PL128563B1 - Herbicide capable of controlling growth of plants - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest srodek chwastobój¬ czy i regulujacy wzrost roslin. Srodek ten znajduje zastosowanie do regulowania naturalnego wzrostu lub rozwoju roslin. Traktujac rosliny takim srod¬ kiem mozna wplywac na ich naturalny wzrost lub rozwój, polepszajac rózne cechy roslin, korzystne przy uprawach w rolnictwie lub ogrodnictwie, a takze zwalczac niepozadana roslinnosc.Fachowcy w dziedzinie rolnictwa i ogrodnictw dobrze wiedza, ze rózne cechy wzrostu roslin moga byc modyfikowane lub regulowane w sposób pro¬ wadzacy do rozmaitych korzystnych efektów.Na przyklad, traktujac rosliny w pewny sposób mozna pozbawic je lisci, to znaczy zahamowac dal¬ szy rozwój lisci, a jednoczesnie utrzymac rozwój produkowanych czesci roslin. W wyniku tego cze¬ sci produktywne wykazuja nadzwyczajny wzrost, co ulatfwia operacje przy zbiorach. Defolianty sa szcze¬ gólnie uzyteczne w uprawach lnu, bawelny i fasoli, a takze w innych podobnych uprawach. Chociaz po¬ woduja one obumieranie lisci, to jednak nie dzia¬ laja chawostobójczo, poniewaz pozostale czesci ro¬ sliny nie ulegaja uszkodzeniu. W istocie, gdy poza¬ dane jest usuniecie lisci, nie byloby korzystnym usmiercenie rosliny, poniewaz w takim przypadku liscie nie opadaja i pozostaja przy lodygach.Innym dzialaniem, które wykazuja regulatory wzrostu, jest ogólne opóznienie wzrosfti wegetatyw¬ nego. Ma to szerokie, korzystne znaczenie. U nie¬ których roslin powoduje to zmniejszenie lub wyeli- 10 15 20 25 30 minowanie normalnego wzrostu wierzcholkowego, a czasem prowadzi do skrócenia pnia glównego i wzmocnienia galezi bocznych. Taka zmiana w na¬ turalnym wzroscie czy rozwoju daje rosliny bar¬ dziej krzaczaste, które czesto wykazuja zwiekszona odpornosc na susze oraz dzialanie szkodników.Szczególnie pozadane jest opóznienie wzrostu wege¬ tatywnego traw darniowych. Gdy zmniejsza sie szybkosc pionowego wzrostu takich traw, wówczas wzmaga sie rozwój ich korzeni i powstaje gestsza i bardziej zwarta darn. Opóznienie wzrostu traw darniowych powoduje równiez wydluzenie okresów pomiedzy koszeniami trawników, pól golfowych i podobnych obszarów trawiastych.W przypadku wielu rodzajów roslin, takich jak rosliny pastewne, ziemniaki, trzcina cukrowa, bu¬ raki, winogrona, melony, drzewa owocowe, opóznie¬ nie wegetatywnego wzrostu powoduje zwiekszenie zawartosci weglowodanów w roslinach w okresie zbiorów. Przypuszcza sie, iz opóznienie lub przytlu¬ mienie wzrostu w odpowiednim etapie rozwoju po¬ woduje mniejsze zuzycie przyswajalnych weglowo¬ danów na wzrost wegetatywny, a wskutek tego zwiekszenie zawartosci skrobi i/lub sacharozy.Opóznienie wzrostu wegetatywnego drzew owoco¬ wych objawia sie krófezymi galeziami, pelniejszym ksztaltem i czesto zmniejszeniem wzrostu pionowe¬ go. Czynniki te ulatwiaja dostep do sadu i upra¬ szczaja czynnosci przy zbiorach. / Obecnie odkryto, ze nowe trójalkilosulfoniowe so- 128 563128 563 3 4 le N-fosfonometyloglicyny sa przydatne zarówno do regulowania naturalnego wzrostu lub rozwoju ro¬ slin jak tez do zwalczania niepozadanej roslinnosci.Srodek wedlug wynalazku zawiera jako substan¬ cje czynna co najmniej jedna sól trójalkilosulfonio- wa N-fosfonometyloglicyny o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza rodnik alkilowy o 1—3 ato¬ mach wegla a n oznacza liczbe 0 lub 1.Srodek ten umozliwia regulowanie naturalnego wzrostu lub rozwoju roslin, przy zastosowaniu sku¬ tecznej, regulujacej, nie zabójczej ilosci substancji czynnej, jak tez zwalczanie niepozadanej roslinno¬ sci przy stosowaniu chwastobójczo skutecznej ilosci substancji czynnej wobec takiej roslinnosci w eta¬ pie rozwoju po wzejsciu.Stosowane tutaj okreslenie „naturalny wzrost lub rozwój" oznacza normalny cykl zyciowy roslin zgod¬ ny z ich genetyka i warunkami otoczenia, bez obec¬ nosci sztucznych wplywów zewnetrznych. Szczegól¬ na uzytecznosc srodka wedlug wynalazku polega na .zwiekszeniu zawartosci sacharozy w trzcinie cukro¬ wej oraz sorgo. Okreslenie „regulowanie" jest tutaj stosowane dla wywolanej dzialaniem srodków che¬ micznych czasowej lub trwalej modyfikacji lub zmiany w normalnym cyklu zyciowym rosliny bez jej usmiercania.Okreslenie „ilosc chwastobójczo skuteczna" ozna¬ cza taka ilosc substancji, która usmierca rosline lub którakolwiek z jej czesci. Przez okreslenie „rosli¬ ny" rozumiec nalezy kielkujace nasiona, rosliny wschodzace, a takze wyrosniete rosliny lacznie z korzeniami i czescia nadziemna. Dzialanie chwa¬ stobójcze wywolane jest zwykle przez zastosowanie dawek wiekszych niz te, jakie stosowane sa w przy¬ padku dzialania regulujacego.Okreslenie „rodnik alkilowy" oznacza rodniki al¬ kilowe o lancuchu prostym i o lancuchu rozgale¬ zionym. Zakres ilosci atomów wegla obejmuje za¬ równo górna jak i dolna liczbe graniczna.Przykladami konkretnych zwiazków o wzorze 1, stanowiacych substancje czynna srodka wedlug wy¬ nalazku sa~ sól trójmetylosulfoniowa N-fosfonome¬ tyloglicyny, sól trójmetylosulfoksoniowa N-fosfono¬ metyloglicyny, sól trójetylosulfoniowa N-fosfonome¬ tyloglicyny, sól trójetylosulfoksoniówa N-fosfono¬ metyloglicyny, sól trójpropylosulfoniowa N-fosfono¬ metyloglicyny i sól trójpropylosulfoksoniowa N-fos- ; fonometylóglicyny.Regulowanie naturalnego wzrostu lub rozwoju rpslln 'nastepuje przez bezposrednie zastosowanie srodka wedlug wynalazku na rosliny lub jakiekol¬ wiek ich nadziemne czesci w okresie od 4 do 10 tygodni przed zbiorem. Przy odpowiednio kontrolo¬ wanym stosowaniu mozna osiagnac efekt regulowa¬ nia bez wywolania efektów chwastobójczych. Ilosc, która stanowi ilosc skuteczna zalezy nie tylko od substancji wybranej do stosowania, lecz równiez od spodziewanego efektu regulowania, rodzaju trak¬ towanej rosliny i jej stopnia rozwoju oraz od tego, czy zamierzony jest efekt trwaly czy przejsciowy.Inne czynniki, które maja wplyw na okreslenie od¬ powiedniej regulujacej wzrost roslin ilosci obejmu¬ ja sposób stosowania, warunki pogodowe, takie jak temperatura i opady. Dzialanie regulujace wzrost moze wynikac z wplywu substancji czynnej na pro¬ cesy fizjologiczne lub na morfologie roslin albo tez na procesy fizjologiczne i morfologie jednoczesnie lub kolejno. Zmiany morfologiczne sa na ogól za¬ uwazalne przez dostrzegalne zmiany rozmiaru, ksztaltu, koloru lub budowy traktowanej rosliny czy tez którejkolwiek z jej czesci, a takze jakosci owo¬ ców lub kwiatów.Z drugiej strony, zmiany dotyczace procesów fiz¬ jologicznych przebiegaja w traktowanych roslinach i zwykle ukryte sa przed okiem obserwatora. Tego rodzaju zmiany najczesciej dotycza wytwarzania, umiejscowiania, gromadzenia czy uzyskiwania na¬ turalnie wystepujacych w roslinach substancji che¬ micznych, takich jak hormony. Zmiany fizjologicz¬ ne moga byc wizualnie sledzone wówczas, gdy po¬ stepuja za nimi zmiany morfologiczne. Ponadto, znane sa fachowcom liczne sposoby analityczne okreslania zmian przebiegu róznych procesów fiz¬ jologicznych.Srodek wedlug wynalazku sluzy do regulowania nautralnnego wzrostu lub rozwoju roslin traktowa¬ nych róznymi sposobami. Nalezy przy tym rozu¬ miec, ze mozna nie osiagnac identycznych efektów regulujacych w przypadku kazdego gatunku roslin, czy tez przy kazdej uzytej dawce. Jak stwierdzo¬ no powyzej, efekty oddzialywania zmieniaja sie za¬ leznie od substancji czynnej, dawki, rosliny itp.Efekty chwastobójcze osiaga sie w podobny sposób, a intensywnosc stosowania srodka, konieczna do osiagniecia zamierzonego celu, moze ulegac zmia¬ nom.Zwiazki stanowiace substancje czynna srodka we¬ dlug wynalazku mozna latwo wytwarzac z N-fosfo¬ nometyloglicyny przez reakcje z tlenkiem srebra do wytworzenia soli srebrowej lub z wodorotlenkiem sodu do wytworzenia soli sodowej, i nastepne za¬ danie soli srebrowej czy tez sodowej halogenkiem trójalkilosulfoniowym lub -sulfoksoniowym. Alter¬ natywnie, glicyne mozna bezposrednio poddac reak¬ cji z halogenkiem trójalkilosulfoniowym lub -sul¬ foksoniowym w obecnosci tlenku propylenu. N-fos- fonometyloglicyna jest substancja dostepna w han¬ dlu pod nazwa potoczna „Glyphosate". Wytwarza¬ na moze byc przez fosfonometylowanie glicyny, reakcje glicynianu etylu z formaldehydem i fosfo¬ rynem dwuetylowym lub utlenianie N-fosfinomety- loglicyny. Takie metody podane sa w opisie paten¬ towym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3799758.Jak zilustrowano w ponizszych przykladach, sro¬ dek wedlug wynalazku moze albo regulowac natu¬ ralny wzrost lub rozwój roslin albo tez niszczyc chwasty. O ile dzialanie regulujace jest czesto po¬ zyteczne samo przez sie, to wplyw na ekonomike upraw ma najczesciej znaczenie pierwszorzedne.Zatem,, wzrost wydajnosci poszczególnych roslin, wzrost wydajnosci na jednostke powierzchni upraw¬ nej, obnizenie kosztów zbierania plonów i/lub kosz¬ tów dalszej obróbki, musza byc brane pod uwage w polaczeniu z konsekwencja indywidualnego efek¬ tu regulowania podczas wzrostu lub rozwoju rosli¬ ny.Podane nizej szczególowe przyklady ilustruja spo¬ sób wytwarzania substancji czynnej srodka wedlug wynalazku, a takze skutecznosc srodka w regulo- 10 15 20 23 30 35 40 45- 50 55' 60128 563 10 15 20 waniu wzrostu oraz w zwalczaniu niepozadanej ros- linnosci.Przyklad I. Trójmetylosulfoniowa sól N-fosfo- nometyloglicyny.Przygotowano roztwór z 80 ml tetrahydrofuranu i 20 ml wody. Do tego roztworu dodano 1B7 g (0,01 mola) N-fosfonometyloglicyny produkcji Monsanfo Agricultural Products Co., St. Louis, Missouri, i 0,4 g (0,01 mola) utartego wodorotlenku sodu. Nastepnie dodano 2,0 g (0,01 mola) jodku trójmetylosulfokso- niowego uzyskujac klarowny roztwór. Z roztworu odpedzono substancje lotne, pozostalosc rozprowa¬ dzono w etanolu i ogrzewano do temperatury 60°C.Po przefiltrowaniu i osuszeniu uzyskano 1,8, g bia¬ lego proszku, którego strukture czastkowa okreslo¬ no za pomoca wegla C-13 oraz magnetycznego re¬ zonansu jadrowego. Ustalono, ze jest trój metylosul- foniowa sól N-fosfonometyloglicyny.Przyklad II. Trójmetylosulfoksoniowa sól N- -fosfonomelfyloglicyny.Do naczynia reakcyjnego wprowadzono 50 ml wo¬ dy, 4,2 g (0,025 mola) N-fosfonometyloglicyny i 5,5 g (0,0#5 mola) jodku trójmetylosulfoksoniowego. Na¬ czynie ogrzewano ostroznie na lazni wodnej i do- 25 dano 15 ml tlenku propylenu. Calosc mieszano w ciagu jednej godziny, po czym przemyto eterem i rozdzielono warstwy. Warstwe wodna odparowa¬ no uzyskujac 5,8 g bialego proszku o temperaturze topnienia 184—186°C. Strukture czasteczkowa pro- 30 duktu okreslano za pomoca wegla C-13 oraz magne¬ tycznego rezonansu jadrowego. Ustalono, ze jest to jedno-trójmetylosulfoksoniowa sól N-fosfonometylo¬ glicyny. Sposobami opisanymi w przykladach I i II mozna otrzymac inne zwiazki o ogólnym wzorze 1 /3g stosujac odpowiednie substancje wyjsciowe.Przyklad III. Przyklad ten ilustruje uzytecz¬ nosc zwiazku wytworzonego w przykladzie I do re¬ gulowania wzrostu slodkiego sorgo (naukowa na¬ zwa: Sorghumvulgare). , 40 Stosowano nastepujacy sposób testowania.Zestaw bialych plastikowych doniczek o srednicy 19,0 cm zapelniono kazda w przyblizeniu okolo 4,54 kilograma gleby piaszczysto-ilastej, zawierajacej 1(00 czesci na milion (ppm) cis-N-[(trójchloromety- lo)tio]-4-cykloheksenodwukarbonimidu-l,2 (dostepny w handlu srodek grzybobójczy) oraz 150 ppm na¬ wozu 17-17-17 (to znaczy zawierajacego po 1,7% N, P2Ot i K20). W kazdej doniczce posiano po osiem nasion sorgo i doniczki umieszczono w szklarni, w gdzie utrzymywano temperature 27°C w ciagu dnia a 21 °C w nocy. W czasie pieciu tygodni przerzedzo¬ no rosliny pozostawiajac po jednej w kazdej do¬ niczce. Doniczki zasilano okresowo nawozem 17-17- -17. 