Opis patentowy opublikowano: 28.06.1985 Twórcawynalazku Uprawniony z patentu: Henkel Kommanditgesellschaft aul Aktien, Dusseldorf (Republika Federalna Niemiec) Sposób wytwarzania nowych N-podstawionych pochodnych kwasu dwuglicydyloizocyjanurowego Przedmiotem omawianego wynalazku jest sposób wytwarzania nowych N-podstawionych pochodnych kwasu dwuglicydyloizocyjanurowego.Wiadomo, ze szereg alkilujacych substancji wykazuje dzialanie cytostatyczne wzglednie cyto- toksyczne. Najbardziej znane zwiazki pochodza od tak zwanej trójchlorometiny lubchlorometiny.Poza tym wiadomo, ze zwiazki zawierajace co najmniej dwie gupy epoksydowe w czasteczce stosuje sie jako srodki kancerostatyczne. Tego rodzaju zwiazkami sa na przyklad 4,4'-bis-/2,3- epoksypropyloAdwupiperydyn-1, T-yl oraz 1,2-15,16-dwuepoksy-4,7-10,13-czteroketoheksade- kan. Ostatnie zwiazki rzeczywiscie nie wykazuja znacznej poprawy w cytostatycznym leczeniu i z trudem daja sie stosowac. Stosuje sie je tylko dorywczo do leczenia guzów mózgu. Szerszemu stosowaniu wymienionych zwiazków przeszkadza takze ograniczona ich rozpuszczalnosc.Przedmiotem nieopublikowanego opisu patentowego RFN nr DE-OS 2907 349 sa preparaty lecznicze o dzialaniu cytostytycznym, które jako farmakologicznie czynna substancje zawieraja trój, glicydyloizocyjanuran, zwany dalej w skrócie TGI, i/albo takie jego pochodne, w których wodór przy weglu w pozycji 2 grupy glicydylowej moze byc zastapiony grupa alkilowa o 1-4 atomach wegla. Zwiazki tego rodzaju wyrózniaja sie tym, ze trzy atomy azotu w pierscieniu kwasu izocyjanurowego podstawione sa grupami glicydylowymi, które zawieraja grupy epoksydowe i które w pozycji 2 moga byc tez podstawione grupa alkilowa o 1-4 atomach wegla.Podstawa omawianego wynalazku jest stwierdzenie, ze analogiczne pod wzgledem budowy zwiazki, które jednak w pierscieniu kwasu izocyjanurowego posiadaja tylko przy dwu atomach azotu dwie grupy glicydylowe, a przy trzecim atomie azotu zawieraja wybrane podstawniki wykazuja równiez zaskakujace silne dzialanie cytostatyczne, które moze przewyzszac nawet dziala¬ nie TGI.Przedmiotem omawianego wynakazku jest sposób wytwarzania N-podstawionych pochod¬ nych kwasu dwuglicydyloizocyjanurowego o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza grupe alkilowa, zawierajaca do 10 atomów wegla, grupe arylowa, aryloalkilowa, alkiloarylowa albo cykloalkilowa, przy czym grupy te ewentualnie sa nienasycone i/albo sa podstawione co najmniej jednym z podstawników takich jak atom chlorowca, grupa hydroksylowa, glicydyl oznacza grupe oo 125 862 wzorze ogólnym 2, w którym Ri oznacza korzystnie atom wodoru albo tez ewentualnie niska grupe alkilowa o 1-4 atomach wegla.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze N-podstawionego grupe R kwasu cyjanurowego wprowadza sie w pozycje N dwie grupy glicydylowe o wzorze ogólmm 2 i utworzone produkty reakcji o wzorze ogólnym 1 uzyskuje sie przez wyodrebnienie z mieszaniny reakcyjnej.W sposobie wedlug wynalazku postepuje sie ewentualnie w ten sposób, ze mono, podstawiony grupa R kwas cyjanurowy o wzorze ogólnym 3, w którym R ma wyzej podane znaczenie bezposred¬ nio poddaje sie reakcji z epichlorowcohydryna o wzorze ogólnym 4, w którym x oznacza atom bromu lub chloru, a Ri ma wyzej podane znaczenie, przy czym te epichlorowcohydryny odpowia¬ daja grupom glicydylowym o wzorze ogólnym 2, albo najpierw monopodstawiony grupa R kwas cyjanurowy o wzorze ogólnym 3, w którym R ma wyzej podane znaczenie, poddaje sie reakcji w temperaturze 50-150°C, wczasie l-10godzin w obecnosci dodatkowej substancji ciazacej chlorow¬ cowodór ewentualnie wodorotlenku sodu ewentualnie w polarnych aprotonowych rozpuszczalni¬ kach poddaje sie reakcji z halogenkami allilowymi, a potem powstale, dwualkilopodstawione izocyjanurany poddaje sie epoksydowaniu, ewentualnie w obecnosci czwartorzedowego zwiazku amoniowegojako katalizatora, korzystnie w rozpuszczalniku,w temperaturze - 5 do + 25°C. Reak¬ cje prowadzi sie korzystnie w temperaturze 70-125°C, w polarnych aprotonowych rozpuszczalni¬ kach. Utlenianie prowadzi sie równiez w polarnych rozpuszczalnikach, ewentualnie kwasami nadtlenowymi jak np. kwasem chloroperoksybenzoesowym, monoperoksyftalowym.Mechanizm cytostatycznego dzialania zwiazków wytworzonych sposobem wedlug wynalazku szczególowo nie jest wyjasniony. Dla dzialania cytostatycznego wybijajace sie znaczenie przypu¬ szczalnie maja wystepujace takze tu, jak i w TGI opisu patentowego RFN nr DE-OS2907349, grupy glicydylowe. Wszystkie wytworzone sposobem wedlug wynalazku zwiazki o wzorze ogól¬ nym 1 odznaczaja sie wystepowaniem dwu takich grup glicydylowych. Oprócz tego, zmieniajaca sie w szerokim zakresie grupa R, wystepuje w odnosnej klasie zwiazków. Mozliwe jest, ze ta grupa R wywiera sie wplyw na podzial lipofilowych i hydrofilowych preferencji i, ze przez to mozna w pewnej mierze sterowac przyswajaniem zwiazków przez organizm. Ale znaczenie wprowadzonych w sposobie wedlug wynalazku podstawników R nie musi ograniczac sie do tego.Grupa R, wedlug uprzednio podaneh definicji, oznacza grupe weglowodorowa, która zawiera ewentualnie takze heteroatomy. Jako heteroatomy wchodza w rachube zwlaszcza atomy azotu, tlenu, siarki i/albo fosforu. Kazda z tych grup zawiera korzystnie razem nie wiecej niz 15 atomów wegla, przewaznie nie wiecej niz 12 atomów wegla, w zwlaszcza nie wiecej niz 8 atomów wegla.Ciekawe sa szczególnie grupy zawierajace do 6 albo zwlaszcza tylko 4 atomów wegla, przy czym te wartosci liczbowe kazdorazowo zaleza od budowy i odnosza sie jedynie do sumy wszystkich atomów wegla w danej grupie.Jako podstawione grupy R w zwiazkach o wzorze ogólnym 1 korzystne sa odpowiednio podstawione grupy alkilowe, a jako nienasycone grupy wyrózniaja sie olefinowo nienasycone grupy, zwlaszcza odpowiednio pojedynczo nienasycone grupy.Jezeli R oznacza grupe arylowa, aryloalkilowa albo alkiloarylowa, wówczas szczególnie korzystne sa podstawniki jednopierscieniowe, jak grupa fenylowa, benzylowa, tolilowa, ksylilowa oraz zwiazki pokrewne. Równiez jezeli R oznacza pierscienie cykloalifatyczne, wyrózniaja sie jednopierscieniowe uklady na bazie grupy cyklopentylowej, cykloheksylowej oraz ich pochodnych.Odpowiednie grupy heterocykliczne, zwlaszcza jednopierscieniowe zwiazki z atomem tlenu, azotu i/albo siarki w ukladzie, wchodza w zakres wynalazku. Uklady pierscieniowe ewentualnie zawie¬ raja korzystnie 1, 2 albo 3 takie heteroatomy. Teheterocykliczne grupy zawieraja korzystnie Slub 6 czlonowe pierscienie. Wszystkie wymienione tu pierscieniowe podstawniki, czy to o charakterze aromatycznym czy cykloalifatycznym, ze swej strony ewentualnie wykazuja dalsze podstawniki, na przyklad atom chlorowca, grupe hydroksylowa lub alkoksylowa.W szczególnie korzystnej formie wykonania sposobu wedlug wynalazku R oznacza ewentual¬ nie podstawiona, prosta lub rozgaleziona, nasycona lub nienasycona grupe alkilowa, korzystnie zawierajaca, z wykluczeniem podstawników, nie wiecej niz 10, a zwlaszcza nie wiecej niz 8 atomów wegla. W tej formie wykonania sposobu wedlug wynalazku szczególnie korzystne sa takie zwiazki o wzorze ogólnym 1, w którym grupa R oznacza niepodstawiona alkilowa o 1-6 atomach wegla albo125862 3 odpowiednia grupe alkilowa zawierajaca podstawniki takie jak atom chlorowca, grupa hydroksylowa.Jezeli w podstawionej grupie alkilowej R wystepuja podstawniki, które ze swej strony zawie¬ raja grupy weglowodorowe, zwlaszcza w przypadku N-ppdstawionej grupy aminowej, alkilomer- kaptanowej, aiylomerkaptanowej, alkilosulfoksylowejv arylosulfoksylowej, alkoksylowej, arylo- ksylowej i acyloksylowej, te podstawniki wykazuja przewaznie nie wiecej niz 10, korzystnie nie wiecej niz 8 atomów wegla, szczególnie nie wiecej niz 6, a najkorzystniej nie wiecej niz 4 atomy wegla. Te podstawniki weglowodorowe oznaczaja ze swej strony ewentualnie grupy arylowa, aryloalkilowa, alkiloarylowa, cykloalkilowa i/albo alkilowa, które ewentualnie wykazuja takze podstawniki takie jak atom chlorowca, grupa hydroksylowa, alkoksylowa, i podobne. Takzetu sa wlaczone grupy zawierajace heteroatomy uprzednio przedstawionego rodzaju, przykladowo heterocykliczne uklady pierscieniowe o 1-3 heteroatomach uprzednio przedstawionego rodzaju, zwlaszcza pojedyncze pierscienie z heteroatomem takim jak atom azotu, tlenu i/albo siarki.Szczególnie wyrózniaja sie odpowiednie 5 — wzglednie 6-czlonowe zwiazki heterocykliczne.Szczególnie korzystna forma wykonania sposobu wedlug wynalazku dotyczy zwiazków o wzorze ogólnym 1, w którym grupa R oznacza mono- albo dwupodstawiona grupe alkilowa wymienionego rodzaju, a mianowicie taka jak grupa monohydroksyalkilowa, dwuhydroksyalki- lowa, chlorowcohydroksyalkilowa, N-podstawiona grupa aminohydroksyalkilowa, alkilomerkap- tohydroksyalkilowa, podstawiona grupa alkilomerkapto hydroksyalkilowa, odpowiednie grupy alkilosulfoksyhydroksyalkilowe, ewentualnie podstawiona grupa alkoksyhydroksyalkilowa oraz ewentualnie podstawiona grupa acyloksyhydroksyalkilowa. Przy tym korzystnie grupy alkilowe zawieraja do 7, przewaznie 3-7, a zwlaszcza 3, 4 albo 5 atomów wegla.Sposób wytwarzania wedlug wynalazku odnosi sie ewentualnie do takich zwiazków o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza prosta lub rozgaleziona, niepodstawiona grupe alkilowa zawiera¬ jaca do 6, zwlaszcza do 4atomów wegla. W rachube wchodza szczególnie grupy metylowa, etylowa, propylowa, izopropylowa jak równiez odpowiednie grupy o 4 atomach wegla oraz olefinowo nienasycone ich analogi. Dalej calkiem szczególnie wyrózniaja sie zwiazki o wzorze ogólnym 1, w którym grupa R oznacza mono- lub dwupodstawiona grupe alkilowa wymienionego rodzaju, zwlaszcza o 3 atomach wegla i przy tym wykazuje przewaznie co najmniej jedna grupe hydroksy¬ lowa. Wystepuje wiec w tej grupie stale co najmniej jedna grupa hydroksylowa, przewaznie obok dalszego podstawnika.Przy tym w korzystnej formie wykonania sposobu wedlug wynalazku te podstawniki dziela sie na druga i trzecia pozycje danej grupy R, przy czym grupa hydroksylowa znajduje sie albo w pozycji drugiej, albo w pozycji trzeciej. Dalej szczególnie korzystne sa podstawione zwiazki o wzorze ogólnym 1, które w grupie R obok grupy hydroksylowej nie wykazuja dalszego podstawnika albo jako dalsze podstawniki wykazuja grupe hydroksylowa, atom chlorowca, N-podstawiona grupe aminowa, ewentualnie podstawiona grupe alkilomerkaptanowa wzglednie grupe alkilosulfoksy- lowa albo ewentualnie podstawiona grupe acyloksylowa. Jako atom chlorowca szczególnie korzystny jest atom chloru i/albo bromu, jednak nie wyklucza sie atomu fluoru i jodu.Wytwarzanie zwiazków o wzorze ogólnym 1, zgodnie z wynalazkiem polega na reakcji mono-N-podstawionych kwasów cyjanurowych z epichlorowcohydrynami. Wytwarzanie mono- N-podstawionych kwasów cyjanurowych prowadzi sie sposobem znanym z literatury. Zwraca sie uwage na odnosna literature, przykladowo W. J. Close,J. AM. Chem. Soc. 75 (1953) 3617. Obok starszego odpowiedniego sposobu opisany jest tu ogólny sposób odpowiedni do stosowania, w którym monopodstawione zwiazki biuretowe poddaje sie reakcji z weglanami alkilowymi, zwla¬ szcza weglanem etylowym, w obecnosci alkanolanu metalu alkalicznego, zwlaszcza etanolanu sodowego i otrzymuje sie monopodstawiony kwas cyjanurowy. Wprowadzony w ten sposób podstawnik odpowiada z reguly grupie R ze zwiazków o wzorze ogólnym 1. W nastepujacej reakcji wprowadza sie potem obydwie grupy glicydylowe. W tym celu monopodstawiony kwas cyjanu¬ rowy poddaje sie w znany sposób reakcji z odpowiednia epichlorowcohydryna, przykladowo z epichlorohydryna. Reakcje te prowadzi sie ewentualnie w obecnosci malej ilosci czwartorzedowego zwiazku amoniowego jako katalizatora, np. Houben-Weyl, Methoden der organischen Chemie, tom 14/2, (1963), 497,547.4 125862 W modyfikacji tej drogi, monopodstawionego kwasu cyjanurowego nie poddaje sie bezpos¬ rednio reakcji ze zwiazkiem epoksydowym, a postepuje sie tak, ze najpierw poddaje sie go reakcji z halogicnkami allilowymi, które odpowiadaja grupie glicydylowej zwiazków o wzorze ogólnym 1, jednak zamiast grupy epoksydowej wykazuja olefinowe wiazanie podwójne, po czym powstale dwualilo-podstawione izocyjanurany poddaje sie epoksydowaniu. Epoksydowanie prowadzi sie w zasadzie znanym sposobem, kwasami nadtlenowymi. Reakcja kwasu cyjanurowego z halogenkami allilowymi podana jest na przyklad w opisie patentowym St. Zjed. Am. 3 376 301, a epoksydowanie allilocyjanuranów kwasami nadtlenowymi opisane jest na przyklad w Houben-Weyl, Methoden der organischen Chemie, tom 6/3, strona 385 i dalsze. Przeprowadza sieje na przyklad w obecnosci malej ilosci czwartorzedowego zwiazku amoniowego jako katalizatora.Reakcje monopodstawionego kwasu cyjanurowego z epichlorowcohydrynami wzglednie halogenkami allilowymi prowadzi sie korzystnie w temperaturze okolo 50-150°C, a zwlaszcza okolo 70 do okolo 125°C. Halogenek allilowy wzglednie epichlorowcohydryne uzywa sie w stosunku molowym do kwasu cyjanurowego wynoszacym co najmniej 2:1, przy czym stosuje sie takze znaczny nadmiar, na przyklad w stosunku molowym 10:1. Ewentualnie szczególnie korzystny jest stosunek molowy taki, ze uzywa sie 2-4 moli halogenku allilowego wzglednie epichlorowcohydryny na 1 mol kwasu cyjanurowego, Halogenki allilowe wzglednie epichlorowco- hydryny zawieraja korzystnie jako chlorowiec chlor albo ewentualnie brom.Reakcje prowadzi sie ewentualnie w polarnych, aprotonowych rozpuszczalnikach, które rozpuszczaja co najmniej czesciowo jeden z reagentów i nie sa reaktywne wobec nich. Szczególnie korzystnym rozpuszczalnikiem jest klasa dwualkiloformamidów, zwlaszcza niskie dwualkilofor- mamidy jak dwumetyloformamid. Kwas cyjanurowy stosuje sie do reakcji jako taki albo w postaci soli. Korzystnie reakcje prowadzi sie w ciagu 1-10 godzin, zwlaszcza 2-5 godzin.Epoksydowanie ugrupowan allilowych kwasami nadtlenowymi równiez prowadzi sie korzyst¬ nie w rozpuszczalnikach, przy czym odpowiednie sa tu rozpuszczalniki równiez polarne, na przyklad chlorowcoweglowodory albo alkohole. Reakcje prowadzi sie zwykle w temperaturze -5do + 25°C, a zwlaszcza okolo 10-20°C. Kwas nadtlenowy stosuje sie korzystnie w prawie równowaznej ilosci albo tylko w lekkim nadmiarze. Odpowiedni do prowadzenia reakcjijest latwo dostepny w handlu kwas m-chloronadbenzoesowy. Reakcje prowadzi sie z reguly w ciagu 24 godzin albo wiecej, na przyklad do 48 godzin a nawet do 150 godzin.Zwiazki o wzorze ogólnym 1 w postaci oczyszczonej oraz w postaci uzyskiwanej sa zwiazkami nowymi. Jako takie, a zwlaszcza w wyodrebnionej postaci odpowiedniej dostosowania w lecznict¬ wie, wchodza w zakres omawianego wynalazku. W literaturze, Budnowski, Angewandte Chemie 80 (1968), 851 przedstawia, jako stopien posredni reakcji, duzego nadmiaru epichlorohydryny z kwasem cyjanurowym produkt reakcji, który obok dwu grup epoksydowych w pozycji N wykazuje jako podstawnik grupe 2-hydroksy-3-chloropropylowa. Podanejest, ze ten pólprodukt oznaczono droga chromatografii cienkowarstwowej, jednak wyodrebnianie tego zwiazku nie jest opisane, a do tego powstaje on wedlug literatury na drodze, która nie ma nic wspólnego z przedstawionym wyzej sposobem.Wytwarzane sposobem wedlug wynalazku zwiazki o wzorze ogólnym 1 wystepuja w róznych postaciach stereoizomerycznych. zasadniczo te wszystkie rózne postacie wchodza w zakres wyna¬ lazku. Moga one wystepowac w mieszaninie albo tez w postaci okreslonych wyodrebnionych izomerów i mozna je stosowac do zamierzonego celu.W celu stosowania zwiazków o wzorze ogólnym 1jako kancerostatyki sporzadza sie preparaty przy uzyciu odpowiednich nosników, jak stosowanych zwykle do preparatów farmakologicznych substancji pomocniczych wzglednie nosników. W omawianym przypadku okazalo sie skuteczne stosowanie ukladów wodnych, ewentualnie razem z tolerowanymi eterami glikoli jak eterem monoetylowym glikolu etylenowego albo eterem metylowym glikolu butelynowego, albo eterem metylowym glikolu propylenowego, zwlaszcza gdy substancje czynna trzeba podawac pozajeli- towo. Do podawania doustnego odpowiednie pod wzgledem farmaceutycznym sa zwyczajne substancje pomocnicze wzglednie nosniki, o ile one wykazuja odpowiednia tolerancje ze zwiazkami glicydylowymi.W doswiadczeniu ze zwierzetami okazalo sie korzystne stosowanie swiezo wytworzonych roztworów wodnych do podawania wewnatrzotrzewnego albo dozylnego.125862 5 Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalazku sa skuteczne przeciw róznym postaciom bialaczki oraz zlosliwym nowotworom jak przeciw rakowi pluc, rakowi okreznicy, czerniakom, ependymoblastówi i miesakom. Okazalo sie, ze w niektórych przypadkach zwiazki te wyraznie przewyzszaja skutecznosc cyklofosfamidu i fluorouracylu.Mozliwa jest równiez terapia kombinowana w polaczeniu z innymi cytostatykami jak pochod¬ nymi trójchlorometiny lub chlorometiny, albo takze fluorouracylen.Calkiem ogólnie, do wchodzacych w zakres wynalazku opisanych zwiazków o wzorze ogól¬ nym 1 z grupa R odnosi sie to, ze grupa ta przynajmniej w normalnych warunkach nie wykazuje wzglednie nie powinna wykazywac zadnej wzglednie znacznej reaktywnosci wobec grup epoksydo¬ wych podstawnika wzglednie podstawników glicydylowych w ukladzie pierscieniowym o wzorze ogólnym 1. W ten sposób zapewniono to, ze wytwarzane sposobem wedlug wynalazku substancje czynne sa wystarczajaco trwale w czasie skladowania i nie zachodzi zadna nieporzadana reakcja niszczaca ugrupowania epoksydowe. Te zasade trzeba brac pod uwage szczególnie takze przy wyborze ewentualnie wystepujacych podstawników przy grupie R.Przy stosowaniu wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku zwiazków o wzorze ogólnym 1 do leczenia zlosliwej tkanki nowotworowej korzystne sa pojedyncze dawki w wysokosci 1-200 mg/kg. Stosowac mozna pojedyncze zwiazki o wzorze ogólnym 1 albo ich mieszaniny.Mozna równiez mieszac je z trójglicydyloizocyjanuranem opisu patentowego RFN nrDE- OS 29 07 349.Przykladami grupy R wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku zwiazków o wzorze ogól¬ nym 1, a dzialaniu cytostatycznym sa: grupa metylowa, etylowa, propylowa, butylowa,pentylowa, heksylowa, odpowiednie izomeryczne grupy jak izopropylowa, izobutylowa, tert-butylowa, izo- pentylowa, odpowiednie nienasycone, zwlaszcza olefinowo nienasycone grupy jak grupa winy¬ lowa, allilowa, butenylowa, fenylowa, benzylowa, ksylilowa, trójmetylofenylowa, izopropylofeny- lowa, naftylowa, cyklopentylowa, cykloheksylowa, odpowiednie grupy cykloalifatyczne podstawione 1-3 grupami alkilowymi wzglednie alkenylowymi, przy czym podstawniki alkilowe wzglednie alkenylowe wykazuja przewaznie 1-4 atomów wegla, dalej grupa 2,3-dwuhydroksypro¬ pylowa, 2-hydroksy-3-dwuetyloaminopropyIowa, 2-hydroksy-3-dwumetyloaminopropylowa, 2- hydroksy-3-(dwuhydroksyetyloamino)-propylowa, 2-hydroksy-3-morfolinopropylowa, 2-hydro- ksy-3-fenoksypropylowa, 2-hydroksy-3-metoksypropylowa, 2-hydroksy-3-etoksypropylowa, 2-hydroksy-3-propdksypropylowa, 2-hydro-3-acetoksypropylowa, 2-hydroksy-3-propoksypropy- lowa, 2-hydroksy-3-acetoksypropylowa, 2-hydroksy-3-butoksypropylowa, 2-hydroksy-3-(2-kar- boksypropoksy)-propylowa, 3-hydroksy-2-acetoksypropylowa, 3-hydroksy-2-propoksypropylo- wa, 3-hydroksy-2-butoksypropylowa, 3-hydroksy-2-(3-karboksypropoksy)-propyIowa, 2-hydro- ksy-3-chloropropylowa oraz grupa 2-hydroksy-34romopropylowa.Dodatkowymi przykladami wchodzacych w zakres wynalazku mozliwosci dla R sa grupy takie jak ogólnie grupa chlorowcoalkilowa, hydroksyalkilotiopropylowa, 2-hydroksy-3- metyloaminopropylowa, 2-hydroksy-3-etyloaminopropylowa, 2-hydroksy-3-dwu-(£ -aminopropylowa, 2-hydroksy-3-benzyloksypropylowa i grupa 2-hydroksy-3-hydroksypropoksy- propylowa. Dalszymi moziowosciami dla grupy Rjest grupa 2-hydroksy-3-metylotiopropylowa, 2-hydroksy-3-butylotiopropylowa, 2-hydroksy-3-fenylotiopropylowa, 2-hydroksy-3-(benaksazol) -2-hydroksy-3-oktylotiopropylowa, 2-hydroksy-3-(2\ 3'-dwuhydroksypropylotio)-propylowa, 2- hydroksy-3-(benzimidazol-2*-ilotio)-propylowa, 2-hydroksy-3-(benzotiazol-2Mlotio)-propylowa.Ponizsze przyklady objasniaja blizej sposób wedlug wynalazku, przy czym procenty podane sa jako procenty wagowe, o ile w poszczególnych przypadkach nie jest zaznaczone.Przyklad I. Wytwarzanie dwuglicydylo(-2-hydroksy-3-chloropropylo)-izocyjanuranu. 1 mol kwasu cyjanurowego, 60 moli epichlorohydryny oraz 0,02 mola bromku czteroetyloa- moniowego utrzymuje sie przez 3 godziny w stanie wrzenia podchlodnica zwrotna. Reakcja konczy sie w ciagu 30-45 minut po rozpuszczeniu kwasu cyjanurowego. Nadmiar epichlorohydryny oddestylowuje sie pod zmniejszonym cisnieniem, wytworzonym za pomoca ssawkowej pompy wodnej, nastepnie oddestylowuje sie dwuchlorohydroksypropan pod zmniejszonym cisnieniem 13,33 Pa, uzyskanym za pomoca pompy olejowej, ogrzewajac na lazni olejowej, o temperaturze 70-100°C. Destylacje te nalezy prowadzic bardzo starannie, gdyz nawet male ilosci nie usunietego6 125862 dwuchlorohydroksypropanu obnizaja wydajnosc. Z pozostalej zywicy w kolorze jasijiozóltym, po dodaniu metanolu wykrystalizowuje w ciagu nocy w lodówce trójglicydyloizocyjanulranu; wydaj¬ nosc 35-40%. F a/e metanolowa zateza sie w temperaturze 50°C przy uzyciu pompy olejowej i tak otrzymuje mieszanine zlozona w przyblizeniu z 70% dwuglicydylo-2-hydroksy-3-chloropropylo- izocyjanuranu i 20% g!ieydylo-dwu-(2-hydroksy-3-chloropropylo)-izocyjanuranu.Chromaiogram cienkowarstwowy na zelu krzemionkowym Merck'a F 60 i przy uzyciu jako eluentu mieszaniny chlorku metylenu i octanu etylu w stosunku do 6:4, wykazal wartosci RF: dla zwiazku dwuglicydylowego 0,40, a dla zwiazku monoglicydylowego 0,27.Analiza: 8,1% grup epoksydowych, wobec obliczonych, 8,2%, 12,1% chloru, wobec wyliczo¬ nych 12,5%.Poszczególne skladniki otrzymuje sie w stanie czystym droga chromatografii kolumnowej.Wydajnosc zwiazku dwuglicydylowego, w postaci jasnozóltej, o wysokiej lepkosci cieczy wynosi okolo 30%; Analiza: 9,3% grup epoksydowych, wobec wyliczonych 9,6%, 10,93% chloru, wobec wyliczo¬ nych 10,65%.Przyklad II. Wytwarzanie dwuglicydylometyloizocyjanuranu.Mieszanine zlozona z 1 mola kwasu metylocyjanurowego (W. J. Close, Journal of the American Chemical Society, 75 (1953) 3618), 90 moli epichlorohydryny i 0,1 mola chlorku czterometyloamoniowego utrzymuje sie przez 4 godziny w stanie wrzenia pod chlodnica zwrotna.Mieszanine reakcyjna utrzymuje sie nastepnie w temperaturze 40-50°C pod zmniejszonym cisnie¬ niem przy intensywnej flegmie. Przy tym wkrapla sie powoli, przy intensywnym mieszaniu 3 mole wodorotlenku sodowego w postaci 40% roztworu wodnego i jednoczesnie oddestylowuje wode w sposób ciagly azeotropowo. Miesza sie dalej jeszcze przez 30 minut, potem odsacza sól kuchenna i zateza do sucha pod zmniejszonym cisnieniem. Pozostala jasnozóha zywica wykazuje zawartosc grup epoksydowych 11,6%, wobec wyliczonych 12,5%. Widmo masowe potwierdza budowe otrzymanego zwiazku.Przyklad III. Wytwarzanie dwuglicydyloalliloizocyjanuranu. 20 g (0,08 mola) trójalliloizocyjanuru i 30 g (0,176 mola) kwasu 3-chloronadbenzoesowego w 600 ml chlorku metylenu pozostawia sie przez 100 godzin w temperaturze 5°C i przez 24godziny w temeperaturze pokojowej. Nastepnie roztwór przemywa sie 3 razy roztworem weglanu sodowego, a potem zateza. Otrzymuje sie surowy produkt reakcji w ilosci 26 g, w postaci oleistej cieczy. Przenosi sie go do metanolu i poddaje frakcjonowanemu stracaniu. Produkt 1. stracenia zawiera trójglicydy- loizocyjanuran o temperaturze topnienia 70-115°C, a produkt 2. stracania zawiera 6,4 g produktu reakcji o temperaturze topnienia 50-55°C, wykazujacego 9,0% grup epoksydowych, wobec wyli¬ czonych 11,4%. Liczba jodowa: 143 (teoretyczna 90). Ten surowy produkt reakcji poddaje sie frakcjonowaniu na kolumnie o srednicy 5 cm i dlugosci 40 cm, wypelnionej zelazem krzemionko¬ wym 60 i przy uzyciu jako eluentu mieszaniny chlorku metylenu i octanu etylu w stosunku 3:2, a nastepnie przekrystalizowaniu z metanolu. Otrzymuje sie 2,4g zwiazku dwuglicydylowego o temperaturze topnienia 57-60°C, liczbie jodowej 102 (teoretyczna 90) i zawartosci grup epoksydo¬ wych 11,1, wobec wyliczonych 11,4%.Badania.Ponizsze badania przeprowadzono wedlug instrukcji testowych National Cancer Institute Bethesda, Maryland 200014, opublikowanych w „CancerChemotherapy Reports" czesc 3 wrzesien 1972, tom 3, nr 2. Jako substancje czynna uzyto zwiazki wytworzone sposobem wedlug wynalazku, w postaci 1-procentowych wodnych roztworów do wstrzykiwan, swiezo przyrzadzonych bezpos¬ rednio przed zastosowaniem.Wedlug protokólu 1200, strona 9 wyzej cytowanego zródla, u mysz usadowiono wewnatrzo- trzewnowo rodzaj guza P 388 (bialaczka) o 106 komórek/mysze. Srednia dlugosc przezycia tak potraktowanych zwierzat oznaczono w grupie kontrolnej (C).Grupom testowym zwierzat potraktowanych wstepnie w taki sam sposób podano substancje czynne wytworzone sposobem wedlug wynalazku, kazdorazowo w 3 dawkach. W róznych szere¬ gach doswiadczen podawano zmieniajace sie ilosci kazdorazowo stosowanej substancji czynnej.Nastepnie oznaczono srednia dlugosc przezycia kazdorazowej grupy testowej (T).125862 7 Porównanie sredniej dlugosci przezycia tak leczonej grupy doswiadczalnej z nie leczona grupa kontrolna daje stopien przedluzenia T/C, okreslany w procentach. Tenstopien przedluzenia T/C jest miara skutecznosci stosowanego do badania zwiazku.W tabeli przedstawione sa wartosci T/C, zaleznie od stosowanego stezenia kazdorazowej substancji czynnej.Tabela Substancja czynna z przykladu nr II III I R = CH2CHOH-CH2-N /C2H4OH/2 Stezenie substancji czynnej w dawce 100 50 100 50 100 50 200 100 T/C % 238 204 248 230 212 173 167 140 Powtórzenie 173 136 PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL