Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych pochodnych oksazolidynodionu-2,4 podsta¬ wionych w pozycji 5 oraz ich soli i pochodnych 3-acylowych. Zwiazki wytwarzane sposobem we¬ dlug wynalazku maja zastosowanie w lecznictwie jako srodki hypoglikemiczne.Pomimo wczesnego odkrycia insuliny i nastepnie szerokiego jej wykorzystania w leczeniu cukrzycy oraz pózniejszego odkrycia i zastosowania sulfony- lomoczników (przykladowo chloropropamidu, tol- butamidu, acetoheksamidu, tolazamidu) i guanylo- guanidyny (przykladowo fenforminy) jako doustnych srodków hypoglikemicznych leczenie cukrzycy jest nadal mniej niz zadawalajace. Stosowanie insuliny, niezbednej dla wysokiego odsetka chorych na cu¬ krzyce, w stosunku do których idostepne syntetycz¬ ne srodki hypoglikemiczne sa nieskuteczne, wymaga codziennego dokonywania, zazwyczaj przez samego chorego, szeregu wstrzykniec. Ustalenie wlasciwej dawki insuliny, wymaga czestego oznaczania po¬ ziomu cukrów w moczu lub krwi. Podanie nadmier¬ nej dawki insuliny powoduje hypoglikemie, której nasilenie waha sie od umiarkowanych odstepstw od zwyklego poziomu glukozy we krwi do utraty przy¬ tomnosci i spiaczki, a nawet smierci.W przypadkach gdy syntetyczne srodki hypoglike¬ miczne sa skuteczne uwaza sie je za korzystniejsze od insuliny ze wzgledu na latwosc podawania oraz mniejsze prawdopodobienstwo wywolania ostrej re- akcji hypoglikemicznej. Jednakze srodki hypogli- 10 15 20 25 30 kemiczne dostepne w praktyce klinicznej obciazone sa innymi toksycznymi oddzialywaniami na orga¬ nizm, co ogranicza ich stosowanie. W kazdym jed¬ nak indywidualnym przypadku gdzie nie skutkuje jeden z tych srodków, inny moze byc stosowany z powodzeniem. Tak wiec ewidentne jest ciagle za¬ potrzebowanie na srodki hypoglikemiczne, mniej toksyczne od dotychczasowych badz skuteczne w przypadkach stwierdzonej nieprzydatnosci znanych substancji obnizajacych poziom cukru.Poza wymienionymi wyzej srodkami hypoglike- micznyimi z ostatniego przegladu dokonanego przez Blamk'a (Burger^ Medicinal Chemistry, Fourth Edi- tion — Wydanie IV, czesc II, Wydawnictwo John Wiley and Sous, Nowy York 1979, str. 1057—1080) wynika, ze rozmaite zwiazki przejawiaja ten ro¬ dzaj aktywnosci.Pochodne oksazolidynodionów-2,4 wytwarzane sposobem wedlug wynalazku sa zwiazkami nowymi mimo ze oksazolidynodiony-2,4 sa szeroko znane ja¬ ko klasa zwiazków (patrz Clark-Lewis, Chem. Rev. 58, 63—99 (1958), zawierajacy wyczerpujacy przeglad tych zwiazków). Wsród znanych zwiazków tej kla¬ sy 5-fenyloksazolidynadion-2,4 jest szeroko omawia¬ ny w literaturze — jako zwiazek posredni do wy¬ twarzania p-laktamowych srodków antybiotycznych (Sheehan, opis patentowy Stanów Zjednoczonych nr 2721197), jako srodek przeciwdepresyjny (Plotnikoff, opis patentowy Stanów Zjednoczonych nr 3699229) i jako srodek przeciwkonwulsyjny (Brink i Free- 133 2203 man, J. Neuro.Chem. 19 (7), 1783—1788 (1972)).Znanych jest równiez szereg 5-fenylooksazolidy- nodionów-2,4 podstawionych w pierscieniu fenolo¬ wym, przykladowo 5-(!-imetoksyfenylo)- oksazolidy- nodion-2,4 z publikacji King and Clark-Lewis, J. Chein. Soc, 3077^»79 (1961), 6^(4-chlorofenylo) oksazolidynodion-2,4 z publikacji Najer i wsp. Buli Soc. Chim. France, 12*6—1230 <1961), 5-4Hmetyiofe- nylo)^oksazofi4ynotlion^2,4 z publikacji Reibsomer i wap,, «J. A»m. €hem. Soc., 61 3491—3493 #££§, -5^*-* aminoienylo) oksazolfcfernodion-2y4- z niemieckiego opisu patentowego nr 108025 oraz 5-<2-?piiydylo)- oksazolidynodion-2,4 — z publikacji -Ciamacian and SUber,Gazz.chim. Ital., 16, 357 (1886), Ber. 19 1708— 1714 (1886). Ostatni z wymienionych zwiazków, któ¬ rego aktywnosc byla dotychczas nieznana, przeja¬ wia stosunkowo slabe dzialanie hypoglikemiczne (patrz dalej Tablica 1).Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych nr 2961377 znane sa aksaZDlidynodion-2,4 i podstawione olcgaiolUfrijudiMy 8,1 «4£mtaawfane zwlaszcza w po¬ zycji 5 grupa metylowa oraz dwoma grupami me¬ tylowymi) jako reszty kwasowe odpowiednie dla tworzenia kwasowych soli addycyjnych z hipogli- kemicznymi, zasadowymi guanyloguanidynami. Obe¬ cnie stwierdzono, *c cani Oksazolidynodion-2,4 jako taki ani 5,5-dwumetylooksazolidynodion-2,4 nie po¬ siadaja wlasnosci hypoglikemicznych wlasciwych zwiazkom wytwarzanym sposobem wedlug wyna¬ lazku.Ostatnio w opisie patentowym Stanów Zjednoczo¬ nych nr 4200642 podano, ze grupa pochodnych spi- ro-oksazolidynodioni-2,4 ma dzialanie inhibitorów reduktazy aldozy i znajduje zastosowanie w lecze¬ niu pewnych powiklan wystepujacych przy cukrzy¬ cy. £ tfpmi partetttowego Stanów Zjednoczonych nr 428W87 zttany jest spdsób syntezy 3-arylooksazoli- d^Ddióttów-2,4 (gdzie podistawriik aryiowy ma 6—12 atomów wegla i ewentualnie podstawiony Jest jed¬ nym lub kilkoma atomami chlorowców grupami m^ty^ówymi lub grujj&mi metoksylowymi). Opis ten nfe z^witera mfottttacji o uzytkowych wlasnosciach wytwarzanych zwiazków.Sposobem wedlug wynalazku wytwarza sie nowe pochodne oksazolidynodionu-2,4 o wzorze 1, w któ¬ rym H oznacza atom wodoru, grupe alkanoilowa o 1—4 atomach Wegla, taka jak grupa formylowa, acetylowa, izofoutyrylowa, £rupe benzoilowa, grupe karbalkdksylowa o 2—4 atomach wegla, taka jak grupa karbómetóksylowa,' karboetoksylowa, karbo- izopropoksyiowa, .grupe alkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w reszcie alkilowej taka jak grupa N-mfetylókafbamoilowa, N-propolokarbamoilowa, grupe cyklc^likilokarbamoilowa o 5—7 atomach we¬ gla w reszcie cykloalkilowej taka .jak .grupa. N^cy- kloh«k£y.lokarbaJnoilowa lub. grupe dwualkilokarba- moilowa o 1—3 atomach wegla w kazdej reszcie alkilowej, taka jak grupa N, N-dwumetylókarba- moilowa,*aRi oznacza grupe o wzorze 2, w którym Z oznacza atom wodoru lub atom chlorowca a n oznaczaMicobe calkowita 1 lub 2, grupe o wzorze 3, w którym Q oznacza-atom «iarki lub atom tlenu a Y oznacza-atom wodoru lub -grupe ^alkilowa o 1—3 3 220 I atomach wegla lub R} oznacza grupe o wzorze 4 badz grupe o wzorze 5, w których Q oznacza atom siarki lub tlenu, X oznacza atom wodoru, atom chlorowca, grupe metylowa, fenylowa, benzoilowa, s lub grupe alkoksylowa o 1^3 atomach wegla, Xi oznacza atom wodoru lub grupe metylowa .a Xi oznacza £tom wodoru lub atom chlorowca.W powyaszych wzorach okreslajacych podstaw¬ nik Ri we wzorze ogólnym 1 definiujacym zwiazki io wytwarzane sposobem wedlug wynalazku grupa o wzorze 2 obejmujac grupy pochodne grup 6 lub 7- -isWojriwwso^-chstamaiiylowych lub 5- lub 6-chlo- rowco-7-benzofuranylowych, grupa o wzorze 3, obej¬ muje grupy pochodne grup 3u lub 4- lub 6-dzotia- is zolilowych oraz izoksazolilowych, grupa o wzorze 4, w przypadku gdy % oznacza atrai wodoru obej¬ muje pelna game grup pochodnydh 19)-, o-O-tfurylo)-, 5^2-tienylo) i M3-tien^lq)owych w których podstawnik X moze byc przylaczony do 20 dowolnego wolnego atomu wegla w pierscieniu furanowym (tiofenylowym to znaczy grupy o wzo¬ rach 10, 11, 12, 13, 14 oraz 15, w których X i Q maja wyzej okreslane znaczenie a X oznacza pier¬ scien oksazolidynodion-2,4-owy przylaczony pozycja as 5, przy czym @dy zarówno X jak i Xx maja zna¬ czenie inne niz atom wodoru drugi podstawnik mo¬ ze byc przylaczony do dowolnego atomu wegla w kazdym z powyzszych wzorów 10-^15, a grupa o wzorze 5 obejmuje przypadki w których oksazoli- •t dyna podstawiona jest w pozycji 2-, 3- lub 7-ukla- du pierscieni benzofb] furanowego i benzo fb] tiofe- nowego to znaczy uklady o wzorach 16, 17 i 18.Sposobem wedlug Wynalazku wytwarza sie rów¬ niez dopuszczalne pod wzgledem farmaceutycznym m kationowe sole zwiazków o wzorze 1, w których symbolowi R odpowiada atom wodoru jak równiez dopuszczalne pod wzgledem farmaceutycznym kwa¬ sowe sole addycyjne zwiazków o wzorze 1, z zasar- dowa grupa funkcyjna zawierajaca atom azotu w 40 podstawniku Rv Uwaza sie, ze wysoka aktywnosc przejawiaja te zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalazku, w których R oznacza atom wodoru, zas te zwiazki w których R oznacza jedna z szeregu-róznorodnych 45 gnip pochodnych "grupy karbonylowej zdefiniowa¬ nych powyzej, -stanowia tak zwane pro-leki, które w warunkach fizjologicznych ulegaja 'hydrolizie z odszczepieniem karbonylowego lancucha bocznego przeksztalcaja sie w pelni aktywne zwiazki o wzo- 50 rze^l, w 'którym R oznacza atom wodoru.Okreslenie „dopuszczalne pod wzgledem farma¬ ceutycznym sole -kationowe" oznacza takie sole jak sole -metali alkalicznych, przykladowo sole sodowe i potasowe, sóie metali ziem alkalicznych, przykla- 55 dowo sole wapniowe i magnezowe, sole glinowe, sóte amonowe -oraz sole z aminamiorganicznymi ta¬ kimi Jjak ^ffi-ttwilfoenzyloetylenoflwuamina, choli¬ na, dwuetanoloamina, etylenodwuamina, IN-metylo- gHkoamma, JN-«benzylofenetyloamina, dwuetyloami- 60 na, piperazyna, 2-ammo-2-hydYoksymetylopropan- diol-1,3, prokaina i tym iod6bnymd.Wyrazenie ^dopuszczalne .pod wzgledem farma¬ ceutycznym kwasowe sole addycyjne" obejmuje „ swym znaczeniem ,sole takie jak chlorowodorki, \133 220 5 6 bromowodorki, jodowodorki, azotany, wodorosiar¬ czany, dwuwodorofosforany, mesylany, maleiniany, bursztyniany i tym poclobne.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalazku posiadaja dzialanie hypoglikemiczne decydujace o ich przydatnosci w stosowaniu klinicznym do obni¬ zania poziomu glukozy we krwi u ssaków z obja¬ wami hyperglikemii, w tym u czlowieka do pozio¬ mu normalnego. Szczególna ich zalete stanowi zdol¬ nosc obnizania zawartosci glukozy we krwi do po¬ ziomu normalnego bez stwarzania zagrozenia wy¬ wolania hypoglikemii u chorego. Aktywnosc hypo- glikemiczna (przeciw-hyperglikemiczna) zwiazków wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku bada¬ no na szczurach prowadzac tak zwany test na to¬ lerancje glukozy opisany szczególowo w dalszej czesci opisu.Do korzystnej ze wzgledu na intensywne dziala¬ nie hypoglikemiczne, grupy zwiazkówwytwarzanych sposobem wedlug wynalazku, zalicza sie te zwiaz¬ ki o wzorze 1, w których R oznacza atom wodoru oraz ich sole dopuszczalne pod wzgledem farma¬ ceutycznym, a w tej grupie zwiazków, za najkorzy¬ stniejsze ze wzgledu na wyrózniajace wlasnosci hy¬ poglikemiczne uwaza sie nastepujace zwiazki: 5-(6^chloro-S-ohromanylo)-oksazolidynodion-2,4, 5-{6-fluoro-8-chlormanylo)-oksazolidynodion-2,4, 5-(5-chloro-2,3-.dwuhydro-7Hbenzoifuranylo)-oksazoli- dynodion-2,4, 5-(3-metylo-5-izoksazolilo)-oksazolidynodion-2,4, 5-(3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4, 5^(4^bromo-3-tienylo)dksazoMdynodaOfli-2,4 5-(4-etoksy-3-tienylo)-okssazolidynodion-2,4 5^(4-etoksyn2-metylo-3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4 5-<4-metoksy-2-metylo-3-tienylo)-oksazolidynodion- -2,4, 5-(3-metylo-2-tienylo)-oksazolidynodion-2,4 5-(3-metoksy-2-tienylo)oksazolidynodion-2,4, 5-(3-furylo)-oksazolidynodion-2,4, 5-{2-furyio)-okisazolidynodion-2,4, 5-(3-bromo-2-furylo)^oksazolidynodion-2,4, 5-(5-chloro-2-furylo)-oksazolidynodion-2,4, 5-(7-benzo[bJtienylo)-oksazolidynodion-2,4 oraz 5-(5-chioro-7-benzo[b]furanylp)-oksazolidynodion-2,4.Sposób wytwarzania zwiazków o wzorze 1, w którym wszystkie symbole maja wyzej okreslone znaczenie oraz ich soli dopuszczalnych pod wzgle¬ dem farmaceutycznym wedlug wynalazku polega na tym, ze a) fosgen poddaje sie srodowisku obojetne¬ go rozpuszczalnika reakcji ze zwiazkiem o wzorze 6, w którym Ra ma wyzej podane znaczenie a Ri oznacza grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla, z wytworzeniem zwiazku posredniego o wzorze 7, w którym Ri i Rj maja wyzej podane znaczenie i na¬ stepnie, ewentualnie po wyodrebnieniu, zwiazek o wzorze 7 poddaje sie hydrolizie otrzymujac zwia¬ zek o wzorze 8, w którym Ri ma wyzej okreslone znaczenie i/lub ewentualnie, b) zwiazek o wzorze 8 wytworzony w postaci mieszaniny racemicznej roz¬ dziela sie na optycznie czynne enancjomery na dro¬ dze rozdzielania soli diastereomerycznych otrzymy¬ wanych w reakcji z amina optycznie czynna i od¬ zyskuje sie zwiazek o wzorze 8 w postaci izome^ rów optycznie czynnych przez zakwaszenie i/lub c) wytworzony zwiazek o wzorze 8 acyluje sie Chlorkiem kwasowym o wzorze R5CI lub odpowie¬ dnim bezwodnikiem badz izocyjanianem z wytwo¬ rzeniem zwiazku o wzorze 9 w którym R5 oznacza grupe alkanoilowa o 1—4 atomach wegla, grupe benzoilowa, grupe karbokalkoksylowa o 2-^4 ato¬ mach wegla grupe alkilokarbaimoilowa o 1—3 atomach wegla w reszcie alkilowej, grupe cyklóalki- lokarbamoilowa o 5—7 atomach wegla w reszcie cykloalkilowej lub grupe dwualkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w kazdej reszcie alkilowej i/lub d) przeksztalca sie wytworzony