55 Po IM dniach od zasiania rosliny opryskano roz¬ tworem badanego zwiazku rozpuszczonego w mie¬ szaninie 1:1 acetonu i wody. Uklad zraszajacy znaj¬ dowal sie pod cisnieniem dwutlenku wegla i umie¬ szczony byl w aparacie typu dwuobiegowego. Roz- 60 twór badanego zwiazku rozpryskiwano w ilosci 750 litrów na hektar. Stezenie roztworu ustalono tak, aby spelnic wymagania odnosnie zadanej dawki w kg/ha, gdy na rosliny rozpryskuje sie ogólna objetosc 750 litrów" na hektarT Zatem, stezenie do- 65 45 brano tak, aby odpowiadalo 0,28 kilogramów na hektar.Po opryskaniu rosliny zostaly umieszczone po¬ nownie w cieplarni na okres dalszych 3(9 dni. W tym czasie odnotowywano okresowo stopien zawiazy¬ wania sie klosów i rozsiewania pylku. Nastepnie rosliny zebrano. Lodygi obcieto na poziomie ziemi.Usunieto klosy i szypulki. Z kazdej lodygi wazono po wysuszeniu klos oraz mierzono dlugosc szypulek.Pozostalosc lodygi pozbawiono lisci i oslonek lisci oraz zwazono i zmierzono dlugosc. Lodygi pocieto na male kawalki, które prasowano pod prasa hy¬ drauliczna pod cisnieniem 13 800 niutonów na cen¬ tymetr kwadratowy. Mierzono ilosc wycisnietego soku oraz okreslano jego jakosc wedlug calkowitej ilosci rozpuszcznych substancji stalych. Ilosc te mie¬ rzono przy uzyciu recznego refraktometru sokowe¬ go. Wyrazona jest ona jako procent wagowy w od¬ niesieniu do ilosci soku.Przeprowadzono piec takich prób przy uzyciu ba¬ danego zwiazku w okreslonej dawce. Ponadto ho¬ dowano piac roslin bez opryskiwania dla celów po¬ równawczych. Wyniki przedstawiono w tablicach 1 i 2.W tablicy 1 przedstawiono dane dotyczace zawia¬ zywania sie klosów i rozsiewania pylku. Dane te stanowia wartosci srednie z kazdego zestawu z pie¬ ciu prób. Oczywistym jest, ze w kazdym przypad¬ ku zarówno sfopien zawiazywania sie klosów jak i rozsiewanie pylku ulegalo zmniejszeniu po zasto¬ sowaniu roztworu badanego zwiazku. Takie zmniej¬ szenie kwiatostanu jest dowodem wzrostu wydajno¬ sci wytwarzania i gromadzenia sacharozy. ..W tablicy 2 przedstawiono srednie pomiarów klo¬ sów, szypulefc i lodyg oraz ilosci wycisnietego so¬ ku po zebraniu roslin. Dane wykazuja zmniejsze¬ nie wagi wysuszonych klosów, dlugosci szypulek oraz dlugosci i wagi lodyg w porównaniu z podob¬ nymi srednimi pomiarów roslin kontrolnych.Przyklad IV. Przyklad ten wykazuje dziala¬ nie chwastobójcze zwiazków wytworzonych w przy¬ kladach I i II, stosowanych po wzejsciu roslin.Naczynia aluminiowe o wymiarach 15,2X22,9X8^9 cm wypelniono na wysokosc 7,6 cm piaszczysto gli¬ niasta gleba zawierajaca 50 czesci na milion (ppm) handlowego srodka grzybobójczego cis-N-[(trójchlo- rometylo)tio]-4-cykloheksenodwukarbonimidu-1^ (Captan) i tylez nawozu 17-17-17 (procentowe wa¬ gowe zawartosci N — P205 — K*0).W poprzek naczyn utworzono kilka rowków i po¬ siano nasiona chwastów zarówno trawiastych jak i szerokolistnych, po jednym gatunku w kazdym rzedzie. Gatunki chwastów wymienione sa ponizej.Chwasty szerokolistne A. Powój B. Rzepien C. Bielun dziedzierzawa D. Zaslaz E. Gorczyca P. Psianka czarna G. Szarlat Trawy H. Cibora I. Stoklosa dachowa J. Wlosnica Ipomoea purparea Xanthrum sp.Datura stramoaiium Abutilon theophraati Brassiea sp.Solanum sp.Amarantus sp.Cyperus eseulentus Bromus tectorum Setaria sp. v7 128 563 S Tablica 1 Dane dotyczace roslin przed zbiorem Srednie z pieciu prób przy uzyciu zwiazku o wzorze2 jako substancji czynnej Zwiazywanie sie klosów (ZK) (%) oraz rozsiewanie pylku (RP) (%) Dawka '(kg/ha) 0 (kontrola) 0,28 Ilosc dni po zasianiu 121 ZK 0 0 RP Q 0 131 ZK 20 0 RP 7 0 13i5 £K' 42 0 ap 33 0 138 ZK} 74j 0 RP 55 0 1,49 ZA 913 a R^ 93 0 Tablica 2 Dane dotyczace roslin po zbiorze Srednie z pieciu prób przy uzyciu zwiazku o wzorze 2 jako substancji czynnej Dawka (kg/ha) 0 (kontrola) 0,28 Waga wysu¬ szonych klosów (g) 10,2 Dlugosc szypu- lek (mm) 234 20 Lodyga Dlugosc (mm) 711 490 Waga !(g) 94,5 90,2 Wycisniety sok Ilosc <(g) 18,0 1|56 CSS* (% wa¬ gowy) 1(3,5 13,4 * CSS — calkowita ilosc rozpuszczanych substancji stalych K. Zycica Lolium multiflorum L. Chwastnica jednostronna Echinochloa crusgalli M. Trzcina Sorghum bicolor N. Owies gluchy Avena fatua Gatunki szerokolistne posiano jako pierwsze, a po czterech dniach posiano trawiaste. Posiano nasio¬ na kazdego gatunku w ilosci wystarczajacej dla uzyskania 20 do 50 kielków w kazdym rzedzie, w zaleznosci od rozmiarów poszczególnych roslin.W dziesiec dni po posianiu traw wschodzace kiel¬ ki wszystkich gatunków opryskano wodnymi roz¬ tworami badanych zwiazków. Roztwory przygoto¬ wano w takim rozcienczeniu, ze opryskiwanie w ilosci 750, litrów na hektar odpowiadalo od 0,56 do 4,48 kilograma badanego zwiazku na hektar, we¬ dlug wymagan poszczególnych prób. Naczynia do¬ datkowe z roslinami nieopryskiwanymi stosowano jako wzorce dla okreslenia efektywnosci zwalcza¬ nia chwastów na podstawie oceny roslin opryskiwa¬ nych.W dziewietnascie dni pózniej naczynia testowe porównano z wzorcowymi i chwasty w kazdym rze¬ dzie wizualnie oceniono, okreslajac procentowe zni-N szczenie w zakresie od 0% do 100%, przy czym 0% oznacza taki sam stopien rozwoju, jaki osiagnely rosliny w odpowiednim rzedzie naczynia wzorcowe¬ go, a 1(00% oznacza zupelne zniszczenie wszystkich chwastów w rzedzie. Pod uwage brano wszystkie ro¬ dzaje uszkodzen na roslinach. Wyniki przedstawio¬ no w tablicy 3.Przyklad V. Trójetylosulfoniowa sól N-fosfo- nometyloglicyny Do naczynia reakcyjnego wprowadzono 100 ml wody, 4,2 g (0,025 mola) N-fosfonometyloglicyny i 6,2 g (0,025 mola) jodku trójetylosulfoniowego.Mieszanine ogrzewano do temperatury 50°C i mie¬ szano w tej temperaturze w ciagu 1 godziny, po 30 35 40 45 50 55 65 czym ochlodzono do temperatury 15°C i dodano 1,5 ml tlenku propylenu. Otrzymana mieszanine mie¬ szano w temperaturze pokojowej w ciagu dwóch godzin, po czym przemyto eterem i rozdzielono war¬ stwy. Warstwe wodna odparowano, a pozostalosc rozpuszczono w etanolu, osuszono nad siarczanem sodowym i przemyto eterem. Uzyskano 7,5 g cieczy o wspólczynniku zalamania swiatla n3^= 1,5197.Strukture czasteczkowa produktu okreslano za po¬ moca wegla C-13, magnetycznego rezonansu jadro¬ wego i spektroskopii w podczerwieni. Ustalono, ze jest to trójetylosulfoniowa sól N-fosfonometylogli- cyny.Przyklad VI. Przyklad ten wykazuje dziala¬ nie chwaostobójcze zwiazku wytworzonego w przy¬ kladzie V, stosowanego po wzejsciu roslin. Poste¬ powano tak jak w przykladzie IV, z nastepujacy¬ mi zmianami: nie posiano szarlatu, nasiona chwa¬ stów trawiastych posiano po 3 dniach od posiania chwastów szerokolistnych, wschodzace rosliny po¬ traktowano badanym zwiazkiem po 11 dniach od posiania, a stopien uszkodzenia okreslano po 21 dniach od potraktowania roslin. Badanym zwiaz¬ kiem byla trójetylosulfoniowa sól N-fosfonometylo- glicyny. Wyniki podano w tablicy 4.Srodek wedlug wynalazku jako regulator wzro¬ stu roslin lub herbicyd, jest? najbardziej uzyteczny przy bezposrednim stosowaninu na rosliny, zaraz po ich wzejsciu z ziemi. Na polach uprawnych zwy¬ kle stosuje sie odpowiednie preparaty zawierajace oprócz substancji czynnej skladniki dodatkowe i nosniki rozcienczajace, które ulatwiaja rozprowa¬ dzenie preparatów. Przykladami takich skladników czy nosników sa: woda, rozpuszczalniki organiczne, emulsje typu woda w oleju i olej w wodzie, srodki zwilzajace, dyspergujace oraz emulgatory. Zazwy¬ czaj preparaty maja postac pylów, roztworów, kon-128 563 10 1 Procent zniszczenia Trawy 1 Chwasty szerokolistne fc £ a W -» w a 0 fe w Q O PQ < Dawka (kgyha) Badany zwiazek cc LO i-H kr S s r r-| ffi.CO " CD JO. ^ <£ £1 i-H Tablica 3 Dzialanie chwastobójcze 0* § CD OJ <5 o m o o o CD OJ © © © ' i-H iH i-H ® S oj <5 o i-H i-H 00 O O O O OJ <5 © O O ^H i-H i-H i-H LO O O O O OJ O O O O rH i-H i-H i-H 5 S 1? i? 8 £ g 8 2 g C" 00 00 OJ OJ ©"© m c- oo s cl . U) O B5 W O t* 00 00 Qj Q i-H LO O O O O C DO S O O ,-H rH i=R LO O O O O i-H rH O O LO O O CD t* 00 O O l^ i-H O o o o o m h o o o rH rH ^H O LO O O LO to cd e- co o c5 ci ^ co oo "i '¦i ^i °°~ ^ Trójmety- losulfo- niowa sól N-fosfo- nometylo- glicyny i ffl © O Q © © © © © OJ rH i-H rH rH^ O O O O Q 0 o 9 o c5 rH rH rH i-H LO © © © © sssss S88SS rH i-H rH rH o o o o o c* oo oj o o i-H i-H CD C0* § 00 OJ © © © © © co op © o o i-H rH i-H © © © © © CD O O O O rH rH" rH l& lO O O "O cd ca o o o i-H rH rH LO LO LO O O CD 63 Cl O 0 rH rH © © © © © CD O O O O rH i-i t-H rH rH rH rH LO O O LO O if CJ5 CJ Q Q 1 co ca ^ cd ou "l 't *l w. * o" h cf w* ^f Trójme- tylosulfo- ksoniowa sól N-fosfo- nometylo- glicyny 10 15 20 25 40 45 50 55 60 65 centratów do emulgowania lub zwilzalnych prosz¬ ków.Pyly. Pyly sa preparatami o duzym ciezarze na¬ sypowym, które lacza substancje czynne z ciezkim nasypowo, latwo unoszacym sie w powietrzu nos¬ nikiem. Sa one przeznaczone do stosowania w po¬ staci suchej i powinny szybko osiadac, aby unie¬ mozliwic unoszenie przez wiatr na obszary, gdzie obecnosc ich jest niepozadana. Nosnik moze byc po¬ chodzenia mineralnego lub roslinnego i najkorzyst¬ niej jest organicznym lub nieorganicznym prosz¬ kiem o duzym ciezarze nasypowym, malo rozwi¬ nietej powierzchni oraz niewielkiej absorpcyjnosci cieczy. Do odpowiednich nosników naleza: talki mi¬ kowe, pirofility, ciezkie gliny kaolinowe, pyl fyto- niowy oraz pokladowa skala fosforanu wapnia.Dzialanie pylu bywa czasem wspomagane przez wlaczenie cieklego lub stalego srodka zwilzajacego o charakterze jonowym, anionowym lub niejono¬ wym. Do korzystnych srodków zwilzajacych naleza sulfoniany alkilobenzenowe i alkilonaftalenowe, siarczanowane alkohole tluszczowe, aminy i amidy kwasowe, estry kwasów dlugolancuchowych i izo- tionianu sodowego, estry sulfobursztynianu sodo¬ wego, siarczanowane lub sulfonowane estry kwa¬ sów tluszczowych, sulfoniany naftowe, sulfonowane oleje roslinne oraz dwutrzeciorzedowe glikole ace¬ tylenowe.Uzytecznymi w tVch preparatach pylistych sa takze dyspergatory. Typowe dyspergatory obejmuja metyloceluloze, alkohol poliwinylowy, sulfoniany ligninowe, polimeryczne sulfoniany alkilonaftaleno¬ we, sodowe sulfoniany naftalenowe, dwunaftaleno- sulfoniany polimetylenowy oraz N-metylo-N-(dlu- golancuchowy kwas)-taurynian sodowy.Ponadto, czesto do preparatów pylistych dodawa¬ ne sa absorpcyjnie obojetne srodki ulatwiajace mie¬ lenie, w celu ulatwienia samej operacji wytwarza¬ nia pylu. Odpowiednimi srodkami ulatwiajacymi mielenie sa: atapulgit, ziemia okrzemkowa, drobna krzemionka syntetyczna oraz syntetyczne krzemia¬ ny wapnia i magnezu.W typowych preparatach pylistych nosniki wy¬ stepuja zazwyczaj w stezeniu od okolo 30 do 90 procent wagowych calosci preparatu. Srodki ulat¬ wiajace przemial stanowia okolo 5 do 50 procent wagowych, srodek zwilzajacy do okolo 1,0 procenta wagowego, a poza tym moga znajdowac sie niewiel¬ kie ilosci srodków przeciwko zbrylaniu i srodków antystatycznych. Rozmiary czastek calosci prepara¬ tu wynosza zwykle 30 do 50 mikrometrów.Roztwory. Wodne roztwory substancji czynnych sporzadza sie tak, aby przy zastosowaniu ilosci od okolo 9 do okolo 1(875 lifrów na hektar dostarczyc wymagana ilosc substancji czynnej. W celu polep¬ szenia wlasciwosci zwilzajacych roztworu, a tym samym jego rozprowadzenia na powierzchni upraw¬ nej, zwykle dodaje sie male ilosci nieszkodliwych dla roslin srodków powierzchniowo czynnych, za¬ zwyczaj pomiedzy 0,05%, a 0,5% wagowego. Pod tym wzgledem uzyteczne sa anionowe, kationowe, nie¬ jonowe, amfolityczne, a takze dwujonowe srodki powierzchniowo czynne.Do odpowiednich anionowych srodków powierz¬ chniowo czynnych naleza sole metali alkalicznych,11 128 563 12 Dawka 1 kg/ha 0,28 0,56 1,12 2,24 | 3,ae T ablica 4 Procent zniszczenia Chwasty szerokolistne A 45 55 80 85 100 B 50 65 80 100 100 C 35 40 55 65 90 D 40 55 6i5 90 100 E 65 8:0 85 90 100 F 60 90 95 100 100 H 25 75 60 85 95 I 45 80 100 liOO 100 J 100 100 100 100 100 Trawy K 80 90 100 100 100 L 75 95 100 100 100 M 50 100 100 100 100 N 45 75 90 95 100 sole amoniowe i aminowe siarczanów alkoholi tlu¬ szczowych, zawierajacych od 8 do 18 atomów we¬ gla w lancuchu tluszczowym oraz sole sodowe alki- lobenzenosulfonianów zawierajacych od 9 do 15 atomów wegla w lancuchu alkilowym. Odpowied¬ nie kationowe srodki powierzchniowo czynne obej¬ muja czwartorzedowe halogenki dwumetylodwual- kiloamoniowe o lancuchach alkilowych zawieraja¬ cych od 8 do 18 atomów wegla.Odpowiednie niejonowe srodki powierzechniowo czynne obejmuja zwiazki addycyjne polioksyetyle- nu i alkoholi tluszczowych zawierajacych 10 do 18 atomów wegla, produkty kondensacji politlenku etylenu i alkilofenoli o lancuchach alkilowych za¬ wierajacych 6 do 1(2 atomów wegla oraz 5 do 2(5 mo¬ li tlenku etylenu na kazdy mol alkilofenolu, oraz . produkty kondensacji politlenku etylenu z estrami bezwodnika sorbilfolu, w których 10 do 40 moli tlen¬ ku etylenu przypada na kazdy mol estru bezwodni¬ ka sorbitolu. Odpowiednie amfolityczne srodki po¬ wierzchniowo czynne obejmuja drugorzedowe i trzeciorzedowe pochodne amin alifatycznych, w których jeden z podstawników alifatycznych za¬ wiera 8 do 18 atomów wegla, natomiast drugi za¬ wiera powodujaca rozpuszczalnosc w wodzie grupe anionowa, taka jak siarczanowa czy sulfonowa.Przykladami sa 3-dodecyloaminopropionian sodowy oraz 3-dodecylaminopropanosulfonian sodowy. Od¬ powiednimi dwujonowymi srodkami powierzchnio¬ wo czynnymi sa pochodne alifatyczne czwartorze¬ dowych zwiazków amoniowych z jednym podsfaw- nikiem alifatycznym zawierajacym anionowa grupe powodujaca rozpuszczalnosc w wodzie. Przyklada¬ mi sa: 3-(N,N-dwumetylo-N-heksadecylamino)-2- -hydroksypropano-1-sulfonian i 3-{N,N-dwumetylo- -N-heksadecyIoamino)propano-l-sulfonian.Koncentraty do emulgowania. Koncentraty do emulgowania sa roztworami, w których substancje czynne i emulgatory rozpuszczone sa w niemiesza* jacyni sie z woda rozpuszczalniku. Przed uzyciem koncentrat zostaje rozcienczony woda w celu wy¬ tworzenia emulsji zawieszonych czastek rozpusz¬ czalnika. Typowe rozpuszczalniki znajdujace zasto¬ sowanie w koncentratach do emulgowania obejmu¬ ja oleje, chlorowcowane weglowodory oraz niemie- szajace sie z woda etery i estry oraz ketony.Typowymi emulgatorami sa anionowe i niejono¬ we Srodki powierzchniowo czynne lub ich miesza¬ niny. Przykladami sa dlugolancuchowe polietoksy- tioalkohole, alkiloarylopolietoksyalkohole, estry bez¬ wodnika sorbitolu i kwasów tluszczowych polio- ksyetylenowe etery z estrami kwasów tluszczowych i bezwodnika sorbitolu, estery glikolu polioksyety- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 lenowego z kwasami tluszczowymi lub zywicznymi, kondensaty tluszczowych alkiloamidów, wapniowe i aminowe sole siarczanów alkoholi tluszczowych, rozpuszczalne w oleju sulfoniany naftowe lub ko¬ rzystnie mieszaniny takich emulgatorów. Emulga¬ tory takie stanowia zazwyczaj okolo 1 do 10 pro¬ cent wagowych calego preparatu.Typowe koncentraty do emulgowania zawieraja okolo 15 do 50 procent wagowych substancji czyn¬ nej, okolo 40 do 82 procent wagowych rozpuszczal¬ nika, i okolo 1 do 10 procent wagowych emulga¬ tora. Moga byc równiez wlaczone dodatki, takie jak srodki rozpraszajace czy srodki zwiekszajace przy- lepnosc do podloza.Zwilzalne proszki. Zwilzalne proszki sa rozpro- wadzalnymi w wodzie preparatami zawierajacymi substancje czynna, obojetny staly wypelniacz oraz jeden lub wiecej srodków powierzchniowo czyn¬ nych w celu zapewnienia dobrej zwilzalnosci i za¬ bezpieczenia przed klaczkowaniem w wodnych za¬ wiesinach.Odpowiednie stale wypelniacze obejmuja zarów¬ no naturalne mineraly jak i mineraly syntetyczne pochodzace od takich mineralów. Przykladami sa: kaolinity, glinki aftapulgitowe, glinki montmorylo- nitowe, krzemionki syntetyczne, syntetyczny krze¬ mian magnezu oraz dwuhydrat siarczanu wapnia.Odpowiednie srodki powierzchniowo czynne obej¬ muja zarówno niejonowe jak i anionowe substan¬ cje i dzialaja jako srodki zwilzajace i dysperguja¬ ce. Zwykle stosuje sie jeden z danej grupy. Korzy¬ stnymi srodkami zwilzajacymi sa sulfoniany alkilo- benzenowe i alkilonaftalenowe, siarczanowane al¬ kohole tluszczowe, aminy lub amidy kwasowe, estry dlugolancuchowego kwasu i izotionianu sodowego, estry sulfobursztynianu sodowego, siarczanowane lub sulfonowane estiry kwasów tluszczowych, sulfo¬ niany naftowe, sulfonowane oleje roslinne oraz dwutrzeciorzedowe glikole acetylenowe. Korzystny¬ mi dyspergatorami sa: metyloceluloza, alkohol po¬ liwinylowy, sulfoniany ligninowe, polimeryczne sul¬ foniany alkilonaftalenowe, naftalenosulfoniany so¬ dowe, dwunaftalenosulfonian polimetylenowy oraz N-metylo-N-(dlugolancuchowy kwas)-taurynian so¬ dowy.Typowe zwilzalne proszki zawieraja 25 do 90 pro¬ cent substancji czynnej, 0,5 do 2,0 procenta srodka zwilzajacego, 0,25 do 5,0 procent dyspergafora oraz od a,25 do 74,25 procent wagowych obojetnego wy¬ pelniacza, pzesto 0,1 do 1,0 procenta wypelniacza za¬ stepuje sie inhibitorem korozji Ó/lub srodkiem za¬ pobiegajacym tworzeniu sie piany.Srodek wedlug wynalazku mozna stosowac w do-128 563 13 11 wolny konwencjonalny sposób po wzejsciu roslin, przy uzyciu zwyklych urzadzen do rozsiewania lub opryskiwania. Ilosc substancji czynnej, która jest skuteczna w zamierzonym dzialaniu, czy bedzie to dzialanie chwastobójcze czy tez regulujace wzrost, zalezy od natury roslin poddawanych oddzialywa¬ niu, a takze od aktualnych warunków. Dzialanie chwastobójcze wystepuje zwykle przy dawce 0,11 do 56 kilogramów substancji czynnej na hektar, ko¬ rzystnie 1,12 do 11,2 kg/ha, podczas gdy dzialanie regulujace wystepuje zwykle przy dawce 0,11 do 212,4 kilogramów substancji czynnej na hektar, ko¬ rzystnie 0,56 do 5,6 kg/ha. Dla fachowca jest zupel¬ nie oczywiste, ze zwiazki o mniejszej aktywnosci nalezy stosowac w wiekszej dawce niz zwiazki bar¬ dziej aktywne, jesli ma byc osiagniety taki sam stopien oddzialywania.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek chwastobójczy i regulujacy wzrost ro¬ slin zawierajacy substancje czynna i obojetny nos¬ nik, znamienny tym, ze jako substancje czynna za¬ wiera co najmniej jedna sól trójalkilosulfoniowa N-fosfonometyloglicyny o ogólnym wzorze 1, w któ¬ rym R oznacza rodnik alkilowy o 1—3 atomach we¬ gla, a n oznacza liczbe 0 lub 1. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze ja¬ ko substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik metylowy a n oznacza 0. 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik metalowy, a n ozna¬ cza 1. 4. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik etylowy, a n ozna¬ cza 0. 5. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik etylowy a h ozna¬ cza 1. 10 15128 563 RJS(0)„®eOxC O .P-CHNHCH.COH H wzór i yP-CH2NHCH2COH HO Mor 2 ZGK 1242/1331/5 75 egz.Cena 100 zl,— PL PL

Claims (1)

Zastrzezenia patentowe 1. Srodek chwastobójczy i regulujacy wzrost ro¬ slin zawierajacy substancje czynna i obojetny nos¬ nik, znamienny tym, ze jako substancje czynna za¬ wiera co najmniej jedna sól trójalkilosulfoniowa N-fosfonometyloglicyny o ogólnym wzorze 1, w któ¬ rym R oznacza rodnik alkilowy o 1—3 atomach we¬ gla, a n oznacza liczbe 0 lub 1. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze ja¬ ko substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik metylowy a n oznacza 0. 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik metalowy, a n ozna¬ cza 1. 4. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik etylowy, a n ozna¬ cza 0. 5. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik etylowy a h ozna¬ cza

1. 10 15128 563 RJS(0)„®eOxC O .P-CHNHCH.COH H wzór i yP-CH2NHCH2COH HO Mor 2 ZGK 1242/1331/5 75 egz. Cena 100 zl,— PL PL