Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania arkuszy ze stali krzemowej, nie orientowanej, o wy¬ sokiej indukcji magnetycznej i o niskich stratach w ferromagnetyku.Arkusze ze stali krzemowej, nie orientowanej sa 5 glównie stosowane w wirniku, stojanie i podobnych elementach maszyn wirujacych. Natomiast, kiedy stosuje sie je w duzych wirujacych maszynach, wy¬ maga sie od nich aby mialy one bardzo niskie stra¬ ty w ferromagnetyku w celu obnizenia strat mocy iio generatora.Arkusze ze stali krzemowej, nie orientowanej, o niskich stratach w ferromagnetyku maja zwykle mala indukcje magnetyczna. Na przyklad, arkusz majacy 3 W/kg strat w ferromagnetyku przy 1,5 T {1P ma nizsza indukcje magnetyczna przy 5 000 A/m o 3—4% w porównaniu z 6 W/kg. Kiedy arkusze stali elektrycznej maja mala indukcje magnetyczna uzywa sie je do produkcji urzadzen elektrycznych, rdzen musi miec odpowiednio duze wymiary i przez 20 to urzadzenie jako calosc ma duza objetosc.W celu wyeliminowania tych niedogodnosci do duzych generatorów turbinowych stosuje sie na rdzenie stojanów arkusze ze stali krzemowej o stru¬ kturze zorientowanej. Jednakze koszt wytwarzania as arkusza ze stali krzemowej, orientowanej jest wy¬ soki, przy czym arkusz ma bardzo slabe wlasnosci magnetyczne w kierunku prostopadlym do kierun¬ ku walcowania.W zwiazku z tym istniala potrzeba opracowania 30 sposobu wytwarzania nie orientowanych arkuszy ze stali krzemowej majacych wysoka indukcje magne¬ tyczna i niskie straty w ferromagnetyku, eliminuja¬ cego wspomniane niedogodnosci.W walcowaniu na zimno stali krzemowej, nie orientowanej straty z histerezy zajmuja 65—75% strat ogólnych i ulegaja one zmniejszeniu ze wzro¬ stem wielkosci ziarn wyrobu. Typowy sposób wy¬ twarzania arkusza ze stali elektrycznej o niskich stratach w ferromagnetyku przebiega nastepujaco.Arkusz stalowy walcowany na goraco poddaje sie dwukrotnemu walcowaniu na zimno z wyzarzaniem miedzyoperacyjnym w celu zmniejszenia jego gru¬ bosci do grubosci ostatecznej, i w tym przypadku ostateczne walcowanie na zimno przeprowadza sie malym ubytkiem wzglednym okolo 10%. Ziarna kry¬ staliczne o odpowiedniej wielkosci rozwijaja sie w arkuszu podczas ostatecznego wyzarzania przez wy¬ korzystanie wprowadzonej energii odksztalcajacej.Natomiast uzyskana indukcja magnetyczna jest niska z powodu przypadkowej orinetacji ziaren.Sposób wytwarzania arkuszy ze stali elektrycznej nie orientowanej o nizszej zawartosci strat w ferro¬ magnetyku niz wskazane w tabeli jest omówiony w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ame¬ ryki nr 3 203 839. W tym sposobie arkusz walcowa¬ ny na goraco zawierajacy 1,5—3,5% wagowych Si i 0,5—1,5% wagowych Al poddaje sie dwukrotnemu walcowaniu na zimno. Przy kazdym walcowaniu na zimno ubytek wagowy wynosi 5(0—80% w czasie 114066114066 Norma Wielkosc Maksymalne straty w ferromagnetyku W15/50* grubosc: 0,35 mm grubosc: 0,50 mm Minimalna induk¬ cja magnetyczna 1'abela I JIS C2552 S-09 2,40 2,90 1,56 S-10 2,65 3,10 1,59 S-12 3,10 3,60 1,60 • AISI 2,53 2,93 DIN 2,70 3,30 BS 2,50 3,55 NF 2,70 3,10 GOST 3,40 * Straty w ferromagnetyku W/kg przy 1,5 T i 50 Hz.•?Indukcja magnetyczna (T) przy polu magnetycznym 5 000 A/m. •*? 0,36 mm ••** 0,47 mm krótkiego okresu wyzarzania miedzyoperacyjnego pomiedzy walcowaniem na zimno, i arkusz walco¬ wany na zimno poddaje sie ostatecznemu wyzarza¬ niu (wyzarzanie czyste) w temperaturze od 1000 do 110O°C przez 5—40 godzin dla uzyskania arku¬ sza stali elektrycznej, a grubosci 0,30 mm i stratach w ferromagnetyku 2,17—2,66 W/kg (W15/50). Te war¬ tosci sa równowazne 2,32—2,83 W/kg przy grubosci 0,35 mm i nastepnie odpowiada od S-09 do S-12 w tabeli 1, która podaje normy glównych krajów odnoszace sie do najwyzszych gatunków walcowa¬ nej na zimno stali krzemowej, nie orientowanej.Natomiast, indukcje magnetyczne nie sa wysokie: 1,43—1,55 T przy 1995 A/m i te wartosci sa ekwi¬ walentne do 1,54—1,65 T przy 5 000 A/m.Poza tym, kiedy zostanie osiagnieta wysoka tem¬ peratura ostatecznego wyzarzania dodaje sie tlenek glinowy albo tlenek magnezowy do arkusza przed wyzarzaniem, w celu zapobiegania przylepianiu sie arkuszy w kregach podczas wyzarzania, i nastep¬ nie usuwa sie go po wyzarzaniu a otrzymany po wyzarzaniu arkusz stalowy musi byc plaski. Dlate¬ go tez koszt wytwarzania arkusza stali elektrycznej .jest wysoki w tym sposobie.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu wy¬ twarzania walcowanego na zimno arkusza stali ele¬ ktrycznej, nie orientowanej o wysokiej indukcji magnetycznej i nizszych stratach w ferromagnetyku niz w konwencjonalnych arkuszach stali elektrycz¬ nej. W ten sposób, przedmiotem wynalazku jest 0- trzymywanie arkuszy ze stali elektrycznej o indu¬ kcji magnetycznej B50 nie mniejszej niz 1,67 T przy polu magnetycznym 5 000 A/m i stratach w ferroma¬ gnetyku nie wiekszych niz 2,4 W/kg i 2,9 W/kg przy 4,5 i 50 Hz odpowiednio przy arkuszach o grubosci .0,35 mm i 0,05 mm.Drugim celem wynalazku jest dostarczenie spo¬ sobu wytwarzania tak doskonalych arkuszy ze stali elektrycznej przez ekonomicznie prowadzony pro¬ ces wyzarzania.Dalszym celem wynalazku jest dostarczenie arku¬ sza stali elektrycznej odpowiedniego dla wytwarza¬ nia rdzenia zelaza o zmniejszonych wymiarach i ni¬ skich stratach w ferromagnetyku przez powyzej opi¬ sana metoda, w prosty sposób i mniej kosztowny.Cele te zostaly zrealizowane dzieki wynalazkowi.Wedlug wynalazku sposób wytwarzania arkuszy ze stali krzemowej nie orientowanej, o wysokiej indukcji magnetycznej i o niskich stratach w ferro¬ magnetyku, w którym wlewek, stalowy lub kesisko stalowe zawierajacy nie wiecej niz 0,02% C, 1,6— 5 -^3,5% Si, 0,2—2,5% Al, 0,1—1,0% Mn, nie wiecej niz 0,005% S, nie wiecej niz 0,025% O i reszte stanowi zasadniczo Fe, walcuje sie na goraco. Nastepnie ar¬ kusz walcowany na goraco najpierw poddaje sie walcowaniu na zimno przy ubytku wzglednym nie 10 mniejszym niz 20% dla uzyskania arkusza walco¬ wanego na zimno o grubosci posredniej, nastepnie arkusz ten podaje sie wyzarzaniu miedzyoperacyj- nemu, po czym arkusz wyzarzony miedzyoperacyj¬ nie poddaje sie drugiemu walcowaniu na zimno przy 15 ubytku wzglednym od 45 do 70% dla otrzymania ar¬ kusza walcowanego na zimno o ostatecznej grubo¬ sci i tak rozwalcowany arkusz na zimno poddaje sie ostatecznemu wyzarzaniu w temperaturze od 930°C do 1000°C w czasie od 2 do 15 minut. 20 Sposób wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze przeprowadza sie wyzarzanie miedzyoperacyjne w temperaturze od 900°C do 1050°C w czasie od 3 do 15 minut dla wzrostu ziarn krystalicznych two^ rzacych arkusz az do ziarn krystalicznych o posre- 25 dniej wielkosci nie mniejszej niz 0,07 mm.W obecnym wynalazku sklad wyjsciowego wlew¬ ka stalowego albo kesiska stalowego wiaze sie z pe¬ wnymi uzasadnieniami.Kiedy gotowy produkt którym jest arkusz ze stali 30 krzemowej nie orientowanej, zawiera nie mniej niz 0,005% C, to nastepuje