Przedmiotem wynalazku jest sposób uzyskiwa¬ nia naturalnych terpenów o czynnosci przeciw- luszczycowej, w drodze ekstrakcji z klaczy i lisci róznych gatunków paproci.Luszczyca i przyluszczyca sa chorobowymi ob- 5 .jawami wystepujacymi na wszelkich czesciach ciala i mogacymi zaatakowac je calkowicie, tj. od stóp do glowy. Zagrozenie, wywolane przez te choroby jest zalezne od rozmiarów zaatakowanej powierzchni i glebokosci zaatakowania warstw io skóry przez proces luszczycowy. Proces ten prze¬ jawia sie na skórze, lecz dermatolog i internista nie moga pominac tak zwanych powiklan luszczy¬ cowych, dotyczacych glównie stawów i tkanek ta¬ kich jak watrobowe i nerkowe, w wyniku czego 15 luszczycowy pacjent wykazuje objawy cukrzycy, podagry, a nawet niewydolnosci nerek, gdy cho¬ roba jest w stanie zaawansowanym, co w sumie powoduje znaczne wyniszczenie pacjenta.Choroba jest wynikiem transmisji genetycznej 20 o charakterze recesywnym, co wyjasnia wzrasta¬ jaca czestosc jej wystepowania. Wedlug danych Swiatowej Organizacji Zdrowia (WHO), liczbe cho¬ rych na luszczyce z przejawami aktywnosci w TÓznych postaciach klinicznych oblicza sie na 25 okolo 1% populacji.Pomimo dotychczasowej wiedzy, dotyczacej jego schorzenia, próby lecznia lub poprawy objawów chorobowych praktycznie nie daly zadnych wyni¬ ków. Pewne wyniki uzyskiwano przez stosowanie 30 leków cytostatycznych, jednakze leki te sa wyso¬ ce toksyczne, wskutek czego leczenia nie mozna przeprowadzac czesciej niz dwukrotnie.Srodki stosowane dotychczas jedynie lagodza przebieg choroby, pozwalajac pacjentom utrzymac ograniczona aktywnosc zyciowa. Przyjmuje sie, ze luszczyca jest nieuleczalna.Obecnie nieoczekiwanie stwierdzono, ze natu¬ ralne terpeny, wyodrebnione z klaczy i lisci Dry- opteris crassirhizoma, Polypodium vulgare, Linn., Polypodium leucotomos, Phlebodium decumanum J. Smith, Polypodium decumanum, Cyathea taiwa- niana oraz z klaczy Polypodium ureum Linn i Po¬ lypodium triseriale sa uzyteczne w leczeniu lusz¬ czycowych i przyluszczycowych pacjentów obojga plci i kazdego wieku. Naleza do nich fernen i jego izomery oraz inne terpeny. Grupie pacjentów cho¬ rych na luszczce, 152 osobom, podawano powyzsze terpeny doustnie w dziennej dawce 200 mg, co spo¬ wodowalo zanik objawów choroby w ponad 80% przypadków w ciagu 1 do 3 miesiecy. W serii pod¬ wójnych prób slepych fernen okazal sie skutecz¬ ny w porównaniu z placebo tej samej wielkosci i ksztaltu. Fernen jest szczególnie uzyteczny we wszelkiego typu uszkodzeniach luszczycowych lub paraluszczycowych, w tym równiez w krostowej dloniowo-podeszwowej postaci tej choroby. x^ernen nie zmienia plodnosci szczurów i myszy i nie wplywa na te zwierzeta teratogennie, we¬ dlug przeprowadzonych badan i „Guidelines for 126 926126 »26 Reproduction Studies for Safety Evaluation of Drugs for Ruman Use", Food and Drug Admini- straSon of the-UnitejiJStJtes (1966).W badaAr&eh* pfrow^dfonych na szczurach fernen nie l wykazuje czynnosci rakotwórczej przy co- dzi^u|jB«^^pu^tnym podawaniu w dawce 1 mg/kg wagi^tSala ** ciagu 20 tygodni i wedlug obserwa¬ cji po -'uplywie 7 tygodni, z wprowadzeniem i bez wprowadzania czastek szkla do pecherza moczo¬ wego. Stosowane w tych badaniach metody opisuje Juli, J. W. Brit J. Gancer; 5, 328 (1951), a ocena statystyczna jest opisana w Arcos i inni, Chemi¬ cal Induction of Cancer, str. 416, Academic Press Inc., New York (1963).Mechanizm dzialania fernenu jest zblizony do defektu membranowego, który wywoluje zmienio¬ na regulacje wzrostu komórkowego w naskórku (Orfanos, CE. i Mahrle G. Dermatologie 151, 199-215 (1976).Fernen nie wykazuje czynnosci przeciwzapalnej, jak równiez czynnosci anabolicznej typu steroido- wego. Jest zasadniczo nietoksyczny w dawkach do 1 g/kg wagi ciala.Czysty fernen wyodrebnil poprzednio Agata, H. i wspólpracownicy (Tetrahedron Letters No. 22, 1442-50, 1963), w bardzo malych iloseiach i w skali laboratoryjnej.Sposób wedlug wynalazku pozwala przeprowa¬ dzic ekstrakcje czynnych terpenów z wyzej wzmiankowanych czesci rosliny, w ilosciach umo¬ zliwiajacych wytworzenie preparatów farmaceu¬ tycznych. Dla uzyskania optymalnej wydajnosci, liseie winny byc zbierane po rozwinieciu zareckii.Sposób wedlug wynalazku polega »a tym, zer pociete klacza i liseie poddaje sie ciaglemu su¬ szeniu wprowadzajac material do obracajacego sie cylindra z drucianej siatki, o srednicy okolo 5 m i dlugosci 25 m, przy temperaturze komory su- szarniczej nie wyzszej nia 7&°C. Regulujac szyb¬ kosc obrotu bebna w ciagu godziny mozna wysu¬ szyc okolo pól tony wilgotnego materialu.Nastepnie suchy material o wilgotnosci szczat¬ kowej ponizej 5%, granuluje sie w mlynie tarczo¬ wym nastawionym na wytwarzanie czastek o sred¬ nicy do t mm (sito W yredktg ASTM), o ciezarze wlasciwym okolo e,3* g/em* i poddaje sie ekstrak¬ cji. Ekstrakcja mozna przeprowadzac jakimkol¬ wiek reepusaczalnikiern © stalej dielektrycznej 1,8$ dfe t,G8, kewystnie metanolem, w stosunku obje- todiiewym 1:4, po czym pólstala pozostalosc po odparowaniu ekstraktu poddaje sie rozdzialowi miedzy n-fceksan i wode (16:4). Po pozostawieniu w ciag* nocy w reactetetoczu-, z faza wodna od^ rzuca sie sole i etikry. Do n-heksanowego roztwo¬ ru cM»je sse 1/1* jego objetosci 1*~29% KOH w etanokh W ciagu. 6 gedtafcn mieszanine miesza sie od caasu do czasu, po eeym zobojetnia faze n- -•heksanewa przez- wyplukanie weda.Po odparowani* roztrwoeu, pocesfales£ rozptwz- caa sie w trzyfcroteiefc w , stosunku* do peeosta- statosei, objetosci 9f4l etanolu i poaostawia do cal- kowiteg* wytraceni** zwykle w* ciag** 49 godzin w temperaturze pokojowej. Wytracony produkt odsacza sie na saczku ze szkla o sredniej porowa¬ tosci, pod zmniejszonym cisnieniem, przemywa 96% etanolem do prawie calkowitego odbarwienia i suszy pod zmniejszonym cisnieniem nad KOH lub stezonym kwasem siarkowym. 5 Nastepnie w temperaturze pokojowej (okolo 20° C) sporzadza sie 10% (wagowo) roztwór pro¬ duktu w n-heksanie.Roztwór poddaje sie chromatografii na nosniku SI-60 Geduran (0,063-0,2 mm Merck) w kolumnie io 5x100 lub 10x200 cm, zaleznie od ilosci materialu (500 g do 1 kg) i eluuje n-heksanem. Fernen elu- uje sie w pierwszej frakcji o objetosci 1 litra,. (przy sumarycznej objetosci eluatu 2 litry).Po zatezeniu do stezenia okolo 10%, n-heksa- 15 nowy roztwór pozostawia sie do samorzutnej kry¬ stalizacji w temperaturze pokojowej. Krysztaly od¬ sacza sie pod zmniejszonym cisnieniem, a lugi ma¬ cierzyste ponownie odparowuje, otrzymujac drugi rzut krystalicznej masy. 20 Mozna równiez uzyc kolumny z obojetnym AhOj (aktywny, 5x100 cm) i prowadzic elucje n-hek¬ sanem. W tym przypadku elucji ulega tylko fernen.Produkt przekrystalizowuje sie z goracego, bez- 25 wodnego etanolu.Czynne terpeny, uzyskane sposobem wedlug wy¬ nalazku maja zastosowanie w farmaceutycznych, srodkach. Sporzadza sie je w konwencjonalnych postaciach dawkowych, wprowadzajac fernen do 3* nosników przyjetych w praktyce farmaceutycznej.Skladnik czynny, tj. fernen, jest obecny w srod¬ kach farmaceutycznych w ilosci, wystarczajacej do wywolania czynnosci przeciwhiszczycowej.Srodki te korzystnie zawieraja w dawce jednost- 35 kowej okolo 1 do 10$ mg skladnika czynnego. Far¬ maceutyczny nosnik moze byc staly lub ciekly.Przykladami nosników stalych sa laktoza, steary¬ nian magnezu, glinka biala, sacharoza, talk, kwas stearynowy, zelatyna, agar, pektyna, guma arab- 40 ska, aerosil i podobne. Przykladami nosników ciek¬ lych sa alkohole (jak etanol lub glikol propyleno¬ wy), woda z czynnikiem zwiekszajacym rozpusz¬ czalnosc, jak glikol polietylenowy, olej arachidowy, ©Jej oliwkowy i podobne. Nosnik lub roicienczal- 45 nik moga zawierac opózniacz, jak mene^ lub dwu- stearynian gliceryny, same lub z woskiem.Stosowac mozna roznezne postacie farmaceutycz¬ ne. Jezeli stosuje sie; nosnik staly, to preparat moz¬ na przetworzyc w tabletki, wprowadzic do kapsu— 50 *»fe z twardej zelatyny, w postaci proszku hib gra¬ nulek lub nacfae im postac pastylek. Mose stalego nosnika moze zmieniac sie w szerokim zakresie, korzystnie wynosi od okolo 25 da 250 mg- JezeR stosuje sie nosnik eiefcry, to preparat moce miec 55 postac syropu, emulsji, kapsulki r miekkiej zera- tyny, zawiesiny ktfr cieklego roctwortr lub steryl¬ nej fermy mlekcyjnej- do* uzycia pozajelitowego, np. preparatu ampulkowanego.Preparaty farmaceutyczne w postaci zawiesin^ eo W* eiefcrycto roztworów obcjmttja proste zawiesiny lufe efekie roztwory skladnika czynnego w rozptrsz- ezalnifeaeh- odpowiednich do wewnetrznego poda¬ wania, dla wywolania zadanej czynnosci farmako¬ logicznej.5 Dawka jednostkowa w postaci tabletki, kapsul¬ ki, pastylki, cieklej zawiesiny lub sterylnej cieczy iniekcyjnej do podawania wewnetrznego, dla wy¬ wolania dzialania przeciwluszczycowego, zawiera farmaceutyczny nosnik i fernen, w ilosci wystar¬ czajacej do wywolania tego dzialania.Preparat wprowadza sie doustnie lub pozajeli- towo, korzystnie doustnie. Skladnik czynny jest korzystnie podawany w dawce dziennej od okolo 100 do 600 mg, jeszcze korzystniej od okolo 50 do 300 mg. Korzystnie jest podawac dawki równo¬ wazne 1 do 4 razy dziennie. Przy podawaniu jak wyzej opisano uzyskuje sie czynnosc przeciwlusz- czycowa.Poniewaz luszczyca jest schorzeniem chronicz¬ nym i uporczywym, o etiopatogenezie genetycznej, korzystne jest stosowanie kapsulek lub tabletek, dla utrzymania stalego stezenia we krwi i umoz¬ liwienia ciaglego dzialania leku. Oczywiscie, w le¬ czeniu powaznych stanów luszczycowych, spowo¬ dowanych innymi lekami, jak steroidami lub w zaostrzeniu samej choroby, dla zapobiezenia sta¬ nom kryzysowym mozna stosowac dozylna iniek¬ cje lub ciagle wkraplanie osocza.Nalezy równiez podkreslic, ze u dzieci mozna stosowac krople lub emulsje, dla przyczyn oczy¬ wistych, a w przypadku doroslych z problemami górnego przewodu pokarmowego moga byc sto¬ sowane czopki.Farmaceutyczne kompozycje sporzadza sie kon¬ wencjonalnymi sposobami, przez mieszanie, granu¬ lowanie i sprasowywanie, jezeli to jest konieczne lub przez mieszanie i rozpuszczanie skladników zadanych w kompozycji.Przyklad I. 12 kg suchych lisci, granulowac nych do materialu przechodzacego przez sito nr 10 (2,5 mm), ekstrahuje sie 10 litrami 96% etanolu w 70° C, w ciagu 1,5 godziny. Ekstrakt odsacza sie, a pozostalosc przemywa na saczku 10 litrami 96% etanolu. Przesaczony ekstrakt odparowuje sie do sucha pod cisnieniem obnizonym do 2,666-3,999 . 10» Pa.Pozostalosc rozpuszcza sie w mieszaninie n-hek- san/woda (15:10 litrów) i pozostawia w spoczyn¬ ku w ciagu nocy, w rozdzielaczu. Faze wodna od¬ rzuca sie, a faze heksanowa klaruje 10% roztwo¬ rem KOH w 90% etanolu (5 litrów). Sklarowana faze heksanowa zobojetnia sie przez przemycie wo¬ da i odparowuje do sucha.Pozostalosc rozpuszcza sie w 500 ml 96% eta¬ nolu, przy ogrzewaniu, a roztwór pozostawia w spoczynku w ciagu 48 godzin. Wytracony produkt odsacza sie i suszy (wydajnosc okolo 50 g).Suchy produkt rozpuszcza sie w 1 litrze n-hek- sanu i poddaje chromatografii na nosniku SI-60 w kolumnie 100x10 cm, eluujac porcjami po 1 litr n-heksanu.Pierwsza 1 litrowa frakcje odparowuje sie, a pozostalosc przekrystalizowuje z goracego heksa¬ nu, benzenu lub absolutnego etanolu (wydaj¬ nosc 12 g).Przyklad II. 36 kg suchej, calej rosliny, gra¬ nulowanej w mlynie tarczowym do materialu przechodzacego przez sito nr 10 (2,5 mm) ekstra¬ huje sie w sposób ciagly n-heksanem, w tempe- (6 926 6 raturze pokojowej. Heksanowy roztwór odparo¬ wuje sie do okolo 10 litrów i w rozdzielaczu kla¬ ruje 1 litrem 10% KOH w 90% etanolu. Faze hek¬ sanowa zobojetnia sie przez przemycie woda i od- 5 parowuje do sucha.Pozostalosc rozpuszcza sie w goracym benzenie, uzytym w takiej ilosci, by otrzymac roztwór nasy¬ cony (okolo 1 litr). Po oziebieniu odsacza sie wy¬ tracony produkt i przekrystalizowuje go z gora- 10 cego benzenu lub absolutnego etanolu.Krystaliczny material rozpuszcza sie w n-hek- sanie (500 ml) i poddaje chromatologii na nosniku SI-60 Geduran (Merck, Darmstadt) w kolumnie 50x50 cm, prowadzac elucje póllitrowymi porcja- 15 mi. Pierwsze dwie póllitrowe frakcje eluatu odpa¬ rowuje sie, a pozostalosc przekrystalizowuje z go¬ racego benzenu lub absolutnego etanolu (wydaj¬ nosc 38 g).Przyklad III. 12 kg suchych klaczy, granu- 20 lowanych w mlynie tarczowym do materialu przechodzacego przez sito nr 10 (2,5 mm) w sposób ciagly ekstrahuje sie dwuchlorometanem w tem¬ peraturze pokojowej. Roztwór odparowuje sie do sucha, a pozostalosc rozpuszcza w 5 litrach n-hek- 25 sanu. * «* Heksanowy roztwór klaruje sie w ciagu nocy 1 litrem 10% KOH w 90% etanolu, a faze heksanowa zobojetnia przez przemycie woda i odparowuje.Pozostalosc rozpuszcza sie w 1 litrze n-heksanu 30 i poddaje chromatografii na kolumnie z zelem krzemionkowym 60 (100X10 cm), eluujac n-heksa¬ nem. Dwie pierwsze frakcje eluatu odparowuje sie, a pozostalosc przekrystalizowuje z goracego n-hek¬ sanu, goracego benzenu lub goracego etanolu (wy- 35 dajnosc 25 g).Przyklad IV. Przez ogrzewanie pod chlodnica zwrotna 12 kg suszonej i granulowanej calej ros¬ liny (granulometria 2,5 mm, sito nr 10) ekstrahuje sie 100 litrami metanolu w 70°C w ciagu godziny. 40 Ekstrakt odsacza sie, a pozostalosc na saczku prze¬ mywa 20 litrami metanolu.Metanolowy ekstrakt odparowuje sie, a pozosta¬ losc rozpuszcza w mieszaninie 3:2 n-heksan/woda (30:20 litrów) i pozostawia w ciagu nocy w spo¬ czynku w rozdzielaczu. Faze wodna odrzuca sie, a faze heksanowa klaruje 10 litrami 20% KOH w 90% etanolu, zobojetnia przez przemycie woda i odparowuje do sucha.Pozostalosc rozpuszcza sie w 1 litrze goracego 96% etanolu i pozostawia w ciagu 48 godzin w temperaturze pokojowej. Wytracony produkt od¬ sacza sie i pod zmniejszonym cisnieniem suszy nad KOH.Wysuszony material rozpuszcza sie w 1 litrze n-heksanu i poddaje chromatografii na obojetnym 55 AIjOs (50X5 cm), eluujac n-heksanem.Pierwszych 5 litrów eluatu odparowuje sie, a otrzymany material przekrystalizowuje z n-hek¬ sanu, cykloheksanu, goracego benzenu lub gorace¬ go absolutnego etanolu (wydajnosc 12-13 g).Zastrzezenie patentowe Sposób uzyskiwania naturalnych terpenów o czynnosci przeciwluszczycowej, znamienny tym,7 ze pociete klacza i liscie Dryopteris crassirhizo- ma, Polypodium vulgara Linn., Polypodium leu- cotomos, Phlebodium decumanum J. Smith, Poly¬ podium decumanum lub Cyathes taiwaniana lub klaczy Polypodium aureum Linn lub Polypodium triseriale, poddaje sie ciaglemu suszeniu w tem¬ peraturze nie przekraczajacej 70°C, wysuszony ma¬ terial o wilgotnosci szczatkowej ponizej 5% gra¬ nuluje sie na szczatki o srednicy do 2 mm i cie¬ zarze wlasciwym okolo 0.36 g/cm3, poddaje eks¬ trakcji rozpuszczalnikiem o stalej dielektrycznej 1,890 do 9,8, odparowuje rozpuszczalnik, oczyszcza sie pólstala pozostalosc przez jej ekstrakcje w n- heksanie/wodzie (10:4), a nastepnie pozostawia sie na kilkanascie godzin i oddziela faze wodna, po czym do n-heksanowego roztworu dodaje sie 10- -20% KOH w etanolu w ilosci 1/10 obojetnosci roztworu, pozostawia sie mieszanine na 6 godzin, mieszajac ja od czasu do czasu i zobojetnia przez 1926 8 przemycie woda, po czym odparowuje sie rozpusz¬ czalnik, pozostalosc rozpuszcza w 96% etanolu w ilosci równej trzykrotnej obojetnosci pozostalosci i pozostawia roztwór do calkowitego wytracenia pro- 5 duktu, odsacza sie wytracony material pod zmniej¬ szonym cisnieniem, przemywa 96% etanolem do prawie calkowitego odbarwienia i suszy pod zmniejszonym cisnieniem nad KOH lub stezonym kwasem siarkowym, rozpuszcza w n-heksanie, z io wytworzeniem 10% roztworu, w temperaturze oko¬ lo 20°C i roztwór poddaje chromatografii, a na¬ stepnie eluuje sie n-heksanem, odparowuje do stezenia okolo 10%, pozostawia n-heksanowy roz¬ twór do krystalizacji w temperaturze pokojowej, 15 odsacza krysztaly pod zmniejszonym cisnieniem i ponownie odparowuje lug macierzysty dla uzys¬ kania drugiego rzutu krystalicznej masy oraz przekrystalizowuje z goracego absolutnego eta¬ nolu.Sp-nia Inw. „Przyszlosc" Bielsk Pódl. Zam. 87/85 Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL