬ lu.NMR(GDC13)6: 1,3 (d,J = 3,3H3,6H), 5,2(m,lH), 7,4-8,4(m,5H).Przyklad VII. Roztwór 11,7 g dwiietyloaminy w 100 ml eteru dwuetylowego wkrapla sie w tempera¬ turze 0°C do roztworu 27,1 g 2,2-dwuchloro-[(l-chloro)-fenylofosfinylo]-octanu 1-metyloetylu, po czym miesza sie w pokojowej temperaturze wciagu 1 godziny, nastepnie plucze woda i 10% roztworem wodoroweglanu sodowego, suszy nad MgS04 i odparowuje. Oleista pozostalosc o ciemnej barwie rozpuszcza sie w chlorku n-bu- tylu, przemywa woda, miesza z aktywowanym weglem, suszy nad MgS04 i odparowuje, otrzymujac czysty 2,2-dwuchloro-[(dwuetyloamino)-fenylofosfinylo]-octan 1-metyloetylu.Przyklad VIII. Do roztworu 7,1 g 2,2-dwuchloro-2-[(l-metyloetoksyfenylofbsfinylo]-octanu 1-me¬ tyloetylu w 150 ml eteru dodaje sie w temperaturze —70°C w ciagu 15 minut 14 ml 1,6 m roztworu n-butylolitu113571 5 w heksanie, po czym pozostawia sie roztwór do ogrzania do temperatury — 10°C i w temperaturze -10°C — 0°C dodaje sie 60 ml 0,5 m wodnego roztworu chlorowodoru. Po rozdzieleniu faz organiczna faze plucze sie woda i 5% roztworem NaHC03, suszy i odparowuje, otrzymujac 5,0 g 2-crUoro-2-[(l-metyloetoksy)-fenylofosfiny- lo]-octanu 1-metyloetylu w postaci oleju o barwie jasnozóltej i N^5 = 1,5057.NMR (CDC13) 6: 1,2 - 1,7 (m,12,5H), 4,6 - 5,5 (m,2,7H,JpCH = 14Hz), 7,4 - 8,5 (m,4,9H).Widmo masowe wykazuje jon M + 1 przy 319 i kolejna utrate 2 czasteczek propylenu, dajac piki przy 276 i 234.Stosujac sposoby opisane w przykladach I — VIII wytwarza sie zwiazki o wzorze 1, w którym Q oznacza atom chloru, a R, Ri, R2 i X maja znaczenie podane w tablicy 1 oraz zwiazki o wzorze 1, w którym Q oznacza atom wodoru, a R, R!, R2 i X maja znaczenie podane w tablicy 2. W obu tych tablicach dla wielu zwiazków podano wspólczynnik zalamania swiatla ND, przy czym obok wartosci tego wspólczynnika podano w nawiasach temperature w °C, w której byl on mierzony, a dla niektórych zwiazków w tej rubryce podano temperature topnienia, oznaczona w skrócie t.t.Tablica 1 R 1 fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl fenyl p-chlorofenyl p-chlorofenyl p-chlorofenyl p-chlorofenyl wzór 14 wzór 15 wzór 16 wzór 17 wzór 18 wzór 19 Ri 2 (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- C2H5(CH3)CHO- CH3CH20- (CH3 kolo¬ niH90- n-C3H70- (CH3)2CHO- CH3O- CH3CH20- CH3CH20- (CH3)2CHO- fenyl (CH3)2CHCH20- wzór12 wzór 13 (C2H5)2N- CH3CH20- CH3CH20- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- CH3CH20- CH3CH20- CH3CH20 (CHs^CHO- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- X 3 0 0 0 0 0 s s 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 R2 4 (CH3CH2)2CH- C2HS — C2HSCH(CH3)- (CH3)2CHCH/CH3 CH2=CH-CH(CH3)- (CH3)2CH- C2H5CH(CH3)- C2H5CH(CH3)- CH2=CHCH2- CH2=C(CH3)CH2- (CH3)2CH- (CH3)2C1*- CH3- (CH3)2CH- (CH3)2CH- CH3CH2 n-C3H7CH(CH3)- (CH3)2CH- C2H5CH(CH3)- (CH3)2CH- (CH3)2CH- C2HS(CH3)- CH3CH2 — (CH3)2CH- (CH3)2CH- C2H5CH(CH3)- (CH3)2CH- (CH3)2CH- (CH3)2CH- (CH3)2CH (CH3)2CH- (CHj^CH- ND (°C) 5 1,5013(25) 1,5126(27) 1,5070(27) | 1,5054(25) 1,5121(25) 1,5420(25) 1,5382(25) 1,5048(25) 1,5315(26) 1,5243(25) 1,5117(23,5) 1,5121(25) 1,5190(28) 1,5210(26) 1,5178(26) 1,5240(26) 1,4950(26) t.t. 71-74°C 1,5052(25) 1,5612(25) 1,5192(25) 1,52276(25) 1,5223(27) 1,5250(27) 1,5169(27) 1,5164(27) 1,5349(25) 1,5323(25) 1,5442(25) 1,5142(24) 1,5051(23) 1,5028(23) j=c=o (cm"1) 6 1745 1745 1770 1760 1780 1780 1770 1770 1770 1780 1750 1725 17456 113 571 1 1 I wzór 20 wzór 21 wzór 22 o-fluorofenyl n-fluorofenyl p-fluorofenyl m-chlorofenyl wzór 23 o-bromofenyl CH3- CH3- 1 Cj Hs — C2H5— fenyl fenyl fenyl I CH3 C2HS — C2HS — benzyl C2H5- n-C4H9- CH3- fenyl wzór 19 wzór 24 wzór 25 wzór 26 fenyl 2 (CH3)2CHO- CH3CH20- (CHsk CHO¬ CIM CH20- CH3CH20- 1 CH3CH20- CH3CH20- CH3CH20- CH3CH20- (CH3)2CHO- CH3CH20— CH3CH20- (CH3)2CHO- n-C3H7CHO(CH3)- n-C4H9CHO(CH3)- CH3OCH2CH2CH20- CH30- CH30- CH3OCH2CH2CH20- C2H50- (C2H5)2N- (C.Hs^N- (C2H5)2N- fenyl C2HsO- C2H50- C2H50- C2HsO- (CH3)2CHO- * 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 (CH^CH- (CH3)2CH- (CH^CH- (CHa^CH- (CHa^CH- (CH3)2CH- (CH3)2CH- (CH3)2CH- (CH3)jCH- (CH3)2CH- (CH3)2CH (CH3)2CH (CH3)2CH- C2HSCH(CH3)- C2HSCH(CH3)- C2HSCH/CH3)- C2H5CH(CH3)- C2H5CH(CH3)- C2HSCH(CH3)- 1 (CH3)2CH- (CH3)2CH- (CH3)2CH- (CH3)2CH- C2H5CH(CH3)- (CH3)2CH- (CH3)2CH- (CH3)2CH- (CH3)2CH- wzór 64 5 1,4938(24) 1,5175(27) 1,5148(22) 1,5284(25) 1,5018(25) 1,5037(25) 1,5235(25) 1,5238(25) 1,5284(25) 1,4590(23) 1,4587(22,5) 1,4652(26) 1 1,4612(26) 1,4940(25) 1.4941(25) 1,5059(25) 1,4678(25) 1,4665(25) 1,4590(25) 1,5080 1,4810 1,4717 1,4733 t.t.75-78°C 1,5131 1,5181 1,5328 1,5178 1,5172(25) 6 \ 1750 1725 1750 1770 1780 1780 1 1750 1750 1750 1745 Tablica 2 i R fenyl fenyl fenyl wzór 17 wzór 21 p-fluorofenyl CH3- C2H5 — wzór 54 fenyl Ri (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- CH3CH20- CH3CH20- (CH3)2CHO- (CH3)2CHO- C2HsO- (CH3)2CHO- X O s 0 0 0 0 0 0 0 0 R2 C2HSCH(CH3)- C2H5CH(CH3)- (CHa^CH- (CHa^CH (CHa^CH- CH3CH2CH(CH3)- (CH3)2CH- (CH3)jCH- C2H5-CH(CH3) (C2 H5 )2 CH— ND CQ lub temp. top. 1,5002(25) 1 1,5140(25) U.181-182°C 1,5078(25) 1,5088(25) 1,4942(25) 1,4541(25) 1,4524(25) 1,5080(25) 1,5057(25) Srodki wedlug wynalazku przygotowuje sie znanymi sposobami. Maja one postac pylów, granulek, grudek, roztworów, emulsji, koncentratów dajacych sie emulgowac itp. Preparaty ciekle do rozpylania zawieraja znane rozcienczalniki i mozna je rozpylac w ilosciach od kilku do kilkuset litrów na 1 ha. Preparaty stezone stosuje sie do wytwarzania srodków o mniejszym stezeniu. Ogólnie biorac, srodki wedlug wynalazku zawieraja okolo113 571 7 1—99% wagowych jednej lub wiekszej liczby substancji czynnych i co najmniej jedna substanqe powierzchniowo