Przedmiotem wynalazku jest zlacze elastyczne szyny z podkladem, zawierajace wkladke elastycz¬ na umieszczona pomiedzy szyna a podkladem oraz umieszczone z kazdej strony szyny urzadzenie mo¬ cujace, które sklada sie równiez z elastyczniej wkladki, docisnietej przez plytke resorowa, która z kolei jest osadzona przy pomocy zakotwionej w podkladzie sruby. Szyna jest zamontowana we wzdluznym wybraniu podkladu, natomiast kazda elastyczna wkladka urzadzenia mocujacego jesl oparta z jednej strony na stopce szyny, a z drugiej strony na jednym z brzegów tego wybrania.Zlacza tego typu sa powszechnie znane. Na przy¬ klad w polskim opisie patentowym 72 624 jest opi¬ sane urzadzenie mocujace zlacza do elastycznego i izolujacego zamocowania szyny na podkladzie kolejowym, przy pomocy którego stopka szyny jest przytrzymywana na podkladzie z obydwóch stron poprzez wkladki elastyczne dociskane plytkami re¬ sorowymi. Wkladki elastyczne posiadaja rózne ksztalty dobrane w ten sposób, aby mogly byc wykonane z tworzywa sztucznego, formowanego lub wtryskiwanego i na tyle wytrzymalego, aby nie ulegly zbyt szybkiemu zuzyciu, co stanowi cel tej konstrukcji.Opis patentowy francuski 2 236 055 przedstawia z kolei urzadzenie mocujace zlacza, którego za¬ daniem jest usuniecie niedogodnosci w zabezpie¬ czeniach tych zlacz na podkladach równiez przy odgalezieniach i rozjazdach. Zagiecie plytki reso- 10 15 20 25 30 rowej kazdego urzadzenia mocujacego jest prosto¬ padle do szyny, czyli os tego zagiecia jest do szyny równolegla. Wymiary wkladki elastycznej sa wieksze od plytki resorowej, co nie pozwala na wykonywanie niektórych prac konserwacyjnych przy torach.Równiez w patencie szwajcarskim 597 427 poka¬ zane jest urzadzenie mocujace zlacze w dwóch od¬ mianach, z których jedna posiada wkladki elas¬ tyczne zachodzace jednostronnie na stopke szyny, podczas gdy plytka resorowa od zewnetrznej stro¬ ny toru spoczywa bezposrednio na podkladzie Obrzeza wkladki elastycznej i w tym rozwiazaniu wystaja poza krawedzie plytki resorowej, która jest zagieta prostopadle do szyny. Druga odmiana wykonania posiada podwójna plytke resorowa, za¬ gieta prostopadle do szyny, natomiast, wkladka elastyczna sklada sie z dwóch czesci, z których jedna czesc jest docisnieta do stopki szyny, a dru¬ ga do podkladu. Obrzeza wkladki elastycznej rów¬ niez wystaja poza krawedzie wiekszej plytki reso¬ rowej. Celem tego rozwiazania konstrukcyjnego jest elastyczne i dobrze izolujace zamocowania szyny do podkladu oraz mozliwosc adaptacji przy przebudowach podkladów istniejacych.Oprócz niewatpliwych walorów technicznych wszystkie przytoczone rozwiazania posiadaja dwie zasadnicze niedogodnosci. Pierwsza z nich to brak dostatecznej odpornosci na pelzanie szyn, które jest zjawiskiem wystepujacym przy duzych predkosciach 135 5903 135 593 4 pociagów i które dotychczas nie zostalo calkowicie opanowane. Znane te zlacza moga byc stosowane jedynie do mooowama szyn krótkich, na przyklad w |uAc*lM:tt.3 T Y SD i Ifruga powazna niedogodnoscia tych znanych urzadzen mocujacych 1 zlacz jest brak mozliwosci nairzewanfaf^z^n b^^r pomocy palników. Nagrze¬ wanie takiej'zwlasgeea* dlugich odcinków szyn, jest konieczne w celu zapobiezenia powstawaniu nad¬ miernych naprezen powstalych w wyniku odksztal¬ cen w przypadku, gdy na przyklad temperatura otoczenia znacznie sie obnizy. Podczas takiego na¬ grzewania palniki prawie zupelnie niszcza elas¬ tyczne wkladki przytrzymywane plytkami resoro¬ wymi miedzy innymi dlatego, ze obrzeza tych wkla¬ dek wystaja znacznie poza krawedzie plytek reso¬ rowych. Jak to juz zostalo zaznaczone, ta cecha konstrukcyjna wystepuje we wszystkich trzech przykladach, przytoczonych w opisie stanu tech¬ niki. Równiez we wszystkich trzech przykladach zagiecie plytki resorowej w stanie docisnietym przebiega prostopadle do szyny, czyli os tego prze¬ giecia jest równolegla do jej osi. Taka konstrukcja wlasnie, jak to zostalo zaznaczone wyzej, nie za¬ pewnia dostatecznej odpornosci na pelzanie szyn.Celem wiec wynalazku jest usuniecie tych nie¬ dogodnosci w wyniku opracowania zlacza elastycz¬ nego szyn, którego urzadzenie mocujace z jednej strony zapobiegalyby pelzaniu szyn równiez w wy¬ niku ich nagrzewania, z drugiej zas strony umozli¬ wilyby nagrzewanie szyn palnikami bez niszczenia elastycznych wkladek przytrzymujacych.Cel ten zostal osiagniety dzieki rozwiazaniu konstrukcyjnemu zlacza elastycznego szyny z pod¬ kladem wedlug niniejszego wynalazku, którego istota polega na tym, ze w kazdym urzadzeniu mo¬ cujacym plytka resorowa w stanie docisnietym ma ksztalt trapezu, którego najwiekszy bok jest usy¬ tuowany ponad stopka szyny i równolegle do jej osi, przy czym krawedzie tej plytki resorowej w pewnej jej czesci wystaja poza obrzeza elastycznej wkladki urzadzenia mocujacego. Zagiecie plytki resorowej znajduje sie przy tym w polozeniu rów¬ noleglym do osi szyny, natomiast os tego zagiecia, pokrywajaca sie z osia symetrii plytki resorowej jest skierowana prostopadle do osi szyny.W celu uzyskania dobrego wspóldzialania kaz¬ dego urzadzenia mocujacego, elastyczna wkladka takiego urzadzenia posiada od strony szyny trape¬ zowe rozszerzenie, zas w przeciwleglym jej koncu znajduje równolegle do osi szyny i majace postac rowka zaglebienie. Natomiast najmniejszy bok ma¬ jacej ksztalt trapezu plytki resorowej stanowi cy¬ lindryczna zagieta czesc mieszczaca sie w zagle¬ bieniu elastycznej wkladki.W calosci konstrukcja ta spelnia dwa zasadnicze zadania, stanowiace cel wynalazku — a mianowicie, plytka resorowa dociska dwoma narozami swojej najbardziej rozszerzonej czesci dwa naroza trape- zowo rozszerzonej czesci podkladki elastycznej do stopki szyny. Zapobiega to, jak juz wspomniano w znacznym stopniu pelzaniu szyn, co jest bardzo wazne przy duzych predkosciach pociagów, gdyz wplywa na bezpieczenstwo jazdy. Natomiast wy¬ stajace obrzeza chronia wkladke elastyczna przed niszczacym dzialaniem plomieni podczas podgrze¬ wania, które jest konieczne przy ukladaniu torów, a takze przy znaczniejszych spadkach temperatur.Dodatkowo zaglebienie w elastycznej wkladce urzadzenia mocujacego oraz tylna, zagieta czesc plytki tworza zabezpieczenie przed wzajemnym olruceniem si?. Stwierdzono równiez, ze o ile sze¬ rokosc znanych plytek resorowych wynosi okolo 6 cm, to szerokosc plytki resorowej wedlug wyna¬ lazku, czyli dlugosc najwiekszego boku trapezu winna wynosic zgodnie z wynalazkiem co najmniej 10 cm, a najkorzystniej 12—15 cm.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zlacze elastyczne w przekroju zmoco- wane, ale nie dokrecone, fig. 2 — wkladke elas¬ tyczna w widoku z góry, fig. 3 — wkladke elas¬ tyczna w przekroju prostopadlym do szyny, fig. 4 — wkladke elastyczna w widoku z boku od strony szyny, fig. 5 — plytke resorowa w widoku z góry, fig. 6 — plytke resorowa w przekroju prostopad¬ lym do szyny, fig. 7 — plytke resorowa w widoku z boku od strony szyny, fig. 8 — inna postac zlacza elastycznego w przekroju, fig. 9 — zlacze z fig. 8 w widoku z góry, fig. 10 — inna postac wykonania zlacza elastycznego w przekroju, fig. 11 — zlacze elastyczne w przekroju wedlug linii II-—II z fig. 10 przed docisnieciem.Na figurze 1 przedstawiajacej zlacze w przekroju widac stopke szyny 1, betonowej podklad 2 posia¬ dajacy poprzeczne wybranie 3, na dnie którego spo¬ czywa szyna za posrednictwem wkladki 4 z elas¬ tycznego materialu na przyklad gumy, przy czym urzadzenie mocujace sklada sie z podkladki 5, na której oparta jest plytka resorowa 6, która jest dociskana do wkladki elastycznej przy pomocy sru¬ by 7 zakotwionej w podkladzie 2 i nakretki 8 na¬ kreconej na górny koniec sruby 7. Na fig. 1 poka¬ zano nakretke w pozycji niedokreconej tak, ze plytka resorowa jest w stanie spoczynkowym.Wkladka elastyczna 5 posiada srodkowa czesc oporowa 9, która opiera sie na podkladzie 2 takze za pomoca brzegu wybrania 10 tego podkladu 2 oraz posiada skrzydla, z których jedno spoczywa na stopce szyny, a drugie przylega do podkladu.Na figurze 2, która jest widokiem elastycznej wkladki z góry pokazano, ze ma ona ksztalt zbli¬ zony do trapezu i sklada sie z czesci trapezoidal- nej 11 i czesci prostokatnej 12, przy czym czesc trapezoidalna 11 odpowiada czesci, która opiera sie na stopce szyny, a dluzsza podstawa trapezu, która stanowi zewnetrzny brzeg wkladki elastycznej ma dlugosc okolo 14 cm. W srodku podkladka posiada otwór 13, przez który przechodzi sruba 7. Fig. 3 przedstawia wkladke elastyczna, której powierz¬ chnia jest zasadniczo plaska ku tylowi, przy czym tyl ten opiera sie na brzegu wybrania 10 podkladu, zas sama wkladka posiada zwarte wybranie 14, na koncach-. którego znajduja sie dwa opory 15. Na fig. 4 jest uwidoczniona wkladka elastyczna w wi¬ doku z boku od strony szyny.Figura 5 przedstawia., widok z góry plytki reso¬ rowej 6 wykonanej ze stali, o ksztalcie trapezoidal- nym, korzystnie ze stali sprezynowej o grubosci okolo 4—5 mm. Najwiekszy bok trapezowej plytki 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 H5 135 590 6 resorowej 6 przykrywa stopke szyny, podczas gdy zagieta czesc 17 plytki odpowiadajaca mniejszej czesci trapezu jest usytuowana nad podladern.Zagieta czesc 17 w praktyce ma kszt?.lt cylindrycz¬ ny co zostalo pokazane na fig. 6, przy czym strona dolna 18 tego cylindra przylega dokladrio na calej dlugosci swych tworzacych do zaglebienia 14, przy czym (fig. 3) dlugosc zagietej czesci 17 jest taka, ze wchodzi ono dokladnie miedzy oba opory 15 (fig. 2) wkladki elastycznej 5.Wymiary plytki resorowej sa tak dobrane, zo wychodzi ona poza wkladke elastyczna ponad stop¬ ka szyny i czesciowo ponad bokami tej wkladki.Plytka resorowa jest wygieta w czesci przedniej 19 a plaska w czesci tylnej 20, ma wiec ksztalt czescio¬ wo eliptyczny. Plytka resorowa posiada otwór 21. który odpowiada otworowi 13 we wkladce elastycz¬ nej 5, przy czym otwór 21 znajduje sie w srodko¬ wej czesci 16 plytki resorowej 6.Figury 8 i 9 przedstawiaja inna postac wykona¬ nia wynalazku, a fig. 10 i 11 kolejna trzecia postac wykonania tego wynalazku. Na fig. 8 i 9 uwidocz¬ nione zostalo, ze szyna 1 jest podtrzymywana przez betonowy podklad 2, który ma poprzeczne wybra¬ nie 3, na dnie którego opiera sie szyne za posred¬ nictwem wkladki 4 z materialu elastycznego na przyklad gumy. Szyna 1 przytrzymywana jest na podkladzie przez urzadzenie mocujace, oznaczone w calosci jako 6', usytuowane z kazdej strony szyny pomiedzy nia i brzegiem wybrania 3.Kazde z urzadzen mocujacych 6* zawiera wklad¬ ke 8 z materialu elastycznego na przyklad plastycz¬ nego, stanowiaca element wydluzony oparty z jed¬ nej strony o brzeg wybrania 3, a z drugiej strony o bok 10 stopki szyny. Korpus wkladki 8 jest w swej górnej czesci przedluzony przez wzdluzny wystep 12, który jest oparty na stopce szyny 1.Przez wkladke 8 przechodzi element sciskajacy, który w tym przykladzie wykonania stanowi sruba 14, zakotwiona w przykladzie 2 i nakretka 15.Górna powierzchnia wkladki 8, to jest strona zwrócona do nakretki 15, jest przykryta plytka re- surowa 16, utworzona przez sprezynujaca plytke ulozona równolegle do szyny 1. Plytka resorowa 16, która korzystnie ma ksztalt prostokatny, wychodzi poza brzegi wkladki 8, co najmniej poza wzdluzny wystep 12, to znaczy ponad stopke szyny 1. Ko¬ rzystnie plytka resorowa wychodzi równiez poza przeciwny koniec wkladki 8 ponad podkladem 2.Plytka resorowa 16 jest ustawiona równolegle do szyny 1 co najmniej w tej swojej czesci, która znajduje sie ponad wystepem 12 wkladki 8, a zwlaszcza wzdluz swego podluznego boku 18 od¬ powiadajacego jego najwiekszemu wymiarowi, skie¬ rowanemu równolegle do szyny 1. Wkleslosc plytki resorowej 16 jest zwrócona do stopki szyny tak, ze gdy zlacze nie jest sciskane, plytka resorowa 16 przyjmuje polozenie analogiczne do polozenia, po¬ kazanego na fig. 11 z tym, ze plytka 16 jest oparta tylko na dwu poziomych krawedziach wkladki 8.Przy sciskaniu zlacza nakretka 15 splaszcza plytke resorowa 16 i dociska ja równomiernie do górnej powierzchni wkladki 8. Plytka resorowa 16 znajduje sie wtedy w niewielkiej odleglosci od stopki szyny i od podkladu 2.Oczywiscie plytka 16 moze byc utworzona przez pewna ilosc walców, których tworzace sa prosto¬ padle do kierunku szyny 1.Plytka resorowa 16, która znacznie wystaje poza wystep 12 wkladki 8 w kierunku szyny 1, w kie¬ runku przeciwnym wystaje tylko niewiele ponad podkladem 2, tak jak pokazano to na lewej czesci fig. 8, lub tez przeciwnie, moze znacznie wystawac tak, jak pokazane to zostalo po prawej stronie fig. 8. W kazdym przypadku plytka resorowa 16 przykrywa calkowicie co najmniej te czesc wklad¬ ki 8, która znajduje sie w wybraniu 3 i ponad stopka szyny 1. Tak wiec plytka resorowa 16 chroni wkladke 8 przed elementami grzejnymi, na przy¬ klad palnikami, które moga byc uzyte podczas ukladania na torowisku szyny 1, aby ja doprowa¬ dzic do temperatury otoczenia.W przykladzie wykonania pokazanym na fig. 10 urzadzenie mocujace zawiera wkladke 20, która jest przedluzona ponad podkladem 2 przy pomocy wystepu 22 analogicznego do wystepu 12 z poprzed¬ niego przykladu wykonania, opierajacego sie na stopce szyny, a plytka 16 jest wydluzona ponad ten wystep 22. Korzystnie w tym przypadku wy¬ step 22 posiada zewnetrzne wzdluzne wywiniecie 24, które tworzy opór dla wzdluznego brzegu plytki resorowej 16, które jest w ten sposób unierucho¬ mione i nie moze sie obracac, co jest istotne przy dokrecaniu nakretki 15 na srubie 14.W tym przykladzie wykonania, tak samo jak w poprzednim, urzadzenie nocujace zapewnia dzieki zestawieniu wkladki 8 lub 20 z plytka resorowa 16 i szczególnym ksztaltem tych elementów elastycz¬ ny docisk z duza powierzchnia oparcia na stopce szyny oraz staly docisk bez jakiegokolwiek styku metalowego plytki 16 ze stopka szyny bez ryzyka tarcia przy przejmowaniu wstrzasów. Takie urza¬ dzenie jest szczególnie korzystne w uzyciu przy szynach dlugich spawanych, gdyz podkladka jest izolowana od plomienia palników i innych srod¬ ków ogrzewajacych szyny, a ponadto ruchy badz pionowe, badz poziome sa amortyzowane obecnoscia z jednej strony wkladki elastycznej, a z drugiej strony gietkiej podkladki mocno docisnietej.Zastrzezenia patentowe 1. Zlacze elastyczne szyny z podkladem, zawie¬ rajace wkladke elastyczna umieszczona pomiedz}' szyna a podkladem oraz umieszczone z kazdej stro¬ ny szyny urzadzenie mocujace, które sklada sie równiez z elastycznej wkladki, docisnietej przez plytke resorowa, która z kolei jest osadzona przy pomocy zakotwionej w podkladzie sruby, przy czym szyna jest zamontowana we wzdluznym wybraniu podkladu, natomiast kazda elastyczna wkladka urzadzenia mocujacego jest oparta z jednej strony na stopie szyny, a z drugiej strony na jednym z brzegów tego wybrania, znamienne tym, ze plyt¬ ka resorowa (6) w stanie docisnietym ma ksztalt trapezu, którego najwiekszy bok jest usytuowany ponad stopka szyny i równolegle do jej osi, przy czym krawedzie tej plytki resorowej (6) w pewnej jej czesci wystaja poza obrzeza elastycznej wkladki (5) urzadzenia mocujacego. 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60no 5G3 8 2. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze zagiecie plytki resorowej (6)' znajduje sie w polo¬ zeniu równoleglym do osi szyny, natorcicst os tego zagiecia, pokrywajaca sie z osia symetrii plytki jest skierowana prostopadle do osi szyny. 3. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze elastyczna wkladka (5) urzadzenia mocujacego po¬ siada od strony szyny trapezowe rozszerzenie, zas w przeciwleglym jej koncu znajduje sie równolegle do osi szyny i majace postac rowka wglebienie (14). 4. Zlacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze najmniejszy bok majacy ksztalt trapezu plytki re- 5 sorowej (6) stanowi cylindryczna, zagieta czesc (17), mieszczaca sie w zaglebieniu (14) elastycznej wkladki (5).FIG.3 -"• ¦*•'* •"-I FIG. 5 TV OZGraf. Z.P. Dz-wo, z. 966 (80+15) 6.8 Cena 100 zl PL