zwiazek o wzo¬ rze 1 w dopuszczalna pod wzgledem farmaceutycz¬ nym sól kationowa i/lub e) wytworzony zwiazek o wzorze 1, z zasadowa grupa funkcyjna zawiera¬ jaca atom azotu w podstawniku Ra przeksztalca sie w odpowiednia kwasowa sól addycyjna.Sposób wedlug wynalazku zilustrowany jest tak¬ ze na schemacie 1 zamieszczonym w zalaczonych rysunkach. We wzorach wystepujacych na schema¬ cie 1, Ri ma znaczenie podane wyzej, a R% oznacza nizsza grupe alkilowa, przykladowo grupe metylo¬ wa lub etydowa.Zgodnie ze schematem 1 zwiazek o wzorze 6 pod¬ daje sie reakcji z fosgenem w srodowisku rozpusz¬ czalnika obojetnego takiego jak tetnahydrofuran w obecnosci od 2 do 2,3 równowazników aminy trze¬ ciorzedowej przykladowo trójetyloaminy, N-mety- lomorfoliny. Dodatkowy równowaznik aminy trze¬ ciorzedowej stosuje sie w przypadku gdy imido- ester stosuje sie w postaci kwasowej soli addycyj¬ nej takiej jak chlorowodorek* Temperatura prowadzenia tej reakcji nie ma de¬ cydujacego znaczenia lecz korzystnie w poczatko¬ wym okresie prowadzenia reakcji stosuje sie niz¬ sza temperature, w zakresie przykladowo od —10°C do 10°C, zwlaszcza jezeli pozadane jest wyodrebnie¬ nie, otrzymywanego jako produkt posredni, 4-al- koksyoksazolonu-2 o wzorze 22. Ten zwiazek po¬ sredni wyodrebnia sie przez proste odparowanie mieszaniny reakcyjnej do sucha. Prowadzac dalej reakcje w wyzszej temperaturze, przykladowo w za¬ kresie od 20° do 150QC lub przez zalanie woda, zwiazek o wzorze 22 przeksztalca sie w pozadany zwiazek oksazolidynodion-2,4.Jezeli pozadana jest obecnosc pierwszorzedowej lub drugorzedowej grupy aminowej w produkcie finalnym, grupe te wprowadza sie poprzez stoso¬ wanie oksazolidynodionu-2,4 zawierajacego grupe funkcyjna podlegajaca selektywnej redukcji przy¬ kladowo na drodze katalitycznej wodorolizy lub pod wplywem dzialania pary kwas-metal* do pierwszo¬ rzedowej lub drugorzedowej grupy aminowej.Przykladowo N^benzyloindol moze byc wykorzysta¬ ny jako prekursor pochodnej indolowej.Imidoester o wzorze 6 otrzymuje sie w dogodny sposób w ciagu reakcji zilustrowanych na schema¬ cie 2, na zalaczonych rysunkach z odpowiedniego aldehydu o wzorze 19. Aldehyd o wzorze 20 prze¬ ksztalca sie w cyjanohydryne o wzorze 21 znanym sposobem, przykladowo poprzez addukt wodoro- ^iarczynowy, który poddaje sie reakcji z cyjankiem w dwufazowym, wodno-organicznym ukladzie roz¬ puszczalników. Alternatywnie aldehyd o wzorze 19 przeksztalca sie w trójmetylosililocyjanhydryne o wzorze 20 na drodze reakcji z trójmetylosililokar- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55r bonitrylem, w obecnosci katalitycznych ilosci kwa¬ su Lewisa przykladowo jodku cynku. Na ogól stosu¬ je sie rozpuszczalnik obojetny w stosunku do rea¬ gentów, i produktów reakcji taki jak chlorek me- tylenui eter, gdy stosowany aldehyd jest substan* oja stala, lecz gdy aldehyd jest ciecza ewentualny dodatek rofz^uszcz^taikia obojetnego hde jest nie¬ zbedny.Temperatura reakcji nie ma decydujacego zna¬ czenia, lecz na ogól reakcje zapoczatkowuje sie w obnizonej temperaturze, przykladowo w zakresie od 0 do 5°C, i pozostawia sie w temperaturze po¬ kojowej do zakonczenia w przeciagu kilku godzin lub dni. Jezeli jest to pozadane, eter trójmetylosili- lowy mozna zhydrolizowac do cyjanohydryny, ko¬ rzystnie w obnizonej temperaturze, przykladowo w temperaturze —10°C, w dwufazowym ukladzie -- wodny roztwór mocnego kwasu — rozpuszczalnik organiczny.Cyjanohydryne o wzorze 21 lub eter trójmetylo- sililowy o wzorze 20 przeksztalca sie w imidoester o wzorze 6 na drodze alkoholizy katalizowanej mo¬ cnym kwasem prowadzonej w warunkach scisle bezwodnych. Dogodny sposób prowadzenia tej rea¬ kcji polega na prostym rozpuszczeniu nitrylu w al¬ koholu uprzednio nasyconym chlorowodorem i po¬ zostawieniu roztworu do calkowitego zakonczenia tworzenia sie imidoestru. Temperatura nie ma de¬ cydujacego znaczenia, chociaz stosowanie nizszych temperatur, przykladowo 0—25°C prowadzi do osia¬ gniecia bardziej optymalnych wydajnosci.Aldehydy stosowane w powyzszej syntezie sa po¬ wszechnie dostepne, badz jako produkt handlowy badz tez jako substancje wytwarzane z latwoscia metodami znanymi z literatury. Przykladowo N-al- kilopirolo-Enkarbaldehydy otrzymuje sie na drodze alkilowania pirolo-2-karbaldehydu (Woygand, Orga¬ nie Preparations, Interscience, New York, 1945 str. 403) w warunkach szczególowo omówionych w dal¬ szej czesci opisu przy omawianiu wytwarzania N-al- kilopiroli lub metoda formylowania Reimer-Tiema- na N-alkilopirolu (równiez Weygand jak wyzej).Podobnie, 3-formyloindole otrzymuje sie z indoli [Boyd i Robson Biochem. J., 29, 555 (1935), Skabica i wsp. J. Am. Chem. Soc., ^8, 1156 (il$46]. Inne al¬ dehydy otrzymuje sie przez uwodornienie metoda Rosenmunda odpowiednich chlorków kwasowych (przykladowo 3-iuraldehyd — Hayes, J. Am. Chem.Soc., 71, 585 (1949)}, na drodze reakcji Somuelefa ze zwiazków chtórowcometylowych [przykladowo aldehyd 3-tioferiowy — Campaigne i la Suer, J.Am. Chem. Soc. 70, 1557 (1948)], przez formylowanie [przykladowo aldehyd 2-tiofenowy, aldehyd 3-mety- lo-2-tiofenowy, aldehyd 5-metyk-2-tiofenowy — Watsdn i Michaete, J. Am. Chem. Soc. 72, 1422 (1950), Organie Syntheses, 31, 108 (1951), aldehyd 3-brottio^-tiofeioWy — Elliott i wsp., J. Chem. Soc.(C), 2551 (1971], na drodze redukcji ehlorometylo- -podstowionyeh aldehydów fprzykladowo 5-metylo- -fr-ftiraldehyd — Spence i Wiki, J. Chem. Soc, 338 (1933)], na drodze utleniania odpowiedniego alkoho¬ lu* [przykladowo aldhehyd 2-tktfenówy — Enerson i Patrick, J. Org. Chem., 14, 790 (1940)], na drodze oddzialywania odczynnikiem Grignarda na estry kwasu ortismrówkowego {przykladowo aldehyd 2- 220 8 -tiofenowy — Cagnant, Buli, Soc. Chim. France, 16, 849 (1949)], przez dekarboksylacje a-keto-kwasów [przykladowo aldehyd 2-tiofenowy — Barger and Ensson, J. Chem. Soc, 2100 (1938)] badz tez na dro- 5 dze chlorowcowania [przykladowo aldehyd 2-bromo- -3-tiofenowy — Elliott i wsp. wyzej cytowani], roz¬ liczne zas aldehydy przydatne w sposobie wedlug wynalazku otrzymywane sa na drodze hydrolizy pochodnych blizniaczych dwuchlorowcowych, utle- 10 nianie alkoholi pierwszorzedowych, dzialanie od¬ czynnikami Grignarda na estry kwasu ortomrów- kowego oraz innymi znanymi sposobami.Dopuszczalne, pod wzgledem farmaceutycznym kationowe sole tych sposród zwiazków wytwarza- 15 nyoh sposobem wedlug wynalazku, które zdolne sa do tworzenia takich soli otrzymuje sie z latwo¬ scia poddajac postac kwasowa zwiazków wytwa¬ rzanych sposobem wedlug wynalazku reakcji z od¬ powiednia zasada stosowana zazwyczaj w ilosci jed- 20 nego równowaznika w srodowisku wspólrozpnszczal- nika. Do typowych zasad zalicza sie wodorotlenek sodu metanolan sodu, etanolan sodu, wodorotlenek sodu, metanolan potasu, wodorotlenek magnezu, wo¬ dorotlenek wapnia, benzatyna, cholina, dwuetanolo- 25 amina, etylenodwuamina, metyloglukamina, bene- tamina, dwuetyloamina, piperazyna i trójmetylo- metyloamina. Sole, które nie ulegajac bezposrednie¬ mu wytraceniu, wyodrebnia sie przez odparowanie do sucha lub przez dodanie nierozpuszczalnika. 30 W niektórych przypadkach, sole otrzymywac mo¬ zna przez zmieszanie roztworu kwasu z roztworem innej soli pozadanego kationu, przykladowo etylo- heksanianu sodu lub oleinianu magnezu, stosujac rozpuszczalnik, w którym pozadana sól kationowa 35 ulega wytraceniu lub moze byc wyodrebniona w inny sposób przez odparowanie do sucha lub doda¬ nie nierozpuszczalnika.Dopuszczalne pod Wzgledem farmaceutycznym kwasowe sole addycyjne tych sposród zwiazków 40 wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku, które zdolne sa do tworzenia takich soli otrzymuje sie z latwoscia poddajac zasadowa postac zwiazku wy¬ twarzanego sposobem wedlug wynalazku reakcji z odpowiednim kwasem, stosowanym zazwyczaj w ilo- 43 soi jednego równowaznika, w .srodowisku wspólroz- puszczalnika. Typowymi kwasami stosowanymi w tym celu sa kwas chlorowodorowy, bromowodoro¬ wy, azotowy, siarkowy, fosforowy, metylosulfono- wy, maleinowy, bursztynowy i tym podobne. Te so- 50 le, które nie uiegaja bezposredniemu wytraceniu wyodrebnia sie ^przez odparowanie do sucha lub do¬ danie nierozpuszczalnika.Pochodne 3-acylowe zwiazków wytwarzanych spo¬ sobem wedlug wynalazku otrzymuje sie z latwoscia przez acylowame w typowych warunkach, przykla¬ dowo w rekkeji soli oksazolidynodionu^2,4 (jako ta¬ kiej lub wytworzonej in situ przez dodanie jedne¬ go równowaznika aminy trzeciorzedowej takiej jak trójetyloamina lub N-metylomorfolina do jednego równowaznika wlasciwego chlorku kwasowego lub bezwodnika/lub oksazolidynodionu-24 z odpowied¬ nim organicznym izocyjanianem ewentualnie w obecnosci katalitycznych ilosci trzeciorzedowej za- 65 sady aminowej.133 220 9 10 W kazdym przypadku reakcje prowadzi sie w rozpuszczalniku inertnym takim jak toluen, cztero- wodorofuran lub chlorek metylenu. Temperatura reakcji nie ma decydujacego znaczenia i moze ule¬ gac zmianie w szerokich granicach, przykladowo 0-^150°C. Jest oczywistym dla fachowca, ze tak pro¬ wadzone acylowanie ulegac bedzie zaburzeniu przez konkurencyjne lub nawet selektywne acylowanie lancucha bocznego (RJ o ile w lancuchu tym wy¬ stepowac beda pierwszo lub drugorzedowe grupy aminowe.' Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalaz¬ ku maja centra asymetrii i z tego wzgledu wyste¬ powac moga w postaci dwóch, optycznie czynnych enancjomerów. Racemiczne zwiazki wytwarzane spo¬ sobem wedlug wynalazku, bedace kwasami w któ¬ rych R oznacza atom wodoru tworza sole z ami¬ nami organicznymi. Zatem te racemiczne postaci zwiazków wytwarzanych sposobem wedlug wyna¬ lazku moga byc rozdzielone na optycznie czynne po¬ staci, klasyczna metoda polegajaca na wytworzeniu diastereiaomearyeznych soli z optycznie czynnymi aminami i nastepnie rozdzieleniu tych soli na dro¬ dze selektywnej krystalizacji. Alternatywnie zwiaz¬ ki takie, zawierajace zasadowa aminowa grupe funk¬ cyjna rozdzielic mozna przez wytworzenie soli i optycznie czynnymi kwasami, korzystnie mocnymi kwasami organicznymi takimi jak kwas sulfonowy.Stwierdzono, ze na ogól, jeden z optycznie czyn¬ nych enancjomerów ma wieksza aktywnosc niz dru¬ gi.Przebieg reakcji prowadzonych w ramach sposo¬ bu wedlug wynalazku sledzic mozna typowo, meto¬ da chromatografii cienkowarstwowej, stosujac plyt¬ ki dostepne w handlu. Odpowiednimi eluentami sa popularne rozpuszczalniki takie jak chloroform, octan etylu lub heksan lub ich odpowiednie mie¬ szaniny, pozwalajace na rozróznienie substancji wyj¬ sciowych produktów, produktów ubocznych i w nie¬ których przypadkach zwiazków posrednich. Stosu¬ jac metody znane w tej dziedzinie mozna osiagnac dalsze udoskonalenie postepowania przedstawionego w ponizszych przykladach, przykladowo mozliwy jest dobór bardziej optymalnych czasów reakcji i temperatur jak równiez dobór bardziej optymalnej syntezy dla poszczególnych zwiazków.Pochodne oksazolidynodionu-2,4 wytwarzane spo¬ sobem wedlug wynalazku z latwoscia przystosowu- 10 15 20 25 40 je sie do wykorzystywania w klinikach jako sro¬ dek przeciwko cukrzycy. Hypoglikemiczne dziala¬ nie wymagane dla zwiazków stosowanych w prak¬ tyce klinicznej ustala sie w tescie tolerancji glu¬ kozy omówionym ponizej. Dziewicze toiiale szczury plci meskiej stanowily zwierzeta doswiadczalne do przeprowadzenia omawianego testu. Zwierzetom bioracym udzial w eksperymencie nie podawano jedzenia na okolo 18—24 godziny przed próbami.Szczury zwazono, (przeliczono i pogrupowano w grupy po 5 lub 6 zwierzat w zaleznosci od potrzeb.Kazdej grupie zwierzat podano nastepnie dootrze¬ wnowa dawke glukozy (jeden gram/kg) i doustnie woda (zwierzetom kontrolnym) badz roztwór bada¬ nego zwiazku (w dawce, zazwyczaj w zakresie od 0,1 do 100 mg/kg). Poziom glukozy we krwi, wyra¬ zony w mg/100 ml mierzono w próbkach krwi po¬ bieranej z ogonów przez okres 3 godzin zarówno u zwierzat kontrolnych jak i u zwierzat, którym podano zwiazki badane. Z pomiaru poziomu gluko¬ zy u zwierzat kontrolnych i zwierzat, którym po¬ dawano zwiazki badane obliczano % obnizenia po¬ ziomu glukozy po 30 minutach, 1 godzinie, 2 godzi¬ nach i 3 godzinach zgodnie z nastepujacym wzorem.Poziom glukozy u zwierzat z grupy kontrolnej Poziom glukozy po podaniu zwiazku badanego 30 Poziom glukozy u zwierzat z grupy kontrolnej Xioo% Substancje przydatne w praktyce klinicznej jako srodki hypoglikemiczne ujawniaja swoja aktywnosc w wyzej opisanym doswiadczeniu. Aktywnosc hy- poglikemiczna badanych zwiazków wytworzonych sposobem wedlug wynalazku wyznaczono doswiad¬ czalnie i podano w tablicy 1. W tablicy tej zesta¬ wiono jedynie dane o poziomie glukozy.we krwi po okresie 30 minut i jednej godziny. 9% obnize¬ nie poziomu glukozy we krwi odzwierciedla, na ogól, statystycznie liczaca sie aktywnosc hypoglike- miczna w omawianym tescie. Dla tych zwiazków, które przejawiaja istotna aktywnosc hypoglikemicz- na dopiero po 2 lub 3 godzinach od podania war¬ tosc aktywnosci podano w odsylaczach na koncu tablicy 1.Tablica 1 Aktywnosc hypoglikemiczna pochodnych oksazo- lidynodionów-2,4 o wzorze 22 wyznaczona w tescie tolerancji glukozy u szczurów Znaczenie podstawnika Ar we wzorze "22 1 1 | grupa 2-tienylo | „ ~ 5-benzoilo 1 „ „ 3-bromo 5-bromo 5-chloro |" **.«. 2 10 25 10 | 10G ¦ | 1O0 | % obnizenia poziomu glukozy we krwi 30 minut 3 11 10 8 36 | 26 1 godzina 4 | 8 1 7 1 6 19 | 1711 133 220 Tablica 1 c.d.I 1 grupa 3-ttenylo-3-metoksy- \^f ~ S^metoksy- 3-metylo- 1 „ „ 5-metylo- \» „ 5-fenylo- 3-tienylo- „ „ 4-bromo- „ „ 4-metoksy- „ „ 4-metoksy-2- -metylo- 4-etoksy- „ „ 4-etoksy-2- -metylo- „ „ 4-propoksy- « » 2-furylo „ „ 3-bromo- „ „ 5-bromo- 1 „ „ 5-chloro- 1 „ „ 3-metoksy- „ „ 5-metylo- | „ ,, 5-fenylo- 3-furylo- grupa 3-furylo-2,5-dwumetylo- ' » » 4-jodo- „ 3-benzyi[b] tienylo- „ 7-benzo[b] tienylo- 1 „ 7-benzo[b] furany 1 1 „ „ 5-chloro- 1 „ 8-chromanylo- 1 „ „ 6-chloro- I „ „ 6-fluoro- 1 „ 2,3-dwuhydrobenzofu- ranyl- 1 „ „ 5-chloro- 1 „ 5-izoksazolilo- 1 „ „ 3-metylo- 2 5 25 100 10 50 50 1 10 1 15 100 10 5 5 5 5 5 100 10 25 5 50 10 25 25 100 5 10 5 100 25 100 100 — 10 — 10 10 —~ 25 — 100 3 13 9 30 14 18 1 23 20 31 14 11 16 19 7 11 27 11 18 11 19 2 21 10 27 6 17 14 33 (e) 19 (e) 11 —4 — 23 (e) — — — — — — 4 4 16 7 17 | 12 1 10 5~(b) 20 17 25 0 F 14 19 12 6 23 7 To 11 20 11 1 20 1 10 19 4^c) 13 8 lelf) o (f) 5 12 (d) 10 (f) — 1 11 1 9 1 — 23 (g) — | 7(h) | (a) 11 po 2 godzinach (c) 10 po 3 godzinach (d) 16 po 2 godzinach; 10 po 3 godzinach (e) po 0,75 godzinach (i) po 1,5 godzinach fe) po 0,75 godzinach (h) 24 po 2 godzinach, 14 po 3 godzinach.133 220 13 14 W praWyce klinicznej pochodne oksazolidynodio- nu-£,4 wytwarzane sposobem wedfcig wynalazku podaje sie ssakom, w tym równiez ludziom metoda doustna lufo pozajelitowa. Korzystnie zwiazki te po¬ daje sie doustnie uznajac ten sposób za dogodniej¬ szy i pozwalajacy un&nac bólu i podraznien zwia¬ zanych z wezyki/wagiem.Jednakze w warunkach gdy pacjent nie moze przelknac teku lub absorpcja leku droga jelitowa jest ograniczona z powodu choroby lub wystepo¬ wania innych nieprawidlowosci, cenna zaleta zwiaz¬ ków wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku sta¬ nowi mozliwosc podawania ich w sposób pozajeli¬ towy. Przy obu systemach podawania dawki zawie¬ raja sie w granicach od okolo 0,10 do okolo 50 mg/kg masy ciala na jednego pacjenta dziennie, korzystnie od 0,20 do 20 mg/kg masy ciala dzien¬ nie, i podawane moga byc jednorazowo lub w kil¬ ku mniejszych dawkach.Jednakze, indywidualna dawke dla kazdego pa¬ cjenta poddawanego leczeniu ustalac powinna oso¬ ba odpowiedzialna za przebieg leczenia, przy czym przy ustalaniu poczatkowo, na ogól, podaje sie mniejsze dawki stopniowo zwiekszajac ilosc specy¬ fiku podawanego az do uzyskania najbardziej od¬ powiedniego dawkowania leku. Wielkosc ustalonej dawki zalezy od stanu chorego oraz rodzaju zwiaz¬ ku stosowanego w leczeniu.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalaz¬ ku stosuje sie w postaci preparatów farmaceutycz¬ nych zawierajacych zwiazek o wzorze 1, w którym poszczególne symbole maja omówione wyzej zna¬ czenie lub farmaceutycznie dopuszczalne sole zwiaz¬ ku o wzorze 1, w polaczeniu z dopuszczalnym far¬ maceutycznie nosnikiem lub rozcienczalnikiem. Do odpowiednich, dopuszczalnych pod wzgledem far¬ maceutycznym nosników zalicza sie obojetne stale wypelniacze lub rozcienczalniki oraz sterylne roz¬ twory wodne i organiczne. Zwiazek aktywny wyste¬ puje w kompozycjach farmaceutycznych w ilosciach dostatecznych dla zapewnienia pozadanych dawek tego skladnika w wyzej podanym zakresie. I tak, przy podawaniu doustnym zwiazek aktywny laczy sie z odpowiednim stalym lub cieklym nosnikiem lub rozcienczalnikiem formujac kapsulki, tabletki, proszki, syropy, roztwory, zawiesiny i tym podob¬ ne.Kompozycje farmaceutyczne, ewentualnie, dodat¬ kowo moga takze zawierac skladniki takie jak sub¬ stancje smakowo-zapachowe, slodzace, substancje pomocnicze i tym podobne. Przy podawaniu poza jelitowym zas, zwiazki aktywne laczy sie ze steryl¬ nymi roztworami wodnymi lub organicznymi for¬ mujac roztwory do wstrzykiwania lub zawiesiny do wstrzykiwania.Przykladowo stosuje sie roztwory w oleju seza¬ mowym i arachidowym, w wodnych roztworach glikolu propylenowego i tym podobnych mediach, jak równiez wodne roztwory rozpuszczalnych w wo¬ dzie dopuszczalnych pod wzgledem farmaceutycz¬ nym kwasowych soli addycyjnych zwiazków wy¬ twarzanych sposobem wedlug wynalazku. Roztwo¬ ry do wstrzykiwania wytwarzane w taki sposób podaje sie dozylnie, dootrzewnowo, podskórnie, do¬ miesniowo przy czym dla czlowieka najkorzystniej¬ sze jest podawanie domiesniowe.Wynalazek ilustruja blizej nastepujace przykla¬ dy. Przyklady te nie ograniczaja jednakze zakresu 5 wynalazku do szczególowych rozwiazan omówio¬ nych w tych przykladach. iPrzyklad L a) ^«r metylotsaililoksyetyloaaitryl, 7g (0,036 mola) ftK^lorochrcmiano-S-karbaldehydu 10 w 70 ml chlorku metylenu oziebia sie do tempera¬ tury 0,5°C, dodaje 100 mg jodku cynku po czym dodaje sie po kropli 4,26 g (0,043 mola) trójmetylo- sililokarbonitrylu. Mieszanine reakcyjna miesza sie w temperaturze pokojowej przez 64 godziny po 115 czym przemywa sie kolejno trzema porcjami nasy¬ conego kwasnego weglanu sodu oraz jedna porcja roztworu chlorku sodu, suszy nad bezwodnym siar¬ czanem magnezu, saczy sie i odparowuje otrzymujac 9,5 g tytulowego zwiazku w postaci oleju. Widmo 20 w podczerwieni (CHiCl2) 2857, 14791, 1215, 1190, 1060 cm—1. b) Chlorowodorek l-(6-chloro-8-chromanylo)-l- - hydroksymetylo-imddoectru etylowego, Do oziebionego do temperjatury 0—5°C niasyco- 25 nego chlorowodorem etanolu (250 ml) dodaje sie po kropli roztwór 9,29 g zwiazku otrzymanego w cze¬ sci a) niniejszego przykladu w 15 ml etanolu, utrzy¬ mujac temperature ponizej 10°C. Mieszanine miesza sie w temperaturze 0—5°C przez 35 minut, po czym 30 odparowuje otrzymujac olej. Po krystalizacji z mie¬ szaniny etanol eter otrzymuje sie 5,7 g tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 125—127°C (roz¬ klad). Widmo masowe m/e: 271/269. c) 5-6^chloro-8-chromanylo/oksazolidynodion-2,4, 35 5,4 g (18,6 mola) zwiazku otrzymanego w czesci b) niniejszego przykladu rozprowadza sie na zawie¬ sine 250 ml czterowodorofuranu, oziebia w miesza¬ ninie wody z lodem i dodaje 6,01 g (0,06 mola) trój- etyloaminy. Przez zimna mieszanine przepuszcza sie 40 fosgen przez 30 minut, miesza w temperaturze po¬ kojowej przez godzine, przy czym przelewa do 1 litra pokruszonego lodu. Po zakonczeniu reakcji oziebiona mieszanine reakcyjna ekstrahuje sie trze¬ ma .porcjami chlorku metylenu. Polaczone ekstrak- 45 ty przemywa sie nasyconym roztworem chlorku so¬ du, suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu i odparowuje do sucha. Pozostalosc rekrystalizuje sie z toluenu i otrzymuje 3,28 g oczyszczonego ty¬ tulowego zwiazku o temperaturze topnienia 170— 172°C. Widmo masowe m/je: 269/267. Analiza ele¬ mentarna dla C^H^^Cl: Gbliozono: C 53,84 H 3,77 N 5,23 Znaleziono: C 53,73 H &,83 N 5,48 Przyklad IL a) 2-(6-fluoro-8-chromanylo)-2- 55 -trójmetylosililoksyetylonitryl, Postepujac jak opisano w przykladzie la) prze¬ ksztalca sie 3,2 g (0,0178 mola) 6-fluorochromano-8- -karlboaldehydu w 4,51 g tytulowego zwiazku w po¬ staci oleju. Widmo masowe m/e 279, widmo w pod- 60 czerwieni (CHaCla) 1498, 1205, 1066dm-1. b) Chlorowodorek l-(6-fluoro-8^hromanylo)-l-hy- droksymetyloimddoestru etylowego.Postepujac jak opisano w przykladzie Ib) z tym, ze reakcje w temperaturze 0—5°C prowadzi sie 65 przez 1 godzine, przeksztalca sie 4,4 g zwiazku 50133 220 15 otrzymanego w przykladzie w 4,1 g tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 124—126°C (roz¬ klad). Widmo masowe m/e 253. c) 5-(6-fluoro-8-chromanylo)oksazolidynodion-2,4.W sposób opisany w przykladzie I c) prze- 5 ksztalca sie 3,9 g (0,0134 mola) zwiazku otrzy¬ manego w przykladzie w surowy tytulowy zwiazek.Surowy staly produkt rozpuszcza sie w IN roztwo¬ rze wodorotlenku sodu i ekstrahuje dwiema porcja¬ mi eteru. Produkt wytraca saa (ponownie przez po- 10 wolne przelanie alkalicznej fazy wodnej do nad¬ miaru 3N roztworu kwasu, solnego. Po rekrystaliza¬ cji z toluenu otrzymuje sie 2,73 g oczyszczonego ty¬ tulowego zwiazku o temperaturze topnienia 174— 176°C. Widmo masowe m/e 251. 15 Analiza elementarna dla C^H^O^F: Obliczono: C 57,37 H4,01 N5,58 Znaleziono: C 57,74 H3,91 N5,40 Przyklad III. a) ,[2-(5-chloro-2,3-dwuwodoro- -7-benzo) b) furanylo(-2-trójmetylosililoksyetyloni- *o tryl], 000 mg (4,9 mmola) 3-cMoro-2,3^dwuwodorobenzo( b) -furano-7-karfoaldehydu rozpuszcza sie w 25 ml eteru, po czym dodaje sie 20 mg jodku cynku oraz 970 mg <9,8 mmola) trójmetylosililokarbonitrylu i ca- 25 losc miesza sie przez 16 godzin w temperaturze po¬ kojowej, po czym rozciencza sie 50 ml eteru, prze¬ mywa sie trzema porcjami nasyconego roztworu kwasnego weglanu sodu oraz jedna porcje roztworu chlorku sodu, suszy sie nad bezwodnym siarczanem 30 magnezu, saczy i odparowuje otrzymujac 1,4 g tytu¬ lowego zwiazku w postaci oleju. Widmo masowe m/e 283/281. Widmo w podczerwieni (CHfCl,) 1479, 1457, 1435, 1180, 866, 848 cm-^1.W ten sam sposób przeksztalca sie 5-fluoro-2,3- 35 -dwuwodoorobenzo -(5-fluoro-2,3-dwuwodoro-7-benzo)b metyiosililoksyetylonitryl, b) Chlorowodorek l-(5^chloro-2,3-dwuwodoro-7- -benaob(-furanylo)-il-hydroksymetyloimidoestru 40 etylowego.Postepujac jak podano w przykladzie Ib) 1,37 g tytulowego zwiazku otrzymanego w czesci a) niniej¬ szego przykladu przeksztalca sie w tytulowy zwia¬ zek. Poczatkowo wyodrebniona stala substancje roz¬ ciera sie dwukrotnie na papke z eterem otrzymu¬ jac 1,28 g oczyszczonego zwiazku o temperaturze to¬ pnienia 149—152°C (rozklad). Widmo masowe m/e 257/255. Widmo w podczerwieni (KBr) 3162, 2875, 1650, 1524, 1458 om-1.W ten sam sposób fluoropochodna zwiazku otrzy¬ mana w czesci a) niniejszego przykladu przeksztal¬ ca sie w chlorowodorek *l-5-£luoro-2,3-dwuwodoro- -7-benzob(furanyro)-l-hydroksymetyloimidoester etylowy. 55 c) 5-5-chloro-2,3-dwuwodoro-7-benzo)b(-iuranylo) oksazolidynodion-2,4.Postepujac jak podano w przykladzie Ic) 1,1 g ty¬ tulowego zwiazku otrzymanego w czesci b) niniej¬ szego przykladu przeksztalca sie otrzymujac po re- 60 krystalizacji z toluenu w 630 mg tytulowego zwiaz¬ ku o temperaturze topnienia 197—199°C. Widmo masowe m/e 255/253; Widmo w podczerwieni (KBr) 3084, 1833, 1810, 1746 cmH W ten sam sposób analog fluorowy otrzymany w _ 50 16 czesci b) niniejszego przykladu przeksztalca sie w 5-(5-fluoro-2,3^wuwodoro-7-benzo)b(furanylo)^ksa- zolidynodion-2,4.Przyklad IV. a) 2-<3-metylo-54zoksazolilo)-2- -trójmetylosililoetylonitryl.Postepuje sie jak to opisano w przykladzie la) i przeksztalca sie 3,4 g (0,032 mola) 3Hmetyloizoksa- zolo-5Hkartoaldehydu w tytulowy zwiazek, który wy¬ odrebnia sie w postaci oleju w ilosci 6,5 g (analiza nmr nie wykazuje obecnosci aldehydowego protonu w produkcie.W ten sam sposób izotiazolo-54carbaldehyd prze¬ ksztalca sie w 2-(5-tiazolilo)-2-trójmetylosililoetylo- nitryl oraz 5nmetyloizoksazolo-3-karbaldehyd (otrzy¬ many wedlug Kaneli wspól, japonski opis patento¬ wy nr 62(17,572)) przeksztalca sie w 2-(5Hmetylo-3- izoksazoilo-2-trójmetylosililoetylonitryl. b) Chlorowodorek l-hydroksy-l-(3-metylo-5-iz ksazoilo)-metylo-imidoestru etylowego. 6,5 g tytulowego zwiazku otrzymanego w czesci a) niniejszego przykladu rozpuszcza sie w zimnym, nasyconym roztworze chlorowodoru w etanolu (50* ml) i utrzymuje w temperaturze 5°C przez 16 go¬ dzin. 3,3 g tytulowego zwiazku o temperaturze top¬ nienia 119^121°C wyodrebnia sie przezprzesaczenie.W ten sam sposób inne zwiazki otrzymane w cze¬ sci a) niniejszego przykladu przeksztalca sie w chlo¬ rowodorek l-hyroksy-l-(5-izotiazolilo)metylo-imido- estru etylowego oraz w chlorowodorek 1-hydroksy- -l-(5-metylo-3-izoksazolilo)- metylo-imidoestru ety¬ lowego. c) 5-(3-metylo-5-izoksazolilo) oksazolidynodion-2,4.Postepujac w sposób opisany w przykladzie Ic) 2,2 g tytulowego zwiazku otrzymanego w czesci b) niniejszego przykladu przeksztalca sie w tytulowy zwiazek. Po zakonczeniu reakcji przez przelanie mieszaniny reakcyjnej do pokruszonego lodu, pro¬ dukt ekstrahuje sie eterem, polaczone ekstrakty su¬ szy sie i odparowuje otrzymujac 1,4 g oleju.Nastepna ekstrakcja octanem etylu i odparowa¬ nie daje dodatkowe 0,4 g oleju. Obie porcje oleju laczy sie i dzieli miedzy 25 ml IN roztwór wodo¬ rotlenku sodu i 25 ml eteru. Alkaliczna faze wod¬ na oddziela sie, zakwasza stezonym kwasem sol¬ nym i ekstrahuje 25 ml octanu etylu. Ekstrakt or¬ ganiczny przemywa sie woda, odparowuje do sucha, a pozostalosc rozciera sie z eterem otrzymujac 146 mg produktu o temperaturze topnienia 173—175°C.Faze eterowa odparowuje sie do sucha i rozciera ze swieza porcja eteru otrzymujac 238 mg zwiazku o temperaturze topnienia 175—177°C« W ten sam sposób inne zwiazki otrzymane w cze¬ sci b) niniejszego przykladu przeksztalca sie w 5-(5- izotiazolilo) oksazolidynodion-2,4 oraz w 5^(5-metylo- -3-izoksazolilo) oksazolidynodion-2,4.Przyklad V. a) 2-(3-furylo-2-trójmetyloksyety- lonitryl.Do mieszaniny 1,92 g (20 mmoli) 3-furaldehydu x okolo 100 mg jodku cynku w 25 ml eteru dodaje sie po kropli 4,84 g (48 mmoli) trójmetylosdlilokartooni- trylu. Mieszanine miesza sie przez okolo 16 godzin w temperaturze pokojowej. Mieszanine reakcyjna przemywa sie kolejno nasyconym roztworem kwa¬ snego weglanu sodu, woda oraz nasyconym wodnym roztworem chlorku sodu, suszy sie nad bezwodnym133 220 W 18 siarczanem sodu, saczy sie i odparowuje pod zmniej¬ szonym cisnieniem otrzymujac 2,2 g g-(3-furylq)-2- -trójjm^tylpsilol^syetylonitrylu. Analiza widmowa: pnmr (CDC1*): 0,2 (s, 9H), 5,4 (s, 1H), 6,4 (m,lH), 7,3 (m, 1H), 7,5 fxn,W). ; b) CJilprpwodorek l-hydro^y-l-(3-furylometylo^ imidpestru etylu, 1,Q g 2-(3-furylo)-2-tr6jmetylosilokpyetylonitrylu rozpuszcza sie w 10 ml nasyconego roztworu chlo¬ rowodoru w etanolu w temperaturze Q—5°C. Otrzy- 10 many roztwór utrzymujemy w temperaturze okolo 5°C przez 16 godzin. Mieszanine reakcyjna zateza sie do okolo polowy objetosci i rozciencza eterem.Po przesaczeniu i przemyciu eterem otrzymuge sie 746 mg chlorowodorku l-hydroksy-l(3-furylo)-etylo- « -imidoestru etylowego o temperaturze topnienia 113—115°C. Widmo masowe m/e 169. c) 5-(3-furylo)oksazolidynodion-2,4. 1,5 g (7,5 mmola) chlorowodorku l-hydroksy-1/3- -furylometylo-imidoestru etylowego, 50 ml cztero- 2Q wodorofuranu i 2, 21 g (21,9 mmoli) trójetyloaminy ochladza sie lacznie do temperatury 10°C. Przez ochlodzona mieszanine reakcyjna przepuszcza sie fo- sgen przez 20 minut. Po mieszaniu mieszaniny przez dalsze 30 minut przepuszcza sie azot przez mieszanine przez dalsze 10 minut. Mieszanine reak¬ cyjna przelewa sie powoli do 100 g pokruszonego lodu. Produkt wydziela sie przez ekstrakcje dwie¬ ma porcjami eteru i surowy produkt wyodrebnia sie po odparowaniu w postaci oleju. Olej rozprowa¬ dza sie 5 min IN roztworu wodorotlenku sodu i ekstrahuje eterem. Zasadowa faze wodna zakwasza sie i ekstrahuje swiezym eterem.Produkt wydziela sie w ilosci 600 mg w postaci gumowatej substancji przez odparowanie drugiego ekstraktu eterowego. Po rozcieraniu z chloroformem Otrzymuje sie 109 mg oczyszczonego 5-(3-furylo) oksazolidynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 86— 88°C, Widmo masowe m/e 167. Po dodaniu heksa¬ nu do chloroformowej fazy organicznej po rozcie¬ raniu otrzymuje sie drugi rzut produktu w ilosci 66 mg o temperaturze topnienia 86—88°C; Widmo masowe m/e 167.Analiza elementarna dla C7H5O4N: Obliczono: C 50,31 H 3,01 N 8,38 Znaleziono: C 49,97 H 1,13 N8,37 Przyklad VI. a) 2-(5-chloro-2-furylo)-2-trójme- tylosililoksyetylonitryl. 2,7 g (21 mmoli) 5Hchloro-2-furaldehydu rozpu¬ szcza sie w 30 ml eteru. Dodaje sie 6,3 ml (50 mmo¬ li) trójmetylosililokarbonitrylu i okolo 50 mg jodku cynku i miesza sie przez 1,5 godziny w temperatu¬ rze pokojowej, kontrolujac w tym czasie przebieg reaikcji metoda chromatografii cienkowarstwowej (8:1 mieszanina heksan: octan etylu). Analiza wy¬ kazala calkowity przebieg reakcji. Po zatezeniu do sucha otrzymuje sie 5,5 g 2-(5-chloro-2-furylo)-2- trójmetyloksyetylonitrylu w postaci oleju. Analiza: pnmr (CDClrf: 0,3 (s, 9H), 5,4 (s, 1H), 6,1 (d, 1H), 6,5 (d,lH).Ib) Chlorowodorek l-(5-chloro-2-furylo)-l-hydro- ksymetyloimidoestru etylowego. 2,3 g 2-(5-chloro^2-furylo)-2-trójmetylosiloksyety- lonitrylu rozpuszcza sie w 25 ml nasyconego roz¬ tworu chlorowodoru w etanolu w temperaturze 0°C. 30 35 40 45 50 55 00 Roztwór utrzymuje sie w temperaturze okolo 5°C przez 2,5 godziny po czym zateza do oleju. Rozcie¬ ranie oleju w 20 ml eteru prowadzi sie do otrzy¬ mania 1,2 g chlorowodorku M5-chloro-2-furyk) 1- -hydroksymetylo-imidoestru etylowego o tempera¬ turze topn. 112r-^ll4°C. Widmo masowe m/e: 203. e) 5^<5^chloro-2-furylo) oksazolidynodion-2,4. 1,2 g (j5 mmoli) chlorowodorku l-(5-€hloro-2-fu«Fy- lo)-l-hydroksymetylo-imidoestru etylowego rozpra¬ sza sie na zawiesine w 50 ml czterowodorofuranu i eziettfa lodem. Nastepnie dodaje sie 2,1 ml (15 mmo¬ li) trójetyloaminy, przepuszcza sie przez mieszanine reakcyjna fosgen przez 20 minut, utrzymujac tempe¬ rature miedzy 10 a 20°C. Przez mieszanine prze¬ pedza sie azot i calosc przelewa sie powoji do 100 ml pokruszonego lodu. Po przerwaniu reakcji ozie¬ biona mieszanine reakcyjna ekstrahuje sie 100 ml eteru, ekstrakt reefkstrahuje sie nastepnie nasycen nym roztworem chlorku sodu i zateza do oleju.Olej zadaje sie w 15 ml swiezego eteru, roztwór klaruje sie i ekstrahuje 10 ml IN roztworu wo¬ dorotlenku sodu.Zasadowy ekstrakt zakwasza sie stezonym kwa¬ sem solnym i produkt wyekstrahowuje sie do octanu etylu. Po reekstrajccji woda warstwe octanu etylu zateza sie do 550 mg oleju. Porcje 500 mg te¬ go oleju oczyszcza sie chromatograficznie (na 50 ml zelu krzemionkowego przy zastosowaniu jako eluen- tu mieszaniny 5:1 heksan:octan etylu z 5% kwasu octowego, kontrolujac prace metoda chromatogra¬ fii cienkowarstwowej (ten sam eluent).Koncowe frakcje zawierajace produkt laczy sie, odparowuje do sucha i zadaje heksanem, otrzymu¬ jac 177 mg 5-(chloro-2-furylo)oksazolidynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 1,12—114°C. Widmo masowe m/e 201. Wspólczynnik refrakcji RF = 0,25 (5:1 he¬ ksan: octan etylu) 5% kwasu octowego. Analiza ele¬ mentarna dla C7H*04NC1: Obliczono: C 41,71 H2,00 N6,95 Znaleziono: C 41,80 H2,21 N6,77 Przyklad VII. a) 2-{5-bromo-2-furylo)-2-trój- metylosililoksyetylonitryl. 1,1, g (6 mmoli) 54romo-2-furaldehydu rozpuszcza sie w 50 ml eteru. Dodaje sie katalityczna ilosc oko¬ lo 50 mg jodku cynku oraz — po kropli — 746 mg (1,2 równowaznika) trójmetylosililokarbonitrylu.Przebieg reakcji kontroluje sie metoda analizy wi¬ dma w podczerwieni (zanikanie typowych linii ab¬ sorpcyjnych grup karbonylowych) oraz pnmr (za¬ nikanie typowych pików protonów aldehydowych.Po uplywie 60 minut w temperaturze pokojowej mieszanine reakcyjna przemywa sie nasyconym roz¬ tworem kwasnego weglanu sodu, dwukrotnie woda i w koncu roztworem chlorku sodu, suszy nad bez¬ wodnym siarczanem sodu i odparowuje otrzymujac 1,2 g 2-(5-bromo-2-furylo)-2-trójmetylosilosiloksy- -etylonitrylu w postaci oleju, pnmr (CDC18)6: 0,3 (s,9H), 5,6 (s,lH), 6,4 (d, 1H), 6,6 (d, 1H). fo) Chlorowodorek l-(5-bromo-2-furylo)-l-hydro- ksymetyloimidoestru etylowego. Postepujac jak to opisano w przykladzie V.b z tym, ze nie zateza sie mieszaniny reakcyjnej przed dodaniem eteru prze¬ ksztalca sie 1,2 g 2-(5-bromo-2-furylo)-2-trójmetylo- siloksyetylonitrylu w 480 mg chlorowodorku l-(5- bromo-2-furylo)-l-hydiroksymetylOHimidoestru etylu133 220 19 20 o temperaturze topnienia 120—122°C. Widmo ma¬ sowe m/e 247—249, Mniej czysty drugi rzut zwiaz¬ ku w ilosci 235 mg o temperaturze topnienia 104— 106?C otrzymuje sie przez odparowanie macierzy¬ stego roztworu i zadanie pozostalosci eterem. c) 5-(5-bromo-2^furyloolksaz(0(lidynodaon^2,4. 982 mg (3,4 mmola) chlorowodorku l-(5-bromo-2- -furylo)-l-hydroksymetylo-imidoestru etylowego przeksztalca sie w 126 mg 5^C5jbramo-i2-furylo) oksa- zolidynodion-2,4 o temperaturze topnienia 126— 129°C wedlug sposobu opisanego w przykladzie, wi¬ dmo masowe m/e 245, 247, Wspólczynnik refrakcji Rf = 0,2 (5:1 heksan: octan etylu z 5% kwasu octo¬ wego.Przyklad VIII. a) 2-(3-bromo-2-furylo)-2-trój- metylosililoksyetylonitryl.Postepuje sie w sposób opisany w przykladzie Va) i 1,75 g (10 mmoli) 3-bromo-2-furaldehydu w 50 ml eteru poddaje sie reakcji z 8,8 ml (70 mmoli) trójmetylosililokarbonitrylu w obecnosci okolo 100 mg jodku cynku. Po uplywie przebiegajacej 16 go¬ dzin reakcji, klarowna warstwe eterowa dekantuje 6ie znad osadu i odparowuje do sucha otrzymujac 3 g 2(3-bromo-2-furylo)-2-trójmetylosiloksyetyloni- Lrylu. Wspólczynnik refrakcji Rf = 0,7 (3:1 heksan: octan etylu). b) Chlorowodorek l-(3-bromo-2-furylo)-l-hydro- ksymetylo-imidoestru etylowego. 6,8 g 2-(3-bromo-2-furylo)-2-trójmetoksysililoetylo- nitrylu rozpuszcza sie w 70 ml nasyconego roztwo¬ ru chlorowodorku w etanolu w temperaturze 0°C i mieszanine utrzymuje sie przez 2 godziny w tem¬ peraturze okolo 5°C. Po odparowaniu do sucha i rozcieraniu pozostalosci z acetonem otrzymuje sie 4,4 g chlorowodorku l-(3-bromo-2-furylo)-l-hydro- ksymetylo-imidoestru etylowego o temperaturze to¬ pnienia 117—119°C (rozklad). c) 5-(3-bromo-2-furylo) oksazolidynodion-2,4.Postepujac w sposób opisany w przykladzie VIc) z tym, ze przepuszczanie przez mieszanine reakcyj¬ na fosgenu prowadzi sie w temperaturze 0—10°C, przeksztalca sie 4,4 g chlorowodorku l-/3-bromo-2- -furylo)-l-hydroksymetylo-imidoestru etylowego w oczyszczony 5-(3-bromo-2-furylo)oksazolidynodion- -2,4 w ilosci 847 mg o temperaturze topnienia 128— 130°C. Wspólczynnik refrakcji Rf 0,20 <5:M heksan" octan etylu z 5% kwasu octowego).Analiza elementarna dla: C^H^O^Br Obliczono: C 36,16 H 1,63 N 5,69 Znaleziono: C 34,40 H 1,88 N5,67 Przyklad IX. a) 2-(2-furylo)-2-trójmetylosilo- ksy-etynitryl. 24 g (0,25 mola) 2-furaldehydu oziebia sie do tem¬ peratury 0—5°C, dodaje 500 mg jodku cynku i mie¬ sza, po czym dodaje sie co kropli 30 ml trójmety¬ losililokarbonitrylu. Mieszanine ogrzewa sie do tem¬ peratury pokojowej i miesza przez okolo 64 godziny w temperaturze pokojowej. Mieszanine reakcyjna rozciencza sie chlorkiem metylenu, ekstrahuje dwu¬ krotnie nasyconym roztworem kwasnego weglanu sodu, suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu, zadaje weglem aktywnym, saczy i odparowuje otrzymujac 36 g 2-(2-furylo)-2-trójmetylosiloksyety- lonitrylu w postaci oleju z wydajnoscia 74%: pnmr (CDC18) 6:0:2 (s, 9H), 5,6 (s, 1H), 6,4 (m, 1H), 6,5 (m.lH), 7,4 (d,lH). b) l-(2-furylo)-l-hydroksymetylo-imidoester ety¬ lowy. 5 Postepujac w sposób opisany w przykladzie Vb) poddaje sie 15 g 2-(2-furylo)-2-trójmetylósiloksyety- lonitrylu reakcji z nasyconym roztworem chlorowo¬ doru w etanolu z wyjatkiem zastosowania czasu re¬ akcji okolo 2 godzin. Surowy produkt oddziela sie 1Q przez odparowanie do oleju mieszaniny reakcyjnej.Olej dzieli sie miedzy 400 ml chloroformu a nasycony roztwór kwasnego weglanu soda Faze chloroformowa przemywa sie dwukrot¬ nie swiezym nasyconym roztworem kwasnego 15 weglanu sodu, jeden raz roztworem chlorku sodu, suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu, saczy sie i po zatezeniu otrzymuje sie 10,6 g (wydajnosci 81%) 1^2-furylo)-l-hydroksymetylo-imidoestru ety¬ lowego, pnmr (CDC1,) 8:1,3 (t,3H), 4,1 (q, 2H), 5,1 20 (s. 1H), 4,8-5,2 (m, 1H), 6,3 (m, '2H), 7,3 (d, 1H). c) 5-(2-furylo)-oksazolidynodion-2,4. 10,5 g (6,2 mmola) l-(2-furylo)-l-hydroksymetylo- imidloestru etylowefgo rozpuszcza sie w 125 ml czterowodorofuranu w trakcie mieszania i roztwór 25 ochladza sie do temperatury 0—5°C. Dodaje sie 12,5 g (0,124 mola) trójetyloaminy i przez zimny roztwór przepuszcza sie fosgen przez 35 minut, po czym ogrzewa sie do temperatury pokojowej i mie¬ sza przez dalsze 16 godzin. Mieszanine reakcyjna powoli przelewa sie do 1 litra mieszaniny wody z lodem. Produkt ekstrahuje sie trzema porcjami octanu etylu. Ekstrakty laczy sie i produkt ekstra¬ huje sie czterema porcjami IN roztworu wodoro¬ tlenku sodu. Polaczone wodne ekstrakty zakwasza sie 6N roztworem kwasu solnego i ekstrahuje pro¬ dukt czterema porcjami chloroformu.Ekstrakty chloroformowe laczy sie i suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu, zadaje weglem aktywnym, saczy sie i odparowuje otrzymujac 2,1 g surowego produktu w postaci oleju. Olej oczyszcza sie chromatograficznie na 100 g zelu krzemionkowe¬ go stosujac jako eluent mieszanine 2:1 chloroform: octan etylu zbierajac frakcje po 10 ml i prowadzac kontrole metoda chromatografii cienkowarstwowej.Po odparowaniu frakcji 36-48 otrzymuje sie 281 mg oczyszczonego 5-(2-furylo)-oksazolidynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 99—102°C. Widmo masowe m/e 167. Po rekrystalizacji z toluenu otrzymuje sie 235 mg wysoko oczyszczonego produktu o tempera¬ turze topnienia 101—103°C.Analiza elementarna dla C7HB04N: Oblicizono: C 05,31 H 3,02 N8,38 Znaleziono: C 50,41 H 3,25 N8,28 Przyklad X. a) 2-(5-fenylo-2-tienylo)-2-trój- 55 metylosililoksyetylonitryl. 