Przedmiotem wynalazku jest stal wysokostopowa chromowo-nikiowa majaca po pelnej obróbce cieplnej strukture niskoweglowego martenzytu umocnionego czastkami faz miedzymetali¬ cznych. Po pelnej obróbce cieplnej w strukturze tej stali moze równiez wystepowac niewielka ilosc ferrytu i austenitu — do 15% kazdego ze skladników struktury. W praktyce przemyslowej znana jest stal chromowo-nikiowa umacniana wydzieleniowo w gatunku OH 15N7M2 J wedlug BN- 77/0631-11, zawierajaca w procentach masy: wegiel do 0,09%,chrom 14,0-16,0%, nikiel 6,5-7,5%, glin 0,75-1,50%, molibden 1,5-2,0%, siarka do 0,030%, fosfor do 0,040%, krzem 0,40-1,00% i manganu 0,50-1,00%. Wymieniona stal jak i inne stale tego typu zawiera znaczne ilosci niklu i molibdenu, a zawartosci krzemu i manganu sa ograniczone do ponizej 1%.Stal wedlug wynalazku posiada nastepujacy sklad chemiczny: wegiel 0,03-0,15%, chrom 11,0-15,5%, nikiel 3,0-6,0%, glin 0,5-1,5%, molibden, tytan, niobi tantal lacznie do 1,5%,siarka do 0,030%, fosfor do 0,040% oraz krzem 1,0-2,8%, mangan 0,5-3,5%, miedz do 3,5%, reszta zelazo i nieuniknione zanieczyszczenia.Zaleta stali wedlug wynalazku jest ograniczona zawartosc niklu i molibdenu w stosunku do stali OH 15 N 7 M 2 J i podwyzszone zawartosci krzemu i manganu oraz dodatek miedzi. Zawartosc niklu w stali wedlug wynalazku utrzymano jednak na poziomie powyzej 3%, gdyz jest on niezbed¬ nym skladnikiem glównej fazy umacniajacej stal, a mianowicie czastek miedzymetalicznych o wzorze chemicznym NiAl. Podwyzszone zawartosci krzemu i miedzi wnosza dodatkowy wklad w umocnienie stali przez wydzielanie. Wymienione pierwiastki oraz mangan maja równiez duze znaczenie dla stabilnosci strukturalnej stali, co omówiono ponizej. Dzieki odpowiedniemu dobo¬ rowi rodzaju i ilosci skladników stopowych stal wedlug wynalazku charakteryzuje sie wyzsza wytrzymaloscia i granica sprezystosci od stali OH 15N7M2J oraz jest od niej tansza.Bardzo istotna cecha stali wedlug wynalazku jest to, zejej sklad chemiczny moze byc uscislony w ten sposób, aby posiadala ona metastabilna strukture. Stal o metastabilnej strukturze charakte¬ ryzuje sie tym, ze po przesycaniu ma strukture zasadniczo austeniczna i ewentualnie niewielkie ilosci ferrytu i martenzytu, a po tak zwanej destabilizujacej obróbce cieplnej lub odksztalceniu plastycznym na zimno uzyskuje strukture zasadniczo martenzytyczna. Metastabilnosc stali jest2 137618 bardzo pozyteczna cecha dla technologii wytwarzania róznych wyrobów. Ceche te w stali wedlug wynalazku uzyskano przez precyzyjne zbilansowanie rodzaju i ilosci skladników austenitotwór- czych (C, Ni, Mn, Cu) i ferrotwórczych (Cr, Al, Si, Mo, Ti) przy uwzglednieniu dodatkowych wymagan, takich jak dobra odksztalcalnosc na goraco i na zimno oraz zdolnosc stali do umacnia¬ nia sie przez zgniot. Sklad chemiczny stali o metastabilnej charakterystyce jest nastepujacy: wegiel 0,05-0,15%, chrom 13-15,5%, nikiel 5-6,0%, glin 0,6-1,2%), molibden + tytan + niob + tantal do 1,5% osobno lub w kombinacji, siarka do 0,030%, fosfor do 0,040%, krzem 1,1-1,8%, mangan 1,7-3,5%, miedz 1,5-2,8%, reszta zelazo i nieuniknione zanieczyszczenia.Wyroby ze stali wedlug wynalazku uzyskuja szczególnie korzystne wlasnosci, gdy sa wytwa¬ rzane w procesach odksztalcania na zimno takich jak walcowanie, przeciaganie, tloczenie, wyobla- nie i inne. Wsród glównych zastosowan stali wymienic nalezy narzedzia pomiarowe, narzedzia do pracy na zimno, na przyklad pily tasmowe do drewna, sprezyny i elementy sprezyste na przyklad w krosnach rapierowych, wszelkiego rodzaju zatrzaski i przelaczniki. Korzystne wlasnosci wykazuja równiez wyroby odlewane oraz przerabiane plastycznie na goraco i obrabiane cieplnie. Szczególne zalety wykazuje stal wedlug wynalazku, gdy jest stosowana w srodowisku korozyjnym i w tempera¬ turach podwyzszonych do 750K, na przyklad w aparaturze chemicznej.Przyklad . Stal chromowo-niklowa umacniana wydzieleniowo zawierajaca w procentach masy: wegiel 0,073%, chrom 14,6%, nikiel 5,95%?, glin 0,69%, siarka0,016%, fosfor0,013%?, krzem 1,43%, mangan 1,78% i miedz 1,50%, odksztalcona plastycznie na zimno zgniotem 48%, a nastepnie starzona w temperaturze 723 K posiada nastepujace wlasnosci: Twardosc HVio 630, wytrzymalosc na rozciaganie Rm= 1 810MPa, granica plastycznosci Re= 1 750 MPa.Zastrzezenie patentowe Stal chromowo-niklowa umacniana wydzieleniowo, zawierajaca w % masy: wegiel 0,03- 0,15%, chrom 11,0-15,5%, nikiel 3,0-6,0%, glin 0,5-1,5%), molibdenu, tytanu, niobu i tantalu lacznie do 1,5%, siarke do 0,030%., fosfor doT3,040%, reszta zelazo i nieuniknione zaniecz}szczenia, znamienna tym, ze zawiera krzem 1,0-2,8%, mangan 0,5-3,5% oraz miedz do 3,5%.Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl. PL