czynna w ilosci okolo 0,1—20% wagowyci oraz jeden lub wieksza liczbe stalych albo cieklych rozcienczalników w ilosci okolo 5—99% wagowych. W zaleznosci od konsystencji, srodki wedlug wynalazku maja nastepujacy sklad w procentach wagowych: Tablica 2a Emulsje, roztwory i koncentraty dajace sie emul¬ gowac Pyly Granulaty Preparaty stezone Substancja czynna 5-50 1-25 1-95 90-99 Rozcienczalnik 40-95 70-99 5-99 0-10 Substancja powierz¬ chniowo czynna 0-15 0- 5 0-15 0- 2 W zaleznosci od zamierzonego sposobu stosowania i fizycznych wlasciwosci czynnego skladnika mozna jednak stosowac srodki o skladzie rózniacym sie od wyzej podanego. Na przyklad, niekiedy pozadany jest wyzszy stosunek zawartosci substancji powierzchniowo czynnej od zawartosci czynnego skladnika i wówczas mozna to uzyskac przez wprowadzenie do srodka odpowiedniej ilosci substancji powierzchniowo czynnej lub przez zmieszanie jej w zbiorniku przed uzyciem.Typowe rozcienczalniki stale sa opisane w dziele Handbook of Insecticide Dust Dilnents and Carriers, Watkins i wspólautorzy, wyd. Dorland Books, Caldwell, N.Y. Typowe ciekle rozcienczalniki opisano w dziele Solvents Guide, Marsden, wyd. 2, Interscience, New York, 1950. Stezone roztwory korzystnie jest wytwarzac takie, aby w temperaturze 0°C nie nastepowalo rozdzielanie sie faz. Substancje powierzchniowo czynne odpo¬ wiednie do stosowania w srodkach wedlug wynalazku sa znane z publikacji Mc Cutcheona w Detergents and Emulsifiers Ammal, Allured Publ. Corp., Ridgwood, New Jersey i z dziela Sisely and Wood, Encyclopedia of Surface Active Agents, Chemical Publ. Co., Inc., NewYork 1964. Srodki wedlug wynalazku moga zawierac male ilosci dodatków zmniejszajacych powstawanie piany, sklejanie sie, korozje i rozwój mikroorganizmów. srodki wedlug wynalazku wytwarza sie znanymi sposobami. Roztwory wytwarza sie przez zwykle zmie¬ szanie skladników. Granulaty i preparaty ziarniste mozna wytwarzac rozpylajac substancje czynna na upiz.ednio zgranulowany nosnik, albo tez metodami aglomerowania, opisanymi np. przez J.E. Browninga w artykule Agglo- meration, w Chemical Enginsering, 4 grudnia 1967, str. 147 i nastepne, albo w dziele Perry's Chemical Enginser's Handbook, wydanie 4, McGraw-Hill, N.Y., 1963, str. 8—59 i nastepne. Informacje dotyczace sposobów wytwarzania srodków chwastobójczych znajduja sie równiez w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr nr 3235361, 3309192 i 2891855 oraz w dziele G.C. Klingmana „Weed Control as a Science", wyd.John Wiley and Sons, Inc., New York, 1961, str. 81-96 i w dziele J.D. Fruyer and S.A. Evans „Weed Control Handbook" wydanie 5, Blackwell Scientific Publications, Axford, 1968, str. 101-103.W przykladach IX—XVI podano przykladowy sklad srodków wedlug wynalazku. Procenty podane w tych przykladach sa procentami wagowymi.Przyklad IX. Koncentrat dajacy sie emulgowac 2,2-dwuchloro-2-[(n-butoksy)-fenylofosfinylo]- -octan1-metyloetylu 25% mieszanina rozpuszczalnych w olejach sulfonianów i eterówpolioksyetylenowych 6% rozpuszczalnik aromatyczny o temperaturze wrzenia zblizonej do temperatury wrzeniahumenu 69%.Skladniki te miesza sie i lagodnie ogrzewa w celu przyspieszenia rozpuszczania, po czym przepuszcza sie przez geste sito, usuwajac ewentualnie nie rozpuszczone substancje.Przyklad X. Srodek granulowany 2,2-dwuchloro-2-(l-metyloetoksy)- fenylofosfinylooctan1-metyloetylu 15%8 113 571 bezwodny siarczansodowy 10% surowy ligninosulfonianwapnia 5% alkilonaftalenosulfoniansodowy 1% bentonitwapniowo-magnezowy 69% Skladniki te miesza sie i zwilza woda w ilosci okolo 12%, po czym wytlacza w postaci walców o srednicy 3 mm i tnie je na odcinki o dlugosci okolo 3 mm Produkt ten mozna stosowac bezposrednio po wysuszeniu, albo tez po wysuszeniu mozna go mlec tak, aby przechodzil przez sito o otworach 0,84 mm. Ziarna zatrzymane na sicie o otworach 0,42 mm mozna pakowac jako gotowy srodek, a drobniejsze czastki zawracac do procesu.Przyklad XI. Koncentrat dajacy sie emulgowac 2,2-dwuchloro-2-[(l-metyloetoksy)- fosfinylo]-octan1-metyloetylu 36% mieszanina rozpuszczalnych w olejach sulfonianów i eterówpolioksyetylenowych 8% 2-butoksyetanol 56% Skladniki miesza sie az do otrzymania roztworu, który po przesaczeniu mozna stosowac bezposrednio do rozpylania w urzadzeniach do rozpylania w malych lub w bardzo malych ilosciach, albo tez przed rozpylaniem roztwór ten mozna emulgowac z woda.Przyklad XII. Srodek granulowany 2,2-dwuchloro-2-[(etoksy)- etylofosfinylo]-octan1-metyloetylu 5% granulowany bentonit o wielkosci ziaren odpowiadajacej sitom 20-50 wedlug skali sitowej St. Zj.Am. 95% Sporzadza sie 20% roztwór czynnej substancji w izopropanolu i roztworem tym opryskuje sie bentonit w mieszarce dwustozkowej, po czym produkt suszy sie, w celu usuniecia rozpuszczalnika.Przyklad XIII. Koncentrat dajacy sie emulgowac 2-chloro-2-[(l-metyloetoksy)- metylofosfinyloj-octan1-metyloetylu 25% mieszanina rozpuszczalnych w oleju sulfonianów i eterówpolioksyetylenowych 6% aromatyczny rozpuszczalnik o temperaturze wrzenia zblizonej do temperatury wrzeniahumenu 69% Skladniki miesza sie i lagodnie ogrzewa dla przyspieszenia procesu rozpuszczania, po czym roztwór filtruje sie przez geste sito.Przyklad XIV. Preparat granulowany 2-chloro-2-[(l-metyloetoksy)-fenylofosfinylo)- ' octan1-metyloetylu 15% bezwodny siarczansodowy 10% surowy ligninosulfonianwapnia 5% alkilonaftalenosulfoniansodowy 1% bentonitwapniowo-magnezowy 69% Skladniki miesza sie i zwilza woda w ilosci okolo 12%, po czym wytlacza i tnie jak podano w przykladzie X.Przyklad XV. Srodek w postaci stezonego roztworu 2-chloro-2- [(l-metyloetoksy)-fosfinylo]- octan1-metyloetylu ^6% mieszanina rozpuszczalnych w oleju sulfonianów i eterówpolioksyetylenowych 8% 2-butoksyetanol 56% Skladniki miesza sie az do otrzymania roztworu, który po przesaczeniu moze byc stosowany w urzadze¬ niach do rozpylania malych albo bardzo malych ilosci, albo tez moze byc przed rozpylaniem rozcienczony woda.Przyklad XVI. Srodek granulowany 2-chloro-2-[(l-metyloetylo)-fenylofosfinylo]- octan 1-metylopropoksylowy 5%113571 9 granulowany bentonit o wielkosci ziaren odpowiadajacej sitom nr 20—50 wedlug skali sitowej Stanów ZjednoczonychAmeryki 95% Sporzadza sie 20% roztwór czynnej substancji w izopropanolu i roztwór ten rozpyla sie na granulowany bentonit w mieszarce dwustozkowej, po czym produkt suszy sie, usuwajac rozpuszczalnik.Srodki wedlug wynalazku moga byc stosowane do selektywnego zwalczania chwastów w uprawach takich roslin jak bawelna, soja i burak cukrowy, albo tez mozna je stosowac wszedzie tam, gdzie chodzi o zwalczanie niepozadanej roslinnosci, np. na terenach przemyslowych, na torowiskach kolejowych oraz na obszarach sasiadu¬ jacych z uprawami. Dokladne ilosci w jakich srodki te nalezy stosowac, zaleza od zadanych czynników, od sposobu stosowania i roslin, na które srodki te maja byc stosowane oraz od rodzaju podloza, warunków atmosfe¬ rycznych, gestosci ulistnienia traktowanych roslin itp. Z tych tez wzgledów nie mozna okreslic dokladnych ilosci, w jakich srodki wedlug wynalazku powinny byc stosowane, ale ogólnie biorac stosuje sie je w ilosci od okolo 0,06 do okolo 15 kg czynnej substancji na 1 ha. Mniejsze ilosci zwykle stosuje sie przy selektywnym zwalczaniu chwastów w uprawach, na lzejszych gruntach o malej zawartosci organicznych substancji, albo tez w przykladach, gdy nie jest konieczne osiagniecie maksymalnego dzialania srodka. Czesto korzystnie jest wpro¬ wadzac te srodki do ziemi.Razem ze zwiazkami stanowiacymi czynna substancje srodków wedlug wynalazku mozna stosowac kombi¬ nacje znanych srodków stosowanych w rolnictwie, takich jak: 5-amino-4-chloro-2-fenylo-3(2H)-piiydazynon(Pyrazon), 2-chloro-4,6-dwu(etyloamino)-s-triazyna(Simazine), 2-chloro-4-(etyloamino)6-(izopropyloamino)-s-triazyna(Atra2;ine), 2-chloro-4,6-dwu(izopropyloamino)-s-triazyna(Propazine), 2- ^ [4-chloro-6-(etyloamino )-s-triazynylo-2]-aminoJ' -2-metylopropionitryl (Cyanazine), 4-amino-6-(l,l-dwumetyloetylo)-3-(metylotio)-l,2,4-triazynon-5(4H)(Metribuzin), 3-(3,4-dwuchlorofenylo)-1,1-dwumetylomocznik (Diuron), 3-[p-(p-chlorofenoksy)-fenylo]-l ,1-dwumetylomocznik (Chloroxuron), 1,1-dwumetylo-3-(a, a, a-trójchloro-m-tolilo)-mocznik (Fluorometuron), 3-(3,4-dwuchlorofenylo)-1-metoksy-1 -metylomocznik (Linuron), 5-bromo-3-II-rzed.butylo-6-metylouracyl(Bromacil), 3-cykloheksylo-5,6-trójmetylenouracyl (Leiiacil), 2-chloro-l-(3-etoksy-4-nitrofenoksy)-4-trójfluorometylobenzen, 2,2-dwutlenek 3-izopropylo-(lH)-2,l,3-benzotiadiazynonu-4(3H) (Bentazone), jon 1,1 '-dwumetylo-4,4'-dwupirydiowy (Paraauat), kwas 2,4-dwuchlorofenoksyoctowy i jego sole oraz kwas 5-[2-chloro-4-(trójfluorometylo)-fenoksy]-2-nitrobenzoesowy i jego sole sodowe (Blazer).Srodki wedlug wynalazku mozna tez stosowac razem z innymi srodkami chwastobójczymi, a szczególnie korzystnie z srodkami chwastobójczymi typu podstawionego mocznika lub s-triazyny, gdyz wówczas uzyskuje sie moznosc zwalczania bardzo wielu chwastów.Chwastobójcze dzialanie zwiazków stanowiacych czynna substancje srodków wedlug wynalazku okreslano w licznych próbach prowadzanych w cieplarniach i opisanych nizej.Próba 1. Nasiona palusznika krwawego (Digitaria spp.), chwastnicy jednostronnej (Echinochloa crusgalli), gluchego owsa (Avena fatua), kasji (Cassia tora), powoju (Ipomoea hederacea), rzepienia (Xanthium spp.), sorgo, kukurydzy, soi, ryzu i pszenicy oraz bulwy cibory umieszczono w podlozu wzrostowym i przed wzejsciem traktowano badanym zwiazkiem rozpuszczonym w nietoksycznym dla roslin rozpuszczalniku. Równoczesnie rosliny bawelny w stadium 5 lisci (lacznie z liscieniami), rosliny fasoli krzaczastej w stadium trzeciego liscia, palusznika krwawego o 2 lisciach, chwastnicy jednostronnej o 2 lisciach, gluchego owsa z 1 lisciem, kasji o 3 lisciach (lacznie z liscieniami), powoju o 4 lisciach (lacznie z liscieniami), rzepienia o 4 lisciach (lacznie z liscieniami), sorgo o 3 lisciach, kukurydzy o 3 lisciach, soi o 2 lisciach, ryzu o 2 lisciach, pszenicy o 1 lisciu i cibory o 3—5 lisciach opryskiwano roztworem badanego zwiazku. Nastepnie rosliny poddawane tym próbom oraz rosliny w próbach porównawczych utrzymywano w cieplarni w ciagu 16 dni, po czym porównywano wszystkie rosliny z roslinami odpowiedniego gatunku w próbach kontrolnych i wzrokowo okreslano wyniki po- trakowania badanym zwiazkiem. Wyniki prób podano w tablicy 3, stosujac skale liczbowa, wedlug której 0 oznacza brak uszkodzen, a 10 oznacza calkowite zabicie roslin. Obok liczb w tablicy podano symbole literowe, a mianowicie C oznacza chloroze/nekroze, B oznacza spalenie, G oznacza opóznienie wzrostu, £ oznacza zaha¬ mowanie wschodu, H oznacza zmiany we wzroscie, X oznacza przyspieszenie osiowego wzrostu, 6Y oznacza10 113 571 opadanie paków lub lisci i 6F, oznacza opóznienie kwitniecia. W tablicy 3 podano numery wzorów badanych zwiazków, przy czym wzory te sa objete ogólnym wzorem 1, w którym Q oznacza atom chloru, a R, Ri, R2 i X sa odpowiednio rózne. W tablicy tej podano równiez ilosc badanego zwiazku w przeliczeniu na kg/ha.Tablica 3 Rosliny 1 Po wzejsciu 1 Fasola krzaczasta Bawelna Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 28 0,4 kg/ha 2 3H,6Y 3C, 5G 4G 5X 9G 8G 9H 9H 5G 2C,7G 9H 5H 5G 8G 0 0 O 9G,10C 9H 10H 9H 10H 9H 3H 10E 10H Zwiazek o wzorze 29 0,4 kg/ha 3 2H 0 0 0 6G 4H 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 8H 2G 6G 4H 0 2G 2G 2 kg/ha 4 IH IH 3H 5G IB, 2G 9H 0 5G,5X 8H 1B,3H 3G 5G 0 0 2G 5G 9H 5G 8G 7H 3G 5G 7G Zwiazek o wzorze 30 2 kg/ha 5 4B IB IH 3H 3G 1C,9G 7H 0 0 3H 7G,5X 2G 0 IH 0 0 9G 8H 9H 9H 9H 8H 2G 9G 8H Zwiazek o wzorze 31 2 kg/ha 6 2B IB 0 4H 0 7G 6H 0 0 7H 2H, 5G, 5X 5G 2G 0 0 0 0 6G 9H 2G 9H 9H 2G 7G 5G113571 u Tablica 3a Rosliny P 1 Po wzejsciu Fasola krzaczasta Bawelna Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy i Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 32 2 kg/ha 2^ IB 2B 0 o 0 0 5G 3H 0 0 0 1H,3X 0 0 IH 0 0 0 8H 9H 4H 9H 9H IH 7G 3G Zwiazek o wzorze 33 0,4 kg/ha 3 IB IB 1B,4H 0 4G 0 7G 1C,6H 0 0 0 3C 2G 0 IH 0 9C 5G 7H 9H IH 8H 7H 0 8G 8G 2 kg/ha ' 4 • 9C 2C,8G 10C 0 1C, 6H 6G 9G 9H 2G 2G 7H 6H 6G 5G 5H 0 10E 9G 9H 9H 6H 9H 9H 3H 9H 9H Zwiazek o wzorze 34 2 kg/ha 5 5H 1B.5H 5H 2G 1B.5H 2G 8H 9H 0 4G 9H 6H 10P,8G 1C.8H 8H IH 6H 10E 10E 10H 9H 10H 10H 9H 10E 10H Zwiazek o wzorze 35 0,4 kg/ha 6 0 0 o 0 5G IH 0 0 6H 5H 5G 3G 0 9G 9H 9H 9H 9H 9H 6H 9G 8H 2 kg/ha 7 1 4G 1B,2H 4H ' IH 0 8G 9H 7G 7H 9H 7H 8G 8H 10E 10E 9H 9H 9H 9H 9H 10E 9H12 113 571 Tablica 3b Rosliny 1 Po wzejsciu Fasolakrzaczasta Bawelna Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica 1 jednostronna Gluchy owies 1 Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz j Sorgo Zwiazek o wzorze 36 0,4 kg/ha 2 0 IB, IH O 3G 3H 6G 9G 2C.9H 0 3C 8H 4H 2G 6G 0 0 0 10E 10E 10H 9H 9H 9H 0 10E 9H Zwiazek o wzorze 37 2 kg/ha 3 2B 3B IB IB IB 0 7G 7H 0 0 0 IB 0 0 0 0 0 6G 9H 9H 4G 9G 9H 0 1C, 8G 9H 0,4 kg/ha 4 0 IB 0 0 0 0 5G IH 0 0 0 0 0 0 0 - 0 0 7G 9H 0 . 9G 8H 0 8G 7G Zwiazek o wzorze 38 2 kg/ha 5 2G IB, 5H IH 0 . 0 0 5H 5H 0 0 3H 1H,4G 0 2G 1C.6G 0 1C 6C 10E 10H ~ 8H 9H . 9H 7H 10E 9H Zwiazek o wzorze 39 2 kg/ha 6 2B, 5H 5B, 5H 3B 3H, 6F IB, 5H 5G 1B.9G 1B.9H IB 1B.5G 9H 2B,7H 1B,9G IB, 5C 5H 0 5H 10E 9H 9H 7G 9H 9H 9H 9G 9H 0,4 kg/ha 7 1 2H 2B, 2H 3H 0 2G 0 9G 7H 0 0 0 5H 0 0 1C, 3H - 3H 7C 8H 9H 2G 9H 9H 8H 9G 9H113571 13 Tablica 3c Rosliny 1 Po wzejsciu Fasola krzaczasta Bawelna Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 40 2 kg/ha 2 — — 1B.3H IH, 6F 1B,8H 8G 1 1B.8G 9H 7H 8H 1B,9H 1B,6H 1B,8G 1B,8H 1C,7G - 1C,7G 10E 10E 9H 9H 9H 9H 8G 9H 9H 0,4 kg/ha 3 — — 2H 0 2H 8G 8G 9H 1H.5I 7H 9H 3H 7G 8H . 2H - 3H 10E 9H 9H - 9H 9H 4G 9G 9H Zwiazek o wzorze 41 0,4 kg/ha 4 0 IH 2H 0 IH 6G,5X 2C, 9H 1 3C,9H 0 5G 5H 0 7G 2H 1C.5G 0 1C,7G 10E 10E 10H 9H 9H 9H 7G 10E 9H Zwiazek o wzorze 42 2 kg/ha 5 IB 2B, 2H IB 1B.6F IB, 5H 1 2G 9G 1B,8H 0 0 1B,5H 1B,3G 1B.6G 1B,4G 2G 0 0 0 I 9H 10H 9H 9H 7H 2G 1 8G 9H Zwiazek o wzorze 43 P 2 kg/ha 6 o IB 2H IB 0 0 3G 3H 0 0 0 IH 0 0 0 - 0 2G 8H 9H 2G 8G 8H 5G 6G 6H 0,4 kg/ha 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 — 0 5H 9H 0 0 0 3H IH 014 113 571 Tablica 3d Rosliny 1 Po wzejsciu Fasolakrzaczasta Bawelna Powój 1 Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 44 2 kg/ha 2 3H 3C, 3H 2H 2H 3H 1C, 9G 1C, 9G 9H 9H 8G, 5X 9H 4H 9G 9H 2C.8G 0 8G 10E 10E 10H OH 9H 9H 4H 10E 9H 0,4 kg/ha 3 2H 3B, 2H IH 2G 0 7G,5X 9G 9H 0 3G,5X 2G IH 9G 4G 2C,2H 0 1C 7G 10E 10H OH 9H 8H 2G 9H 9H Zwiazek o wzorze 45 2 kg/ha 4 — 3B, 4C 1B.4H 2G 4H 7G 1C, 8G 1C, 9H 1B.3H 1B,7G,5X 1B.8H 1B,5H 1B,7G 1B.7H 4G 0 IH 10E 10E 10H OH 9H 9H 5H 10E 0,4 kg/ha 5 — — — - - — — — - - — - — - — - — 10E 10E 9H 9H 1 9H 1 9H — OH 9H 9H 1 Zwiazek o wzorze 46 0,4 kg/ha r 6 2H 1C.3H IH 2G 2G 0 6H 8H 0 0 o IH 0 0 0 0 0 6G 6G 10H 5G 8G 9H 0 9E, 8G 7H113571 15 Tablica 3e Rosliny 1 Po wzejsciu Fasola krzaczasta Bawelna Powój 1 Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna 1 Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja [Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 47 2 kg/ha \ 2 1B,2H 4B.4H 2B, 5H 2G, 6F 5H 5G 8G 1B,8H IB 1B.6G 1B,7H 1B,4H 1B,7G 1B.5G — 0 4H 10E 9H 9H 9H 9H 9H 4H ' 9G 9H 1 0,4 kg/ha 3 IB IB 2G - 0 2H 2G 2H,7G 7H 0 0 0 1H 0 2G 0 0 0 2G 8H 9H 2G 8H 8H 0 8G . 7H.Zwiazek o wzorze 48 0,4 kg/ha 4 0 IB, 1H 1B,2H 0 0 0 5G 5H 0 0 2G 0 0 0 5H 0 0 10E 9H 9H 8H 9H .. 9H 2G 9G 9H Zwiazek o wzorze 49 2 kg/ha 5 — — IB, 5H 0 1B,3H 2G 1B.8G 1B,8H 0 0 1B,2G 1H 4G IB • 0 - 0 0 4G 9H 2G 9G -. 7H 0 5G 5G 0,4 kg/ha 6 — — 1H o .<¦' ' 0 0 3G 1H 0 0 0 ó 0 0 0 - 0 0 0 8H 0 7G 1H 0 2G - 0 Zwiazek o wzorze 50 2 kg/ha 7 1B,3G 4B 4G 4G IB, 8H 9G 1B,9G 2B.9H 1B.9H 1B,7H 1B.7H 1B,5H 1B.9G 1B,8H 3G 4G 6H 10E 10H 10H 9H 9H 9H 4G 10E 9H16 113 571 Tablica 3f Rosliny 1 I Po wzejsciu Fasola krzaczasta ¦ Bawelna Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 51 2 kg/ha 2 1C,3H 4B IB IB 1B.4H 8G 8G 1B.7H 0 1B.4G 1B,6H 2H 2G 1B.5G 1C,7G 1H 5H 10E 10E 10H 9H 9H 9H 6G 10E 9H 1 0,4 kg/ha 3 0 1B.1H 1B.2H 0 0 0 5G 5H 0 0 2G 0 0 0 5H 0 ' ° 10E 9H 9H 8H 9H 9H 2G 9G 9H Zwiazek o wzorze 52 2 kg/ha 4 1B.2H 2B.2H IB IB 2B 5G 1C,9G 9H 0 1C 1C,6H 1B.2H 1B,7G IB 0 0 0 0 9tf 9H 3G 8G 9H 0 4G 5G Zwiazek o wzorze 53 2 kg/ha 5 IB, 6H 5B 2C 3G.6F IB, 5H 1 7G 1C.8G 2C.9H 1C.7G 9G 9H 1B,5H 8G 1B,7H 1C, 7G 2H 5C, 8G 10E 10H 10H 10H 10H 9H 1 5C, 9G 10E 10H 0,4 kg/ha 6 4H 1B,3H 3H 1H — 1 6G 1 7G 1C.9H 0 5G 6H 3H 8G 4G 2C, 8G 2H 2C, 6H 10E 10H 10H 9H 10H 9H 6H 10E 9H Próba 2. Nasiona palusznika krwawego (Digitaris spp.), chwastnicy jednostronnej (Echinochloa crusgalli), gluchego owsa (Avena fatua), kasji (Cassia tora), powoju (Ipomoea spp.), rzepienia (Xanthium spp.), sorgo, kukurydzy, soi, ryzu i pszenicy oraz bulwy cibory umieszczono w podlozu wzrostowym i przed wzejsciem roslin traktowano badanym zwiazkiem rozpuszczonym w rozpuszczalniku nietoksycznym dla roslin. Równoczesnie rosliny bawelny o 5 lisciach (lacznie z liscieniami), rosliny fasoli krzaczastej w stadium trzeciego liscia, paluszni¬ ka krwawego, chwastnicy jednostronnej i gluchego owsa o 2 lisciach, kasji o 3 lisciach (lacznie