zaklócenie w wytracaniu sie weglika oraz pogorszenie wlasnosci magnetycznych produktu.Dlatego tez zawartosc wegla w wyjsciowym wlew- M ku stalowym lub kesisku nie moze byc wieksza niz 0,02%, korzystnie nie wiecej niz 0,01%, przy zaloze¬ niu, ze w poszczególnych etapach produkcji wyro¬ bu gotowego weglik jest usuwany.Si ma zadanie podniesc opornosc wlasciwa stali 40 i tym samym zapobiec wytwarzaniu sie pradów wi^ rowych w rdzeniu zelaza, w ten sposób obnizajac jego straty w ferromagnetyku.Natomiast, arkusz stalowy zawierajacy wiecej niz 3,5% Si jest trudny do walcowania na zimno i dla- « tego zawartosc Si w wyjsciowym wlewku stalowym albo kesisku nie moze byc wieksza od 3,5%* Natomiast gdy, .wyjsciowy wlewek stalowy lub ke-5 114066 6 sisko zawiera mniej niz 1,6% Si, wtedy w struk¬ turze wlewka przy ogrzewaniu wlewka albo kesis¬ ka przed walcowaniem na goraco powstaje zelazo.Dlatego tez zawartosc Si w wyjsciowym wlewku sta¬ lowym albo kesisku powinna byc w granicach od 1,6 do 3,5%. Przyczyna dla której nalezy zapobiegac tworzeniu sie zelaza y j^st nastepujaca.Rozpuszczalnosc siarki i azotu w zelazie y jest znacznie wyzsza niz w zelazie a i siarka oraz azot wydzielaja sie w nastepnych etapach w postac dro¬ bnych czastek siarczków i azotków utrudniajac roz¬ rost ziarna krystalicznego podczas wyzarzania mie- dzyoperacyjnego i ostatecznego.Al ma taki sam wplyw jak Si, ale gdy wyjscio¬ wy wlewek stalowy albo kesisko stalowe zawiera wiecej niz 2,5% Al, wystepuja trudnosci w walco¬ waniu na zimno, arkusza przewaleowanego na go¬ raco, podczas gdy wyjsciowy wlewek stalowy albo kesisko stalowe zawiera mniej niz 0,2% Al, duza ilosc azotu rozpuszcza sie we wlewku stalowym al¬ bo kesisku stalowym przy nagrzewaniu przed wal¬ cowaniem na goraco, i wydzielaja sie drobne cza¬ steczki Al i N hamujace wzrost ziarn krystalicz¬ nych. Dlatego, ilosc Al zawarta w wyjsciowym wle¬ wku stalowym albo kesisku stalowym musi byc za¬ warta w granicach 0,2—2,5%.Ponadto, zgodnie z wynalazkiem uzyskuje sie do¬ bre wyniki, kiedy ilosc calkowita zawartosc Si i Al zawarta w wyjsciowym wlewku stalowym lub ke¬ sisku jest mniejsza niz 4,3%.Kiedy ilosc Mn zawarta w wyjsciowym wlewku stalowym jest mniejsza niz 0,1%, wlewek stalowy albo kesisko stalowe wykazuje kruchosc na goraco i arkusz walcowany na goraco jest podatny na pe¬ kanie podczas walcowania na goraco.Natomiast, gdy ilosc Mn jest wieksza niz 1,0% to arkusz ze stali krzemowej nie orientowanej ma sla¬ be wlasnosci magnetyczne. Dlatego zawartosc Mn w wyjsciowym wlewku stalowym lub kesisku mu¬ si byc w granicach 1—1,0%.Kiedy wyjsciowy wlewek stalowy albo kesisko za¬ wiera wiecej niz 0,005% S albo wiecej niz 0,0025% O, to duza ilosc drobnych wtracen o wielkosci cza¬ steczek 20—100 m pozostaje w gotowym, rozwal- cowanym na zimno arkuszu i co uniemozliwia wzrost ziarn krystalicznych w arkuszu ze stali podczas wy¬ zarzania miedzyoperacyjnego i ostatecznego. Dla¬ tego, pozadane jest aby ilosc S i O zawarta w wyj¬ sciowym wlewku stalowym albo kesisku byla ogra^ niczona odpowiednio do nie wiecej niz 0,005% i nie wiecej niz 0,0025%.Pozadane jest aby ilosc S, wynosila nie wiecej niz 0,004%. Kiedy ilosc S i O zawarte w wyjsciowym wlewku stalowym albo kesisku sa ograniczone do powyzej wymienionych wartosci, ilosc drobnych wtracen, obecna w ostatecznie rozwalcowanym na zimno arkuszu jest bardzo mala, i ziarna krystali¬ czne rozrastaja sie w arkuszu podczas ostatniego wyzarzania.Nastepnie, kiedy wyjsciowy wlewek stalowy albo kesisko zawiera 0,005—0,03% dodatku metali ziem rzadkich (dalej omawianych jako REM), a tempe^ ratura ogrzewania dla wlewka stalowego albo ke¬ siska przed walcowaniem na goraco moze byc wyz¬ sza i wtracenia te tworza aglomeraty o duzych wy¬ miarach, które nie wplywaja niekorzystnie na wzrost ziarn krystalicznych. Dlatego, zastosowanie takiego wlewka stalowego lub kesiska jest korzyst¬ ne.« Wyjsciowy wlewek stalowy albo kesisko moze za¬ wierac nie wiecej niz 0,2% P Takailosc P nie wply¬ wa niekorzystnie na wlasnosci magnetyczne pow¬ stalego arkusza ze stali krzemowej nieorientowanej.Ponadto, Ca albo zwiazki Ca moga byc uzyte jako w srodek odsiarczajacy, do zmniejszenia ilosci S za¬ wartej w roztopionej stali do powyzej podanej gra¬ nicy.W obecnym wynalazku, jako material wyjsciowy mozna stosowac wlewki stalowe albo kesiska o wy- '^ zej omówionym skladzie. Przy rafinacji stopionej stali, mozna stosowac wszelkie tradycyjne procesy rafinacji. Stopiona rafinowana stal moze byc od¬ lewana tradycyjnie do wlewnic albo mozna z niej wykonywac bezposrednio kesisko stalowe przez od- 20 lewanie w sposób ciagly.Opisany, wyjsciowy wlewek stalowy albo kesisko ogrzewa sie w celu walcowania na goraco. Kiedy wlewek stalowy albo kesisko nie ma dodatków w postaci pierwiastków ziem rzadkich (REM) tempe- 35 ratura ogrzewania powinna byc w zakresie 1050 do 1140°C.Natomiast gdy, wlewek stalowy albo kesisko za¬ wiera 0,005—0,03% pierwiastków ziem rzadkich tem¬ peratura ogrzewania moze byc nieco wyzsza ale nie 30 powinna byc wyzsza niz 1250°C.Zgodnie z wynalazkiem wlewek stalowy ogrze¬ wany do powyzej podanej temperatury moze byc bezposrednio walcowany na goraco w arkuszu, al¬ bo wlewek stalowy moze*byc przerobiony w kesis- 35 ko plaskie przez walcowanie kesisk albo ciagle od¬ lewanie, po czym kesisko ogrzewa sie do podanej powyzej temperatury i walcuje na goraco na ar- , kusz o grubosci 1,5—3,0 mm. .Uzyskany arkusz walcowany na goraco jest od 40 razu trawiony a nastepnie poddawany pierwszemu walcowaniu na zimno, albo jest najpierw' poddawa¬ ny normalizacji w temperaturze 800—1 000°C w cza* sie 3—15 minut albo wyzarzony w temperaturze 550—S50°C, przez co najmniej 30 minut w celu po- 45 prawienia tekstury arkusza walcowanego na gora¬ co albo usuniecia wegla i nastepnie trawiona i pod¬ dawany pierwszemu walcowaniu na zimno.Zgodnie z wynalazkiem, kiedy wspólczynnik ubyt¬ ku wzglednego po pierwszym walcowaniu na zim- 50 no jest mniejszy niz 20%, nawet gdy po wyzarzaniu miedzypperacyjnym arkusz posiada duze ziarna kry¬ staliczne, to gotowy produkt uzyskany przez osta-i teczne walcowanie na zimno i ostateczne wyzarza* nie ma nieuporzadkowana teksture i nie ma dobrych w wlasnosci magnetycznych. Dlatego tez wspólczynnik ubytku wzglednego po pierwszym walcowaniu na zimno nie moze byc mniejszy niz 20% i zaleca sie aby miescil sie w granicach 40—75% w stosunku do grubosci arkusza walcowanego na goraco wspól- 60 czynnika ubytku wzglednego po ostatecznym wal¬ cowaniu na zimno 1 ostatecznej grubosci arkusza.Po pierwszym walcowaniu na zimno, arkusz mu-, si byc poddany wyzarzaniu miedzyoperacyjnemu W temperaturze 900—1050°C przez okres czasu .3-—15 00 minut w celu spowodowania wzrostu ziarn krysta*-114066 Tabela II Sklad kesiska, % Rodzaj Kesisko A Kesisko B G 0,006 0,006 Si 3,21 3,19 Al 0,59 0,46 Mn 0,17 0,18 S 0,004 0,007 O 0,0016 0,0029 REN 0,08 Fe i nieistotne zanieczyszczenia pozostalosc Tabela Ha Numer próbki KesiskoAl 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 KesiskoB14 Wspólczynnik ubytku wzglednego po pierwszym walcowaniu na zimno (%) 75,5 73,5 68,2 60,2 47,0 36,4 68,2 75,5 73,5 68,2 60,2 47,0 36,4 68,2 Wyzarzanie miedzyoperacyjne temp.—czas °C—min 950 — 5 », ' »» — „ — ii » 900 — 5 850 — 5 ,, »» » » — „ — 950 — 5 Przecietna wielkosc krystalicznego (mm) 0,12 0,11 0,16 0,15 0,15 0,17 0,09 0,03 0,04 0,03 0,05 0,04 0,06 0,04 Wspólczynnik ubytku wzglednego po drugim walcowaniu na zimno (%) 35 40 50 60 70 80 50 35 40 50 60 70 75 50 Wyzarzanie ostateczne temp.—czas °C—min 970 — 6 — „ — — — — — — — — — — — — — , " ~~" " — " ~~ , — 5 " » , » , , , » | Tabela Ilb Numer próbki Kesisko A 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Kesisko B ' Wlasnosci wyrobu gotowego grubosc (mm) 0,35 ,» »» ,» ,, » a a „ a a a a a Wi5/50 2,42 2,32 2,08 2,10 2,38 2,49 2,29 2,59 2,52 2,41 2,47 2,51 2,60 2,49 Bw 1,66 1,68 1,70 1,69 1,68 1,66 1,68 1,63 1,65 1,66 1,66 1,64 1,63 1,66 Natezenie biegunowe promieniowania odbitego w gotowym wyrobie plaszczyzna (222) (200) | (110) 3,0 2,4 2,8 2,7 3,1 4,2 3,5 4,9 5,4 7,2 8,3 10,9 12,1 0,6 0,8 1,6 2,3 2,1 2,5 1,1 0,5 0,7 0,6 1,1 0,8 1,0 1,1 1,3 1,7 1,4 1,2 1,3 1,2 0,4 0,5 0,9 1,0 0,7 0,7 Fróbka porów- 1 nawcza Próbka wedlug wynalazku ,, " Próbka porów¬ nawcza Próbka wedlug wynalazku Próbka porów¬ nawcza " — » — " — » — ,, i — „ —9 114066 10 licznych, tworzacych arkusz do wielkosci ziarn kry¬ stalicznych, majacych wielkosc nie mniejsza niz 0,07 mm.Powód dla którego parametry wyzarzania mie¬ dzyoperacyjnego sa ograniczone do powyzej poda¬ nych warunków bedzie wyjasnione ponizej w po¬ wolaniu sie na dane doswiadczalne.Stopiona stal rafinowana w komertorze byla pod¬ dawana obróbce odgazowywujacej RH, a potem roz- walcowywanie na kesisko plaskie. Kesisko ogrze¬ wano w temperaturze 1200°C i nastepnie walco¬ wano, na goraco do uzyskania arkusza zwalcowa- nego na goraco o grubosci 2,0 mm. Arkusz zwal- cowany na goraco wytrawiano do usuniecia zendry i potem obrabiano zgodnie etapami obróbki poda¬ nymi ponizej.Tabela II podaje rodzaj uzytych kesisk, wspól¬ czynnik ubytku wzglednego po walcowaniu na zi¬ mno, parametry wyzarzania miedzyoperacyjnego, przecietna wielkosc ziarna krystalicznego arkusza po wyzarzaniu miedzyoperacyjnym, wspólczynnik ubytku wzglednego po drugim walcowaniu na zi- .mno, wlasnosci magnetyczne gotowego wyrobu oraz natezenie biegunowe odbitych promieni X dla go¬ towego wyrobu.Etapy obróbki.Pierwsze walcowanie na zimno — wyzarzanie mie- dzyoperacyjne — drugie walcowanie na zimno (osta¬ teczna grubosc 0,35 mm). — wyzarzanie ostateczne (970°C przez 6 minut).Z tabeli II widac, ze wielkosc ziarna w arkuszu po wyzarzeniu miedzyoperacyjnym oraz wspólczyn¬ nik ubytku wzglednego po ostatecznym walcowa¬ niu na zimno maja nastepujacy wplyw na wlas¬ nosci magnetyczne gotowego wyrobu. To znaczy w przypadku, gdy arkusz po wyzarzaniu miedzyopera¬ cyjnym ma ziarna krystaliczne o wielkosci prze¬ cietnej nie mniejszej niz 0,07 mm, to nawet kiedy wspólczynnik ubytku wzglednego po ostatecznym walcowaniu na zimno wynoszacym 20—70% nate¬ zenie biegunowe w plaszczyznie (222) gotowego wy¬ robu nie wzrasta zasadniczo, ale natezenie biegu¬ nowe w plaszczyznie (110) gotowego wyrobu wzra¬ sta ze wzrostem wspólczynnika ubytku wzglednego po ostatecznym walcowaniu na zimno i wykazuje maksymalna wartosc przy. wspólczynniku ubytku wzglednego 50^-60%, a ponadto wzrasta takze nate¬ zenie biegunowe w plaszczyznie (200) gotowego wy¬ robu, wraz ze wzrostem wspólczynnika ubytku wzglednego. W rezultacie, indukcja magnetyczna gotowego wyrobu poprawia sie a straty w ferro- magnetyku obnizaja sie.Natomiast, w przypadku gdzie po wyzarzaniu miedzyoperacyjnym w arkuszu wystepuje ziarno krystaliczne o przecietnej wielkosci mniejszej niz 0,07 mm, to natezenie biegunowe w plaszczyznie (222) wzrasta wyjatkowo silnie ze wzrostem wspól¬ czynnika ubytku wzglednego po ostatecznym wal¬ cowaniu na zimno, natezenie biegunowe w plasz¬ czyznie (iio) wykazuje maksymalna wartosc przy wspólczynniku ubytku wzglednego 50—60%, ale jest slabe i takze slabe jest natezenie biegunowe w pla¬ szczyznie (200). Dlatego ostateczny wyrób otrzyma¬ ny z arkusza wyzarzonego miedzyoperacyjnie ma¬ jacy ziarna krystaliczne o przecietnej wielkosci mniejszej niz 0,07 mm jest wyraznie gorszy jesli chodzi o wlasnosci magnetyczne od wyrobu goto¬ wego otrzymanego z arkusza majacego po wyza¬ rzaniu miedzyoperacyjnym ziarno krystaliczne o przecietnej wielkosci, wiekszej niz 0,07 mm. To zna¬ czy, ze im jest wieksza przecietna wielkosc ziarna krystalicznego w arkuszu poddanym wyzarzaniu miedzyoperacyjnym tym sa lepsze wlasnosci, ma¬ gnetyczne, gotowego wyrobu. ¦.••..Szczególnie, kiedy wyzarzanie mie.dzyoperaeyjne przeprowadza sie w temperaturze 930—*980°G przez 3—10 minut i wyzarzony miedzyoperacyjnie arkusz posiada ziarna krystaliczne majace przecietna wiel¬ kosc nie mniejsza niz 0,1 mm, wtedy uzyskuje sie najlepsze wyniki.Czas dla wyzarzania miedzyoperacyjnego. który powinien byc wybrany zalezy od temperatury wy¬ zarzania, im wyzsza temperatura, tym krótszy jest czas.Wyzarzony miedzyoperacyjnie arkusz musi bv* poddany ostatecznemu walcowaniu na ^ir^no na ostateczna grubosc przy wspólczynniku ubytku wzglednego: 45^70% i najlepszy wynik uzyskuje sie, kiedy ostateczne walcowanie na zimno przeprowa¬ dza sie przy wspólczynniku ubytku wzglednego 50—65%.Wedlug wynalazku, wyzarzanie ostateczne prze¬ prowadza sie na drodze ciaglego wyzarzania w tem¬ peraturze 930—1000°C trwajacego dosc krótko tj. od 2—15 minut. W efekcie, otrzymuje sie gotowy wyrób, arkusz ze stali krzemowej, nie orientowa¬ nej, o wysokiej indukcji magnetycznej B50 wyno¬ szacej nie mniej niz 1,67 Ti stratach w ferroma- gnetyku nie wyzszych niz te, które odpowiadaja stopniowi S-9.Kiedy wyzarzanie ostateczne przeprowadza sie w temperaturze nizszej niz 930°C dla czasu krótsze¬ go niz 2i minuty, wielkosc ziarn krystalicznych po¬ wstala w gotowym wyrobie jest za-mala aby otrzy¬ mac zamierzone .wlasnosci magnetyczne wyrobu.Natomiast, gdy wyzarzanie ostateczne przepro¬ wadza sie w temperaturze wyzszej niz 1 0Q0QC al¬ bo dla czasu dluzszego niz 15 minut, powstaje nie¬ korzystna orientacja ziarn krystalicznych, w goto¬ wym wyrobie i dlatego indukcja magnetyczna go¬ towego wyrobu jest zbyt niska. Dlatego tez osta¬ teczne wyzarzanie musi byc przeprowadzone w temperaturze 930—1000°C w czasie 2—15 minut a najlepszy wynik mozna uzyskac, gdy wyzarzanie ostateczne przeprowadza sie w temperaturze 930—980°C w czasie 3—10 minut.Podane ponizej przyklady przedstawiaja wyna¬ lazek, ale nie ograniczaja jego.Przyklad I. Stopiona stal rafinowana w:kon- wertorze poddano odgazowaniu przy pomocy urza¬ dzenia do odgazowywania systemem RH nastepnie dodano Mn, Si i stop Al dla wyregulowania skla¬ du stali i nastepnie odlewano w sposób ciagly w celu otrzymania kesiska. Kesisko zawieralo 0,006% C, 1,8% Si, 0,31% Al, 0,18% Mn, 0,002% S, 0,0020% O i pozostalosc stanowilo zasadniczo Fe. Kesisko o- grzewano w temperaturze 1 100°C przez 1 godzine a nastepnie walcowano na goraco na grubosc 2,1 mm. .'.,... ." Arkusz otrzymany po walcowaniu na goraco, 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6011 114066 12 poddawano trawieniu w celu usuniecia zendry z jego powierzchni a nastepnie walcowano na zim¬ no na grubosc 1,1 mm przy wspólczynniku ubytku wzglednego 48%, a nastepnie poddano ciaglemu wy¬ zarzaniu miedzyoperacyjnemu w temperaturze 950°C przez 5 minut w atmosferze zawierajacej 65% objetosciowych H* i 35% Nf oraz majacej tempe¬ rature rosy 5°C w wyniku czego uzyskano wyza¬ rzony arkusz majacy ziarno krystaliczne o prze¬ cietnej wielkosci 0,19 mm.Wyzarzony miedzyoperacyjnie arkusz walcowano na goraco na grubosc ostateczna 0,50 mm przy wspólczynniku ubytku wzglednego 55% a nastepnie poddawano ciaglemu wyzarzaniu ostatecznemu w temperaturze 970°C w czasie 6 minut w atmosfe¬ rze zawierajacej 65% H2 i 35% N8 i majacej tempe¬ rature rosy 20°C dla otrzymania gotowego wyro¬ bu.Pomiary wlasnosci magnetycznych wyrobu meto¬ da okreslona w normie japonskiej JIS C2550 wy¬ kazaly, ze produkt posiadal W15/50 =* 2,75 W/kg iBw«l,75T.Znaczy to, ze produkt ten odpowiada gatunkowi S-09 nie orientowanej stali krzemowej.-Przyklad II. Stopiona stal rafinowana w konwertorze poddano odgazowaniu przy pomocy -urzadzenia odgazowywujacego systemu RH po czym dodano stop Mn, oraz Si, Al i miszmetal, a naste¬ pnie odlano z niej wlewki przez zalewanie od dolu pod oslona z argonu. Wlewki rozwalcowano na ke¬ siska plaskie. Kesiska zawieraly 0,005% C, 3,20% Si, 0,63% Al, 0,25% Mn, 0,003% S, 0,016% O, 0,007% mie¬ szaniny róznych metali ziem rzadkich w tym 0,003 Ce a reszte stanowi Fe. Kesisko ogrzewano w 1 220°C przez 1 godzine i nastepnie walcowano na goraco do otrzymania arkusza zwalcowanego na gorcao na grubosc 2,2 mm.Arkusz walcowany na goraco trawiono w celu usuniecia zendry, walcowano na zimno do grubosci 1,3 mm przy wspólczynniku ubytku wzglednego wynoszacym 41% a nastepnie poddano ciaglemu wyzarzaniu miedzyoperacyjnemu w temperaturze 920°C przez 5 minut w atmosferze zawierajacej €5% Ht i 35% Nf i majacej temperature rosy 5°C w wyniku czego uzyskano wyzarzony arkusz ma¬ jacy ziarna krystaliczne o przecietnej wielkosci 0,12 mm.Wyzarzony miedzyoperacyjnie arkusz poddano drugiemu walcowaniu na zimno przy wspólczyn¬ niku ubytku wzglednego 62% do otrzymania arku¬ sza walcowanego na zimno majacego ostateczna grubosc 0,5 mm a nastepnie arkusz ten poddano ciaglemu, ostatecznemu wyzarzaniu w temperatu¬ rze 1 000°C przez 6 minut w atmosferze zawiera¬ jacej 65% Hf i 35% Ni i majacej temperature rosy 4°C w celu otrzymania gotowego wyrobu.Pomiary wlasnosci magnetycznych gotowego wy¬ robu zgodnie ze sposobem okreslonym w japonskiej normie JIS C2550 wykazaly, ze wyrób ten ma Wtf/50 = 2,41 W/kg i B60 = 1,70 T, które odpowia¬ daja wlasnosciom magnetycznym arkusza ze stali krzemowej nie orientowanej w gatunku S-08.Przyklad III. Stopiona stal rafinowana w konwertorze poddano odgazowaniu przy pomocy urzadzenia odgazowujacego, systemu RH a naste¬ pnie dodawano stop Mn, oraz Si i Al, a nastepnie odlewano w formie wlewek przez zalewanie od dolu w oslonie argonowej. Wlewek stalowy zawieral 0,008% C, 1,95% Si, 2,07% Al, 0,33% Mn, 0,002% S, 5 0,014% O i pozostalosc stanowi zasadniczo Fe.Wlewek stalowy walcowano na kesisko plaskie i nastepnie kesisko ogrzewano w temperaturze 1 090°C przez 1 godzine, po czym walcowano na goraco do uzyskania goracego kregu o grubosci 10 1,8 mm. Goracy kreg poddawano wyzarzaniu od- weglajacemu o temperaturze 650°C przez 5 godzin w powietrzu, trawiono w celu usuniecia zendry a nastepnie walcowano na zimno przy wspólczyn¬ niku ubytku wzglednego 53% w celu otrzymania 15 arkusza o grubosci 0,85 mm.Arkusz nastepnie poddano ciaglemu wyzarzaniu miedzyoperacyjnemu w temperaturze 930°C przez 5 minut w atmosferze zawierajacej 65% Hs i 35% N2 i majacej temperature rosy 5°C w celu uzyska- 20 nia wyzarzonego miedzyoperacyjnie arkusza, a ziar¬ nie krystalicznym majacym przecietna wielkosc 0,15 mm.Wyzarzony miedzyoperacyjnie arkusz poddano drugiemu walcowaniu na zimno przy wspólczyn- 25 niku ubytku wzglednego 59% w celu uzyskania ar¬ kusza zwalcowanego na zimno do ostatecznej gru¬ bosci 0,35 mm i po czym poddawano go ciaglemu wyzarzaniu ostatecznemu w temperaturze 980°C przez 6 minut w atmosferze zawierajacej 65% H2 30 i 35% N2 i majacej temperature rosy —2°C w celu otrzymania gotowego wyrobu.Pomiary wlasnosci magnetycznych wyrobu prze¬ prowadzone wedlug sposobu zdefiniowanego w nor¬ mie japonskiej JISC ,2950 pokazaly, ze produkt go- 35 towy ma W15/50 = 1,92 W/kg i B60 = 1,69 T.Oznacza to, ze wyrób ma doskonale wlasnosci ma¬ gnetyczne odpowiadajace gatunkowi S-7 nie orien¬ towanej stali krzemowej.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania arkuszy ze stali krzemo¬ wej nie orientowanej, o wysokiej indukcji magne¬ tycznej i o niskich stratach w ferromagnetyku, w 45 którym wlewek stalowy lub kesisko stalowe za¬ wierajacy nie Wiecej niz 0,02% C, 1,6—3,5% Si, 0^2— —2,5% Al, 0,1—1,0% Mn, nie wiecej niz 0,005% S, nie wiecej niz 0,025% O i reszte stanowi zasadniczo Fe, walcuje sie na goraco, przy czym arkusz walcowa- 50 ny na goraco najpierw poddaje sie walcowaniu na zimno przy ubytku wzglednym nie mniejszym niz 20% dla otrzymania arkusza walcowanego na zi¬ mno o grubosci posredniej, nastepnie arkusz ten poddaje sie wyzarzaniu miedzyoperacyjnemu, po 55 czym arkusz wyzarzony miedzyoperacyjnie podda¬ je sie drugiemu walcowaniu na zimno przy ubytku wzglednym od 45 do 70% dla otrzymania arkusza walcowanego na zimno o ostatecznej grubosci i tak rozwalcowany arkusz na zimno poddaje sie osta- 80 tecznemu wyzarzaniu w temperaturze od 930°C do 1000°C w czasie od 2 do 15 minut, znamienny tym, ze przeprowadza sie wyzarzanie miedzyoperacyj¬ nie w temperaturze od 900°C do 1050°C w czasie od 3 do 15 minut. « 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze13 114066 14 stosuje sie wlewek stalowy lub kesisko stalowe za¬ wierajace nie wiecej niz 0,004% S. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie wlewek stalowy albo kesisko stalowe zawierajace dodatkowo 0,005—0,03% pierwiastków ziem rzadkich. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze przeprowadza sie pierwsze walcowanie na zimno przy wspólczynniku ubytku wzglednego wynosza¬ cym 40—75%, a nastepnie przeprowadza sie wyza¬ rzanie miedzyoperacyjne w temperaturze 920—980°C w czasie 4—8 minut. 5. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze przeprowadza sie drugie walcowanie na zimno przy wspólczynniku ubytku wzglednego wynoszacym 50—65%. 6. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze ostateczne wyzarzanie w sposób ciagly przeprowa¬ dza sie w temperaturze 930—980 °C w czasie 3—10 i° minut. 5 10 PL