0,9 g aldehydu 5-fenylo-2^tiofenpwego w 35 ml eteru poddaje sie reakcji z 1 ml trójmetylosililokar¬ bonitrylu w obecnosci okolo 50 mg jodku cynku. Po jednej godzinie mieszanina w temperaturze poko- 60 jowej badanie metoda chromatografii cienkowar¬ stwowej wykazuje, ze reakcja przebiegla do konca.Po odparowaniu do sucha otrzymuje sie 1,65 g 2-(5- fenylo-2-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetylonitrylu, wspólczynnik refrakcji Rf 0,5 (5:1 heksan: octan 65 etylu z 5% kwasu octowego). 30 35 43 50133 220 21 22 b) Chlorowodorek l-hydroksy-l-(5-fenylo-2-tieny- loj-metyloimddoestru etylowego. 1,6 g 2-(5-fenylo-2-t:enylo)-2-trój(metylosililoksy- etylonitrylu rozpuszcza sie 30 ml zimnego, nasyco¬ nego chlorowodorem etanolu i roztwór utrzymuje sie w temperaturze 0^5 °C przez okolo 17 godzin..Mieszanine reakcyjna odparowuje sie do sucha i zadaje octanem etylu otrzymujac 0,9 g chlorowodor¬ ku l-hydroksy-l-(5-fenylo-2-tienylo)metyloimidoe- stru etylowego, pnmr (DMSO): obejmuje pasma 1,1 (3H), 4,0 (2H), 5,2 (1H), 6,5 (1H). c) 5-(5-fenylo-2-tienylo)oksazolidyiiodion-2,4. 790 mg (2,6 mmola) chlorowodorku 1-hydroksy-l- -(fenylo-2-tienylo) metyloimido-estru etylowego i 1,4 ml (10 mmoli) trójetyloaminy poddaje sie rea¬ kcji z fosgenem i produkt reakcji wydziela sie chromatograficznie na 200 g zelu krzemionkowego, .stosujac jako eluent mieszanine 2:1 octanu etylu: heksan i otrzymuje sie 172 mg 5-(5-fenylo-2-tieny- lo) oksazolidynodioiiu-2,4 o temperaturze topnienia 233-235°C.Analiza elementairna dla ClijHgOsNS: Obliczono: C 60,23 H 3,50 N5,40 Znaleziono: C 59,94 H 3,65 N5,38 Przyklad XI. a) 2-(2-tienylo)-2-trójmetylosili- 1oksyetylanitryl.Postepuje sie w sposób opisany w przykladzie IXa) i poddaje sie reakcji 56,1 g (46,8 ml, 0,5 mola) alde¬ hydu 2-tiofenylowego z 60 ml trójmetylosililokar- foonitrylu w obecnosci okolo 0,5 g jodku cynku, otrzymujac 92 g 2-(2-tienylo)-2-trójmetylosililoksy- etylonitrylu w postaci oleju; widmo masowe m/e 211, pnmr (CDC13) 8: 0,2 (s, 9H), 5,8 (s, 1H), 6,9—7,5 (m, 3H). b) l-hydroksy-l-(2-tienylo)metyloimidoester etylo¬ wy 45 g 2^<2-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetylonitrylu rozpuszcza sie w 450 ml absolutnego etanolu. Roz¬ twór oziebia sie do temperatury 0—5°C i przepusz¬ cza sie przez ten roztwór chlorowodór przez 40 mi¬ nut. Mieszanine pozostawia sie w temperaturze oko¬ lo 5°C przez 16 godzin i odparowuje do sucha. Po¬ zostalosc zadaje sie 200 ml porcja eteru, po czym dzieli sie miedzy 400 ml chlorku metylenu i nasyco¬ ny roztwór kwasnego weglanu sodu. Faze organi¬ czna przemywa sie dwukrotnie nasyconym roztwo¬ rem kwasnego weglanu sodu, dodaje wegiel akty¬ wny, saczy sie i zateza otrzymujac 1-hydroksy-l- -(2-tienylo) metylo-imidoester etylowy w postaci oleju zestalajacego sie po odstaniu, w ilosci 10 g, pnmr ,(CDC18) 8: 1, 2 5,9 (s, 1H), 6,8—7,3 (m, 3H), 7,3—8,1 (s, 1H). c) 5-(2-tienylo)oksazolidynodion-2,4. 10 g (5,4 mmoli) l-hydroksy-l-(2-tienylo)metylo- ester etylowy i 15,1 ml (10,8 mmoli) trójetyloaminy rozpuszcza sie w 100 ml czterowodoeofuran. Roztwór oziebia sie do temperatury 0—5°C i przepuszcza sie przez ten roztwór fosgen przez 4*5 minut. Mieszanie kontynuuje sie przez dalsze 5 godzin w tempera¬ turze 0—5°C, po czym przelewa powoli do 1500 ml pokruszonego lodu. Produkt ekstrahuje sie 1,1 litra octanu etylu w trzech porcjach. Polaczone ekstrakty organiczne ekstrahuje sie nastepnie dwukrotnie na¬ syconym roztworem kwasnego weglanu sodu oraz jeden raz mieszanina 1:1 nasyconego weglanu sodu i woda.Ekstrakty kwasnoweglanowe i weglanowy laczy sie, zakwasza do pH 1—2 roztworem kwasu solne¬ go i produkt ekstrahuje sie kilkoma porcjami estru.Polaczone ekstrakty eterowe przemywa sie roztwo- 5 rem chlorku sodu, suszy nad bezwodnym siarcza¬ nem magnezu, dodaje wegiel aktywny, saczy sie i odparowuje otrzymujac 3,0 g produktu. Po rekry¬ stalizacji z toluenu otrzymuje sie 1,8 g 5-(2-tienylo)- oksazolidynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 138 10 —140°C; widmo masowe m/e 183.Analiza elementarna dla C^H^NOsS: Obliczono: C 45,89 H2,75 N7,65 Znaleziono: C 45,99 H 2,87 N 7,62 Przyklad XII. a) 2^(3Hmetylo-2-tienylo)-2^trój- 15 metylosdliloksyetylondtryl.Postepujac w sposób opisany w przykladzie IXa) poddaje sie reakcji 31,6 g <0,i25 mola) aldehydu 3- -metylo-2-tiofenylowego z 30 ml trójmetylosililokar- bonitrylu w obecnosci 500 mg jodku cynku przez 16 20 godzin. Mieszanine reakcyjna rozciencza sie 200 ml chlorku metylenu po czym wydziela sie produkt w sposób opisany w przykladzie XIII otrzymujac 52 g z wydajnoscia 93% 2-(3-metylo-2-tienylo)-2-trójme- tylosililoksyetylonitrylu, pnmr (CDC13) fi: 0,2 (s, 9H), 25 2,3 (s,3H), 5,7 b) l-hydroksy-M3-metylo-2-tienylo) metylo-imi¬ doester etylowy. v Do 100 ml zimnego etynolu nasyconego chlorowo¬ dorem dodaje sie po kropli 13 g 2-(3-metylo-2-tieny- 30 lo)-2-trójmetylosililoksyetylonitrylu, utrzymujac tem¬ perature miedzy 0—4°C. Po uplywie 1 godziny w temperaturze 0—4°C, mieszanine reakcyjna odpa¬ rowuje sie do sucha. Pozostalosc rozciera sie trzy¬ krotnie 100 ml porcjami eteru po czym dzieli sie 35 miedzy 300 ml chlorku metylenu a nasycony roz¬ twór kwasnego weglanu sodu. Warstwe organiczna oddziela sie, przemywa dwiema dodatkowymi por¬ cjami nasyconego roztworu kwasnego weglanu so¬ du, suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu, sa- 40 czy sie i odparowuje otrzymujac 8,0 g, z wydajno¬ scia 69% l-hydroksy-l-(3-metylo-2-tienylo) metylo- -imido-estru etylowego o temperaturze topnienia 73-76°C, widmo masowe m/e 199. c) 5-(3-metylo-2-tienylo) oksazolidynodion-2,4. 45 6,0 g (0,03 mola) l-hydroksy-l-(3-metylo-2-tieny- lo)-metylo-imidoestru etylowego rozpuszcza sie w 75 ml czterowodorofuranu i oziebia do temperatury 0—5°C. Dodaje sie 6,07 g (8,37 ml, 0,06 mola) trój¬ etyloaminy, przepuszcza sie przez mieszanine fos- 50 gen przez 35 minut i przelewa powoli do 1 litra mieszaniny wody z lodem. Produkt ekstrahuje sie trzema porcjami octanu etylu. Ekstrakty laczy sie i poddaje ekstrahowaniu czterema porcjami nasyco^ nego roztworu kwasnego weglanu sodu. 55 Ekstrakty wodne laczy sie, zakwasza 6N roztwo¬ rem kwasu solnego i produkt ekstrahuje sie trze¬ ma porcjami swiezego octanu etylu. Polaczone eks¬ trakty organiczne laczy sie, suszy nad bezwodnym 60 siarczanem magnezu, saczy sie i odparowuje otrzy¬ mujac z wydajnoscia 41%, 2,4 g produktu w posta¬ ci oleju, który krystalizuje po pocieraniu scianek naczynia. Po rekrystalizacji z toluenu otrzymuje sie 1,84 g oczyszczonego 5-(3-metylo-2-tienylo) oksazo- ^ lidynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 119-121°C133 220 23 24 z ogólna wydajnoscia 31%, widmo masowe m/e 197.Analiza elementarna: dla C^HtOiNS: Obliczono: C 48,72 H 3,58 N 7,10 Znaleziono: C 48,65 H 3,58 N7,01 Drugi rzut w ilosci 0,63 g produktu otrzymuje sie przez ekstrakcje poczatkowych ekstraktów octanu etylu trzema porcjami IN roztworu wodorotlenku sodu i wyizolowanie produktu w sposób opisany powyzej.Przyklad XIII. a) 2-(5^metylo-2-tienyloM- -trójmetylosililoksyetylonitryl. 25 g (0,2 mola) aldehydu 5-metylo-2-tiofenylowego 266 mg jodku cynku i 100 ml eteru laczy sie i mie¬ sza w temperaturze pokojowej. Nastepnie dodaje sie po kropli 23,5 g (0,24 mola) trójmetylosililokarboni- trylu i mieszanine reakcyjna miesza sie przez dal¬ sze 2 godziny. Mieszanine reakcyjna rozciencza sie 100 ml eteru, przemywa sie dwiema porcjami po 50 ml 5% roztworu fewasnego weglanu sodu, prze¬ mywa sie dwiema porcjami po 25 ml roztworu chlorku sodu, suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu, saczy sie i odparowuje do sucha otrzymu¬ jac 42 g 2-{5-metylo-2-tienylo)-2-trójmetylosililoksy- etylonitrylu, primr (CDClt) o: 0,2 (s,9H), 2,2 (s,3H), 5,6 (s, 1H), 6,6—7,4 (m, 2H). b) Chlorowodorek l-hydroksy-l-(5-metylo-2-tieny- lo)-metyloimidoestru etylowego. 550 ml etanolu nasyca sie chlorowodorem z jed¬ noczesnym schladzaniem do temperatury 0—5°C.Nastepnie rozpuszcza sie 42 g 2-(5-metylo-2-tienylo)- -2-trójmetyloisililoksyetylonitirylu i roztwór utrzymu¬ je sie w temperaturze 0°C przez 2,5 godziny. Mie¬ szanine reakcyjna odparowuje sie do sucha a pozo¬ stalosc zadaje sie eterem dwumetylowym otrzymu¬ jac 33 g chlorowodorku l-hydroksy-l-(5-metylo-2- -tienylo)-metylo-imidoestru etylowego o temperatu¬ rze topnienia 122—123°C, pnmr (DMSO) 6: 1,1—1,6 <3H), 2,5 (3H), 4,6 (2H), 5,9 (1H), 6,6—7,2 (2H). 10 g (0,042 mola) chlorowodorku l-hydroksy-l-(5- -metylo-2-furylo) metylo-imidoestru etylowego, 14,1 g (0,14 mola) trójetyloaminy i 250 ml czterowo- dorofuranu oziebia sie lacznie do temperatury 0—5°C. Przez te ochlodzona mieszanine reakcyjna przepuszcza sie fosgen przez 30 minut. Nastepnie mieszanine reakcyjna ogrzewa sie do temperatury pokojowej i przelewa sie do 275 ml pokruszonego iodu. Produkt ekstrahuje sie dwiema porcjami po 200 ml octanu etylu. Ekstrakty organiczne laczy sie i poddaje ekstrahowaniu dwiema porcjami po 150 ml IN roztworu wodorotlenku sodu. Ekstrakty al¬ kaliczne laczy sie, zakwasza sie kwasem solnym, c) 5-(5-metylo-2-tienylo)oskazolidynodion-2,4. pp czym ekstrahuje porcjami po 250 ml swiezego octanu etylu. W koncu, polaczone ekstrakty orga¬ niczne suszy sie nad bezwodnym siarczanem magne¬ zu, saczy sie i odparowuje otrzymujac 7,2 g 5-(5-me- tylo-2-tienylo)oksazolidynodionu-2,4. Po rekrystali¬ zacji z mieszaniny chloroform/heksan otrzymuje sie 910 mg oczyszczonego produktu o temperaturze to¬ pnienia 108—109°C, widmo masowe m/e 197.Przyklad XIV. a) 2^(5-chloro-2«4ienylo)-2-trój- metylo-sililoksyetylonitryl. 5 g (34 mmoli) aldehydu 5-chlorotiofenylowego, 50 mg jodku cynku i 30 ml eteru dwumetylowego oziebia sie lacznie do temperatury 0°C. Nastepnie dodaje sie po kropli 4,04 g (40 mmoli) trójmetylosi- lilokarbonitrylu, ogrzewa do temperatury pokojo¬ wej i miesza sie przez 4 godziny. Dodaje sie dodat¬ kowe jednakowe porcje trójmetylosililokarbonitry- 5 lu oraz jodku cynku i mieszanine reakcyjna miesza sie przez dalsze 16 godzin. Mieszanine reakcyjna rozciencza sie eterem, przemywa dwiema porcjami po 30 ml 5% roztworu kwasnego weglanu sodu, przemywa sie jedna porcja 30 ml nasyconego roz- 10 tworu chlorku sodu, suszy nad bezwodnym siarcza¬ nem magnezu i odparowuje sie otrzymujac 4,0 g 2- -(5-chloro-2-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetylondtry- lu w postaci oleju, pnmr (CDC13) 6 0,3 (s,9H), 5,7 (s, 1H), 7,0 (q, 2H). 15 W ten sam sposób przeksztalca sie aldehyd 3-flu- oro-tiofenowy, aldehyd 4-fluoro-2-tiofenowy, alde¬ hyd 5-fluoro-2-tiofenowy, aldehyd 5-fluoro-3-tiofe- nowy (Gronwitz i Rosen, Chem. Ser. 1, str. 33—43 (1971), Chem. Abstracts 75, 2008Q ^), aldehyd 4-flu- 20 oro-3-tiofenowy, aldehyd 4-metoksy-3-tiofenowy oa* aldehyd 4-metylotio-3-tiofenowy, odpowiednio w 2- -<3-fluoro-2-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetylonitryl, 2-(4-fluoro-2-tienylo)-2-trójmetylosililoksymetyloni- tryl, 2-(5-fluoro-2-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetylo- 25 nitryl, 2-(5-fluoro-3-tienylo)-2-trójmetylosililoksyety- lonitryl, 2-(4-fluoro-3-tienylo)-2-trójmetylosililoksy- etylonitryl, 2-(4-metoksy-3-tienylo)-2-trójmetylosili- loksyetanonitryl oraz 2-(4-metylotio-3-tienylo)-2-trój- metylosililoksyetylonitryl. 38 b) Chlorowodorek l-(5-chloro-2-tienylo)-l-hydro- ksymetylo-imidoesteru etylowego. 4 g 2-(5-chloro-2-tienylo)-2-trójmetylosililoksyety- lonitrylu rozpuszcza sie 100 ml absolutnego etanolu.Roztwór oziebia sie do temperatury 0—5°C i nasy- 35 ca chlorowodorem. Mieszanine reakcyjna pozosta¬ wia sie w temperaturze 0°C przez 16 godzin, odpa¬ rowuje do sucha i zadaje eterem otrzymujac 3g stalego chlorowodorku l-(5-chlorq-2-tienylo)-l-hy- droksymetylo-knidoestru etylowego, pnmr (DMSO) 6; 40 1,2 (3H), 4,2 (2H), 5,3 (1H), 6,6 (1H), 7,4 (1H), 8,4 (1H), W ten siam sposób inne nitryle otrzymane W przy¬ kladzie XIVa przeksztalca sie odpowiednio w chlo¬ rowodorek 1-(3-fluoro-2-itienylo)-l-hydroksymety- 45 tylo-imidoestru etylowego, chlorowodorek l-(4Hfluoro- 2-tienylo)-4-hydroksymetylo-imidoestru etylowego,. chlorowodorek l-(5-fluoro-2-tienylo)-l-hydroksyme- tylo/imido-estru etylu, chlorowodorek l-(5-fluoro-3- -tienylo)-l-hydroksymetylo-imidoestru etylowego,. 50 chlorowodorek l-(4-fluoro-3-tienylo)-l-hydroiksyme- tylo-imidoestru etylowego, chlorowodorek 1-hydro- ksy-l-(4-metoksy-3-tienylo)metylo-imidoestru etylo¬ wego oraz chlorowodorek l-hydroksy-l-(4-metylotio- -3-tienylo)metylo-miidoestru etylu. 15 c) 5-(5-ohloro-2-tienylo)oksazolidynodion-2,4. 3,0 mg (12 mmoli) chlorowodorku l-(5-chloro-2- -tienyloM-hydroksymetylo-imidoestru etylowego, 4,0 g (39 mmoli) trójetyloaminy i 90 ml czterowo- dorofuranu oziebia sie lacznie do temperatury 0°C. w Przez te zawiesine przepuszcza sie fosgen przez 30 minut, ogrzewa sie do temperatury pokojowej i miesza sie przez 16 godzin. Mieszanine reakcyjna przelewa sie powoli do 100 ml pokruszonego lodu i ekstrahuje sie prodiukt dwiema porcjami po 100 55 ml octanu etylu. Polaczone ekstrakty przemywa sie;133 220 25 26 -dwiema porcjami po 50 ml wody i jedna porcja 50 ml roztworu chlorku sodu, suszy sie nad bezwod¬ nym siarczanem magnezu, saczy sie i odparowuje otrzymujac 2,5 g pólstalej substancji. Po rekrysta¬ lizacji z toluenu otrzymuje sie 0,6 g oczyszczonego 5-{5-chloro-2-tienylo)oksazoHdynodionu-2,4 o tempe¬ raturze topnienia 126—130°C.Analiza elementarna dla C1H4O3NCIS: Obliczono C 38,64 H 1,84 N6,44 Znaleziono: C 3*8,17 H2,07 N6,»l W ten sam sposób pozostale imidoestry otrzymane w przykladzie XIVb przeksztalca sie odpowiednio iv M3-fluoro-2-tienylo)oksazolidynodion-2,4, 5-(4- -fluoro-fc-tienylo)oksazolidynodion-2,4, 5-(5-fluoro- -2-tienylo(oksazolidynodion-2,4, 5-(5ri31uoro-3-tieny- lo)oksazolidynodion-2,4, 5-(4-fluoro-3-tienylo) oksa- zolidynodion-2,4, 5-{4- nodion-2,4 oraz 5-(4-metylotio-3-tienylo)oksazolidy- nodlon-2,4.P r z y k l a d XV. a) M4-ibromo-3-tienylo)-2-trój- metylosililoksyetylonitryl. 5,5 g (29 mmoli) aldehydu 4-bromo-3-tiofenowego w 75 ml chlorku metylenu oziebia sie do tempe¬ ratury 0--5°C. Dodaje sie do 50 mg jodku cynku a nastepnie dodaje sie po kropli w ciagu 3 minut 3,47 g (35 mmoli) trójmetylosililokarbonitrylu. Mie¬ szanine ogrzewa sie do temperatur^ pokojowej, mie¬ sza przez 16 godzin, przemywa dwukrotnie nasyco¬ nym roztworem kwasnego weglanu sodu, przemy¬ wa sie nasyconym roztworem chlorku sodu, suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu, saczy i odpa¬ rowuje otrzymujac z wydajnoscia 90% 7,6 g 2-(4- -bromo-3-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetylonitrylu w postaci oleju, widmo masowe m/e 291/189. b) l-(4-bromo-3-tienylo)-l-hydroksymetylo-imido- ester etylowy.Przez oziebiona lodem mieszanine 7,5 g 2-(4-bro- mo-3-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetylonitrylu w 200 ml etanolu przepuszcza sie chlorowodór przez 45 minut. Po uplywie dalszych 20 minut miesza¬ nine reakcyjna o temperaturze 0—5°C odparowu¬ je sie do sucha i zadaje eterem otrzymujac chlo¬ rowodorek tytulowego zwiazku w postaci higrosko- pijnej stalej substancji. Chlorowodorek ten umie¬ szcza sie w mieszaninie chlorku metylenu i na¬ syconego roztworu kwasnego weglanu sodu, suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu, saczy sie i odparowuje otrzymujac z wydajnoscia 89%, 6,1 g l_(44)j^omc^3-tienylo)-l-hydroksymetylOHimidoeste- tu etylowego w postaci oleju, widmo masowe m/e 365^63. c) 5-(4-bromo-r3-tienylo)oksazolidynodion-2,4 Przez oziebiona w mieszaninie wody z lodem mieszanine 6,0 g (23 mmoli) M44womo-3-tienylo)- 1-hydroksymetyloimidoestrtu etylowego i 5,15 g (51 mmolt) w 250 ml czterowodorofuranu przepusz¬ cza sie fosgen przez 35, minut. Mieszanine reakcyj¬ na ogrzewa sie do temperatury pokojowej, miesza przez 1,5 godziny, przelewa powoli do 1 litra po¬ kruszonego lodu i produkt ekstrahuje sie trzema / porcjami chlorku metylenu. Polaczone ekstrakty odparowuje sie do oleju, krystalizuje po dodaniu niewielkich ilosci eteru i heksanu. Po dodaniu 40 tnl eteru otrzymuje sie z wydajnoscia 56%, 3,4 g 4-(4-bromo-3-tienylo)oksazolidynodionu-2,4 o tem¬ peraturze topnienia 158—161°C. Po rekrystalizacji z 40 ml toluenu otrzymuje sie 2,51 g oczyszczone¬ go zwiazku o temperaturze topnienia 164—166°C, widmo masowe m/e 263/261. 5 Przyklad XVI. a) 2-(3-tienylo)-2-trójmetylo- sililoksyetylonltryl 10 g (0,089 mola) aldehydu 3r-tiofenowego, 12fr mg jodku cynku i 60 ml eteru miesza sie razem, nastepnie dodaje sie po kropli przez 10 minut 10 10,6 g (0,107 mola) tr^jmetylosililokarbomtrylu^ i miesza sie, mieszanine reakcyjna przez 10 go¬ dzin, rozciencza sie 60 ml eteru, przemywa dwie¬ ma porcjami po 90 ml nasyconego roztworu chlor¬ ku sodu, szuszy nad bezwodnym siarczanem rna- 15 gnezu, saczy i odparowuje otrzymujac 14,3 g 2-(3- -tienylo)-2-trójmetylosdlHoksyetyfloiritoylu w posta¬ ci oleju, pnmr (OKa,) 5:0,2 «9H), &fi <1H, 7,0—7,5 (3H). b) 14iydroksynl-(3-tienylo)meiylo-imidoester ety- 20 lowy W temperaturze 0—5°C rozpuszcza sie porcjami 14,3 g 2-(4-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetylonitry- lu w 500 ml etanolu, uprzednio nasyconego chlo¬ rowodorem w temperaturze 0—5°C. Roztwór 25 utrzymywano w temperaturze 0°C przez 16 godzin i wyizolowano produkt w postaci chlorowodorku przez odparowanie mieszaniny reakcyjnej do su¬ cha i rozcieranie pozostalosci z eterem. Chlorowo¬ dorek rozpuszcza sie z mieszanina 400 ml chloro- 3Q formu i 100 ml nasyconego roztworu kwasnego weglanu sodu. Warstwe organiczna przemywa sie dodatkowo 100 ml nasyconego roztworu kwasne¬ go weglanu sodu, nastepnie przemywa sie roztwo¬ rem chlorku sodu, suszy nad siarczanem magne- 35 zu, saczy sie i odparowuje otrzymujac 12,5 g 1-hy- droksy-1H^tienylo)metylo^imddoestru etylowego, pnmr (CDC1,) 6: 1,0—1,3 (3H), 4,8-^5,3 <2H), 5,0 (1H), 6,9—7,2 (3H), 7,3—8,0 (1H). c) 5-(3-tienylo)oksazolidynodion-2,4 ^ 12,5 g (0,067 mola) l-hydroksy-lr(3-tienylo)me- tylo-imidoestru etylowego, 16,1 g (0,159 mola) trój- etyloaminy i 600 ml czterowodorofuranu chlodzi sie lacznie do temperatury 0°C. Mieszanine nasyca sie fosgenem przez 30 minut, ogrzewa do temperatury 45 pokojowej i pozostawia do odstania przez 16 go¬ dzin. Nastepnie przelewa sie mieszanine ostroznie do 600 ml wody z lodem (pieni sie od nadmiaru fosgenu) i ekstrahuje dwukrotnie porcjami po 600 ml octanu etylu. 50 Polaczone ekstrakty przemywa sie dwiema por¬ cjami po 300 ml IN roztworu wodorotlenku sodu.Polaczone alkaliczne ekstrakty zakwasza sie kwa¬ sem solnym i produkt ekstrahuje sie dwiema por¬ cjami po 300 ml swiezego octanu etylu. Polaczone 55 swieze ekstrakty suszy sie nad bezwodnym siar¬ czanem magnezu, saczy i odparowuje sie otrzymu¬ jacego g stalej substancji. Po rekrystalizacji z go¬ racego toluenu otrzymuje sie 5,5 oczyszczonego 5- (3-tienylo)oksazolidynodionu-2,4 o temperaturze top- 60 nienia 133^13i60C. Po drugiej reikrystalazacji z mieszaniny octan etylu/heksan otrzymuje sie do¬ datkowo oczyszczone 2,353 g (pierwszy rzut) pro¬ duktu o temperaturze topnienia 136—138°C, wid¬ mo masowe m/e 183, widmo w podczerwieni (KBr): «- 5,5; 5,8 mikronów.133 220 27 28 Przyklad XVII. Sól sodowa 5-(3-tienylo) oksa2lolidynodionu-2,4 3,0 g (16,4 mmoli) 5-(3-tienylo)oksazolidynodionu- 2,4 rozpuszcza sie w 60 ml octanu etylu i dodaje sie 300 mg wegla aktywnego. Calosc miesza sie przez 10 minut w temperaturze 2Q°C i mieszani* ne przesacza sie przemywajac ja octanem etylu.Dodaje sie 4,2 ml 3,78 N roztworu wodorotlenku sodu w metanolu i pozostawia da wykrystalizowa¬ nia soli sodowej. Po uplywie okolo 30 minut do* daje Sie 0,3 ml wody. Zawiesine pozostawia sie do zgranulowania przez 30 minut w temperaturze pokojowej, po czym oziebia do temperatury 5°C i prowadzi granulowanie przez dalsze 30 minut.Do saczenia, otrzymuje sie z wydajnoscia 95% 3,37 g jednoWQdzianu soli sodowej 5-(3-tienylo) oksazolidynodionu-2,4, o temperaturze topnienia 208—210°C.Analiza elementarna, dla CrlLiOaNSNa.HsO: Obliczono: C 37y67 H2,71 ,N6,28 O 28,67 S 14,37 Na 10,30 H2O8,07 Znaleziono: C 37,35 H 3,03 N6,24 0 27#3 S 14,33 Na 10,76 HjO8,30 Wodorotlenek sodu zastepuje sie równowazna iloscia wodorotlenku potasu, dwuetanoloamina, me- glumina lub piperazyna otrzymujac odpowiednie sole. Rozpuszczalnik usuwa sie przez odparowa¬ nie lufo dodaje sie takie nieTozpuszczalniki jak lufo heksan, jezeli jest to konieczne dla ulatwienia wytracenia sie produktu. Te same metody stosuje sie do otrzymania pozadanych farmaceutycznie so¬ li róznych oksazolidynodionów-2,4 wedlug tego wynalazku.Przyklad XVIII. Sól sodowa 5-fl-(l-butylo) -2-fuiylo]oksazolidynodion-2,4 370 mg (1,66 mmola) 5i[l-(l-butylo)-2-furylo]- oksazolidynodionu-2,4 rozpuszczono w 5 ml meta¬ nolu^ po czym dodano 90 mg (1,66 mmola) kwas¬ nego weglanu sodu. Otrzymany roztwór odparo¬ wano do sucha a stala pozostalosc rozcierano z eterem otrzymujac 300 mg tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 123—126°C (rozklad).Ruchliwosc otrzymanego zwiazku w mieszaninie octanu etylu:heksan/5% kwas octowy w stosunku 1:1, byla identyczna jak ruchliwosc wolnej zasady.Przyklad XIX. a) 2-(3-bromo-2-tienylo)-2- trójmetylosililoksyketylonitryl 6 g (31 mmoli) aldehydu 3-bromo-2-tiofenowego i 50 mg jodku cynku dodaje sie do 180 ml chlorku metylenu. Nastepnie dodaje sie po kropli 4,0 g (5,2 ml, 41 mmoli) trójmetylosililokarbonitrylu.Mieszanine reakcyjna miesza sie przez 24 godziny w temperaturze pokojowej, rozciencza sie 50 ml chlorku metylenu, przemywa 60 ml 5% roztworu kwasnego weglanu sodu oraz 50 ml nasyconego roztworu chlorku sodu, suszy nad bezwodnym siairczaoem magnezu, saczy sie i odparowuje otrzymujac 7,3 g 2^3-bromo-£-tienylo)-2-trójme- tylojililoksyetylonitrylu w postaci oleju, widmo masowe m/e 201/289. b). Chlorowodorek l-(3-bromo-2-tienylo)-l-hydro- ksymetylo-imidoestru etylowego W 210 ml nasyconego w temperaturze 0°C chlorowodorem etanolu rozpuszcza sie w tempe¬ raturze 0°C 7,0 g (24 mmoli) 2-bromo-2-itienylo- trójmetylosililoksyetylonitrylu. Po 30 minutach: mieszania w tej samej temperaturze mieszanine reakcyjna odparowuje sie do sucha. Stala pozosta¬ losc zadaje sie eterem i otrzymuje sie 7,0 g chlo- 5 rowodorku l-(3-bromo-2-tienylo)l-hydroksymetylo- imidoestru etylowego o temperaturze topnienia 120—122°C. c) 5-3-bromo-2-tienylo/-oksazolidynodion-2,4 6,8 g (23immole) chlorowodorku l-l(2Hbromo-2- 10 tienylo)-l-hydroksymetylo-imidoestru etylowego laczy sie z 7,6 g (10,5 ml, 76 mmoli) trójetyloami- ny i 250 ml czterowodorofuranu. Mieszanine ozie¬ bia sie do temperatury 0—5°C, nasyca sie fosge- nem przez 30 minut, ogrzewa nastepnie do tempe- 15 ratury pokojowej, miesza sie przez 16 godzin, przelewa powoli na 300 ml pokruszonego lodu.Po przerwaniu reakcji mieszanine reakcyjna dwu¬ krotnie ekstrahuje sie chloroformem, porcjami po 200 ml. Ekstrakty chloroformowe laczy sie, prze- 20 mywa 60 ml roztworu chlorku sodu; suszy nad bezwodnym siarczanem magnezu, laczy sie i od¬ parowuje do oleistej pozostalosci. Pod wplywem dodania mieszaniny heksanu i eteru otrzymuje sie produkt krystaliczny. Po rekrystalizacji z toluenu 23 otrzymuje sie 2,25 g 5-(3-bromo-2-tienylo)oksazoli- dynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 138—139°C.Analiza elementarna dla C^OfNSBr: Obliczono: C 32,41 H 1,59 N5,34 S 12,21 Znaleziono: C 32,41 H 1,75 N5,49 S 12,61 30 Przyklad XX. a) 2-(3-benzo)[b]tienylo)-2-trój- imetylosililoksyetylonitryl 1,8 g Benza[b]tiofeno-3-karbaldehydu {11 mmoli) otrzymanego wg J. Chem. Soc. C. str. 339—340 (1969) i okolo 100 g jodku cynku laczy sie w 35 35 ml eteru. Trójmetylosililokarbonitryl w ilosci 2,98 (20 mmoli) wkrapla sie do tej mieszaniny. Po oko¬ lo 1 godzinie mieszanine reakcyjna przemywa sie kolejno nasyconym roztworem kwasnego weglanu sodu, woda i roztworem chlorku sodu, suszy sie 40 nad bezwodnym roztworem siarczanu sodu, saczy sie i odparowuje otrzymujac 2,5 g tytulowego zwiazku w postaci oleju o wspólczynniku refrak¬ cji Rf = 0,7 (octan etylu : heksan w stosunku 1:2). b) Chlorowodorek l-(3^benzo[b]tienylo)-il-hydro- 45 ksymetyloiinidoestru etylowego 2,3 g 2-(34)enzo|b]tienylo)-2-trójmetylosililoksy- etanonitrylu rozpuszcza sie w równoczesnym chlo¬ dzeniem w 10 ml nasyconego etanolowego roztwo¬ ru chlorowodorku i przez 16 godzin mieszanine 50 utrzymuje sie w temperaturze 5°C. Mieszanine re¬ akcyjna odparowuje sie do sucha i rozciera z e~ terem otrzymujac 2,2 g chlorowodorku l-(3-benzo fbJtienylo)-l-hydroksymetylo-imidoestru etylowego o temperaturze topnienia 128—131°C. Widmo ma- 55 sowe m/e 235. c) 5-(3-benzp[b]tienylo)-okBazolidynodion-2,4 2,6 g (8,7 mmoli) chlorowodorku l-(3-benza[b]~ tienylo)-l-hydroksymetylo-imidoestru etylowego i 2,64 g (26 mmoli) trójetyloaminy laczy sie z 50 60 ml czterowodorofuranu i roztwór oziebia sie do temperatury 10°C. Przez oziebiona mieszanine re¬ akcyjna przepuszcza sie strumien fosgenu przez. 30 minut a nastepnie przez 10 minut roztwór prze¬ dmuchuje sie azotem. a Mieszanine reakcyjna ostroznie wylewa sie na.29 133 220 30 100 ml lodu a nastepnie ekstrahuje sie dwukrot¬ nie eterem. Polaczone ekstrakty eterowe odmywa sie woda, suszy nad bezwodnym siarczanem so¬ du, laczy sie i odparowuje otrzymujac gumowata pozostalosc w ilosci 1,7 g. Otrzymany surowy pro¬ dukt rozpuszcza sie w IN roztworze wodorotlen¬ ku sodu, przemywa sie dwukrotnie eterem i za¬ kwasza 6N roztworem kwasu solnego otrzymujac 950 mg oczyszczonego 5-(3-benzon[b]tienyló)-oksa- zolidynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 202— —205°C. Widmo masowe m/e 233.Analiza elementarna dla CnHyOsNS: Obliczono: C 56,64 H 3,02 N6,0 Znaleziono: C 56,74 H 3,18 N5,69.Przyklad XXI. a) 2-(7-benza[b]tienylo)-2-trój- tnetylosiMloksyetylonitryl 1,3 g (8 mmoli) benzoi[b]triofeno-7-karbaldehydu otrzymanego wedlug J. Org. Chem., 39, 2829 (1974) rozpuszcza sie w 35 ml eteru. Dodaje sie 1,5 ml trójmetylosililokarbonitrylu (12 mmoli) i okolo 50 mg jodku cynku i calosc miesza sie w tempera¬ turze pokojowej przez 1 godzine sledzac przebieg teakcji metoda chromatografii cienkowarstwowej.Po calkowitym zakonczeniu reakcji mieszanine re¬ akcyjna odparowuje sie do sucha otrzymujac 2,2 g 2-i(7-benizo(|b]-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetano- nitryl w postaci oleju, o wspólczynniku refrakcji Rf = 0,6(1: 5 octan etylu : heksan z 5% kwasu octo¬ wego). b) Chlorowodorek l-(benzq[b]-tienylo)-l-hydro- ksymetyloimidoester etylowy Postepujac jak podano w przykladzie XX b) 2,1 g 5-(7-benzo('b}tdenylo)-2-trój'metylosililoksyetyloni- trylu przeksztalca sie stosujac 35 ml nasyconego etanolowego roztworu chlorowodoru w chlorowo¬ dorku l-(7-benzo[b]tienylo)-l-hydroksy-metylo- imidoester etylowy otrzymujac po krystalizacji z acetonu 1,1 g tego produktu, o temperaturze 120—122°C. c) 5-(7-benzo[b]tienylo)-oksazolidynodion-2,4 Postepujac jak podano w przykladzie XX c) 1,1 g (4 mmole) chlorowodorku l-(7-benzo[b]tienylo)-l- hydroksy-metylo-imidoestru etylowego o 1,7 ml (12 mmoli) poddaje sie reakcji z fosgenem. Suro¬ wy produkt, wyodrebniony w postaci oleju, roz¬ puszcza sie w 25 ml eteru i produkt wydziela sie ekstrakcyjnie do 50 ml IN wodorotlenku sodu.Ten wodny ekstrakt zakwasza sie stezonym kwa¬ sem solnym i ekstrahuje sie swiezym eterem, i ekstrakt eterowy przemywa sie woda i odpa¬ rowuje sie pod obnizonym cisnieniem otrzymujac 670 mg stalej pozostalosci. Te pozostalosc pod¬ daje sie rekrystalizacji otrzymujac 0,45 g 5-(7-ben- zóJb]tienylo)-oksazolidynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 130—132°C.Analiza elementarna dla CUH708NS: Obliczono C 56,64 H 3,02 N6,00 ^Znaleziono: C 56,42 H 3,18 N5,91 Przyklad XXII. 3-etoksy-karbonylo-5-(3-tie- nylo)-oksazolidynodion-2,4 Jednowodzian soli sodowej 5-(3-tienylo)-oksazo- lidynodionu-2,4 poddaje sie odwodnieniu przez su¬ szenie pod obnizonym cisnieniem w podwyzszonej temperaturze w zakresie 50—70°C 2,05 g (10 jnmoli) bezwodnej soli rozprowadza sie na zawie¬ sine 35 ml 1,2-dwuchloroetanu. Dodaje sie 1,41 g (10 mmoli) chloromrówczanu etylu i mieszanine ogrzewa sie do wrzenia pod chlodnica zwrotna przez okolo 2 godziny. Mieszanine reakcyjna chlo- 5 dzi sie do temperatury pokojowej, chlorek sodu powstajacy jako produkt uboczny oddziela sie przez odsaczenie a przesacz zateza sie do sucha otrzymujac 3-etoksy-karbonylo-5-(3-tienylo)-oksa- zolidynodion-2,4. l0 Zastepujac chloromrówczan etylu równowazna iloscia chlorku acetylu, chlorku izobutyrylu, chlor¬ ku N,N-dwumetylokarbamoilu lub chlorku benzo¬ ilu otrzymuje sie odpowiednio, 3-acetyl-5-(3-tieny- lo)-oksazolidynodion-2,4, 3-izobutynoilo-5-(3-tieny- l5 lo)-óksazolidynodion-2,4, 3-i(N,N-dwumetylokarba- moilo)-5-(3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4 i 3-benzo- ilo-5-(3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4.Przyklad XXIII. 3-acetylo-5-(3-tienylo)-oksa- zolidynodion-2,4 M a) 1,83 g (10 mmoli) 5-(3-tienylo)-oksazolidyno- dionu-2,4 i 0,14 ml (10 mmoli) trójetyloaminy la¬ czy sie z 25 ml 1,2-dwuchloroetanu w temperatu¬ rze pokojowej. Nastepnie przez kilka minut wkra- pla sie 0,72 ml (10 mmoli) chlorku acetylu i mie- ^ szanine reakcyjna miesza sie przez 3 godziny.Mieszanine reakcyjna odparowuje sie do sucha a pozostalosc rozdziela sie pomiedzy nasycony roz¬ twór kwasnego weglanu a chloroform. Warstwe chloroformowa przemywa sie woda, a nastepnie roztworem chlorku sodu, saczy sie i odparowuje otrzymujac 3-acetylo-5-(3-tienylo)-oksazolidyno- dion-2,4. b) 1,83 g (10 mmoli) 5-(3-tienylo)oksazolidyno- dionu-2,4 i 1,14 ml (12 mmoli) bezwodnika kwasu 8 octowego laczy sie z 20 ml czterowodorofuranu i calosc miesza sie przez 40 godzin. Mieszanine reakcyjna odparowuje sie do sucha i wyodrebnia sie 3-acetylo-5-(3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4 w sposób podany w czesci A powyzej.Postepujac jak podano wyzej, zastepujac bez¬ wodnik octowy równowazna iloscia reagenta kwa¬ su acetomrówkowego (roztworu bezwodnika mie¬ szanego octowo-mrówkowego w kwasie octowym, patrz Blachwóód i wsp., J. Am. Chem. Soc, 82, 45 5194 (1960) bezwodnika propionowejgo lub benzo¬ esowego otrzymuje sie odpowiednio j[4-formylo-5- (3-tienylo)-oksazolidynodion-24],3-propionylo-5-(3- tienylo)-oksazolidynodion-2,4] i 3Hbanzoilo-5-(3-tie- nylo)-oksazolidynoddiOn-2,4 50 Przyklad XXIV. 3-(N-metylokarbamoilo)-5- (3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4 1,83 g (10 mmoli) 5-(3-tienylo)-oksazolidynodio- nu-2,4 i jedna krople trójetyloaminy laczy sde z 35 ml 1,2-dwuchloroetanu. Dodaje sie 0,58 ml (10 5| mmoli) izocyjanianu metylu i calosc miesza sie przez 4 godziny w temperaturze pokojowej. Mie¬ szanine reakcyjna rozciencza sie 35 ml 1,2-dwu¬ chloroetanu, przemywa nasyconym roztworem kwasnego weglanu sodu i roztworem chlorku so- M du, suszy nad bezwodnym siarczanem . magnezu, saczy i zateza otrzymujac 3-(tf-metyiokarbamoilo) -5-(3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4.Przyklad XXV. a) 3-(4-metpksy-3-tienylo-2- trójmetylósililoksyetylonitryl u Stosujac procedure przedstawiona w przykladzie31 133 220 32 Va) 2,6 g (18,3 mmoli) aldehydu 4-metoksy-3-tio- fenowego i 2,15 g (21,7 mmoli) trójmetylosililokar- bonitrylu w srodowisku 250 ml eteru, w obecnos¬ ci 50 mg cynku przeksztalca sie w tytulowy zwia¬ zek w postaci oleju. Otrzymuje sie 3,9 g pozada¬ nego produktu. Widmo masowe m/e 241. b) Chlorowodorek l-hydroksy-l-(4-metoksy-3- tienylo)-metyloimidoestru etylowego 100 ml nasyconego metanolowego roztworu chlo¬ rowodoru utrzymuje sie w temperaturze 0—5° w kapieli lodowej. Roztwór 3,9 g tytulowego zwiaz¬ ku z czesci a) niniejszego przykladu w 20 ml me¬ tanolu wkrapla sie i mieszanine utrzymuje sie w temperaturze 0—5°C przez 1 godzine. Mieszanine reakcyjna zateza sie do stalej pozostalosci, która nastepnie rozciera sie z eterem otrzymujac 2,76 tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 94—99°C (rozklad). W wyniku rekrystalizacji z mieszaniny metanol eter otrzymuje sie 1,51 g oczyszczonego produktu tytulowego o temperatu¬ rze topnienia 112—114°C. Widmo masowe m/e 201. c) 5-(4-metoksy-3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4 Postepujac jak podano w przykladzie Vc) pro¬ dukt z czesci b) niniejszego przykladu w ilosci 1,3 g (5,5 mmola) i il,7 g i(17 mmoli) trójetyloaminy w roztworze w 50 ml czterowodorofuranu poddaje sie reakcji z fosgenem przez 30 minut w tempera¬ turze 0—5°C. Mieszanine reakcyjna miesza sie na¬ stepnie w temperaturze pokojowej przez cala noc, po czym powoli przelewa sie na 500 ml pokruszo¬ nego lodu, ekstrahuje trzykrotnie chloroformem porcjami po 50 ml kazda. Polaczone ekstrakty chloroformowe przemywa sie roztworem chlorku sodu, suszy sie nad 'bezwodnym siarczanem magne¬ zu, saczy sie i zateza do suchej pozostalosci sta¬ lej. W wyniku rekrystalizacji z toluenu otrzymuje sie 510 mg oczyszczonego zwiazku tytulowego o temperaturze topnienia 120—122°C. Widmo pod¬ czerwieni {KBr) 1377, 1732, 1767, 1808 cm-* Analiza elementarna dla CgHfOjNS: Obliczono: C 45,06 H 3,31 N6,57 Znaleziono: C 45,31 H3,41 N6,85 Przyklad XXVI. a) 3-(4-etoksy-3-tienylo)-2- trójmetylosililoksyetanonitryl Postepujac jak W przykladzie V a, 8,1 g (0,052 mola) aldehydu 4-etoksy-3-tiofenowego w roztwo¬ rze z 6,13 g (0,062 mola) trójmetylosililokarbonitry- lu w 300 ml eteru, w obecnosci 50 mg jodku cyn¬ ku przeksztalca sie w tytulowy zwiazek. Zwiazek ten ma postac lepkiego oleju. Widmo pnmr wska¬ zuje na nieobecnosc protonu z grupy aldehydowej. b) Chlorowodorek l(4-etoksy-3-tienylo)-metylo- -imaidoestru etylowego Stosujac etanol zamiast metanolu w procederze wedlug przykladu* XXV b), 13 g produktu otrzy¬ manego jak w czesci a) niniejszego przykladu przeksztalca sie otrzymujac 9,23 g tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 126—128°C (rozklad). c) 5-(4-etoksy-3-tienylo)-oksazolidynodion-2,4 Nasycajac roztwór fosgenem przez 1 godzine w temperaturze 0—5°C i prowadzac reakcje przez dalsza godzine w temperaturze pokojowej, 9,2 g produktu otrzymanego w czesci b) mniejszego przykladu przeksztalca sie w zwiazek tytulowy.Aby wyodrebnic produkt, mieszanine reakcyjna przelewa sie na 1,5 1, pokruszonego lodu i ek *ra- huje trzykrotnie chloroformem porcjami po 200 ml kazda. 5 Warstwy organiczne laczy sie i reekstrahuje trzema 150 ml porcjami IN roztworu wodoro¬ tlenku sodu. Zasadowe ekstrakty laczy sie, odmy- wa 200 ml swiezego chloroformu, zakwasza sie 3N roztworem kwasu solnej") i ekstrahuje trzy- 10 krotnie chloroformem, porcjami po 200 ml. Ostat¬ nie trzy ekstrakty organiczne laczy sie, przemywa roztworem chlorku sodu, suszy sie nad siarcza¬ nem magnezu, saczy sie, odparowuje do suchej pozostalosci i rekrystalizuje te pozostalosc z to- 15 luenu otrzymuje sie 4,06 g tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 144—146°C. Widmo maso¬ we m/e 227, Widmo w podczerwieni (KEr), 1822,, 1737 i 1568 cm^.Analiza dla C9H9O4NS: ao Obliczono: C 47,57 H 3,99 N 6,17 Znaleziono: C 47,18 H 4,04 N6,05 Chloroform po odmyciu ekstraktu zasadowego poddaje sie reekstrakcji trzema porcjami po 150 ml swiezego IN roztworu wodorotlenku sodu. 25 Otrzymane tak ekstrakty zasadowe laczy sie i w wyzej opisany sposób wyodrebnia sie dodatkowa 980 mg porcje tytulowego zwiazku o temperatu¬ rze topnienia 144—146°C.Pr zy kl a d XXVII, a) 2i[4-(n-propoksy)-tieny- 30 lo)]-2-trójmetylosililoksyetanonitryl.Postepujac jak w przykladzie V a 3,1 g (18 mmoli) aldehydu 4-{n-propoksy)-3-tiofenowego i 2,28 g (2,9 ml, 23 mmole) trójmetylosililo- karbonitrylu, w obecnosci 50 mg jodku cyn- 35 ku, w srodowisku 250 ml eteru przeksztalca sie w tytulowy zwiazek. Otrzymuje sie 4,6 g produk¬ tu w postaci oleju. Widmo masowe m/e 269. Wid¬ mo w podczerwieni (CH2C12): 2936 i 1558 cm—1. b) Chlorowodorek l-hydroksy-lJ|4/n-propoksy- 4Q 3-tienylo]-metylo-imidoestru etylowego.Prowadza reakcje przez 20 minut od zakoncze¬ nia dodawania reagentów przygotowanych zgodnie ze wskazaniami z przykladu XXVI b) 4,5 g pro¬ duktu z czesci a) niniejszego przykladu przeksztal- 45 ca sie otrzymujac 3,05 g tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 127—129°C (rozklad). c) 5H[4-(n-propoksy)-3-tienylo]-oksazolidynodion- 2,4 Postepujac jak w przykladzie XXV c), 2,8 g 50 (0,01 mola) produktu z czesci b) niniejszego przy¬ kladu przeksztalca sie w tytulowy zwiazek. W wy¬ niku rekrystalizacji z toluenu otrzymuje sie 1,63 g. 5-[4-(n-propoksy)-3-tienylo]-oksalidynodionu-2,4 o temperaturze topnienia 134—136°C. Widmo maso- 55 we m/je 241. Widmo w podczerwieni (KBr): 1827, 1747 i 1564 cm~i.Przyklad XXVIII, a) 2-(4-metoksy-2-mety- lo-3-tienylo)-2-trójmetylosililoksyetahonitryl.Postepujac jak w przykladzie Va), 5,2 g (33,3 M mmola) aldehydu 4-metoksy-2-metylo-3-tiofenowe- go oraz 3,96 g (40 mmoli), trójmetylosdlilokarboni- trylu, w obecnosci 50 mg jodku cynku w srodowi¬ sku 350 ml eteru przeksztalca sie w tytulowy zwiazek. Otrzymuje sie 7,3 g produktu w postaci - lepkiego oleju. Widmo masowe m/e 255. Widmo w133 220 33 34 podczerwieni (CH^Clj): 1575, 1204, 1075 cm-1. b) Chlorowodorek l-hydroksy-l(4-metoksy-2-me- tylo-3-tienylo)-metylo-imidoestru etylowego.Postepujac jak w przykladzie XXVI b) 7,2 g predSuktu czesci a) niniejszego przykladu otrzymu- ie sie 5,8 g mieszaniny zwiazku tytulowego i od¬ powiedniego etoksy-eteru (wedlug oszacowania na podstawie widma pnmr, sklad: 40% eteru metylo¬ wego, 60% eteru etylowego. Widmo masowe wyka¬ zuje m/e 243 jak i 22ty. 2,5 g czesci tej mieszaniny rozprowadza sie 100 ml metanolu, oziebia do temperatury 0—5°C, na¬ syca sie chlorowodorem przez 1 godzine. Po 1 go¬ dzinie dodatkowego mieszania w temperaturze a°C, mieszanine odparowuje sie otrzymujac lep¬ ka oleista pozostalosc, z której po rekrystalizacji z eteru otrzymuje sie 2,1 g tytulowego zwiazku o temperaturze topnienia 123—125°C (rozklad). Wid¬ mo masowe m/e 229.Odpowiedni imidoester metylowy tytulowego zwiazku otrzymuje sie w bezposredniej reakcji produktu z czesci a) niniejszego przykladu z me¬ tanolowym roztworem chlorowodoru zgodnie z procedura w przykladzie XXV b).Przyklad XXIX. a) Chlorowodorek 1-hydro- ksy-l-(4-etoksy-2-metylo-3-tienylo)-metylo-imido- estru etylowego. 2,5 g czesc mieszaniny eterów metylowego i ety¬ lowego otrzymanej w przykladzie XXVIII b) roz¬ prowadza sie 100 ml etanolu i oziebia do temperaj- tury 0°C. Oziebiony roztwór nasyca sie chlorowo¬ dorem przez 1 godzine, miesza sie przez dalsza go¬ dzine w temperaturze 0°C i odparowuje sie otrzy¬ mujac olej, który pod wplywem rozcierania z ete¬ rem krystalizuje. Po ponownym zadaniu eterem otrzymuje sie 2,07 g tytulowego zwiazku o tem¬ peraturze topnienia 105—107°C (rozklad). Widmo masowe m/e 243. b) 5-(n-etoksy-2-metylo-3-tienylo)-oksazolidyno- dion-2,4 Postepujac jak w przykladzie XXVIII c) 1,9 g produktu z czesci a) niniejszego przykladu prze¬ ksztalca sie w tytulowy zwiazek o temperaturze topnienia 136—138°C. Otrzymuje sie 245 mg pro¬ duktu. Widmo masowe m/e 241. Widmo w pod¬ czerwieni i(KBr) : 1824 i 1743 cm-1.Przyklad XXX. 5-{5-chloro-7-benzo[b]£ura- nylo)-oksazolidynodion-2,4 100 mg (0,39 mmola) tytulowego produktu z przykladu III c) rozprowadza sie na zawiesine 6 ml chloroformu, po czym dodaje 100 mg (0,104 ml — 0,39 mmola) bis acetamidu w jednej porcji. Calosc miesza sie przez 1 minute a nastepnie dodaje sie 69 mg (0,39 mmo¬ la) N^bromosukcynimidu wraz ze sladowa iloscia (pojedynczy ikrysztalek) nadtlenku benzoilu. Miesza¬ nine ogrzewa sie do wrzenia pod chlodnica zwrot¬ na przez 2 godziny, oziebia do temperatury poko¬ jowej, odsacza sie czesci nierozpuszczalne i odpa¬ rowuje w strumieniu azotu otrzymujac pólstala pozostalosc, która dzieli sie nastepnie pomiedzy IN roztwór wodorotlenku sodu i octan etylu. Od¬ dzielal sie warstwe wodna, przemywa sie swiezym oceanem etylu, zakwasza IN roztworem kwasu sol¬ nego i ekstrahuje sie trzykrotnie chloroformem.Chloroformowe ekstrakty laczy sie, suszy nad bez¬ wodnym siarczanem magnezu, saczy i zateza do oleistej pozostalosci. Tytulowy produkt, w ilosci 44 mg wykrystalizowuje sie z toluenu. Tempera- ^ tura topnienia 154—157°C. Widmo masowe m/e 251, 253.W ten sam sposób analog fluorowy produktu z przykladu III c) przeksztalca sie w 5-(5-fluoro- 7-benzo[b]furanylo)oksazolidynodion-2l4. 10 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych oksa- zolidynodionu-2,4 podstawionych w pozycji 5, o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza atom wo¬ doru, grupe alkanoilowa o 1—4 atomach wegla, grupe benzoilowa, grupe karbalkoksylowa 0\ 2—4 atomach wegla, grupe alkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w reszcie alkilowej lub grupe dwu- alkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w kaz¬ dej reszcie alkilowej, zas Rx oznacza grupe o wzo¬ rze 4, w którym Q oznacza atom siarki lub tlenu, X oznacza atom wodoru, atom chlorowca, grupe metylowa, grupe fenylowa, grupe benzoilowa, badz grupe alkoksylowa o 1—3 atomach wegla, Xi oznacza atom wodoru, Ibajdz Rx oznacza grupe o wzorze 5, w którym Q oiznacza atom siarki lub tlenu, zas X2 oznacza atom wodoru, oraz kationo¬ wych soli tych zwiazków o wzorze 1, w którym R oznacza atom wodoru dopuszczalnych pod wzgle¬ dem farmaceutycznym, równiez w postaci miesza¬ nin racemicznych lub optycznie czynnych izome¬ rów, znamienny tym, ze fosgen poddaje sie w sro¬ dowisku obojetnego rozpuszczalnika reakcji ze zwiazkiem o wzorze 6, w którym Rx ma wyzej podane znaczenie, a R2 oznacza grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla, z wytworzeniem zwiazku po¬ sredniego o wzorze 7, w którym Rx i R2 majcj wy¬ zej podane znaczenie i nastepnie, ewentualnie po wyodrebnieniu, zwiazek o wzorze 7 poddaje sie hydrolizie otrzymujac zwiazek o wzorze 8, w iktó- rym Ra ma wyzej (Okreslone znaczenie i/albo zwia¬ zek o wzorze 8 wytworzony w postaci mieszaniny racemicznej rozdziela sie na optycznie czynne enancjomery na drodze rozdzielania soli diastereo- izomerycznych otrzymanych w reakcji z optycz¬ nie czynna amina i odzyskuje sie zwiazek o wzo¬ rze 8 postaci optycznie czynnych izomerów przez zakwaszenie i/albo wytworzony zwiazek o wzo¬ rze 8 acyluje sie chlorkiem kwasowym o wzorze RgCl, w którym R5 oznacza grupe alkanoilowa o 1—4 atomach wegla, grupe benzoilowa, grupe kar¬ balkoksylowa o 2—4 atomach wegla, grupe alkilo¬ karbamoilowa o 1—3 atomach wegla w reszcie al¬ kilowej lub grupe dwualkilpkarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w kazdej reszcie alkilowej, lub od¬ powiednim bezwodnikiem badz izocyjaninem, z wytworzeniem zwiazku o wzorze 9, w którym R5 ma wyzej podane znaczenie i/albo przeksztal¬ ca sie wytworzony zwiazek o wzorze 8 w dopusz¬ czalna pod wzgledem farmaceutycznym sól katio¬ nowa. 2. Sposób wytwarzania nowych pochodnych oksazolidynodionu^2,4, podstawionych w pozycji 5, o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza atom133 220 35 36 wodoru, grupe alkanoilowa o 1—4 atomach we¬ gla, grupe Ibenizoilowa, grupe karbalkoksylowa o 2—4 atomach wegla, grupe alkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w reszcie alkilowej lub grupe dwualkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w kazdej reszcie alkilowej, zas Rx oznacza grupe o wzorze 4, w którym Q oznacza atom siarki lub tlenu, X oznacza atom wodoru, atom chlorowca, grupe metylowa, grupe fenylowa, grupe benzoilo- wa badz grupe alkoksylowa o 1—3 atomach we¬ gla, Xj oznacza grupe metylowa badz Rx oznacza grupe o wzorze 5, w którym Q oznacza atom siarki lub tlenu, zas X* oznacza atom chlorowca, oraz kationowych soli tych zwiazków o wzorze 1, w iktórym R oznacza atom wodoru, dopuszczalnych pod wzgledem farmaceutycznym, równiez w po¬ staci mieszanin racemicznych lub optycznie czyn¬ nych izomerów, znamienny tym, ze fosgen podda¬ je sie w srodowisku obojetnego rozpuszczalnika reakcji ze zwiazkiem o wzorze 6, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie, a R2 oznacza grupe al¬ kilowa o 1—3 atomach wegla, z wytworzeniem zwiazku posredniego o wzorze 7, w którym Ri i Ri maja wyzej podane znaczenie i nastepnie, ewentualnie po wyodrebnieniu zwiazek o wzorze 7 poddaje sie hydrolizie otrzymujac zwiazek o wzo¬ rze 8, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie i/albo zwiazek o wzorze 8 wytworzony w postaci mieszaniny racemicznej rozdziela sie na optycznie czynne enancjomery na drodze rozdzielania soli diastereoizomerycznych otrzymanych w reakcji z optycznie czynna amina i odzyskuje sie zwiazek o wzorze 8 w postaci optycznie czynnych izome¬ rów przez zakwaszenie i/albo Wytworzony zwia¬ zek o wzorze 8 acyluje sie chlorkiem kwasowym o wzorze R6C1 lub odpowiednim bezwodnikiem badz izocyjanianem z wytworzeniem zwiazku o wzorze 9, w którym R5 oznacza grupe alkanoilo¬ wa o I—4 atomach wegla, grupe benzoilowa, gru¬ pe ikarbalkoksylowa o !2—4 atomach wegla, grupe alkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w resz¬ cie alkilowej lufo grupe dwualkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w kazdej reszcie alkilo¬ wej i/albo przeksztalca sie wytworzony zwiazek o wzorze 8 w dopuszczalna pod wzgledem farma¬ ceutycznym sól kationowa. 3. Sposób wytwarzania nowych pochodnych oksazolidynodionu-2,4, podstawionych w pozycji 5, o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza atom wodoru, grupe alkanoilowa o 1—4 atomach we¬ gla, grupe benzoilowa, grupe karbalkoksylowa o 2—4 atomach wegla, grupe alkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w reszcie alkilowej, grupe cykloalkilokarbamoilowa o 5—7 atomach wegla w reszcie cykloalkilowej lub grupe dwualkilokarba¬ moilowa o 1—3 atomach wegla w kazde} reszcie alkilowej, zas Ri oznacza grupe o wzorze 2, w którym Z oznacza atom wodoru badz atom chlo¬ rowca, a n oznacza liczbe calkowita 1 lub 2, badz Rx oznacza grupe o wzorze 3, w którym Q oznacza atom siarki badz tlenu, zas Y oznacza atom wodoru badz grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla, oraz ka¬ tionowych soli tych zwiazków o wzorze 1, w któ¬ rych R oznacza atom wodoru, dopuszczalnych pod wzgledem farmaceutycznym lub dopuszczalnych pod wzgledem farmaceutycznym soli addycyjnych z kwasami tych zwiazków o wzorze 1, w których Ra oznacza grupe zawierajaca azotowa grupe fun¬ kcyjna o charakterze zasadowym, w postaci mie- 5 szanin racemicznych lub optycznie czynnych izo¬ merów, znamienny tym, ze fosgen poddaje sie w srodowisku obojetnego rozpuszczalnika reakcji ze zwiazkiem o wzorze 6, w którym R2 ma wyzej podane znaczenie, a Rg oznacza grupe alkilowa o %10 1—3 atomach wegla, z wytworzeniem zwiazku po¬ sredniego o wzorze 7, w którym R4 i R2 maja wyw zej podane znaczenie i nastepnie, ewentualnie pa wyodrebnieniu, zwiazek o wzorze 7 poddaje sie; hydrolizie otrzymujac zwiazek o wzorze 8, w któ- 1B rym R2 ma wyzej okreslone znaczenie i/albo zwiazek o wzorze 8 wytworzony w postaci miesza¬ niny racemicznej rozdziela sie na optyczne czynne enancjomery na drodze rozdzielania soli diastereo¬ izomerycznych otrzymanych w reakcji z optycz- 20 nie czynna amina i odzyskuje sie zwiazek o wzo¬ rze 8 w postaci optycznie czynnych izomerów przez zakwaszenie ValD0 wytworzony zwiazek a wzorze 8 acyluije sie chlorkiem kwasowym o wzorze RBC1, w którym R5 oznacza grupe alkano- 25 ilowa o 1—4 atomach wegla, grupe benzoilowa, grupe karbalkoksylowa o 2—4 atomach wegla, grupe alkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w reszcie alkilowej, grupe cykloalkilokarbamoilo¬ wa o 5—7 atomach wegla w reszcie cykloalkilowej n lub grupe dwualkilokarbamoilowa o 1—3 atomach wegla w kazdej reszcie alkilowej lub odpowiednim bezwodnikiem badz izocyjanianem, z wytworze¬ niem zwiazku o wzorze 9, w którym R5 ma wy¬ zej podane znaczenie i/albo przeksztalca sie wy- 3g tworzony zwiazek o wzorze 8 w dopuszczalna pod wzgledem farmaceutycznym sól kationowa lub wytworzony zwiazek o wzorze 1, z zasadowa gru¬ pa funkcyjna zawierajaca atom azotu w podstaw¬ niku Rj przeksztalca sie w odpowiednia kwasowa 41 sól addycyjna. 4. Sposób wytwarzania nowych pochodnych oksazolidynodionu-2,4, podstawionych w pozycji 5, o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza grupe cykloalkilokarbamoilowa o 5—7 atomach wegla w 45 reszcie cykloalkilowej, zas Rr oznacza grupe o wzorze 4, w którym Q oznacza atom siarki lub tlenu, X oznacza atom wodoru, atom chlorowca, grupe metylowa, grupe fenylowa, grupe benzoilo¬ wa, badz grupe alkoksylowa o 1—3 atomach We- 50 gla, Xi oznacza atom wodoru badz grupe metylo¬ wa, badz R2 oznacza grupe o wzorze 5, w którym Q oznacza atom siarki lub tlenu, zas X2 oznacza atom wodoru badz atom chlorowca, w postaci mieszanin racemicznych lub optycznie czynnych 55 izomerów, znamienny tym, ze fosgen poddaje sie w srodowisku obojetnego rozpuszczalnika reakcji ze zwiazkiem o wzorze 6, W którym R2 ma wyzej podane znaczenie, a Rj oznacza grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla, z wytworzeniem zwiazku 40 posredniego o wzorze 7, w którym Ri i Rj maja wyzej podane .znaczenie i nastepnie, ewentualnie po wyodrebnieniu, zwiazek o wzorze 7 poddaje sie hydrolizie, otrzymujac zwiazek o wzorze 8, w którym Rt ma wyzej podane znaczenie i/albo ii ewentualnie zwiazek o wzorze 8 wytworzony w133 220 37 postaci mieszaniny racemicznej rozdziela sie na optycznie czynne enancjomery na drodze rozdzie¬ lania soli diastereoizomerycznych otrzymanych w reakcji z optycznie czynna amina i odzyskuje sie zwiazek o wzorze 8 w postaci optycznie czynnych izomerów przez zakwaszenie, po czym wytworzony 38 zwiazek o wzorze 8 acyluje sie chlorkiem kwa¬ sowym o wzorze RC1, w którym R ma wyzej po¬ dane znaczenie, lub odpowiednim bezwodnikiem badz izocyjanianem z wytworzeniem zwiazku o wzorze 1, vf którym R ma wyzej podane znacze¬ nie. \ h/zór 2 R1- hfzórS OH hzót 1 h/zór4 hzót 5 RL^yo rvV OR h/zór 8 wzor g h/zór 7 Nr i OR2 nzor6 RVV0 0NR5 OH pi/kc^NHj, h/zór 6 h/zor 10 R 0-r° 0-^fi 1 "^ ArNH2 /N R1 Tnr,2 OR2 0 h/zór 7 wzór 8 Schemal i X ^ox Vox x^ox k/wr 11 wór f2133 220 R1 CHO h/zór 19 XX Xx.OX .0X Nr* Nr x o. uzór 13 wzór 14 wzór 15 o?ox cyox W 0X 0Si(CH3)3 W* nu / NH R^CN h/2Ór21 q cherno/ 2 J\ ArVH 0 wror 22 c PZGraf. Koszalin A-2016 85 A-4 Cena 100 zl PL PL PL