z liscieniami), powoju i rzepienia o 4 lisciach (lacznie z liscieniami), sorgo i kukurydzy o 4 lisciach, soi z 2 liscieniami, ryzu o 3 lisciach, pszenicy o 1 lisciu i cibory o 3—5 lisciach opryskiwano roztworem badanego zwiazku. Nastepnie rosliny poddane tym próbom oraz rosliny w próbach porównawczych utrzymywano w cieplarni w ciagu 16 dni, po czym porównywano z roslinami odpowiedniego gatunku w próbach kontrolnych i wzrokowo okreslano wyni¬ ki traktowania badanymi zwiazkami, stosujac kryteria i wskazniki liczbowe i literowe jak w próbie 1. Wyniki prób podane w tablicy 4 swiadcza o tym, ze niektóre z badanych zwiazków sa uzyteczne jako srodki do sele¬ ktywnego zwalczania chwastów przed wzejsciem w uprawach soi.113571 17 Tablica 4 Rosliny Po wzejsciu Fasolakrzaczasta Bawelna Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 54 2 kg/ha 1B.7H 2B, 5D,8G 1B,8H IB 1B,6H 8G 8H 2B,9H 2B,8H 2B,8G 9H 1B,7H 1B,8G 1B.9H 10C 2G 10C 10E 10E 10H 10H 10H 9H 9H 10E 9H 0,4 kg/ha — 1B.4G 1B.4G 0 5H 8G 9H 9H 8H 8G 8H 5H 8G 9H 2C.7G 0 2C,8G 10E 9H 10H 9H 9H 9H 9H 10E 10E Zwiazek o wzorze 55 2 kg/ha 0 0 0 0 0 0 5G 4G 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6G 10H 9H 8H 5G 9H 1H 9G 9H 0,4 kg/ha 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6G 9H 9H 5G 9G 8H 0 9G 8H18 113 571 Tablica 4a Rosliny 1 Po wzejsciu Fasola krzaczasta Bawelna Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 56 2 kg/ha 2 2B, 3H 4B 1B,5H IH 7H 8G 9H 3C,9H 9H 9G 9H 6H 1B,9G 1B,9H 10C IH 2C,8G 10E 10E 10H 9H 9H 10H 6H 10E 10H 0,4 kg/ha 3 1C, IH 2B IB 0 0 1C,5G 8H 8H 0 2G 6G IH 5G 0 2H 0 IH 10E 10H 10H 8H 9H 9H 5G . i 9G 9H Zwiazek o wzorze 57 0,4 kg/ha 4 IH IB, IH 0 o 0 0 5H 2H 0 0 0 3H 3G 0 4H 2H 5H 9G 9H 9H 8H 9H 9H 5H 9H 9H Zwiazek o wzorze 58 2 kg/ha 5 6H 3B, 6H IB IB IB, 5H 6G 9H 7H 0 6G 8H 6H 8G 8H 10H 8H 9H 10E 9H 9H 9H 9H 9H 9H 10E 9H 0,4 kg/ha 6 2H 2B, 2H IB 0 0 0 6H 5H 0 0 3H 3H 0 0 6H 0 6H 10E 10H 9H 9H 9H 9H 6H 10E 9H Zwiazek o wzorze 59 0,4 kg/ha 7 4G IB, IH IB 0 IH 5G 9G 9H 2H 2G 0 IH 4G 2G 5H 0 6H 10E 10H 10H 9H 9H 9H 3H 10E 9H113571 19 Tablica 4b Rosliny 1 Po wzejsciu Fasola krzaczasta Bawelna Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica j Kukurydza Soja Ryz Sorgo Przed wzejsciem Powój Rzepien Kasja Cibora Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Gluchy owies Pszenica Kukurydza Soja Ryz Sorgo Zwiazek o wzorze 60 2 kg/ha 2 IB 1B.3H IB IH 1B,5H IH 9G 9H 0 5G 7H 1B,6H 4G 1B,3G 5H 0 7H 10E 9H 10H 9H 10E 9H 1 IH 10E 10H 0,4 kg/ha 3 IH IB, IH IB, IH 3H IH 0 7G 6H 0 0 0 2H 2G 2G 0 0 5H 9G 9H 10H 8H 9H 9H IH 8H 9H 1 Zwiazek o wzorze 61 0,4 kg/ha | 4 0 IB IB IB 1B,3H 0 7H 4H 0 0 0 - 0 0 0 0 2H 0' 4G 10H 2G 8G 9H 0 8G 8H Zwiazek o wzorze 62 | 2 kg/ha 5 IB, 6H 5B, 7G 1B.7H IB IB, 5H 7G 1C,8G 2C.9H 1C.5H 7G,5X 9H 1B,3H 1B.6G 2G 9H IH 1C.5H 10E , 10E 1 10H 10E 10H 10H 7H 10E 10H 0,4 kg/ha 6 \ IB, 2H IB, 3H 1 IB 0 0 3G 1C, 8G 1 9H 0 0 5H 2H 3G 0 0 0 0 10E 10E 10H 9H 9G 9H 0 10E 9H Próba 3. Dwie niecki ze sztucznego tworzywa wypelnione uzyzniona i wapnowana ziemia pylowo-pfasz- czysta Fallsingtona i wjednej z nich zasiano kukurydze, sorgo i kilka trawiastych, a w drugiej soje, bawelne, cibore i kilka chwastów szerokolistnych. Zasiano nastepujace chwasty trawiaste i szerokolistne: palusznik krwa¬ wy (Digitaria sanguinalis), chwastnica jednostronna (Echinochloa crusgalli), gluchy owies (Avena fatua), trawa dallis (Paspalum dilatatum), dzikie sorgo (Sorghum halepense), wlosnica (Setaria faberii), wiechlina (Poa praten- sis), stoklosa (Bromus secalinus), gorczyca (Brassica arvensis), rzepien (Xanthium pennsyWanicum), szarlat (Ama- ranthus retroflexus), powój (Ipomoea hederacea), kasja (Cassia tora), slazowiec (Sida spinosa), mietlica psia (Abutilon theophrasti) i bielun dziedzierzawa (Datura stramonium).Naczynie o srednicy 12 cm, wykonano ze sztucznego tworzywa, napelniono równiez przygotowana ziemia i zasiano w nim ryz i pszenice, a w drugim takim naczyniu burak cukrowy. Przed wykielkowaniem nasion ziemie we wszystkich 4 naczyniach potraktowano badanym zwiazkiem rozpylajac go na powierzchnie ziemi. Po uplywie 28 dni oceniono stan roslin, stosujac kryteria i wskazniki opisane w próbie 1. Wyniki podane w tablicy 5 swiadcza o tym, ze badane zwiazki sa uzyteczne przy selektywnym zwalczaniu chwastów w wielu uprawach, w tym równiez w uprawach bawelny, soi i buraka cukrowego.20 113 571 Tablica 5 Rosliny Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Sorgo Gluchy owies Dzikie sorgo Trawa dallis Wlosnica Wiechlina Stoklosa Burak cukrowy Kukurydza Gorczyca Rzepien Szarlat Cibora Bawelna Powój Kasja Slazowiec Mietlica pasia Bielun dziedzierzawa Soja Ryz Pszenica Zwiazek o wzorze 28 ijego 1 10E 10H 10H 10H 10E 10E 10E 10E 10E 7G 9H 7C 2G 10C 10E - 10C 8G 10C 10C 10C 10C 10C 8G, 8C ilosc w kg/ha 0,06 10H 9H 6C 2C 8H 9H 10E 10E - - 0 - 0 - 0 - 0 _. - - - 0 0 0 0,12 10E 10H 5G, 3H 8H 10E 10E 10E 10E 6C 3G 7H 3G 0 4G 6G ._. 5G 3G 0 3C O 4G 8G 7C 0,25 10E 10H 7G, 5H 9H 10E 10E 10E 10E 9C 6G - 3C O 3G 8G - 4G 6G O 5C 6G 4G 8G 8C 0,5 10E 10H 10C 10C 10H 10E 10E 10E 10E - 8H - 0 - 10E - - - - - - 6G, 3H 8H 7G Zwiazek o wzorze 33 ijego ilosc w kg/ha 0,12 4H 2H 0 0 O 0 0 3H 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - 0 o 0 0 0 0 0,5 8H 8H 0 0 5H 5H 7H 7H 3H 0 0 0 0 0 3G 0 0 - 0 0 0 0 3C 4G Zwiazek o wzorze 34 ijego ilosc w kg/ha 0,12 9H 9H 3H 2H 7H 8H 5H 9H 0 0 5H 0 0 10C 3G - 0 0 0 0 0 4H 6H 2H 0.5 10H , 10E 10H 7H 10H 9H 9H 9H 10H 0 8H 6G,3C 4C 10C 9G - 4C 5C 9C 5C 9C 8H 4H 9H Zwiazek o wzorze 36 | ijego ilosc w kg/ha 1 0,06 10C 9H 3H 0 6H 8H 10C 9H 4C - 2H 3G 0 0 0 - 0 - 0 - 0 0 0 0 0,12 10C 8H 3H 0 8H 10H 10C 7H 4C - 4H 3G 0 6C 0 - 0 - 0 - 0 0 3G 2G 0,5 10C 9H 10H 4H 10H 10H 10C 10H 9C - 6H 8G 0 9C 6C - 8C - - - 3G — 8G 3G Próba 4. Dwie niecki ze sztucznego tworzywa wypelniono uzyzniona i wapnowana ziemia pylowo-piasz- czysta Fallsingtona i w jednej z nich zasiano kukurydze, sorgo, wiechline i kilka chwastów trawiastych, a w dru¬ giej bawelne, soje, cibore (Cyperus rotundus) i kilka chwastów szerokolistnych. Zasiano nastepujace chwasty trawiaste i szerokolistne: palusznik krwawy (Digitaria sanguinalis), chwastnica jednostronna (Echinochloa crus- galli), gluchy owies (Avena fatua), dzikie sorgo (Sorghum halepense), trawa dallis (Paspalum dilatatum), wlosnica (Setaria faberii), stoklosa (Bromus secalimus), gorczyca (Brassica arvensis), rzepien (Xanthium pennsylvanicum), powój (Ipomoea hederacea), kasja (Cassia tora), slazowiec (Sida spinosa), mietlica psia (Abutilon theophrasti) i bielun dziedzierzawa (Datura stramonium).Dwa naczynia ze sztucznego tworzywa, majace srednice 12 cm, napelniono równiez przygotowana ziemia i w jednym z nich zasiano ryz i pszenice, a w drugim burak cukrowy. Przed wykielkowaniem nasion po¬ wierzchnie ziemi we wszystkich 4 naczyniach potraktowano badanym zwiazkiem i po uplywie 28 dni oceniono stan roslin, stosujac kryteria i wskazniki opisane w próbie 1. Wyniki podane w tablicy 6 swiadcza o tym, ze badany zwiazek nadaje sie do zwalczania przed wzejsciem chwastów w uprawach takich roslin jak bawelna i burak cukrowy.113571 21 Tablica 6 Rosliny Palusznik krwawy Chwastnica jednostronna Sorgo Gluchy owies Dzikie sorgo Trawa dallis Wlosnica Wiechlina Stoklosa .Kukurydza Gorczyca Rzepien Cibora Bawelna Powój Kasja Slazowiec Mietlica psia Bielun dziedzierzawa Soja Ryz Pszenica Burak cukrowy Zwiazek o wzorze 54 | j 0,06 10H 8H 0 3H 6H 8C 10C 9H 3H 0 0 0 0 0 0 0 — 0 0 0 0 0 0 jego ilosc w kg/ha 0,12 10H 10H 9H 0 9H 10C 10E 10E 9H 1H 0 0 3G 0 0 0 0 0 5G 2G 4G 4G 0 0^50 10E 10H 10H 10H 10C 10C 10E 10E 10E 10H 0 0 10E 3C 3G 5G, 3C 0 - 7C 5H 10C 7H 0 Próba 5. Nasiona roslin uprawnych i chwastów podanych w próbie 3 zasiano w pylowo-piaszczystej ziemi Fallsingtona w naczyniach ze sztucznego tworzywa. W kazdym z naczyn znajdowala sie pewna liczba ziaren kukurydzy, soi i bawelny, umieszczonych na glebokosci 2,5 cm. W warstwie ziemi ponad tymi nasionami umieszczono nasiona nastepujacych chwastów: palusznik krwawy (Digitaria spp.), chwastnica jednostronna (Echi- nochloa crusgalli), wlosnica (Setaria faberii) i dzikie sorgo (Sorghum halepense). Niezwlocznie po zasianiu ziemie w naczyniach zroszono roztworem zwiazku o wzorze 33 w rozpuszczalniku nieszkodliwym dla roslin i naczynia wystawiono na dzialanie symulowanego deszczu z opadem wynoszacym 4 mm, po czym umieszczono w cie¬ plarni. Po uplywie 28 dni dokonano oceny stanu roslin, stosujac kryteria podane w próbie 1. Wyniki podane w tablicy 7 swiadcza o tym, ze zwiazek ten, stosowany przed wzejsciem, ma zdolnosc selektywnego zwalczania chwastów trawiastych w uprawach soi i bawelny.22 113 571 Tablica 7 1 1 Ilosc zwiazku o wzorze 86 w kg/ha i próba kontrolna bez tego zwiazku 0,015 0,03 0,06 0,12 0,5 Procent zwal¬ czenia chwa¬ stów trawia¬ stych 50 85 98 100 100 0 Reakcja roslin uprawnych Kukurydza O 4G 7H 7H 7H O Soja O O O O O O Bawelna 0 0 0 0 2G 0 Próba 6. Naczynia ze sztucznego tworzywa, majace srednice 25 cm, wypelniono pylowo-piaszczysta ziemia Fallsingtona i zasiano w nich bawelne, lucerne, kukurydze, ryz, pszenice, mietlice psia (Abutilon theophrasti), sesbanie (Sesbania exaltata), kasje (Cassia tora), powój (Ipomea hederacea), bielun dziedzierzawa (Datura stra- monium), rzepien (Xanthium pennsylvanicum), palusznik krwawy (Digitaria spp.) cibore (Cyperus rotundus), chwastnice jednostronna (Echinochioa cerusgalli), wlosnice (Setaria faberii) i gluchy owies (Avena fatua). Po uplywie okolo 2,5 tygodnia mlode rosliny i ziemie wokól nich zroszono roztworem zwiazku o wzorze 54 w rozpuszczalniku nieszkodliwym dla roslin i po uplywie dalszych 15 dni oceniono stan roslin, stosujac kryteria opisane w próbie 1. Wyniki podane w tablicy 8 swiadcza o tym, ze zwiazek ten jest uzyteczny przy zwalczaniu chwastów po wzejsciu.Tablica 8 Rosliny Soja Mietlica psia Sesbania Kasja Bawelna Powój Lucerna Bielun dziedzierzawa Rzepien Kukurydza Palusznik krwawy Ryz Cibora Chwastnica jednostronna Pszenica i Wlosnica Gluchy owies Sorgo Zwiazek o wzorze 54 i jego ilosc w kg/ha ' . 0,12 3H 3H 3H 4G 5H O 2H 3H O 4H 3H O O 7H O 7H 2H O , 1 0,50 6H 10C 3H 5H 4H 2C 6H 5H O 7H 7H 6G, 2H 3H 7H 4G.2H 8H 8G, 4H 7H113 571 23 Próba 7. Naczynia ze sztucznego tworzywa napelniono uzyzniona ziemia pylowo-piaszczysta Fallsingtona i zasia¬ no w nich na glebokosci 2,5 cm kukurydze, soje i bawelne i warstwe ziemi nad nasionami zmieszano równo¬ miernie z mieszanina nasion nastepujacych chwastów: palusznik krwawy (Digitaria sanguinalis), chwastnicajedno¬ stronna (Echinochloa crusgalli), wlosnica (Setaria faberii), dzikie sorgo (Sorghum halepense), mietlica psia (Abutilon theophrasti), bielun dziedzierzawa (Datura stramonium) i gorczyca (Brassica arvensis), po czym niezwlocznie powierzchnie ziemi potraktowano roztworem zwiazku o wzorze 28 lub 63. Jedna grupe naczyn stosowano do prób przed wzejsciem, a w drugiej ten sam zwiazek mieszano z warstwa ziemi zawierajaca nasiona chwastów. Nastepnie wszystkie naczynia polewano wciagu 160 minut woda, symulujac opad 4 mm, po czym umieszczono naczynia w cieplarni i po uplywie 28 dni dokonano oceny, stosujac kryteria podane w próbie 1.Wyniki podano w tablicy 9.Tablica 9 Rosliny 1 / Przed wzejsciem Chwasty szerokolistne Chwasty trawiaste Kukurydza Soja Bawelna Zwiazek zmieszany z ziemia Chwasty szerokolistne Chwasty trawiaste Kukurydza Soja Bawelna Zwiazek o wzorze 28 i jego ilosc w kg/ha 0,03 0 4H 0 0 0 4H 0 0 3G 0,06 O 7H O O O O 8H O O O 0,12 O 9H O O 2C 9H O O 3G 0,25 2C 10H 5G O O 2C 10H 7H 3G 3G 1 8C 10H 9H 2H O 9C 10H 10H 8H 3G Zwiazek o wzorze 63 i jego ilosc w kg/ha 0,03 OOOOO OOOOO 0,06 ooooo ooooo 0,12 ooooo ooooo 0,25 3C O 0 0 0 2H O O O 1 4C 7H O O 3G 3C 7H 10H 2G 2G We wszystkich próbach podanych w tablicy 9 stan roslin bawelny nie byl dobry.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek do zwalczania niepozadanej roslinnosci, zawierajacy oprócz czynnej substangi co najmniej jedna substancje powierzchniowo czynna i/albo staly lub ciekly rozcienczalnik, znamienny tym, ze jako czynna substancje zawiera nowy zwiazek o ogólnym wzorze 1, w którym X oznacza atom tlenu lub siarki, Q oznacza atom chloru, R oznacza rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, rodnik chlorowcoalkilowy o 1-4 ato¬ mów wegla, rodnik fenylowy, rodnik fenylowy podstawiony 1 lub 2 atomami chlorowca albo 2 rodnikami alkilo¬ wymi lub alkoksylowymi o 2—4 atomach wegla, rodnik fenoksylowy albo rodnik fenoksylowy podstawiony 1-3 atomami chlorowca lub rodnikiem alkilowym o 1-4 atomach wegla albo 1 lub 2 grupami nitrowymi, Ri oznacza rodnik alkoksylowy o 2-4 atomach wegla, a R2 oznacza grupe o wzorze -HCR! 3 Rt 4, w którym Ri 3 i Ri 4 sa jednakowe lub rózne i oznaczaja atomy wodoru, rodniki alkilowe o 1-5 atomach wegla albo razem tworza pierscien karbocykliczny o 2—6 atomach wegla, ewentualnie podstawiony rodnikiem metylowym, przy czym grupa o wzorze -HCRi3R14 zawiera najwyzej 7 atomów wegla, a gdy Ri3 albo Ri4 oznaczaja atom wodoru, wówczas R oznacza rodnik fenylowy albo rodnik fenylowy podstawiony 1 lub 2 atomami chlorowca albo 2 rod¬ nikami alkilowymi o 1—4 atomach wegla. 2. Srodek do zwalczania niepozadanej roslinnosci, zawierajacy oprócz czynnej substancji co najmniej jedna substancje powierzchniowo czynna i/albo staly lub ciekly rozcienczalnik,znamienny tym, ze jako czynna substancje zawiera nowy zwiazek o ogólnym wzorze 1, w którym X oznacza atom tlenu lub siarki, Q oznacza atom chloru, R oznacza rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, rodnik cykloalkilowy o 5—8 atomach wegla, rodnik alkilocykloalkilowy o 6-8 atomach wegla, rodnik cykloalkiloalkilowy o 6-7 atomach wegla,24 113 571 rodnik alkcnylowy o 3-4 atomach wegla, rodnik aryloalkilowy o 7-8 atomach wegla, rodnik tienylowy, biferiy- lowy lub naftylowy albo grupe o wzorze 2, w którym R3 oznacza atom wodoru, chloru, bromu lub fluoru albo grupe nitrowa lub grupe metoksylowa albo rodnik alkilowy o 1-3 atomach wegla, R4 oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy o 1 -3. atomach wegla, atom chloru, bromu lub fluoru, grupe nitrowa, grupe metoksylowa, grupe o wzorze -NR«R7, w którym R« i R7 sajednakowe lub rózne i oznaczaja rodniki metylowe lub etylowe, albo R4 oznacza grupe o wzorze -COOR8, w którym R8 oznacza rodnik alkilowy o 1-3 atomach wegla, albo R4 oznacza grupe o wzorze -(O)CNR9R10, w którym R9 i R10 sa jednakowe lub rózne i oznaczaja atomy wodoru, rodniki metylowe lub rodniki etylowe, a R5 oznacza atom wodoru, chloru, bromu lub fluoru, grupe nitrowa, grupe -CF3, grupe -CN, rodnik alkilowy lub alkoksylowy o 1-3 atomach wegla lub grupe o wzorze -COORg, w którym R8 ma wyzej podane znaczenie, albo grupe o wzorze -(0)CNR9 Ri 0, w którym R9 i Ri 0 maja wyzej podane znacze¬ nie, przy czym tylko jeden z podstawników R3, R4 i R5 moze oznaczac grupe nitrowa i gdy R4 oznacza grupe o wzorze -COOR8 lub o wzorze -(O)CNR9R10, wówczas R3 i R5 oznaczaja atomy wodoru, chloru lub bromu, a gdy R5 oznacza podstawnik inny niz atom wodoru, chloru, bromu lub fluoru, wówczas R3 i R4 oznaczaja atomy wodoru, chloru, bromu lub fluoru, zas najwyzej 2 z podstawników R3, R4 i R5 moga równoczesnie oznaczac rodniki alkilowe o 1-3 atomach wegla, atomy bromu i rodniki alkoksylowe, Ri we wzorze 1 oznacza rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, rodnik alkenyloksylowy o 3-4 atomach wegla, rodnik fenylowy, rodnik alkilotio o 1-3 atomach wegla, rodnik alkoksylowy o 1—4 atomach wegla, rodnik alkoksylowy o 2—3 atomach wegla podstawiony rodnikiem alkoksylowym o 1—3 atomach wegla lub 1—3 atomami chloru albo jednym ato¬ mem bromu, albo grupe fenoksylowa lub grupe fenoksylowa podstawiona 1—3 atomami chloru lub bromu, 1-2 rodnikami alkilowymi o 1—4 atomach wegla lub grupa nitrowa, albo R2 oznacza grupe o wzorze -NRnR12, w którym Ri 1 oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, rodnik cykloalkilowy o 5—6 ato¬ mach wegla albo grupe o wzorze 3, w którym V oznacza atom wodoru, fluoru lub chloru albo grupe nitrowa, T oznacza atom wodoru, fluoru, chloru lub bromu, rodnik alkilowy o 1-3 atomach wegla lub rodnik trójfluoro- metylowy, a M oznacza atom wodoru lub chloru, grupe alkoksylowa o 1—3 atomach wegla lub rodnik trójfluoro- metylowy, przy czymM iT nie oznaczaja równoczesnie rodników trójfluorometylowych, Ri2 oznacza atom wodoru, grupe metoksylowa lub rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, przy czym gdy Ri2 oznacza grupe metoksylowa, wówczas Rn oznacza atom wodoru lub rodnik metylowy, albo tezRn iRi2 razem tworza mostek o wzorze -(CH2)n-, w którym n oznacza liczbe 4-6, albo mostek o wzorze -(CH^-CKCH^- albo o wzorze 4, w którym W oznacza atom wodoru lub rodnik metylowy albo etylowy. 3. Srodek do zwalczania niepozadanej roslinnosci, zawierajacy oprócz czynnej substancji co najmniej jedna substancje powierzchniowo czynna i/albo staly lub ciekly rozcienczalnik, znamienny tym, ze jako czynna substancje zawiera nowy zwiazek o ogólnym wzorze 1, w którym X oznacza atom tlenu albo siarki, Q oznacza atom wodoru, R oznacza rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, rodnik cykloalkilowy o 5—8 atomach wegla, rodnik alkilocykloalkilowy o 6-8 atomach wegla, rodnik cykloalkiloalkilowy o 6-7 atomach wegla, rodnik alkenylowy o 3-4 atomach wegla, rodnik aryloalkilowy o 7—8 atomach wegla, rodnik tienylowy, naftylo¬ wy lub bifenylowy albo grupe o wzorze 2, w którym R3 oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy o 1-3 atomach wegla, atom fluoru, chloru lub bromu, grupe -N02 lub grupe metoksylowa, R4 oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy o 1-3 atomach wegla, atom chloru, bromu lub fluoru, grupe -N02, grupe metoksylowa, grupe o wzorze -NR* R7, w którym R« i R7 sa jednakowe albo rózne i oznaczaja rodniki metylowe lub etylowe, grupe o wzorze -COOR8, w którym R8 oznacza rodnik alkilowy o 1-3 atomach wegla, albo R4 oznacza grupe o wzorze -(O)CNR9R10, w którym R9 i R10 sa jednakowe lub rózne i oznaczaja atomy wodoru, rodniki metylowe albo etylowe, a R5 we wzorze 2 oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy o 1-3 atomach wegla, atom chloru, bromu lub fluoru, grupe -N02, grupe alkoksylowa o 1-3 atomach wegla, grupe -CF3 lub -CN albo grupe o wyzej podanym wzorze -COOR8 lub -(0)CNR9R10, przy czym najwyzej jeden z podstawników R3, R4 i R5 moze oznaczac grupe -N02 i gdy R4 oznacza grupe o wzorze -COOR8 albo -(0)CNR9Ri 0, wówczas R3 i R5 oznaczaja atomy wodoru, chloru lub bromu i gdy R5 oznacza podstawnik inny niz atom wodoru, chloru, bromu albo fluoru, wówczas R3 i R4 oznaczaja atomy wodoru, chloru, bromu lub fluoru, zas najwyzej 2 podstawniki R3, R4 i R5 oznaczaja równoczesnie rodniki alkilowe o 1-3 atomach wegla, atomy bromu lub grupy alkoksylowe, Ri we wzorze 1 oznacza rodnik fenylowy, rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, rodnik alkenyloksylowy o 3—4 atomach wegla, rodnik alkilotio o 1-3 atomach wegla, rodnik alkoksylowy o 1—4 atomach wegla, rodnik alko¬ ksylowy o 2-3 atomach wegla podstawiony rodnikiem alkoksylowym o 1—3 atomach wegla albo 1—3 atomami chloru lub 1 atomem bromu, lub tez grupe fenoksylowa, ewentualnie podstawiona 1-3 atomami chloru lub bromu, 1 lub 2 rodnikami alkilowymi o 1-4 atomach wegla albo grupa -N02, albo Rx oznacza grupe o wzorze -NRi 1R12, w którym R! t oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, rodnik cykloalkilowy o 5-6 atomach wegla lub grupe o wzorze 3, w którym V oznacza atom wodoru, fluoru, chloru albo grupe -N02,113571 25 T oznacza atom wodoru, fluoru, chloru lub bromu albo rodnik alkilowy o 1—3 atomach wegla lub rodnik -CF3, zas M oznacza atom wodoru lub chloru, grupe alkoksylowa o 1-3 atomach wegla lub grupe -CF3, przy czym najwyzej jeden z podstawników M i T oznacza grupe -CF3, a Rt 2 oznacza atom wodoru, rodnik metoksylowy lub rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, przy czym gdy Ri2 oznacza rodnik metoksylowy, wówczas Rn oznacza atom wodoru lub rodnik metylowy, zas Ru iRi2 razem moga tworzyc mostek o wzorze -(CH2)n-, w którym n oznacza liczbe 4-6 albo mostek o wzorze -(CH2 )2 -0-(CH2 )2- albo o wzorze 4, w którym W oznacza atom wodoru, rodnik metylowy lub etylowy, a R2 we wzorze 1 oznacza rodnik alkilowy o 1-6 atomach wegla, rodnik alkenylowy o 3-4 atomach wegla lub rodnik cykloalkilowy o 5-6 atomach wegla, ewentualnie podsta¬ wiony rodnikiem metylowym, przy czym, gdy R2 oznacza rodnik etylowy i R oznacza rodnik fenylowy, wówczas Ri nie oznacza grupy dwualkiloaminowej. 0 Q0 0 R-P-C-CXR2 \_ P-CHaCOAH5 1 I " N, R, Cl H, /R* WZ0( 3 (CH2)2-N-(CH2.V W R3 R2 Mzórt «,*vs Z l (ROj,PCHXCO,R R4^'C)V or -, 9 X-< P +Cl3CC0AH5^,_-;v^CCI2a¥^5 Rs H Y y " Y 0 v -p o c cci, r-poz T- W; Ot '0 r 9 9 o PCH,CXR2 YCH2CXR5 R, c 2 Wzór 4 \113 571 R^*Spa,i=S^R<-^ra2 /R3 / Rs ^-0-Pat + 2ZDH—!? R^^-PfOZ^ R Schemat 2 /R3 ^4 R5 ^y^MgBr ^Cl mor 12 Cl CH ^Cl Wzór 15 '3\ CH, Wzór 1? WZQr 13 Br ViCór 14 Cl. (ch3;2n Wtór 16 C2H5 Wzór 18 /R3 P-MgBr-(Z0;fP-Y-* R4 ^P(OA R.Schemat 3 R5 iS- CH, Wzór 19 (CH^H^C^- Wzór 20 R< WR3 KQ^Br R5 /R3 Rs + nC4H9Li — -czo:2p-y—, Scnemat 4 / R5 R5 4 ^Li 'R3 -ROZ), SPzHj W^A 2/ - ^Cl Wztfr 23 N02 w^flr £? CH3^C)- /T«Jr 0000 r-p-cq2cxr2 ^- R-p-ca2cxR2 Cl -(O;- oz a / Cl Wzór 25 9 o o o R- P-CCl2CXR2- B-H7-3^ R-P-CC12CXR2 Cl B ScreTiac 5 ;o.OCH, Wzór 26 ¦• ii113 571 O P-Ca2C02CH(CH3}2 6 ch:ch32 o INzor 2i Vw^P-Ca2C02CHCH2CH2CH3 ^ O CH. ch;ch3:l WzC 29 Br ^(QV P-CC12C02CH (CH3;2 0C2H5 CH mor 30 3\_ O y-R-CCl2CQ2CH.CHj;2 Yh °~ - * Lh3 XCH vCH3.2 mor 3' £H3)2 N ^P}^- CC12C02CH (CH3)2 O I Cl ° Wzór 32 o o P-CCl2CSCHCH2CH3 O CHa CH(CH3)L Nzór 33 O C2H5 P-CCIZC02CH (CH3)2 0xCH(CH3)z n Wzór 34 CH^P-CazCOiCH (CHj) OC2H5 l mór 35 {Qyp- ca2co2cHCH2cH3 CH !v,CH3; 2 \Nz6r 35 (O PCa2C-0-CHCH2CHx CH3 lV*Y 37 o o :C2H^2 PCa2C-0 -CHCH2CH3 CH3 Yiztc 39 o 9 C4H3fCCl2C-0-CH(CH3)2 NCCjH^ _ o 9 ch3 O-PCa2C-0CHCH=CH2 °^chcch3;2 Nzor ~C _.. o o v^^pcci2c-o-chCch3)2 /do 9 Cl 0C^5 «<*<* 9 ° (CHyf - PCa2C- O - CHCH2CH3 OCH, CHj rtz£V 43 *~A 9 9 PCa2C-0-CHCH2CH5 OCzH, CH3 Wzór •*?113 571 CZH5 _ O O 2-PCC^C-O-CH CH3 2 ~~ OC2H5 _ o o 1 -P-CCl2C-OC2H5 ~ O-CH ,CH3 2 o o""" CH32CH- '_ -P-CCl2C-0-CH CrliZ ~ ° CH CH3 z _ O O 1 -CHzPCCl2C-0-CH CH3 t o o ci— Z - pcq2c-o-ch ;ch3 z Wzór 49 o o PCHClCOCHCH2CH3 CH L w 3 o o PCHClCOCHCH2CH3 3 O CH lh ch^ 2 ch3 o o - PCHClCOCHXH3 2 O CH (CH3;2 C2H5 0 q PCHCIC0CH.(CH3)2 O CH CH3 \ O O < - PCD2C O CH CH3 i ,V.-,-y- ¦•¦: 7 o • CH, PCCUCO, CH CH32 i2 ' ^^^2.^ 2 OC2H5 fi:~ Br0 O ¦-pCClzC OCH CH32 0 9 PCCl2C O CHCH3 2 O CH OV2 o o pchcicoch :ch3 2 o CH CH ^ 2. rV-'-"1' • ; NO, XS /PCHaCOCHCH^Hj cl ^ '2T5 Wzór 59 i2^n3 )i 9 ° A ^PCHClCOCHCH,CHa /O ^ CLH5 CH, V0 O CH ^chcicoch Cch3)z '* O / CH(CH3)2 Wz<5r 5/113 571 /0) O O /rp Pchci coch vCh3;2 'Z 5 OC2H5 l/lzór 62 CH3\ ? 9 /PCC12C0CH(CH3\ O CH(CHS\ PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL